Лекц-1-1 Сэргээгдэх эрчим хүчний салбарын хөгжил, нарны эрчим хүчний хэрэглээ, өнөөгийн байдал, хэтийн төлөв, технологийн хөгжил.pdf

Эрдмийг эхнээс
Эвийг эртхэнээс
1
Монгол ардын зүйр цэцэн үгс

Эрдэм гэж юу вэ?
2
Мэдээлэл---Мэдлэг---Эрдэм
Мэдлэг---Бие даан суралцах

ЛЕКЦ-1: Сэргээгдэх эрчим хүчний салбарын
хөгжил, нарны эрчим хүчний хэрэглээ,
өнөөгийн байдал, хэтийн төлөв, технологийн
хөгжил
Багш: Э. Мөнхтуяа (Ph.D)
2021-2022 оны хичээлийн жилийн намрын улирал
3

4
Эрчим хүч гэж юу вэ?
Сэргээгдэх эрчим хүч гэж юу вэ?
Сэргээгдэх эрчим хүчний хэтийн төлөв
таны бодлоор юу вэ?

5
СЭХ-ний салбарын хөгжил
Нарны эрчим хүч, хэрэглээ, өнөөгийн байдал
СЭХ-ний хэтийн төлөв
СЭХ-ний технологийн хөгжил
Дүгнэлт, хэлэлцүүлэг
Би хэр өөрчлөгдсөн бэ? (Мэдлэг-Чадвар-Хандлага)

• Richard Muller at “Energy for the Future President”
{Эрчим хүчний аюулгүй байдал}+{CO2 хяналт}
• Vaclav Smil, “Energy the Crossroads”, The MTPress(2003)
• Vaclav Smil, “Energy the Crossroads”
{Эрчим хүчний аюулгүй байдал}+{CO2 хяналт}
• Richard Muller, “Energy for the Future President”, W,W,Norton(2012)
ҮЙЛДВЭРЛЭЛ + ХЭРЭГЛЭЭ
6
Дэлхийн эрчим хүчний чиг хандлага

Бүх бодлогын баримт бичиг дараах 2 чиглэлээр тусгагдсан.
(Эрчим хүчний аюулгүй байдал)+(цаг уурын өөрчлөлт)
СЭХ-ний хэрэглээ өссөн
https://www.legalinfo.mn/annex/details/8750?lawid=13738
1) АНУ: 2001- Үндэсний эрчим хүчний бодлого
2) Япон: 2003-Үндэсний эрчим хүчний план
3) Швейцарь: 2002-2000W Нийгмийн төлөвлөгөө
4) ОХУ: 2002-Эрчим хүчний чиг хандлага 2020
5) Монгол: 2018: төрөөс эрчим хүчний талаар баримтлах бодлогыг
хэрэгжүүлэх дунд хугацааны үндэсний хөтөлбөр
7

Яагаад СЭХ гэж ?,,,,
KYOTO PROTOCOL /1997 /
• 1990 онтой харьцуулахад 2008-2012
оны хооронд 4 жилийн хугацаанд
хүлэмжийн хийн ялгаралын хэмжээ
5%-иар өссөн.
• Цэвэр хөгжлийн механизм, ОУ-ын
хүлэмжийн хийн худалдаа, үр ашгийн
механизмын хүрээнд олон төсөл
хөтөлбөр хэрэгжсэн.
8
COPENHAGEN CONFERENCE /2009/
• Дэлхийн хөгжингүй орнууд CO2
ялгаруулалтыг бууруулах зорилтыг
эрчимтэй тавих болсон.
• Бусад хөгжиж буй орнууд ч гэсэн
хөгжингүй улс орны санхүүгийн
дэмжлэг болон технологийг ашиглан
энэ чиглэлээр дорвитой арга хэмжээ
авах шаардлагатай.

9
Киотогийн протоколоор дараах 6 төрлийн хийг ХҮЛЭМЖИЙН ХИЙ хэмээн тодорхойлсон.
• Эхний 3 буюу НҮҮРСХҮЧЛИЙН ХИЙ, МЕТАН, АЗОТЫН ИСЭЛ нь байгалийн гаралтай хий юм.
• Сүүлийн 3 хий нь байгаль дээр анх байгаагүй буюу хүний хүчин зүйлийн үр дүнд, тодруулбал аж
үйлдвэрлэлийн хөгжлийн явцад бий болсон.
• Хүний үйл ажиллагааны үр дүнд нүүрсхүчлийн хийн 87% нь нүүрс, шатахуун хэмээх шатах түлшнээс, 4%
нь аж үйлдвэрийн үйл ажиллагаанаас ялгардаг.

