Download to read offline
گنبدهای مضرس (1)
- 1. چکیده ز٘س ٚ پّىب٘یثیطٚ٘ی ٕ٘بی ثب ٔضطؼ ٌٙجسٞبیا٘ٝاٌٜؿتطز پطاوٙسٌی زاضای ،یاؾال ٖرٟب زض ایث ٞؿتٙس ْٝثط ٜٚفال ٝعٛضیى ٖایطاو زض ،ٔی ٜزیس ٝؾٛضی ٚ فطاق ٘ؾیط كٛضٞبییث فٙبنط ّٕٝر اظ .قٛ٘سٝٔمط٘ؽ ،ٔضطؼ ٌٙجسٞبی زض ٝضفت وبضؾغح ٞبی ز٘س ٕ٘بی ٚ ٌٙجس زضٚ٘یا٘ٝأمط٘ؽ زیٍط ثطذالف .اؾت ٌٙجس ثیطٚ٘ی ٕ٘بی پّىب٘ی ٚ یآرط ٚ وبقی اظ ٜقس ٝؾبذت ٞبیٝو ٔی ٔحؿٛة اؾالٔی ثٙبٞبی زض اِحبلی ٚ تعییٙی فٙهطی٘ٛقس،ٔمط٘ؽ ٝو اؾت ٖچٙب ٔضطؼ ٌٙجسٞبی ٔقٕبضی ؾبذتبضٞبی زضٚ٘یٖآٞبٜؾبظ ٝرٙج.زاض٘س ٌٙجس ٘ٛؿ ٗای ٔقٕبضی زض وبضثطزی ٚ ایٚ رٙٛة زض تٟٙب ،ٖایطا أطٚظی رغطافیبی زض ٌٙجسٞب ٗای ٔی ٜزیس ٖایطا غطثی رٙٛة.قٛ٘سٝوتیجٕؾبذت ثط ًبٕٔٛف ٝو ،ٔقٕبضی ْفط ٗای اظ ٜثبلیٕب٘س ٞبیٜآضأٍب ٖبا٘تؿبة ،ٝضفت وبض ٝث ٞب ٖآٞب( ِٖطؾتب ٖاتبثىب ٜزٚض ٝث ضا555–728ٔی ُٕٔحت ).ق ٞـ.ؾبظز،ٌٙجسٞب ٘ٛؿ ٗای رغطافیبیی پطاوٙسٌی ٝٔغبِقٖآٞبزض ضا ٖاتبثىب ٔحّی حىٛٔت ٜٔحسٚزٔی لطاض ْاؾال ٔیب٘ی ٖٚلط زض ِط.زٞس :کلیدی ياژگاناؾ ٔقٕبضی ،ٔمط٘ؽ ،ٔضطؼ ٌٙجسٔی ٖٚلط ،الٔی.ِط ٖاتبثىب ،ب٘ی درآمد قبذم ٔرتّف ٔقٕبضی ٔىبتت زضٚرٛز فٙبنطی ٚ ٞب ٜوٙٙس تقطیف ،ٔىتت ٖآ اٞساف ثیبٍ٘ط ٚ ٜٕ٘بیٙس ٝو زاض٘س ٖآ اظ ٜوٙٙس ٜاؾتفبز اقربل ٚ ٖؾبذتٕب ،ثٙب ٞٛیت ٔی اِمبء ٜثیٙٙس ٝث ضا ْٟٛٔف ٍٜ٘ب یه زض ٝو ٞؿتٙس.ٕ٘بیٙس ٝقبذه اظ یىیٞبیاؾالٔی ٔقٕبضیٜآضأٍبٞبثمبؿ ٚ ٝٔتجطوّٜٛر ٝو ٞؿتٙس ایاؾالٔی ٔقٕبضی ٚ ٞٙط ٌٜبٝث ٔی قٕبضضٚ٘سُلبث وخطت ٝث ٝتٛر ثب آضأٍبٞی ثٙبٞبی . ٗزاقت إٞیت ٘یع ٚ ٜثبلیٕب٘س آحبض ٝتٛرٖآٞبِحبػ ٝث *زا٘فٖثبؾتب اضقس وبضقٙبؾی ٝآٔٛذتقٙبؾیٜزا٘كٍبٞٙطٖانفٟب (h_sapid@yahoo.com) **زا٘كیبضٌٜٚطٖثبؾتبقٙبؾیٜزا٘كٍبٞٙطٖانفٟب (ahmadsalehikakhki@yahoo.com) ٝرٙجارتٕبفی ٚ ٔصٞجی ،ٞٙطی ،تبضیری ٔرتّف ٞبی ٜٚیػ ٜربیٍبٔغبِقبت زض ایاظ یىی .زاض٘س اؾالٔی ٔقٕبضی ٜٚیػ ٜٛقى اؾالٔی ثٙبٞبی ٝث ٝو ٔقٕبضی ٟٓٔ فٙبنطای ازٚا زضضزض ٝضیك ٝو اؾت ٌٙجس ٜثركیس اؾالٔی ٔرتّف .زاضز ْاؾال اظ ُلج ٔقٕبضیپػٚٞفٞبٌٝطفت نٛضت ی ٖایطا٘یب تٛؾظ ٔقٕبضی ثبضظ فٙهط ٗای ٌؿتطـ اظ حبوی ٜؾس زضث ،ْاؾال اظ ُلج ٞبیٝذهٛلٚ اقىب٘ی ٖزٚضا اظ ٖآ اظ پؽ ٝو اؾت ؾبؾب٘یتٙٛؿ اظ اؾالٔی ٖزٚضا عی (ثعضٌٕٟطی اؾت ٜقس ثطذٛضزاض ظیبزی0785:5ٝو ) ٔیٌٙجسٞبی ٝث ٖتٛا،ؾطٚن ،ٗتطوی ،ضن ،٘بضٜوٕجیع .وطز ٜاقبضٔرتّفی ثٙبٞبی ضٚی ثط ٌٙجس اؾالٔی ٖزٚضا زض ٚ ٔؿبرس ٖٕٛٞچٜآضأٍبٞبٔرتّف فٙبنط ثب ٚ ٝؾبذتی سپیدوامه حسیه يکاخکی صالحی احمد
- 2. ٔمط٘ؽ ٘ؾیطٗتعیی )ٌچٚ آرط ،وبقی (ثبقسثٙبٞبی ٝث ٚ رٙٛة ٚ رٙٛة ٝٔٙغم زض .ثركیس ذبنی ٜٛقى ٜزٚض ٗای ٔضطؼ ٌٙجس ثب ٜآضأٍب ظیبزی تقساز ،ٖایطا غطثی ٝ٘(ز٘ساٚ ٜثیٙٙس ٞط ٝتٛر ٝو زاضز ٚرٛز )پّىب٘ی ،زاض ٔی رّت ذٛز ٝث ضا ٔحممیُتحّی ٚ ثطضؾی .ٕ٘بیس ٖثبؾتبچ قٙبذتیؾجه ثب آضأٍبٞی ثٙبٞبی ٗٙی تبضیری َٛتح ؾیط اظ ثٟتط زضن ؾجت ،ٔضطؼ ٌٙجسؾبظی ٖایطا اؾالٔی ٔقٕبضی زض ثٙبٞب ٘ٛؿ ٗایعٛض ٝثٚ ذبل ْاؾال ٖرٟبعٛض ٝثٕٗٞچٙی ٝٔغبِق ٗای .قس ذٛاٞس ْفب ُتىٕی ٚ تهحیح زضٝربشث ایزبز ٚ ثٙبٞب تبضیرٍصاضیٞبی ٌطزقٍطیثٛز ذٛاٞس ٔٛحط )(ٔصٞجیٜفٕس ُزالی اظ یىی . ٝث ٌٙجسٞب ٗای اظ ثطذی ا٘تؿبة ،تحمیك ٔٛضٛؿ ا٘تربة اؾت ؾّزٛلی ٜزٚض(آظازی0778:190ٔٛؾٛی ؛٘ػازؾٛق 0775:177). تٟٙب ٖٛٙتبو ٔضطؼ ٌٙجس ثب آضأٍبٞی ثٙبٞبی ذهٛل زض ثٙبٞبی ثطضؾی ٝث ٖذٛظؾتب تبضیری ثٙبٞبی ٚ آحبض وتبة زض ٖایطا ٌٜؿتط زض ٔصوٛضٝپطزاذت وٙٛ٘یٜقساؾت(نٕسی 0785ٜاقبض ٍٝ٘ٛٞیچ ٔصوٛض ثطضؾی زض .)ٗچٙی ٝث ای نٛضتی زض اؾت ٍٜ٘طزیس ٝوٍٟیّٛی زض آضأٍبٞی ثٙبٞبی ٔی ثٙبٞبیی ٗچٙی ٝٔغبِقتٛرٟی ربِت ٘تبیذ ٝث تٛا٘س ٘یع زیٍطی پػٚٞف .ٌطزز ٔٙزطثیفتطٗچٙی ثط تأویس ثب ا٘ز ٖایطا اظ ٖٚثیط ٌٙجسؾبظی ؾجهاؾت ٜقس ْب(Tabba 1985.)ای زضٕٗض تب ٌطزیس ذٛاٞس ؾقی پػٚٞف ٗ رٙٛة ٚ رٙٛة ٝٔٙغم تحٛالت ٝث ٗپطزاذتزض ٖایطا غطثی ،ٔقٕبضی ؾبذتبض ،ٝتؿٕی ٝٚر ،ْاؾال ٔیب٘ی ٖٚلط ؾجه ٘ؿجی تبضیرٍصاضی ٟ٘بیت زض ٚ رغطافیبیی پطاوٙسٌی ٔقٕبضی زض ٔضطؼ ٌٙجسٞبی ٔقٕبضیآضأٍبٞی ثٙبٞبی ٖایطا.