10
Шатдаг хийн шаталтаас
үүдэлтэй нүүрсхүчлийн хийн
ялгарал
Хүний хүчин зүйлээс ялгарч
буй Метаны эх үүсвэр
Хүний хүчин зүйлийн улмаас
ялгарч буй Азотын дутуу
ислийн эх үүсвэр

• Хүлэмжийн хийн ялгарал– Агаар мандлын дундаж тэмператур өсч байна. Хүлэмжийн хийн ялгарал
гол үндэс нь юм. Хур тунадасны хэмжээ ихсэхгүй, температур ихсэхэд ууршилт ихсэнэ. Улсын нийт
хэрэглээний усны хэмжээнээс давсан ус алга болж ууршина гэсэн үг юм. Сүүлийн 20-30 жилд мөсөн
гол, мөнх цасны хэлбэрээр хадгалагдаж байсан усны хэмжээ 2 дхин буурсан. Алсын хараа 2050 оны
ногоон хөгжлийн бүлэгт усны хөгжлийн бодлого,
• Дэлхийн хэмжээнд агаарын температурын халалтыг 2градуст барина гэвэл хүлэмжийн хийг 12-15Гтн-
оор бууруулах ёстой. 1,5 градуст барина гэвэл 29-30Гтн бууруулах шаардлагатай. 17-18сая тн 22,7 хувь
бууруулах шаардлагатай. 1 хүнд оногдох СО2 ялгарулах хэмжээгээрээ дэлхийн дундаж 4,75 байхад
манайх 4 дахин их хэмжээтэй байна.
• Байгалийн суурь хэв шинжийг өөрчилбөл цар тахлаас эхлээд гамшигт үзэгдэл болно. Манай улс
дэлхийн нийт хүлэмжийн хийн ялгарлын 0,05 хувийг ялгаруулж байна.
• 22,7 хувиар хүлэмжийн хийг бууруулна. СЭХ-ний салбар, төсөл их ач холбогдолтой. 50 хувийг СЭХ,
50хувийг эрчим хүчний хэмнэлтээс үүсгэнэ.
• нэгдсэн сүлжээний дүрэм, техникийн нөхцөл дээрх заалтуудыг үйлдвэрлэгчтэй ойлголцоход
хүндрэлтэй байсан.
11

15
ТБНС-Төвийн бүсийн нэгдсэн сүлжээ
ББЭХС-Баруун бүсийн эрчим хүчний сүлжээ
АУЭХС-Алтай-Улиастайн эрчим хүчний сүлжээ
ӨБЭХС-Өмнөд бүсийн эрчим хүчний сүлжээ
ДБЭХС-Дорнод, Зүүн бүсийн нэгдсэн эрчим хүчний сүлжээ

19
• 4.1.9.“дэмжих тариф” гэж сэргээгдэх
эрчим хүчийг дэмжих зорилгоор эрчим
хүчний үнэд шингээсэн тарифыг.
• Сэргээгдэх эрчим хүчний эх үүсгүүрүүд
нь үйлдвэрлэсэн цахилгаанаа төвийн
бүсийн дулааны цахилгаан станцуудын
үйлдвэрлэх болон импортоор худалдан
авах 1 кВт.ц цахилгааны өртгөөс
харьцангуй өндөр буюу валютын
ханшнаас хамаарч 180-190 төг/кВт.ц-аар
нийлүүлдэг учраас тодорхой хэмжээний
эх үүсвэрийн зөрүү үүсдэг.
• сэргээгдэх эрчим хүчний үйлдвэрлэлийг
дэмжих тарифыг аль нэг төрлийн эрчим
хүчний тарифт шингээх замаар бус
“Сэргээгдэх эрчим хүчийг дэмжих тариф”
нэрээр тусгайлсан тарифын ангиллыг
тогтоосон.
• Цаашид сэргээгдэх эрчим хүчний эх
үүсвэр нэмэгдэж, худалдах үнэ буурсан
тохиолдолд хэрэглэгчдийн тариф буурах
бүрэн боломж бий.

22
Энэ юуны үнэ вэ?
a. Хүчдэл
b. Гүйдэл
c. Чадал
d. Энерги
1кВт=1000Вт
Вт—чадлын нэгж
1цаг—60мин—3600сек--хугацаа
1кВт.цаг цахилгаан 90 төгрөг.
1кВт.цаг цахилгаан 90 төгрөг.
𝑬 = 𝑷 ∙ 𝒕 = 𝟏𝟎𝟎𝟎Вт ∙ 𝟑𝟔𝟎𝟎сек = 𝟑, 𝟔𝟎𝟎, 𝟎𝟎𝟎Ж энерги

2
3
2021-05-06 "Сэргээгдэх эрчим хүч ба дэвшилтэт технологи-2021"
СЭРГЭЭГДЭХ ЭРЧИМ ХҮЧНИЙ ЧИГ ХАНДЛАГА
Дэлхийн нийт цахилгаан эрчим хүчний үйлдвэрлэл:
72.7% - Уламжлалт эх үүсвэр
27.3% - Сэргээгдэх эрчим хүчний үүсвэр
• 15.9% - Усны эрчим хүч
• 5.9% - Салхины эрчим хүч
• 2.8% - Нарны эрчим хүч
REN21 дэлхийн хамтын нийгэмлэгийн холбоо, 2019 оны тайлан
Нийт нэмэгдсэн нарны зайн үүсгүүрийн суурилагдсан
хүчин чадал 136.8 ГВт, үүнээс (mono-Si) - 65.57%,
(multi-Si) - 28.6%, (Thin film) - 5.48% нэмэгдсэн.
CdTe - 5.7 ГВт (76%), CIGS -1.6 ГВт (21.3%), a-Si -
0.2 ГВт (2.66%) байна.
https://www.ise.fraunhofer.de, 2019 оны тайлан

24
Дэлхийн эрчим хүчний чиг хандлага
National Wind-PV-Storage and Transportation project
Wind turbine-100MW
- Double-fed
- Permanent-magnet direct-driven
- Vertical axis
PV-400MW
- Polycrystal silicon
- Monocrystal silicon
- Amorphous thin film’Back contact
- High-concentration-ratio
Storage-14MW
-Lithium ion battery
Flow battery
NaS battery

ЭРЧИМ ХҮЧНИЙ САЛБАР, ХУУЛЬ ЭРХ ЗҮЙН ОРЧИН
1. Эрчим хүчний тухай хууль, /2001/
2. Сэргээгдэх эрчим хүчний тухай хууль, /2007.01.11/
3. Сэргээгдэх эрчим хүчний шинэчлэгдсэн хууль, /2019.06.06/
4. Эрчим хүчний хэмнэлтийн тухай хууль, /2015/
5. Монгол Улсын Их Хурлын “Төрөөс эрчим хүчний талаар баримтлах бодлого /2015-2030/” 63-р тогтоол,
/2015/
6. Монгол Улсын их хурлын “Түлш эрчим хүчний салбарын талаар авах арга хэмжээний тухай” 72-р
тогтоол, /2010/
7. “Эрчим хүч хэмнэх үндэсний хөтөлбөр -/2018-2022 /”, /2018/
8. “Агаар, орчны бохирдлыг бууруулах үндэсний хөтөлбөр”, /2017/
9. “Дэлхийн уур амьсгалын өөрчлөлтийг сааруулахад Монгол улсын оруулах үндэсний тодорхойлсон хувь
нэмэр /2018-2020/”, /2018/
10. НӨАТ, Гаалийн тарифын тухай хууль, /2015/
https://www.legalinfo.mn/law
25

СЭРГЭЭГДЭХ ЭРЧИМ ХҮЧНИЙ ТУХАЙ ШИНЭЧЛЭГДСЭН ХУУЛЬ /2019.06.06/
• Сэргээгдэх эрчим хүчний хуулийг 2007.01.11 өдөр баталснаас хойш өнөөг хүртэл хугацаанд нийт 2012МВт-
ын нар, салхи, усан цахилгаан станцуудыг ашиглалтанд оруулж, нэгдсэн сүлжээнд холбосон.
• Дамжуулах сүлжээнд холбогдсон СЭХ-ний үүсгүүрээр үйлдвэрлэж нийлүүлэх 1кВт.ц цахилгаан эрчим
хүчний худалдаж авах тарифын дээд хязгаарыг дараах хүрээнд тогтооно:
• Нарны эрчим хүчний эх үүсгүүрээр үйлдвэрлэж нийлүүлэх цахилгаан эрчим хүчийг 0,12 ам.доллар
хүртэл,
• Салхины эрчим хүчний эх үүсгүүрээр үйлдвэрлэж нийлүүлэх цахилгаан эрчим хүчийг 0,08 ам.доллар
хүртэл,
• Үнээр өрсөлдүүлэх буюу тендер зарлаж үнийн дүнг тогтоох зохицуулалтыг нэмж оруулсан.
26