ٌیط٘س لطاض ٝٔغبِق ٚ ثطضؾی ٔٛضز تسمیه يجه زض ٖٛٙتبوپػٚٞفٞبییذهٛل زض ٖٔحممب تٛؾظ ٝو ْا٘زب ٌٙجسؾبظی ؾجهٜقسٖٛچ ٔتقسزی انغالحبت اظ ٔمط٘ؿی ٌٙجس(Tabba 1985)ٔضطؼ ُٔی(نٕسی 0785ُٗضچیا ٌٙجس ٚ )(ثعضٌٕٟطی0785:072ٗای ثطای ) اؾ .اؾت ٜقس ٜاؾتفبز ٌٙجسؾبظی ؾجهٌٙجس ٜٚاغ َتقٕب ٗچٙی ثطای ٔمط٘ؿی٘بزضؾت ٘ؾط ٝث ٌٙجسؾبظی ؾجه اؾتظیطا ؛ٝآ٘ى ٘رؿتٌٙجسٞبی ٝث ثهطی ّٜٛر ٝآ٘چ ٕ٘بی ٜثركیس ٝٔغبِق ٔٛضزثیطٚ٘یٖآٞبنٛضت ٝث ٝو ؾت ٝ٘ز٘سأمط٘ؽ ٝ٘ ٚ ٝیبفت ٗتعیی پّىب٘ی ٚ زاضزاذّی ٞبی. ٌٙجس ٘ٛؿ ٗای پّىب٘ی ٕ٘بی ٝو ٌفت ثبیس،ٔح ٔمط٘ؽؿٛة ٕ٘یظیطا قٛز«اظ ٜقس ُتكىی ٝو اؾت ؾمفی ٔمط٘ؽ چٙسضّقیاظ ْٞطوسا ضّـ ٝو ٞبییٖآٞبزض ٔزبٚض ضّـ ثب تمبعـ ٝظاٚی ٝو عٛضی ٝث ٌٜطزیس ٔتمبعـ ٚؾظٖآٞبیب اظ غیط یب ٚ ٖآ ٘هف ٚ ٕٝلبئ یه ٔزٕٛؿ یب ٚ ٕٝلبئ ٘هف ٖآـثطؾس ٘ؾط ٝث ٕٝلبئ ٚز ٝو عٛضی ٝثـثبقس»(وبقب٘ی 0733:77ٝآٚیرت ؾمف اظ ٔمط٘ؽ .)ٔیٕٗٞی ٝث ٚ قٛز چفس ٖآ ٝث ُزِیٔی ٓٞ آٚیعٌٛیٙس(ثعضٌٕٟطی0785: 79ٚ لغبضثٙسی َاقىب ٔمط٘ؽ ٝو اؾت ٔقتمس ٘یع ِٜطظاز ) ٔب٘ٙس ُلٙسی آٚیعٞبی نٛضت ٝث ٝو اؾت قىّی ٘طزثب٘ی ٔی ٝؾبذتٝو اؾت ٜٕ٘ٛز ٝتكجی ٛٞآ ٜپٛظ ٝث آ٘طا ٚ قٛز ٔیٖتٛاٖآؾمف ٌیّٛیی ثط ضا٘یٕىبض ٚ ٝوتیج ،ظیطٌٙجس ،ٞب وطز ارطا(ضئیؽٔفیس ٚ ٜظاز0781:75).ٛت ثبٝث ٝر ٔمط٘ؽ اظ ٜقس ٝاضائ تقبضیفآٚیعٞبی ٖٛچ ٔٛاضزی ٝث ٝو ٚوبضثطز ُقى ُلٙسیٖآٞبزاضز ٜاقبض ثٙبٞب ؾمف زضاٌط قجبٞت ؽبٞط زض ٝچٔمط٘ؽ ثب ٞبیی٘ٛؿ ٗای زض وبضی ٚرٛز ٌٙجسٞبفضبی ٚرٛز ْفس ٖٛچ ٔٛاضزی ِٗیى زاضز ٜٛ٘ح ٕٗٞچٙی ٚ ٌٙجسٞب ٘ٛؿ ٗای ٕ٘بی پكت زض ٔزٛف ٜٛقی ٖآ ثطفىؽ ٘ٛفی ٝث ،ارطا زض ٖچیسٔبازض ٝو اؾت ی ٔمط٘ؽ.اؾت ضایذ وبضیٗثٙبثطایٔیٖتٛإ٘بی ٝو ٌفت پّىب٘یٖآٞبٕ٘ی ٔحؿٛة ٔمط٘ؽْٚز .قٛز٘آٝىاٌط ٔمط٘ؽ ٗزاقت نطف ٝث ٓثرٛاٞیٌٙجسٞب ٗای زضٚ٘ی ٞبی ٖآٞباظ ثؿیبضی ٝو ٌفت ثبیس ٓثسا٘ی ٔمط٘ؿی ٌٙجسٞبی ضا ٌٙجس ،قٛقتط فجساهلل ٜأبٔعاز ٌٙجس ٖٕٛٞچ ٌٙجسٞب ٗای َرال ؾیس ٌٙجس ٚ قٛـ ٘جی َزا٘یبزاضای ٝوٍٟیّٛی ٗاِسی ٘یؿتٙس ٌٙجسی ثٙبی ٖٚزض ٔمط٘ؿی ٘ٛؿ ٞیچ.انغالح ذهٛل زض ٖاضٚپبئیب تٛؾظ ٝو ٘یع ُٔیؾجه ٗچٙی ضا ٖآ ٘یع ایطا٘ی ٖپػٚٞكٍطا ٚ ٜقس ٜثطز وبض ٝث ٌٙجسؾبظی ٜثطز وبض ٝث نٛضت ٖٕٞب ٝثٔی ٘بزضؾت ا٘سٕ٘بیسظیطا ُٔیثطد ٖٕٞب ٞبؾط ثط ٝو ٞؿتٙس آرطی ثٙبٞبی یب ٞب ٜضاٜثٛز ٚالـ ٞباظ ٚ ا٘سٖآٞبذجط ْافال ،یبثی ٜضا ثطای ٔی ٜاؾتفبز )ذجط (آتفٜوطزا٘س(قٕؽ0779:017). ُٔیث ٚ ٗظٔی ٖایطا ؾطاؾط زض ضإٞٙبیی ٞبیٝزض ذهٛل ثیبٖثبٞبٍُٙر ٚٓالری ٚ ضؾىت ،ٖضازوب ٖٕٛٞچ ٞب ،ٜقس ٝؾبذت ٖٔؿبفطا ٖآؾٛز یب ضإٞٙبیی ثطای ٘رؿت
- 3. ثعضٌی یب ذٛزثب٘ی ٜآضأٍب ٝث ُتجسی ٌبٞی ٖآ اظ پؽ ِٚی ٜقس ،ٝزضٌصقت ؾفط ٗحی زض یب ٘عزیه ٖآ زض ٝوا٘س ٕٞ٘یكبثٛض ٜلسٍٔب ب٘ٙسٗاث فّی حضطت ٝآ٘ى اظ پیف ٝو ٔٛؾیضإٞٙبیی ُٔی قٛز فطٔب تكطیف عٛؼ ٝث )(ؿ اِطضب ارتٕبؿ یبز ٝث ٚ حضطت ٖآ ٔؿبفطت اظ پؽ ِٚی ٘جٛز ثیف پیغٕجط ٖذب٘سا ٖزٚؾتساضا ٚ ٖپیطٚا اظ ٝو فؾیٕی ٚ پطقٛض پبی ثط ٖآ ٖٚثیط زض )(لقسانغالح ٝث یب ٜلسٍٔب ْ٘ب أطٚظثقسٞب ٔٙبؾجت ٕٗٞی ٝث ٚ ٌٝطفت ذٛز ٝث یبزثٛز ثٙبی ٛای ٚ ٝیبفت ٌؿتطـ ٖایطا قیقی ٖقبٞب ٖظٔب زضٖاٞبٚ ٝنفاؾت ٜقس ٜافعٚز ٖآ ثط ٞب(پیط٘یب0777:229-275). ٝزاقت ُٔی وبضثطز اثتسا اظ ثٙبٞب ٗای ٝو ْٟٛٔف ٗثسیا٘س فطاظ ثط ٝو ٌٙجسٞب ٗای اضتفبؿ ِٗیىٜآضأٍبٞبٔاؾال یی ٔیثطای ضا ُٔی وبضثطز ٓثتٛا٘ی ٝو ٘یؿت ٖچٙب ٖآ ٓثیٙی ٖآٞبؾجه ٗچٙی ثطای اثتسا اظ ٌٙجسٞب ٗای ٚ ٓقٛی ٔتهٛض ٜآضأٍبٜقس ٝؾبذت ؾبظیْفط ٗای تٕبیع ثبفج ٝآ٘چ .ا٘س ٔی ٖآ ثهطی ّٜٛر ٚ ٔقٕبضیز٘س ُقى ٌطززٝ٘ااٚ ی ْفط ٗای رٟت ٝث ٌبٞی .اؾت ٖآ ثیطٚ٘ی ٕ٘بی پّىب٘ی پّىباظ ٘یٖآٞبٝث«ُٗضچیا ٌٙجس»ٔی یبزقٛز (ثعضٌٕٟطی0785:027).