ЭРЧИМ ХҮЧНИЙ ХЭМНЭЛТИЙН ТУХАЙ ХУУЛЬ /2015.11.26/
• Эрчим хүчийг хэмнэх, үр ашигтай хэрэглэхтэй холбогдон үүссэн эрх зүйн харилцааг зохицуулах зорилттой.
12.1 Эрчим хүчний хэмнэлттэй барилга байгууламж барих, машин тоног төхөөрөмж, бараа
бүтээгдэхүүн, материал үйлдвэрлэх, импортлох болон эрчим хүчний үр ашгийг дээшлүүлж хэмнэлт
гаргасан иргэн, аж ахуйн нэгж, байгууллагад дэмжлэг үзүүлэх, урамшуулал олгох,
Агаарын тухай хуулийн 6.1.6, 6.1.8, 6.1.11-д заасан журмаар зохицуулна.
• Эрчим хүчний хэмнэлтийн мэргэжлийн үйлчилгээ
13.1 Итгэмжлэгдсэн албан ёсны байгууллага энэ үйлчилгээг үзүүлнэ.
14.1 Эрчим хүчний үр ашгийн мэргэжлийн үйлчилгээ үзүүлэх мэргэжлийн байгууллага нь магадлан
итгэмжлэлийн үндсэн дээр эрчим хүчний үр ашигтай хэрэглээг дэмжих чиглэлээр үйл ажиллагаа
явуулна.
27

1980 ОН
1990 ОН
2013 ОНООС ХОЙШ
• Эрчим хүчний хомсдолд орж 3 жил үргэлжилсэн.
• 1983 онд 4-р ДЦС ашиглалтанд орж хямралаас гарсан.
•ОХУ-ын мэргэжилтнүүд нутаг буцаж, тоног төхөөрөмж нийлүүлэх
нь багассан. ДЦС-ууд доголдолд орсон.
• Америк, Япон, Азийн хөгжлийн банк зэрэг донор орнууд, олон
улсын байгууллагын зээл тусламжаар давсан.
• 36 жилийн турш суурь ачаалалд ажиллах
эх үүсгүүр бариагүй. Эрчим хүчний
өсөлтөөс хамааралтай.
•Хэрхэн даван туулах стратеги боловсруулж
байна.
ТУЛГАМДАЖ БУЙ АСУУДАЛ, ХЭТИЙН ТӨЛӨВ
I. ЭРЧИМ ХҮЧНИЙ ХЯМРАЛ
28

Тавантолгой -300МВт-ын ДЦС барих төсөл
Багануур- 700МВт-ын ДЦС барих төсөл
ШИНЭ ДУЛААНЫ
ЦАХИЛГААН СТАНЦ БАРИХ
ШИНЭ УХААЛАГ
ТЕХНОЛОГИ НЭВТРҮҮЛЭХ
СЭХ-НИЙ ШИНЭ ЭХ
ҮҮСВЭР БАРИХ
Монгол Улсын Засгийн газрын хуралдаанаар эрчим хүчний салбарыг хөгжүүлэх дунд хугацааны
хөтөлбөрийг хэлэлцэн баталсан.
ЭРЧИМ ХҮЧНИЙ ЭХ ҮҮСВЭРҮҮДИЙН
ХҮЧИН ЧАДАЛ НЭМЭГДҮҮЛЭХ
2021-2023 он
хүртэл
Техник технологийг сайжруулах замаар
300-400МВт эрчим хүчээр нэмэгдүүлнэ.
Сонгино-100МВт усан цэнэгт УЦС-ын төсөл
Эг, Шүрэн, Эрдэнэбүрэнгийн УЦС-ын төслүүд
Салхины эрчим хүчний төсөл, 100МВт-ын цэнэг
хуримтлуурын станцын төсөл
Аюулгүй байдлыг хангах, системийн уян хатан
байдлыг нэмэгдүүлэх, хангамжийн найдвартай,
тогтвортой байдлыг буй болгоход ухаалаг
технологи нэвтрүүлнэ.
29

Tүүхий түлш түлэх тохиолдолд
торгуул төлнө.
Цахилгаан автомашин цэнэглэх
зосоолын туршилт.
Уул уурхайн салбарт СЭХ-ний эх
үүсгүүр ашиглах төсөл.
Хэрэглэгчээс үйлдвэрлэгч.
31

СЭХ-НИЙ ӨНӨӨГИЙН БАЙДАЛ, ХЭРЭГЖСЭН ТӨСӨЛ
ХӨТӨЛБӨР
ОУ-ын уур амьсгалын санхүүжилтээр хэрэгжсэн, хэрэгжиж буй төсөл, хөтөлбөр-/дасан зохицох сан,
цэвэр хөгжлийн механизм, хамтарсан кредит олгох механизм, уур амьсгалын ногоон сан, NAMA/
ДАСАН ЗОХИЦОХ САН
Төсөл Хэрэгжүүлэгч байгууллага/санхүүжилт Хэрэгжүүлэх
хугацаа
Экосистемд түшиглэсэн дасан
зохицох арга хэмжээг уур
амьсгалын өөрчлөлтөнд өндөр
эрсдэлтэй голуудын сав газарт
хэрэгжүүлэх нь
НҮБХХ/UNDP/ ба БОАЖЯ
10,5сая ам.доллар
2012-2017
Улаанбаатар хотын гэр
хорооллын бүсэд иргэдийн
оролцоонд түшиглэсэн дасан
зохицох арга хэмжээг
хэрэгжүүлэх замаар үерийн
эрсдлийг бууруулах чадавхыг
бэхжүүлэх нь
НҮБ-ын хүн амын нутагшил, суурьшлын
хөтөлбөр
Дасан зохицох сан
4,5сая ам.доллар
2018-2021
32

33
Төсөл хэрэгжүүлэх байршил:

34
Байршил СЭХ-ийн ашиглах
технологи
Хүчин чадал,
МВт
Гүйцэтгэх
хугацаа
Явц
Зорилт 1: СЭХ-ний эх үүсвэрүүдийг байгуулах
Өмнөговь, Увс Салхин ЦС 10 2019-2022 2020-10 сар тендер
Алтай/Есөнбулаг, Говь-Алтай НЦС 10 2019-2022 Тендер үнэлгээ
Алтай, Говь-Алтай НЦС+СЦС+
цэнэг хураагуур
0,5 2019-2022 Тендер үнэлгээ
Улиастай, Завхан НЦС+Цэнэг хураагуур 5 2019-2022 Тендер үнэлгээ
Тэлмэн, Завхан СЦС 5 2020-2023 ТЭЗҮ
Мөрөн, Хөвсгөл НЦС 10 2020-2023 ТЭЗҮ
Зорилт 2: Хөрсний дулааны насосыг дулаан хангамжид ашиглах
Ховд, бусад газруудад Хөрсний ДН 0,5 Ховд гэрээ
Бусад 4 ТЭЗҮ
Нийт хүчин чадал 41,0
Төсөл хэрэгжих хугацаа:

ХӨТӨЛБӨР
ЦЭВЭР ХӨГЖЛИЙН МЕХАНИЗМ
хугацаа
Тайширын 11МВт-ын усан
цахилгаан станц
Япон: Mitsubishi UFJ Securities Co., Ltd
Монгол: Energy Research and Development Center 2008
Дөргөний 12МВт-ын усан
цахилгаан станц Япон: Mitsubishi UFJ Securities Co., Ltd
Монгол: Energy Research and Development Center
2007
Салхитын 50МВт-ын салхин
цахилгаан станц
Швед: Swedish Energy Agency
Монгол: Clean Energy LLC
2013
35

36
ТАЙШИР-11МВт УЦС Техникийн үзүүлэлт:
• Диаметер-6m, урт-165m ус дамжуулах
хоолой
• Диаметер-6m, урт-305m ашиглалтын
туннель
• Толгойн барилга
• Далангийн өндөр 50m, урт 192m, эзэлхүүн
187,000m³
• Хүчин чадал: 11MW
• Жилд үйлдвэрлэх эрчим хүч: 37сая kWh
• Өртөг: 38.9сая $
• Агрегат, турбин-4
ХӨТӨЛБӨР

37
Дөргөн-12МВт УЦС • Дөргөнө-10МВт-ын УЦС нь 110kV-ын
ЦДАШ-аар Мянгад дэд станцтай
холбогдсон.
• Увс, Ховд, Баян-Өлгий аймгийг эрчим
хүчээр хангадаг СЭХ-ний эх үүсгүүр юм.
• Суурилагдсан хүчин чадал:12MW
• Үйлдвэрлэх эрчим хүч: 38сая kWh
• Усан сангийн эзэлхүүн- 1 сая 700
мянган m3
• Далангийн өндөр- 13.5m
• Агрегат турбин-3,
ХӨТӨЛБӨР

38
Салхит-50МW СЦС  Дундаж салхины хурд-8,2м/с
 Жилийн эрчим хүчний үйлдвэрлэл: 140-
170 сая kWh
 Нүүрс 122,000 тонн хэмнэх,
 160 мянган тонн цэвэр ус хэмнэх,
 180,000 тонн СО2 хийн ялгарал
бууруулах,
 Агаарын бохирдуулах бууруулах.
Хөрөнгө оруулалт:
 NewCom Group Mongolia
 General Electric Capital
ХӨТӨЛБӨР