تب ُٗضچیا ٜٚاغ ا٘تربة ٌٝطچ ٔی زضؾت ٌٙجسؾبظی ؾجه ٗچٙی ثطای حسٚزیٕ٘بیس پی زض ٝو ٌٙجسی ْفط ٗچٙی ٔٙكأ ٝایٙى ٝث ٝتٛر ثب ِٗیى فطاق ٚ ٝؾٛضی آٔس ذٛاٞسٝزا٘ؿت )ٖظثب فطة (وكٛضٞبی ٔیث ٗثٙبثطای ،قٛزٝربؾتزض ٌٙجسؾبظی ْفط ٗای ثطای ،ٔضطؼ انغالح اظ اؾالٔی ٔقٕبضیز٘س یقٙیٝ٘اای ثبفج ٔضطؼ ٌٙجس ٜٚاغ َاؾتقٕب .ٌطزز ٜاؾتفبز ٖیىؿبؾبظیوبض ٝثٌیطیؾجه ٗچٙی ثطای ٜٚاغ ٗای .قس ذٛاٞس اؾالٔی ٔقٕبضی زض ٌٙجسؾبظی معماری ساختار ٔكر زاضای ٔضطؼ ٌٙجسٞبیٝهاظ ٚ ٞؿتٙس ذبنی ٞبی ٔقٕبضی زض زیٍط ٌٙجسٞبی ثب ٔقٕبضی ؾبذتبض ِحبػ ٌٙجسٞبی آرطی ٘ٛؿ ٗؾبذت عطظ .زاض٘س تٕبیعاتی اؾالٔی ُقى ٝث ضا ْثب ثبالی ٘رؿت ٝو اؾت ٜثٛز ٗچٙی ٔضطؼ لبِت چٛة ثب ٔرطٚطٔی ثٙسیپكت زض ؾپؽ ٚ ا٘س ٜوطز آرط ،ثٛز انّی ٜلبفس ٝو ٌٙجس زضٚ٘ی ٜلبفس ضٚی اظ لبِت ٔیٜچیسٚ ا٘سٖزِرٛاٞكب ٝو ٘حٛی ٝث ضا ثیطٚ٘ی ٜلبفس ٔی وخیطاالضالؿ یب وٛوجی ،ٜثٛزٝؾبذتٛ٘ح ٕٗٞی ٝث ٚ ا٘س ٔی ثبال ضا ٌٙجس ،ٝعجم ٝث ٝعجم ،لبِت ٝث اتىبء ثبٜثطزوبض .ا٘س لبِت ضٚی ثط ٖوطزٖؾبظ٘سٌب ٝث ٌٙجس حفؼ ثط ٜٚفال ٔی ٖأىبزازتبٜاؾتفبز ٌٙجس ٗتعیی ثطای ٔرتّف فٙبنط اظ ثی وٙٙسِٕٝغ ثٙب ٖتٛاظ یب ٚ تٕبٔیت ٝث ٝآ٘ىاآیس ٚاضز ی (نٕسی0785:757).ثب ٝعجم ٗاِٚی ٝ٘مك ٌٙجسٞب ٗای زض وٛچه اثقبزٔی تىطاض لسض ٖآ تطْثب اظ ٝو ٞطٔی تب قٛز ٗآذطی فطاظ ثط ٚ ثطؾس ٖپبیب ٝث ٜقس آغبظ ؾبذتٙف ٜآضأٍب ٝلج ٝعجمٔی لطاض وٛچه ایٝث ٝلج ٗای ٝو ٌیطزحفؼ قب وٕه ٌٙجس ٗای زض َتقبزٔی یب٘یٌٙجسٞب ٗای زض .وٙس لؿٕت زضپؽ ،فٛلب٘ی ٞبیٗ٘كیضٚی یىٙٛاذت ٞبی لؿٕتٔی لطاض تحتب٘ی ٞبیٌیط٘ٗای اضتفبؿ ًالٕٛٔق ٚ س ٌٙجسٞب ؾبیط اظ ٌٙجسثیفتطاؾت(ظٔطقیسی0738: 232ٔی ٝپٙساقت ٗچٙی ٖٛٙتبو .)ُتٛئی ٌٙجس تٟٙب ٝو قس اظ ثغسازٝو نٛضتی زض ٜقس ٝؾبذت ًٙؾٔهبِحتٕبٔی ٝؾبذت ٝوٍٟیّٛی زض ٔقٕبضی ٜٛقی ٗای ثب ٝو ٌٙجسٞبیی ٜقسا٘ساظٌچ ٚ ًٙؾ.اؾتٌٙجسٞبی ٔقٕبضی زض ٝآ٘چ ٔی ٜزیس ٝٔٙغم ٗای ٔضطؼٗثی ٝو اؾت اضتجبعی قٛز ٔمط٘ؽٖآ ثیطٚ٘ی ٕ٘بی پّىب٘ی ٗتعیی ثب ٌٙجس زضٚ٘ی ٞبی ٔی ٜزیسٌٙجسٞبی زض .قٛزٝؾبذت ًٙؾ اظ ٝو ٝٔٙغم ٗای ٜقسًٙؾ ا٘سعٛضی ٔمط٘ؽ زض ،ٞبوبض ٝثٝضفتٝو ا٘س ظزٌی ٖٚثیطٖآٞبٝالی ثب تٟٙب ثیطٚ٘ی ٕ٘بی زضٌچ اظ ای ٌٙجس ثیطٚ٘ی ؾغح ٝث ذبنی ٕ٘بی ٚ ٌٜطزیس آؾتط ٔیٔمط٘ؽ ٗثٙبثطای .ثركسٌٙجسٞب ٗای ظ٘جٛضی ٝ٘ال ٞبی ٌطتعییٙی فٙهطی ٝچا٘ستفبٚت ِٗیىٜفٕسزضٖآٞبٗای ٚ ؾبذتبض رعء ٚ ٜ٘جٛز اِحبلی تعییٙبت ٗای ٝو اؾت ٖاؾترٛأی قٕبض ٝث ٌٙجس پٛقف ذٛز ثٙسیٚض٘س. ٔمط٘ؽ ٗتعیی ٕٞبٍٞٙیپّى ثب زاذّی ٞبیبٖٞبٕ٘بی ی ثیطٚ٘ی(ّٗٞیثطا٘س0773:795.ٔسفبؾت ٗای ثط زِیّی ) ث ٝ٘ىت ٗایٜٝزیس ٝوٍٟیّٛی ٔضطؼ ٌٙجسٞبی زض ذٛثی ٔیٞفت ُٞبثی قید )(ؿ یحیی ٜأبٔعاز ثٙبی زض ٚ قٛز ظیط ٔمط٘ؽ ضزیفث ذبضری ٕ٘بی زض ٌٙجسٝٞفت نٛضت ٜقس ٚالـ ٖآ ضّـ ٞكت ضٚی ثط ٝو ّٝپاؾت ٖٕ٘بیب ا٘س آظازی ٚ (لعِجبـ0790ٔمط٘ؽ ٝو حبِیؿت زض ٗای .)ٞبی ٔٛاضز اوخط زض ،ٌٙجس ظیط تعییٙبت زض َٕٛٔقزاضایپٛقف ٔزعاٜثٛز.ٞؿتٙس ٌٙجس ٜؾبظ ٝث ٜقس اِحبق ٚ قطٚؿ ،ٔقٕبضی فٙبنط ؾبیط ٔب٘ٙس ٔضطؼ ٌٙجسٞبی ٜٕ٘ٛز پیسا ٝتٛؾق ُٔتىب رٟت زض ٚ ٜوطز َٛتح ٝث.ا٘سٚز
- 4. زض ُضز ْأبیىی ٔقٕبضی ْفط ٗای اظ ثطضؾی ُلبث ٜآضأٍب ( ؾبٔطا ٘عزیىی131ٜ.ق.ؾیت ٜٔمجط زیٍطی ٚ ))ٜ(ؾیس ( ثغساز زض ٜظثیس570ٜ.ق.)ٜؾبز ٖپال زاضایٝو ٞؿتٙس ای ٔضطؼ ٌٙجس زض ٝتٛر ٖقبیب تحِٛیٖآٞبٌٝطفت نٛضت اؾ( ضزیفی پٙذ ضّقی ٞكت یه ثبالی ثط .تیب ٚ )ُضز ْأب ُ٘ٝضزیفی(ٜظثیس ٜؾیس)ٝتبلچ اظًالٔوب ٝلج یه ٝث ٞب ٔی ُٔته وٛچهٔمط٘ؽ اظ ٘ٛفی ٝث ٌٙجس ٚ قٛز اظ ثٙب ٚز ٗای .اؾت ٜقس ُتجسی ٔرطٚعیثب رعئیبت ٘ؾط ثغساز ٜآضأٍب ؾبذت .زاض٘س اؾبؾی تفبٚت یىسیٍط ذكهٔٙغمی ٚ تطز ٚ اؾت ُضز ْأب ٜآضأٍب اظ تطٜآضأٍب ض ٜپیچیس تطویت ُضز ْأبث ،ٞٙسؾی َاقىب اظ ایٝذهٛل ٜزیس ُزاذ زضٔیقٛزاظ انّی ُحم ،ٌٙجس ٚز ٞط زض ِٚی ٔقٕب ٔٙكأ ثب ثقسی ٝؾ ٚاحسٞبی ٞٙسؾی افعایفضی اؾت ٜقس ُحبنٌطاثط ٚ ٖ(اتیٍٟٙبٚظ0777:3-155). ثعضي َاقىب اظ یىی ٕٗٞچٙیٔضطؼ ٌٙجسٞبی ٕ٘بؾبظی ٜلبفس ثبعجمبت ٝٔٙفطر رب٘جی ظٚایبی ٝو آ٘ؿت وٛوجی ٝو آٔس زضذٛاٞٙس ٜحبز نٛضت ٝث ٟ٘بیی عجمبت زض ٗاِٚی قبث ٚ ٕٔؿٙی قیطٔطز ٌٙجسٞبی زضٜقب ٓٛاِمبؾَٛزظف آثبز نٛضت ٗثسیٜٛقی ٗای ٖٔقٕبضا .