II. СЭХ-НИЙ ӨНӨӨГИЙН БАЙДАЛ, ХЭРЭГЖСЭН ТӨСӨЛ
ХӨТӨЛБӨР
ХАМТАРСАН КРЕДИТ ОЛГОХ МЕХАНИЗМ
хугацаа
Дархан 10МВт-ын НЦС Япон: Sharp corporation
Монгол: Solar Power International LLC
2017
Моннаран 10МВт-ын НЦС Япон: Farmdo Co.,Ltd
Монгол: Everyday Farm LLC
2017
Өндөр үр ашигтай, эрчим хүчний
алдагдал багатай цахилгаан
дамжуулах шугам
Япон: Hitachi LTD
Монгол: ЦДҮС ТӨХК
2017
Хөшигт 15МВт-ын НЦС Япон: Sharp corporation
Монгол: Tenuun Gerel Construction LLC
2017
Сүмбэр 10МВт-ын НЦС Япон: Sankou Solar Co., Ltd
Монгол: ESB Solar Energy LLC
2018
39

40
Дархан-10MW НЦС Уг станц нь 220/110/35kV-ын Дархан дэд станцаар
ТНЭС-д холбогдсон.
• Нарны зай- 310W, 32.274 ширхэг
• DC холбох хайрцаг- 153ширхэг
• Инвертер- 16 ширхэг
• Трансформатор- 1600kVA, 04/10kV 6 ширхэг
• Эрчим хүч үйлдвэрлэл: 18.000 kWh
 Нүүрс 11.102 тонн хэмнэх,
 14.5 мянган тонн цэвэр ус хэмнэх,
 16,000 тонн СО2 хэмнэх,
 Агаарын бохирдол бууруулах.
ХӨТӨЛБӨР

41
Моннаран-10MW НЦС
Газар тариалан + Эрчим хүч үйлдвэрлэл.
Жилийн эрчим хүч үйлдвэрлэл: 18.000 kWh
 Нүүрс 11.102 тн хэмнэх,
 14.5 мянган тн цэвэр ус хэмнэх,
 16,000 тн СО2 ялгарал бууруулах,
ХӨТӨЛБӨР

42
Хөшигт-10MW НЦС
 Жилийн эрчим хүч үйлдвэрлэл: 30.1 сая kWh
 Нүүрс 24, 420 тн хэмнэх,
 146.500 тн цэвэр ус хэмнэх,
 21,025 тн СО2 ялгаралтыг бууруулах,
ЦДАШ болон дэд станцын өргөтгөл:
• Урт-14km
• 110 kV-ын 2 хэлхээ,
• ЦДАШ-ын тулгуур- 52 ширхэг
• Анкерын тулгуур-11 ширхэг
ХӨТӨЛБӨР

43
Цэций-50MW СЦС
/Сайншанд-55MW СЦС/
 Жилд үйлдвэрлэх эрчим хүч: 30.1 сая kWh
 Нүүрс 180.000 тн хэмнэх,
 1.2сая тн цэвэр ус хэмнэх,
 230.000 тн СО2 ялгаруулалтыг бууруулах,
 Агаарын бохирдол бууруулах,
• Суурилагдсан хүчин чадал: 50MW,
• 2MW-ын 25ширхэг Vistas салхин турбин,
• 32km урт ЦДАШ
ХӨТӨЛБӨР

II. СЭХ-НИЙ ӨНӨӨГИЙН БАЙДАЛ, ХЭРЭГЖСЭН ТӨСӨЛ
ХӨТӨЛБӨР
УУР АМЬСГАЛЫН НОГООН САН
Төсөл Санхүүжилт/ итгэмжлэгдсэн
нэгж
Хэрэгжүүлэх
хугацаа
Хүлэмжийн хийн ялгаралыг бууруулах бичил, жижиг, дунд
бизнесийн зээлийн хөтөлбөр
УАНС- 60сая ам.доллар
Хас Банк
2017-2025
Европын сэргээн босголтын банкны тогтвортой эрчим
хүчний санхүүжилтийн төсөл
УАНС-1,4 тэрбум ам.доллар
Европын сэргээн босголтын банк
2017-2032
Сүмбэр 10МВт НЦС УАНС-17,6 сая ам.доллар
Хас банк
2017-2027
УБ хотын орлогод нийцсэн орон сууц, хотын сэргээгдэх
эрчим хүчний төсөл
УАНС-543,1сая ам.доллар
Азийн хөгжлийн банк
2017
Баруун бүсд хэрэгжүүлэх СЭХ-ний багц төсөл
• 10МВт НЦС+Батерей /Увс/
• 10МВт НЦС /Говь-Алтай/
• 5МВт НЦС+Батерей /Завхан/
• 5МВт СЦС /Завхан/
• 10МВт НЦС /Хөвсгөл/
• 0,5МВт газрын гүний дулааны насос /Ховд/
УАНС-73,6сая ам.доллар
Азийн хөгжлийн банк
Хянагдаж
байгаа
44