اؾت ٜقس ٜزیس َضٚا ٖظز ٓٞثط ثب ذبضن ٔیطٔحٕس ٌٙجس زض ،ٌٙجسؾبظی وٛوجی اضالؿ تقساز اظ ٗوبؾت ٚ ْٚز ٝعجم زض ٌٙجس ٜلبفس ٜآٔس فبئك ُٔكى ثطٜظثیس ٖؾّغب ٌٙجس زض ٕٗٞچٙی .ا٘س یه ٘یع ثغسازٝعجم زض ثبضثب ٓٞكت ٝعجم زض یىجبض ٚ ٓپٙز ٞطٔی ٓ٘ی ظٚائس ٗؾبذتٝوبؾت ٌٙجس ٜلبفس اضالؿ اظا٘س (نٕسی0785:35-759.) ٔی ٘ؾط ٝثضؾسرٙٛة ٚ غطة ٝٔٙغم ٓالّیٖایطا ثبض٘سٌی ٚ ٞٛا ٌطٔبی ُثسِیْٛٔطؾ ؾجت قسیس ًب٘ؿجت ٞبی ٌٜطزیس ٌٙجسی ٜٛقی ٗای ٖقسٌٝ٘ٛ ٝثایثطذی زض ٝو فب ٌٙجسی پٛقف ٖٔیب زض ٔٛاضزّٝناؾت ٞبییاظ ٝو ٚ ثٙب ُزاذققبؿ ٌٙجس ظیطٝ٘ضٚظ ٗای اظ فجٛضی ٘ٛض ٞبیٞب ضأیٖتٛاٝ٘ضٚظ اظ ٞٛا ثبز ٚظـ ثب ٚ زیسعطف یه ٞبی ذبضد زیٍط عطف اظ ٚ ٜقس ٚاضزٔیقٛززض ٚٞٛای ٝ٘تیز ٔی ذٙه ٌٙجس ظیط. قٛز٘ چٙس ٞطٕیٖتٛاقطایظ تأحیط ُقى زض ضا الّیٕیٜ٘بزیس ٔرتّف ٔٙبعك ٔقٕبضی ٌیطی اٍ٘بقتِٗیىثؿتٍی ٌٙجس زض َتقبز انّی قطایظ اظ یىی زاضز ثطآیٙس قیت ٝث.٘یطٚی قیت ٝچ ٞطR0 ثیفتطثبقس ٘عزیه َتقبز حبِت ٝث ٌٙجسٝایٙى ٝث ٝتٛر ثب ٚ اؾت تط ٔرطٚط یه زض ٔحبط ٔضطؼ ٌٙجسٞبی اوخطٞؿتٙسٝث ٌٙجس ایؿتبیی ِحبػ ٕٗٞیثیفتط.ثٛز ذٛاٞساظآ٘زبیی ٝوثُٝزالیالّیٕیٚتىٙیىیزضرٙٛةٖایطاٚ ٗثی)ٝؾٛضی ٚ (فطاق ٗاِٟٙطیٜاؾتفبزاظذكتْذبأطی َٕٛٔق،ٜثٛزضفیـ ٌٙجسٞبی ؾبذت(اٝ٘ؾتٛاٞبیآرطی ثطایٝپبیٌٙجسثطای )ٖٔقٕبضأمسٚضٜ٘جٛزِٚیزضفٛو ٔضطؼ ٌٙجسٞبیٔیتٛا٘ؿتٙستٙبؾتذیّیثّٙستطی ٘ؿجتٝثٌٙجسٞبیضنٔطوعی فالت زض ٝ(وَٕٛٔق ٖایطا )اؾت ٜثٛزثبقٙس ٝزاقتٚضفیـ ٌٙجسٞبی ارطای لبثّیت ضن ٜٛقی ٝثثیفتطٝتٛر ثب ٘یع ٔضطؼ ٌٙجسٞبی .اؾت ٝتٛر ٔٛضز زاقتٙس اضتفبؿ افعایف زض ٝو لبثّیتی ٝث ٖرٟب اظ ٚؾیقی ٜٔحسٚز زض ٚ ٌٝطفت لطاض اؾالٔی ٖٔقٕبضا .قس٘س ٝؾبذت ٖٔقٕبضا زؾت ٝث ْاؾال مضرس گىبدهایایران معماری در ٔغ ثطای قه ٖٚثسٜپسیس ٞط ٝبِقٝضیك ٝث ثبیؿتی ایٞبی ٌٙجسٞبی .وطز ٝتٛر ٜپسیس ٖآ ٝاقبف ٜٛ٘ح ٚ پیسایف ٌٜؿتطز رغطافیبیی پطاوٙسٌی زاضای ٝو ٔضطؼزض ای ٌٝطفت ٕٝؾطچك ٔىب٘ی اظ ٘یع ٞؿتٙس اؾالٔی ٔقٕبضیا٘س لسیٕی زض ٝٔغبِق ٝوتعیی ٚ ٌٙجسٞب ٗای ٘ٛؿ ٗتطیث ٙبتٝ زض ٝضفت وبضٖآٞبٔی ٖٕٛٙٞض ٟٓٔ ٗای ٝث ضا ٔب.ؾبظزٝآ٘چ ٔب قٙبذت ٝث ٝو اؾت فٛأّی ثطضؾی آٔس ذٛاٞس پی زضاظ رغطافیبیی پطاوٙسٌی ،ٜذبؾتٍب٘ؿجی تبضیرٍصاضی ٖٚآٞب ٕٔق زض.وطز ذٛاٞس قبیب٘ی وٕه ٖایطا بضیٜٛقی زاضای ْاؾال ٖرٟب زض ٔضطؼ ؾجه ثب ٌٙجسؾبظی پطاوٙسٌٜؿتطز ٌیپیف ٌٙجسٞب ٗای .اؾت ایٚ فطاق زض تط ٜقس ٜزیس ٝؾٛضیاؾتٔی ٝوٗ٘ٛضاِسی ٜآضأٍب ٝث ٖتٛا زٔككٝ(٘مك0)،ُز ْأب لطیف ٗث ّٓٔؿ ٜآضأٍبؾبٔطا ض ٝ(٘مك2)،ٜظثیس ٌٙجس ،ٝوطذ ٖایٛا ُتٛئی ٜأبٔعاز ٌٙجس وطز ٜاقبض ثغساز ؾٟطٚضزی فٕط قید ٌٙجس ،ثغساز (ّٗٞیثطا٘س0773:795.) 0-ؾغح ٝث ٌٙجسی حبِت اظ ٖقس ثبظ رٟت زض ٌٙجس ٝو اؾت ضا٘كی ٘یطٚی ٔی ٚاضز ِٝج ٝث ٖقسترت ٌٙجس ٝچ ٞط ٚ وٙسثیف ٚ٘یط ٗای ثبقس تطٚ اؾت تط ؾرت ٖآ ٟٔبضذب ٝث ٔضطؼ ٌٙجسٞبی زض .تطٖآ ٔرطٚعی حبِت عطٗای ،ٞب . اؾت تط ضاحت ٖآ َوٙتط ٚ آیس ٔی زض فٕٛزی نٛضت ٝث ًبتمطیج ٚ٘یط
- 5. ٝو اؾت ظیبزذیّی ٔضطؼ ٌٙجسٞبی تقساز ٖایطا زض ٔیَزا٘یب ٌٙجس اظ ٖتٛا٘جیفجساهلل ٜأبٔعاز ٌٙجس ،قٛـ قیطٔطز ٜأبٔعاز ،ذبضن ٔیطٔحٕس ٜأبٔعاز ٌٙجس ،قٛقتط ٜقب ٓقبثٛاِمبؾ ٜأبٔعاز ،ٕٔؿٙیٖؾّیٕب ٌٙجس ،َٛزظف آثبز ثٙسض فّی ٗثٞ ُذّی ٓاثطاٞی ٝثمق ،ٌٜٚٙبذضط ٌٙجس ،ٜٛیع ٘جی(نٕسی ثطز ْ٘ب قٛقتط اهلل0785:758ِٖطؾتب زض .) :اؾت ٜقس قٙبؾبیی ٌٙجسٞب ٗای اظ ٕٝ٘ٛ٘ ٝؾ ٘یع ْایال ٚ نالح ؾیس ٌٙجس ،ٜثسض ربثط ٌٙجسٌٙجس ٚ ٖآثسا٘ب ٗاِسی ٔقٕبضی فٙبنط اظ .ثطٚرطز رقفط ٜأبٔعازوبض ٝثزض ٝضفت ثٙبٞب ٗایٔیٖتٛأمط٘ؽ ٝثزض ٞبیٜثسض ربثط ٌٙجس ٚ٘ی وطز ٜاقبضٜ(ایعزپٙب0783:127ثٛیطاحٕس ٚ ٝزضوٍٟیّٛی .) ارطای ثطای ٌٙجس ٘ٛؿ ٗای اظ ٝو زاضز ٚرٛز ثٙب ٗچٙسی ٘یع پٛقفٖآٞبثٙبٞب ٗای ّٕٝر اظ .اؾت ٜقس ٜاؾتفبزٔیٖتٛا ِیىه زض احٕس ثبثب ٜأبٔعاز ،ٖزٌٚٙجسا زض ِیكتط ٌٙجس ٝث پیطغب ٜأبٔعاز ،ثٟٕئیزٞسقت ظیٝ(٘مك7،تهٛیط0،) ٔحٕٛز ٜأبٔعاز ثٙبٞبیـٜأبٔعاز ٝث ٔحّی ٌٛیف زض ٝو زاضز قٟطت ٕٛٔ قید(تهبٚیط2ٚ7َرال ؾیس ٜأبٔعاز ،) ٚ ُٞبثی قید ضٚؾتبی یحیی ٜأبٔعاز ،ؾطفبضیبة ٗاِسی ٖٔیب اظ ٝو وطز ٜاقبض ِٜٙس فجبؼ ٓٞاثطا قید ٜأبٔعاز ٖآٞبپی ٜأبٔعاز ثٙبی ٝؾطغبظی(تهٛیط0ٜأبٔعاز ،) ( ٔحٕٛزتهبٚیط2ٚ7ٔمط٘ؽ زاضای ِیكتط ٌٙجس ٚ )وبضی .ٞؿتٙس ٌٙجسی ؾمف ظیط )(ؿ یحیی ٜأبٔعاز ثٙبی ٝو ؾبذت ٖ٘كب ذبعط ثبیس قت اظ یىی زضَؾب ٜٔب ٖآثب ٞبی0773اظ رٕقی تٛؾظ ٝث رسیس ثٙبیی ؾبذت ٞسف ثب ُٞبثی قید ضٚؾتبی ؾبزات ت لسیٕی ثٙبی ربیاظ ُلج وبّٔی پػٚٞف ِٗیى قس رطیت َؾب ٖظٔؿتب زض ثٙب ترطیت0777ٗؾبذت ٗضٚق ٞسف ثب ، ثرف زض ثٙب احتٕبِی اِحبلبتٖآٚضز ثسؾت ٚ ٔرتّف ٞبی ٘یع ٚ ٜأبٔعاز ثٙبی انّی ٖپال ٚضقیت اظ ٗضٚق زیسی ٜزاز ٝث ٝتٛر ثب ،ثٙب لسٔت ٗتقیی ثطای وٕهٞبی ٖثبؾتبٗای اظ ُحبن قٙبذتیپػٚٞفٞباقس ْ٘زب(لعِجبـ آظازی ٚ0790:53). ،ِٖطؾتب ٘ٛاحی زض ٌٙجسٞب ٗای قس ٜاقبض ٝو ٍٕٝ٘ٛ٘ٞب ثرف ٚ ٖذٛظؾتب ٚ ثٛیطاحٕس ٚ ٝوٍٟیّٛی ،ْایالاظ ٞبیی فبضؼٜقس ٚالـ )ٖٚوبظض ٚ (ٕٔؿٙیٜؾیغط تحت ٝو ا٘س ٖاتبثىب ٔحّی حىٛٔتِط(555-728ٜ.ق..زاقتٙس لطاض ) پط رغطافیبی اظ ٝآ٘چٖایطا زض ٔضطؼ ٌٙجسٞبی اوٙسٌی ٔی ثط وٙٛ٘یٜٛقی ٗای رغطافیبیی پطوٙسٌی ٝو آ٘ؿت آیس ،ٌٙجسؾبظیٖآٞبٚ ٖاتبثىب ٔحّی حىٛٔت ٜٔحسٚز زض ضا حىٕطا٘ی ٜحٛظٖآٞبٔٙغجك ْاؾال ٔیب٘ی ٖٚلط زض ٔیٕ٘بیسٝ(٘مك1اظ ثطذی ٝث زاضز ضطٚضت ٗثٙبثطای .) ؾیبؾی تحٛالتـر ٚ رٙٛة ارتٕبفیزض ٖایطا غطثی ٙٛة ْاؾال ٔیب٘ی ٖٚلطاتبث ٜ(زٚضٔرتهط نٛضت ٝث )ِٖطؾتب ٖىب ٜاقبض.ٌطزز رٙٛة ٚ رٙٛة ٗؾطظٔیٖٚلط ُاٚای اظ ٖایطا غطثی ْاؾال ٔیب٘ی(555ٜ.ق.ٔحّی حىٛٔت تحت )ثقس ٝث ٜازاض ِط ٖاتبثىبٔیقسحبوٕیت ٝوٗؾطظٔیٞبِط ی زاقتٙس ٜفٟس ٝث ضا )(ثالزاِّٛض(٘مٝك1اتبثىب .)تبضید اظ ِط ٖ 555تب728ٜ.ق.ٝث ٘عزیه یقٙی288٘ٛاحی ثط َؾب ٘وطز حىٛٔت ِٗط٘كیسْٔمس (تمٛی0788:73).ٜ٘ٛیؿٙس ُرج اظ وطز ٜذب٘ٛاز نس ٟٔبرطت اظ ٌٜعیس تبضیداِؿٕبق اؾتمطاض ٚ ْقبٖآٞبِط ٗؾطظٔی زضٓپٙز ٖلط زض ثعضي ٜ.ق.ٌ ٗای ْؾطا٘زب ٝو ٜزاز ٌعاضـِط ٖاتبثىب ّٝؾّؿ ٜٚط زیبض ٗای زض عٛال٘ی ٔستی ٚ زاز٘س ُتكىی ضا ثعضي ْقب ٖوطزا اظ ًبانبِت ِٖطؾتب ٖاتبثىب .وطز٘س حىٕطا٘ی ٜثٛزایطا ٝث ٖآشضثبیزب ٚ ٗٔیبفبضلی عطیك اظ ٝو ا٘سٚ ٜآٔس ٖ ٜ ٓقك ٖلط اثتسای ٖٔمبض.ق.ٖاقتطا حسٚز زضٚ ٜٛو ٍّٝر(ا ٕ٘ٛز٘س البٔت ٖآ قٕبِی ٞبیآقتیب٘ی َلجب0775: 833).ٔحٕس احفبز ُذی زض ٚ آٔس٘س ِٖطؾتب ٝث ؾپؽ ٜزؾتٍب ٚاضز ضفیت ٖفٙٛا ٝث ،ثٛز٘س ٚظضا ٝو ذٛضقیس قس٘س ٖآ٘ب حىٛٔتی(ٔؿتٛفی0779:579فٟس زض .) اؾف ٞعاض اتبثهٜ.ق ٓقك ٖ(لط.آثبز ٘یع ِٖطؾتب ّٔه ) اثیغبِت ٗث فّی ُ٘ؿ اظ فمیّی ٖٛچ ٔرتّفی ْالٛا ٚ قسٚ عٛایف زیٍط ٚ فجسٔٙبف ٗث ٓٞبق ُ٘ؿ اظ ٞبقٕی ٌٜٚط ،رٛا٘ىی ،ثرتیبضی ،ٕٝٔبوٛی ،اؾتطوی ٖٛچ ٔتفطلی ،قٛ٘س ،ثٛاظوی ،ثتٛ٘س ،وٛتٛ٘س ،فالئی ،ٖظاٞسیب ،ٖثیسا٘یب ،یحفٛیی ،ٕٔٛیی ،ِیطاٚی ،آقىی ،ٞبضٚ٘ی ،ربوی ،ظاوی ،ٝٔسیح ،وؿسا٘ی ،تٛا٘ی ،اضّٔىی ،ٕٔبؾٙی ،وٕب٘ىكی وٛال ،اوٛضزا٘ؿبة ٝو لجبیّی زیٍط ٚ ضزٖآٞب٘یؿت ّْٛٔق ُرج اظٟٔبرطت ٖاتبثىب حىٕطا٘ی ٜحٛظ ٝث ْقب اِؿٕبق افعٚز٘س ٖاتبثىب قٛوت ٚ لسضت ثط ٚ ٕ٘ٛز٘س(ٔؿتٛفی 0779:2-515).ِط ٚلّٕط زض اِٟبقٕی ٌٜٚط ٚرٛزثعضي وبٚـ زض ٜقس ٜثطز ْ٘ب ٖآ اظ ٔعثٛض ٗٔت زض ٝوٞبی ٖثبؾتبٔپیطا قٙبذتیزض ٜزٚض ٗای آضأٍبٞی ثمبؿ اظ یىی ٖٛ