Хэрэгжсэн туршлагаас,,,,,,
Ариг банкны оффисын барилгын нарны
зайн систем
45
• Чадал: 443кВт
• Дэлгэцийн тоо: 2112ш (1 бүр нь 210 Вт)
• Инвертерийн тоо: 5ш
• Сүлжээнд зэрэгцээ залгагдаж ажиллах,
• Ажиллагааны горим: Нарны зайн
багцаас гарах 638.4B хүчдэлтэй тогтмол
гүйдлийг 400В хүчдэлтэй хувьсах
гүйдэл болгон хувирган, өсгөх
трансформатораар дамжуулан 6 кВ
хүчдэл бүхий төвийн сүлжээтэй
зэрэгцээ ажиллана
• Хяналт: Суурин болон алсын
• Ашиглалтад орсон он: 2012,10
Иргэний нисэхийн ерөнхий газрын “Нарны
станц”

Байршил: Дорноговь, Даланжаргалан
Манай оронд ашиглагдаж байгаа нийт
уст цэгийн 37.8%-ийг бензин шатахуун
хэрэглэдэг механик ажиллагаатай
цахилгаан станц бүхий гидравлик АҮК
багатай(25-30%) насос бүхий худгууд
эзэлдэг. Эдгээр худгуудыг нарны эрчим
хүчээр ажилладаг 0.72кВт-ын ус
өргүүрээр тоноглоход хөрөнгийн
зардлыг 4-6 жилийн дотор нөхөх тооцоо
гарсан.
Нарны цахилгаан үүсгүүрээр худгаас
ус татах систем
Улаанбаатар хотын цэвэр усны насосны станцууд дээр нарны эрчим хүчээр
ажилладаг 65, 30, 11 кВт-ын насосуудыг тавьж туршиж, судалгаа хийж
байна.
46
Гадна талбай, явган хүний зам
зэргийн гадна гэрэлтүүлэгт бага
чадлын нарны зайн гэрлийг
ашиглаж байна.

Байрлал: Улаанбаатар, Нисэх
Хэрэглээ: Халаалт, халуун усны хэрэгцээний 70
хүртэл хувийг хангадаг
Нөөцийн систем: Цахилгаан
Дулаан алдагдал багатай, ханын дулаан
тусгаарлалт хойд болон баруун талдаа 30 см,
бусад хананд 20 см.
Хоёр айлын амины орон
сууцны нарны дулааны
систем
47
Хустай нуруу цогцолборын захиргааны барилгын
нарны дулааны систем
Байрлал: Хустай нуруу
Хэрэглээ: Халаалт, халуун усны
хэрэгцээний 20% хангадаг.
Нөөцийн систем: Цахилгаан
Төв аймгийн Зуун мод
суманд байрлах сургууль
болон цэцэрлэгийн барилга,
ASEM VILLA-д тус тус
суурилуулсан.
Дулааны насос

 ШУТИС-ийн 8-р байрны дээвэр дээр
суурилуулсан 15 кВт-ын нарны цахилгаан
систем
 НҮБ-ын Хөгжлийн хөтөлбөр, Барилга, хот
байгуулалтын яам, NАМА төсөл, “Жи-Пауэр”
ХХК
 2020 оны 5-р сар
 БНХАУ-ын Sungrow компани, SG15KTL(380-
800 B) маркын инвертер, On-Grid
СУДАЛГААНЫ ОБЪЕКТ
Нарны зайн үүсгүүр HTM330PA-72
Нарны элемент (Si-poly)
Хамгийн их чадал, (Pmpp) 330 Вт
Хамгийн их чадалд харгалзах хүчдэл, (Vmpp) 37.52 B
Хамгийн их чадалд харгалзах гүйдэл, (Impp) 8.80 A
Задгай хэлхээний хүчдэл, (Voc) 45.95 B
Богино залгааны гүйдэл, (Iос) 9.29A
Модулийн хувиргалтын АҮК, (STC) 17.0%
Системийн хамгийн их хүчдэл 1000 В
Ажиллах температур -400
С ~ +800
C
Модулийн хэмжээ 1957х992х40 мм
Жин 21.5 кг
4
2021-05-06 "Сэргээгдэх эрчим хүч ба дэвшилтэт технологи-2021"