- 6. ُٞبثی قید ٜ(أبٔعازٝوٍٟیّٛیٜضؾیس احجبت ٝث )اِٟبقٕی آظازی ٚ (لعِجبـ اؾت0795).ٜأبٔعاز ٝو ٘یؿت ثقیس ٝوٍٟیّٛی ٔحٕٛزـٝث ٔحّی ٌٛیف زض ٝو"ٕٛٔ"قٟطت ٔمط٘ؽ ٔضطؼ ٌٙجس زاضای ٚ زاضزاؾت زاضـٌٜٚط اظ ٔؿتٛف تٛؾظ ٝو ثبقس ٕٔٛییاظ یٖآٞبٜقس ٜثطز ْ٘ب (ٔؿتٛفی اؾت0779:512).قس ٌٝفت ٝآ٘چ ٝث ٝتٛر ثب ٔیٝؾٛضی رب٘ت اظ ٟٔبرط ْالٛا حضٛض ٝو زاز َاحتٕب ٖتٛا ٚاضز ٖاتبثىب حىٛٔتی ٚلّٕط ٝث ظٔب٘ی ٜزٚض ٚز زض ٝو ٔ ْفط ٗای ٚضٚز ثب ٌطزیس٘سٖایطا اؾالٔی ٔقٕبضی ٝث قٕبضی ثبقس ٔطتجظ. و زیٍطی ٝ٘ىتٔضطؼ ٌٙجس ثب آضأٍبٞی ثٙبٞبی زض ٝ ٔی ٜزیسٝوتیج قٛزث ٞبیٝاظ ٜٔب٘س ربٖآٞبٖٛٙتبو .ؾت ٖایطا زض ٌٙجسؾبظی ؾجه ٗچٙی ثب آضأٍبٞی ثٙبی پٙذ زض ٝوتیجاؾت ٜقس ٜزیس ٞبیی.أبٔعاٝو قٛقتط فجساهلل ٜز تبضید329ٜ.ق.ٝوتیج زضا٘مط ٚضٚزی زض پیكب٘ی ثط ی ذبض ٔیطٔحٕس ،ٌٝكتتبضید ٝو ن877ٜ.ق.ٜأبٔعاز ،زاضز تبضید ٝو ثطٚرطز رقفط808ٜ.ق.زاضز(نٕسی0785: 732).احط ثط ثبض ٗچٙسی ٘یع قٛـ زض َزا٘یب ٝثمق ٌٙجس ٝو ثبضی ٗآذطی ٚ ٜقس تقٕیط ًأزسز ٚ ٝضفت ٗثی اظ ُؾی اظ ثقس َؾب ٝؾ ٚ ثیؿت ًبتمطیج قس ْٟٔٙس ُؾی احط زض یق قٛـ ٝث الیبضز ٔؿبفطتَؾب زض ٙی0287ٜ.ق.زض زض ٔصوٛض ٝثمق .اؾت ٜثٛز ٜقب ٗ٘بنطاِسی ؾّغٙت ٖظٔب تٛؾظ َؾب ٖٕٞب«حقٛقتطی رقفط قید بد»ٛ٘ اظ (أیطی اؾت ٜقس ٘ٛؾبظی ٚ احساث0780:092).ٌٙجس ٝوتیج تٟٙب ٘یع ربثطوّٕبت ثب ای"ٔحٕس"ٚ"اهلل اال ِٝا ال" اؾت ٜقس ٝ٘ٛقت ٝثطرؿت عٛض ٝث ٝو زاضزٜ(ایعزپٙب0783 :128ذٛنم زض اعالفبتی ٌٝ٘ٛ ٞیچ ٚ )ٝاضائ ثٙب تبضید ٕ٘یزاضای ٝو زاضز ٚرٛز ثٙب ٚز ٝوٍٟیّٛی زض .زٞس تبضیدثٙبٞبی زیٍط ثب ظٔب٘ی ِحبػ ٝث ثب ٝو ٞؿتٙس ٞبیی تبضیدلطاض ظٔب٘ی ٝٞثط یه زض ٖایطا ٘مبط زیٍط زض ٖایطا زاض ٔی.ٌیط٘سرقفط ٜأبٔعاز ٌٙجس(پیطثط ٝو زٞسقت )غبظی حّج ذظ ٝث ٜأبٔعاز زض چٛثی ؾغح ثط َٛزذ ٖاش ِٝٛح تبضید853ٜ.ق.ٌٝكت ٘مط(ٔٛؾٛی ثٛزؾٛق ٘ػاز0775: 253ٔا ٝو )ٜٕ٘ب٘س ثطربی ٖآ اظ احطی ٜطٚظًٙؾ زیٍطی ٚ ثٙبی زیٛاضٞبی اظ یىی زض لسیٕی ٌٛضی)(ؿ یحیی ٜأبٔعاز ؾجـ تبضید ٝوٝاضثق ٚ ٗٔأتی(815ٜ.ق.ٗث فّی ْ٘ب ٚ ) ٗحؿٚ زیٛاض ترطیت اظ پؽ ٚ ٝزاقت ذٛز ثط اِٟبقٕی اؾت ٜقس آقىبض ٖآ ُزاذ اظ ًٙؾ ٖآٚضز ٖٚثیط(لعِجبـ آظازی ٚ0790:33).ٍٕٝ٘ٛ٘ٞبٝوپیفٌٜٚط قس ٜاقبض تط ٌٜٚط اظ یه ٞبقٕیِط ٖاتبثىب ٖظٔب زض ٝو اؾت ٜثٛز ٞبیی ٌٛض ًٙؾ ٚ ٕ٘ٛز٘س ٟٔبرطت ثعضي ِط ٝٔٙغم ٝثثسؾت یحیی ٜأبٔعاز ثٙبی اظ ٜآٔسٗای ٚرٛز ثط )(ؿٝٞثط زض ٌٜٚط فٛق ظٔب٘ی)ِط ٖ(اتبثىبٔی ٝنح ٝوٍٟیّٛی زضٌصاضز. ٝوتیج ٝٔغبِقٗای ؾبذت ضٚاد ثط ٜٔب٘س ربی ثط تٛاضید ٚ ٞب ٜؾس زض ٌٙجس ٘ٛؿٜ.ق ٓٞكت ٚ ٓٞفت ٞبی٘ زض .غطثی ٛاحی .زاضز زالِت ٖایطا رٙٛثی ٚ فٙه ٗثبضظتطیتعییٙی طوبض ٝثٌٙجسٞبی زض ٝضفت ٔمط٘ؽ ٔضطؼٌٙجس زضٚ٘ی ٞبیاؾتٜاؾتفبز قه ٖٚثس . ،اؾالٔی ٔقٕبضی زض ٔمط٘ؽ اظٝاِٚی ٖٚلط اٚاذط زض ٕٝ٘ٛ٘ ٗاِٚی ٚ ٜقس ٝقٙبذت اؾالٔیٔمط٘ؽ ٞبیزض ؾبظی ٜزیس لبثٛؼ ٌٙجس ٞالِی تبق ٖٚزض زض اؾالٔی ثٙبٞبی اؾت ٜقس(ویب٘ی077515).ٕٗٞچٙیٌٝٛق ٞط زض پیٛ٘س ٝ٘مغ ،ٓتی زض فغب فطة ٜآضأٍب ضّقی ٞكت ثٙبی فٕٛزیٝؾ یب ٝتى ٝؾ تبق اظ ٜاؾتفبز ثب تطٌٜطزیس ٝاضائ وٙذ ٝٔٙغم ٔقٕبضی ثط ؾّزٛلی ٖزٚضا زض تٛا٘ؿت ٝو اؾت یبثس تؿّظ ٖانفٟبّٗ(ٞیثطا٘س0773:757).ٌٝطچ لسیٕیٕٝ٘ٛ٘ ٗتطیٞبیوبض ٝثثٙبٞب زض ٔمط٘ؽ ٌیطیی اؾبؼ ثط ِٗیى ٜقس قٙبؾبیی ٖایطا اؾالٔیپػٚٞفٞبی ٔمط٘ؽ ٌٝطفت نٛضتٝو ٌٙجسؾبظی ؾجه ٗای زضٚ٘ی ٞبی ٜ.ق ٓپٙز ٖلط ٝث ٔتقّك ،ٞؿتٙس ٌچی ًبفٕست.ٜثٛزاظ ٚ ٌٝطفت ٕٝؾطچك ثغسازٚ ٝؾٛضی ؾٛی ٝث ؾطفت ٝث ٚ ا٘س ٜوطز پیسا ٝاقبف آفطیمبا٘ستسفیٙی آحبض زض اثتسا ٚ (ٜآضأٍبٞبوبخ زض حتی ٚ ٔؿبرس زض ؾپؽ ٚ )ٞبٜاؾتفبز ٜقسا٘سلسیٕی .ز ٖآ ٕٝ٘ٛ٘ ٗتطیْأب ٜآضأٍب ض( اِسٚض189 ٜ.ق.)( فبؼ ٗلطٚیی ٔؿزس زض ؾپؽ ٚ572ٜ.ق.زض ٚ ) ( زٔكك ٗ٘ٛضاِسی539ٜ.ق.ٔمط٘ؽ ٗچٙی )ٜزیس ٌچی ٞبی ٜقستأ ٍٕٞی ٝو ا٘سٕ٘بیف ٝث ضا ثغساز ٓٔؿتمی حیط ٔیاوخط .ٌصاض٘سٔمط٘ؽ ثب ٔضطؼ ٌٙجسٞبی یتزضٚ٘ی ٞبی ٜ.ق ٓقك ٖلط ٝث.ٜقس تبضیرٍصاضی َٛٔغ ّٕٝح تبا٘س.یه فقبِیت ٜزٚضٖؾبذتٕب ٌٜؿتطز ٞبیٝقج ٚ فطاق زض ؾبظی ٜرعیط(Tabba 1985: 65).ٌطفت نٛضتّٗٞیثطا٘س٘یع ٔمط٘ؽ ٌٙجسٞبی ٗچٙی ْاِٟب ٔٙجـٔب٘ٙس ،ٝؾٛضی زض زاضی ٘ٛضاِس ٜٔمجط ٌٙجسٗی( زٔكك539ٜ.ق.یبزٔب٘ی ثٙبٞبی ضا ) ٔی فطاقٕٝ٘ٛ٘ ٚی .زا٘سفطاق زض ضا ثٙبٞب ٗای ٞبیٜٔمجط زض
- 7. ُز ْأب زضلطیف ٗث ّٓٔؿض(189ٜ.ق.ٔی شوط )ٝث ٝو وٙس ضا ٜظثیس )ٜؾیس یب ٛ٘(ثب ؾیت ٚ ؾٟطٚضزی ٔمبثط ذٛز ٝ٘ٛث ٔی ٚرٛز ٝثٓٞ ثبظ ٚ ٞؿتٙس ثغساز زض ٚز ٞط ٝو آٚض٘س ٕٝ٘ٛ٘ٞبٔطثٛط ٍٕٞی ٝو فطاق رٙٛة زض زیٍطی ٔتقسز ی ٜ.ق ٓٞفت ٖلط ٝث.ٞؿتٙسّٗ(ٞیثطا٘س0773:795). ُلٙسیٖایطا زض ِط ٖاتبثىب ٖٕٞعٔب ثٙبٞبی زض ٔمط٘ؽ ٞبی ٝؾبذت آرط اظ زیٍط ٖزٚضا ٗای زض ٘یع )ٖ(ایّرب٘یب ٕ٘یتبق اظ ٚ ٜقس ٝؾبذت ٌچ اظ ٝثّى قس٘سزیٛاضٞب یب ٞب ٖآٚیعأیٌكتٙسّْٛث ٚ (ثّط0770:05).ٔمط٘ؽٞبی ٚ ٌٝطفت لطاض ٖٔقٕبضا ٝتٛر ٔٛضز ایّرب٘ی ٖزٚضا زض ٌچی ٌچجطیٝو اؾت ظثب٘عز ٜزٚض ٗای غٙی ٞبیٔیٖتٛاٝث ٌچجطیٜٔمجط ٚ ٖاقتطرب ایٛا٘ی ٚز ٔؿزس غٙی ٞبی ؾغح زض ٔمط٘ؽ .وطز ٜاقبض ٘غٙع انفٟب٘ی فجساِهٕس ٜزٚض زض ٌٙجسٞب زضٚ٘یز ثقسی ٞبیاؾالٔی ثٙبٞبی ضوبض ٝث فٙهط ٗای ثب ثؿیبضی ثٙبٞبی ٖتیٕٛضیب ٜزٚض زض ٚ ضفت ٔی ٝو ٌكتٙس ٗتعیی ٔقٕبضیُقى ٔطثـ اتبق ٝث ٖتٛا ٖلعالؿتب ٖتطوؿتب قٟط زض ٚالـ یؿٛی احٕس ٜآضأٍب ٚضٚزی ٖایٛا اضتفبؿ ٝث زاضی ٔمط٘ؽ ٌٙجس ثب ٝو وطز ٜاقبض اؾت ٜقس ٜپٛقیس(ّْٛث ٚ ثّط0770:97).ٗثٙبثطای ثطاؾبؼپػٚٞفٞبٔٙكب ،ٜقس ْا٘زب یٔمط٘ؽ ءٌچی ٞبی و ٜقس ٝزا٘ؿت فطاق ٔضطؼ ٌٙجسٞبی زضٚ٘یؾٛی ٝث ٝ ا ْاؾال ٖرٟب ٔٙبعك زیٍط٘تكباؾت ٝیبفت ض. ٜؾس اظ ٔیٙیبتٛض ٚزٜ.ق ٓٞز ٚ ٟٓ٘ ٞبی.ٝٙنحاظ ٞبیی ٔی ٖٕ٘بیب ذٛثی ٝث ضا ٔضطؼ ٌٙجسٞبیاظ یىی .ؾبظ٘س ٖآٞبث ٝٙنحَؾب ٝث ثغساز زض ضا ُؾی طٚظ787ٜ.ق. (تهٛیط1)اِفٔی ٖ٘كب.زٞسٔتطالچی تٛؾظ زیٍطی0 زض تبضید ٝث لب٘ٛ٘ی ٖؾّیٕب ٖؾّغب ٖظٔب911ٜ.ق.ٜوكیس ٜقس(تهٛیط1لسیٕی ایٟٙب .اؾت )ةٜزٚض اظ اؾٙبز ٗتطی اؾالٔیٌٙجس ْفط ٗای ؾبذت ضٚاد ٝو ٞؿتٙسزض ضا ذ ٝث ثغساز ٚ فطاق ٔقٕبضیٔی ٖٕ٘بیب ٛثی٘ؾط ٝث .ؾبظ٘س ٔیٝٙپیكی زاضای ٔقٕبضی ٜٛقی ٗای ٝو ضؾسایٟٗوتطزض ٔقٕبضیٗثیٖثبؾتب ٗاِٟٙطیثبقس ٜثٛز )ٝؾٛضی ٚ (فطاق 0-(ٚفبت ٔتطالچی ؾالحی ٘هٛح980ٜ.ق.تهٛیطٌط ٚ ٘ؿبخ ،ٜ٘ٛیؿٙس ) ثٛؾٙیبییتب ٖفخٕب٘یب ٜزضثبض تبضیری ٝو ثٛز فخٕب٘ی ُاالن957ٜ.ق.ٚ ٘ٛقت تهٛیطٞبیی ثب ضا ٖآ اظ رّس ٝؾ ٓو زؾتٗای اظ رّس یه تٟٙب .ؾبذت ٔهٛض ِكىطوكی ٜزضثبض ٝٔزٕٛفَؾب ٞبیٞبی912-915ٜ.ق.فطاق ٚ ٖایطا زض ثب ٜٕٞطا027تهٛیط،.زاضز ذٛز ثط ضا ٚا أضبی رٙٛة ٔقٕبضی ظیطاٗثی ٚ ٖایطا غطةْٛؾ ٜٞعاض اظ ٗاِٟٙطی ْ.ق.ٝپیكطفت ٔقٕبضی زاضایثطاؾبؼ ٚ اؾت ٜثٛز ای ایالٔی ٟٔطٞبی ٘مٛـ ثطضؾیتبضیری آغبظ ٖزٚضا زض ، َٕٛٔق ٌٙجسی ثٙبٞبی ؾبذتاؾت ٜثٛز(حهبضیٚ ایطٚا٘ی0795:75-029)ّزض ٖثتٛا قبیس ٜٚٛقی ٗای ٔقٕبضی زض ضا ٌٙجسؾبظیٗثی.وطز پیٍیطی ٗاِٟٙطی برآیىد ٖٛٙتبوٜآضأٍبٞبٖایطا زض ٔضطؼ ٌٙجس ثب ظیبزی یٝؾٛضی ، ٜقس قٙبؾبیی فطاق ٚٗٔحممی .ا٘سؾجه ٗای ایطا٘ی ٜٔمجطٝزا٘ؿت ٖایطا رٙٛة ٝث ٔتقّك ضا ؾبظیا٘س(نٕسی 0785ٚضربٚ٘س ؛0717)،پیسایف اظ ُلج ٝو نٛضتی زض ف اؾالٔی ثٙبٞبی زض ٖایطا ٔقٕبضی زض ٌٙجسی ْفط ٗایطاق ٓقك ٚ ٓپٙز ٖٚلط زض ٝؾٛضی ٜٚ.ق.ثط ٌٙجسی ْفط ٗای ٝث زٔكك ٗ٘ٛضاِسی ٚ ثغساز ٜظثیس ثٙبٞبی ضٚیٝو ٝضفت وبض ؾٙت اظ اٌٍِٛیطی یب ٚ ْٚتسا اظ حبویلسیٕی ٔقٕبضی ٞبی ٌٙجسٞب ٗای اظ ظیبزی تقساز ٖایطا زض .اؾت ٜثٛز ٝٔٙغم ٗای ٖ٘كب ضا ٔقٕبضی ٗای اظ ٔؿتمیٕی تأحیط ٝو زاض٘س ٚرٛز ٔی٘ٛؿ ٞیچ زاضای ٌٙجسٞب ٚ ٔمبثط ٗای اظ ثؿیبضی .زٞٙس ٝوتیج ٚ تعییٙبتٖثتٛا ٝو ٘یؿتٙس ایٗای تبضیرٍصاضی ٝث ِٗیى آٔس ُ٘بئ ثٙبٞبتقسازثب آضأٍبٞی ثٙبٞبی ٗای اظ ا٘سوی ٔضطؼ ٌٙجسٞبی(ٔیطٔحٕس ،قٛقتط فجساهلل ٜأبٔعاز ثط رقفط ٜأبٔعاز ،ذبضنزض پیغٕجط َزا٘یب ٌٙجس ،ٚرطز قٛـرقفط ٜأبٔعاز ٚ(پیطٜأبٔعاز ٚ )زٞسقت غبظی یحییوت زاضای ٝوٍٟیّٛی ُٞبثی قید )(ؿٝیجٞؿتٙس ٞبیی تقّك ٝوٖآٞبٔی ّٓٔؿ ِط ٖاتبثىب ٜزٚض ٝث ضإٝٞ .ؾبظز ٗایٜآضأٍبٞبتبضید یٚ غطثی رٙٛة ،رٙٛة زض ٝو زاض ٜقس ٚالـ ٖایطا غطةٝوتیج اؾبؼ ثط ا٘ساظ ٜثبلیٕب٘س ٞبی ظ ٘ؾطٜ ٓٚٞكت ٓٞفت ٖٚلط ٝث ٔتقّك ٔب٘ی.ق.اظ ٚ ٞؿتٙس اتب ٚلّٕط زض رغطافیبیی ٌٜؿتط ٘ؾطِط ٖثىب(728-555 ٜ.ق.ٝ٘ىت ٗای ٝث ضا ٔب ٔصوٛض ٔٛاضز ٕٝٞ .زاض٘س لطاض ) ٔی ٖٕٛٙٞضٌٙجسؾبظی ؾجه ثب آضأٍبٞی ؾٙت ٝو ؾبظز ٝؾٛضی ٚ فطاق ٝٔٙغم اظ ٝو اؾت ٜثٛز ؾٙتی ،ٔضطؼ ٖٚلط زض ٝو ٟٔبرطی ْالٛا ٚضٚز ثب ٚ اؾت ٌٝطفت ٕٝؾطچك ْاؾال ٔیب٘ی(555ٜ.ق.رٙٛة ،رٙٛة ٝث )ثقس ٝثٚ غطثی ٜٕ٘ٛز ٟٔبرطت ٖایطا غطةحىٕطا٘ی ٝٔٙغم ٗای ثط ٚ ا٘س ٕ٘ٛز٘سِٚطؾ ٖاتبثىب ْ٘ب ثب تبضید زضـاظ ٖتبٖآٞبٜقـس یبز
- 8. .اؾت ٌٜطزیس ٖایطأقٕبضی ٚاضز سپاسگزاری ٝوٍٟیّٛی ٖاؾتب فطٍٞٙی ٔیطاث ٜازاض زض فعیع ٖزٚؾتب اظٚ ٟٔٙسؼ ٖآلبیب ثٛیطاحٕسٓضحیزازی،٘ػاززاضیٛـ،تٛوّی ّفـیانـغطآتـف فـ،طاظ٘یه ٔحٕس،قفیقی ٔؿقٛز ،َالجب مىابع فارسی احٕس ،آظازی،0778،ثطضؾی َٚا ُفه ٌعاضـٞبی ٖثبؾتبٝوٍٟیّٛی ٝٔٙغم قٙبذتی،ثبیٍب٘یٜپػٚٞكىس ٖثبؾتبقٙبؾی(ٜٔٙتكط٘كس.) ضیچبضز ،ٖاتیٍٟٙبٚظٌٚطاثط ًِا،0777،اؾالٔی ٔقٕبضی ٚ ٞٙط (0)،تطرآغ٘س یقمٛة ٕٝ،:ٖتٟطاا٘تكبضاتؾٕت. ،فجبؼ ،آقتیب٘ی َالجب0775،ْاؾال نسض اظ ٖایطا ُٔفه تبضید ٝلبربضی ا٘مطاو تبٔیالز ا٘تكبضات :ٖتٟطا ،. ٟٔطاة ،أیطی،0780،ثٛٔی فكبیط ٚ ثرتیبضی ٚلّٕط زض ؾیطی ٖذٛظؾتب،ٜٔٙتكط٘كس ٌعاضقبتؾط اظ ای،الیبضز ٞٙطی ٗاٚؾت ،اؾتبنٖٛٚیّؿ ،ِیٙچ ،ثیكٛة ْٔبزا:ٖتٟطا ،٘كطفطٍٞٙؿطا. ،حٕیس ،ٜایعزپٙب0783،ِٖطؾتب تبضیری ٚ ثبؾتب٘ی آحبض:ٖتٟطا ، ّٔی آحبض ٕٗا٘ز ا٘تكبضات. ٜظٞط ،ثعضٌٕٟطی،0785،«ٖایطا ٔقٕبضی زض ٌٙجس»،احط ّٝٔز، ٜقٕبض25نم ،07-5. ٚ قیال ،ثّطٖرب٘بتب،ّْٛث0770،ٔقٕبضی ٚ ٞٙط (اؾالٔی2()0255-0755).ؾٕت :ٖتٟطا ،آغ٘س یقمٛة ٕٝتطر ، ٓٔحٕسوطی ،پیط٘یب،0777،ٖایطا اؾالٔی ٔقٕبضی ثب آقٙبیی، ٖٔقٕبضیب ٗغالٔحؿی ٗتسٚی،ٚ ّٓف ٜزا٘كٍب ا٘تكبضات :ٖتٟطا ٖایطا نٙقت. ،ٔهغفی ،ْٔمس تمٛی0788،ٝوٍٟیّٛی ؾیبؾی تبضید:ٖتٟطا ، ا ٔقبنط تبضید ٔغبِقبت ٝٔٛؾؿٚ ٔغبِقبت ٝٔٛؾؿ ،ٖیطا پػٚٞف.ؾیبؾی ٞبی ٗٔحٕسحؿٝث آظازی احٕس آلبی ٕٗٞچٙی ٚ ٖاوجطیب ضإٞٙبیی ذبعطٖپال ٖزاز لطاض اذتیبض زض ٘یع ٚ ٖٞبیكب .ْؾپبؾٍعاض ٝوٍٟیّٛی آضأٍبٞی ثٙبٞبی ،ٓلسی ایطٚا٘ی ٚفطقیس ٔطتضی ،حهبضی0795،«ٔقٕبضی ؾجه رٙٛة تبضیری آغبظ ٜزٚضغطةٗثی ٚ ٖایطا٘مٛـ ثطاؾبؼ ٗاِٟٙطی ُطٟٔ احط ٚ ُٟطٔ»،ٔعزنٝٔ٘بٜقٕبض ،1نم ،078-021. ضئیؽٔفیس ٗحؿی ٚ ٟٔٙبظ ،ٜظاز،0781،زؾت اظ ٞٙطٞبی احیبء ِٜطظاز ٗحؿی اؾتبز ضٚایت ٝث ٝضفت،ِٔٛی ا٘تكبضات :ٖتٟطا. ٗحؿی ،ظٔطقیسی،0787،ٖایطا ٔقٕبضی زض لٛؼ ٚ عبق، ا٘تكبض :ٖتٟطاٖویٟب ات. نبزق ،قٕؽ،0779،ّٜٛرٗظٔی ٖایطا ٔقٕبضی ٞٙط اظ ٞبیی، زا٘ف ٚ ّٓف :ٖتٟطاـٝپبضؾ ٜ٘ٛآٚضا٘سا٘كٍب. ٟٔطزاز ،نٕسی،0785،«ٌٙجس ٔقٕبضی ؾجه ٜزضثبض ٘ؾطی ٌٜٚٙب فّی ٗث ٖؾّیٕب»،رعائط ٚ ُؾٛاح ثبؾتب٘ی قٟطٞبی آحبض ٖفٕب زضیبی ٚ فبضؼ ذّیذ،ٚ آحبض ٕٗا٘ز :ٖتٟطأفبذط فطٍٞٙی. ٓاثطاٞی ،لعِجبـٚآظازی احٕس،0790،«زض پػٚٞكی ٞٛیتقٙبؾیحیی ٜأبٔعاز ثٙبی ی)(ؿقید ضٚؾتبی ،ٝوٍٟیّٛی ُٞبثیاِٟبقٕی»احط ّٝٔز،ٜقٕبض55،نم39-55. غیبث ،وبقب٘یٗاِسی،رٕكیس0733،اظد ٚ عبق ِٝضؾب،ٚ ٕٝتطر ؾیس ٝتحكیرصثی فّیطضب،:ٖتٟطاا٘تكبضاتؾطٚـ. ،ٔحٕسیٛؾف ،ویب٘ی0775،ٜزٚض زض ٖایطا ٔقٕبضی ٞٙط تبضید اؾالٔی:ٖتٟطا ،.ؾٕت ا٘تكبضات حٕساهلل ،ٔؿتٛفی،0779،ٌٜعیس تبضید،ٖتٟطاٚ چبح ٝٔٛؾؿ : أیطوجیط ا٘تكبضات.
- 9. ٔٛؾٛیفّی ؾیس ،ؾٛق٘ػاز،0775،ْاؾال ٜپطاوٙس ٖؾتبضٌب ٗظٔی،ٝٔٛو :ٓل. ّٗٞیضاثطت ،ثطا٘س،0773،ٚ فّٕىطز ،ْفط :اؾالٔی ٔقٕبضی ٔقٙی،تطرـافته ایطد ٕٝـْب،ٟتـق :ٖطاـٔثط٘ب ٚ پطزاظـ طوتـٝ قٟطی ضیعی. ،پطٚیع ،ٚضربٚ٘س0717،«ٌٙجسٞبی ٜزضثبض ثحخی ٚ ثٙب ٚز ٔقطفی ُقى ٔرطٚعی»ٖثبؾتب ّٝٔزٖایطا ٞٙط ٚ قٙبؾی،ْٚز ٜقٕبض ، ثب ُو ٜازاض ٞٙط ٚ ًٙٞفط ٚظاضت ا٘تكبضاتٚ قٙبؾی ٖؾتب ٝٔفب ًٙٞفطنم ،75-21. Tabbaa, Y., 1985, “The Muqarnas Dome: Its Origin and Meaning”, Muqarnas 3: 61- 74. تصايیر ٝ٘مك0:ٌٙجس ٔمغـ :ٗ٘ٛضاِسی ٜآضأٍبٝ٘مك2لطیف ٗث ّٓٔؿ ٜآضأٍب :،ٔمغـ ٚ ٖپال ّٗ(ٞیثطا٘س0773:378.)ّٗ(ٞیثطا٘س0773:377.) ٝ٘مك7،زٞسقت غبظی پیط ٜأبٔعاز :ٔمغـ ثطـ ٚ ٖپالتهٛیط0:ٔمط٘ؽوبضیٜأبٔعاز ظیطٌٙجس .)ٝوٍٟیّٛی فطٍٞٙی ٔیطاث (ثبیٍب٘ی.زٞسقت پیطغبظی
- 10. تهٛیط2:غطة اظ زیس،ٔحٕٛز ٜأبٔعاز.تهٛیط7:ٔمط٘ؽؾغ وبضیٔحٕٛز ٜأبٔعاز ٌٙجس زضٚ٘ی ح. ٝ٘مك1:ِط ٔرتّف ایالت تفىیىی ٚلّٕط(نفی٘ػاز0737:055). تهٛیط1:( لب٘ٛ٘ی ٖؾّیٕب ٖؾّغب ٖظٔب زض ٔضطؼ ٌٙجسٞبی اظ ٔٙبؽطیTabba 1985: pls. 4 & 5).