СЭХ-ний салбарын хэтийн төлөв (2013~)
PV- EV- Charger Energy Storage System
Prosumer Smart Grid
49

СЭХ-ний салбарын хэтийн төлөв –
Eco-friendly energy town(Models)
50

СЭХ-ний салбарын хэтийн төлөв
Eco-friendly energy town
USA China
Japan Germany
51

Energy independent prosumer
52

Zero Energy Buildings
53

BAPV-Building attached PV
BIPV-Building Integrated PV

Zero Energy Buildings
55

57
BIPV-Building Integrated PV

• Найдвартай, тогтвортой ажиллагааг хангах хүрээнд-
Эрчим хүчний төлөв байдлыг бодитойгоор үнэлж,
найдвартай тогтвортой ажиллагааг нь хангах;
• Үр ашиг дээшлүүлэх чиглэлээр- Эрчим хүчний
үйлдвэрлэл, дамжуулах, түгээх төвшинд ухаалаг
тогтолцоог нэвтрүүлж, технологийн болон арилжааны үйл
ажиллагааны оновчлол, эдийн засгийн үр ашиг
дээшлүүлэх;
• Түгээх сүлжээ, хэрэглэгчийн төвшинд нэвтрүүлэх
чиглэлээр- Ухаалаг тоолуур хэрэглэснээр хэрэглэгч эрчим
хүчний хэмнэлт, хөнгөлөлт эдлэх түүнээс гарах үр ашгийг
хүртэх;
Монгол Улсын эрчим хүчний системд ухаалаг тогтолцоо бүрдүүлж, хэмнэлт, үр ашгийг дээшлүүлэх хүрээнд 3
үндсэн зорилтыг дэвшүүлэн ажиллаж байна.
58

Уламжлалт шийдлээс УХААЛАГ СҮЛЖЭЭ руу
– Төвлөрсөн эрчим хүчний систем
– Нэг чиглэлтэй чадлын урсгал
– Ачаалалд суурилсан үйлдвэрлэл
– Дээрээс-доош үйл ажиллагааны төлөвлөлт
– Түүхэн урт хугацааны туршлагад
үндэслэсэн үйл ажиллагаа
100 жилийн турш үйлчилсээр байгаа боловч өнөөгийн бүх асуудлыг шйидвэрлэх
боломжгүй систем
Уламжлалт цахилгаан шугам сүлжээ
Slide 59

Уламжлалт шийдлээс УХААЛАГ СҮЛЖЭЭ руу
Ухаалаг сүлжээ
– Төвлөрсөн ба тархсан үйлдвэрлэл
– Олон чиглэлтэй чадлын урсгал
– Хаа ч байрших сэргээгдэх эрчим хүчний эх
үүсвэрүүд
– Системийн үйл ажиллагаатай уялдсан
хэрэглээ
– Бодит,тухайн цаг хугацааны өгөгдөлд
үндэслэсэн үйл ажиллагаа
Эрчим хүчний шинэ эх үүсвэрүүд болон удирдлага, хяналт хийх шинэ боломжууд нь системийн
өөрчлөлтөд хүргэнэ.
Slide 60

“Азийн супер сүлжээ” , БНХАУ, 2019-04-30
"Зүүн хойд Азийн цахилгаан эрчим хүчний
нэгдсэн сүлжээний стратеги” олон улсын уулзалт,
Монгол, 2019-03-01
Дорнын эдийн засгийн IV чуулган , ОХУ, 2018-09-12
“Азийн Супер Сүлжээ” төсөл
November 1-2, 2017, Gwangju,
Republic of Korea
61

62
СЭХ-ний САЛБАРЫН ИРЭЭДҮЙН ЗОРИЛТ

• Манай Монгол улс сэргээгдэх эрчим хүчний арвин их нөөцтэй,
• Олон улсын сэргээгдэх эрчим хүчний агентлаг болон Монголын эрчим хүчний яамнаас бэлтгэн гаргасан
“Монголын сэргээгдэх эрчим хүчний бэлэн байдлын үнэлгээ-нд Монголын говийн бүс нь нар, салхины
эрчим хүчний асар их нөөцтэй буюу эрчим хүчний хувийн чадал нь 2,6 ТВт;
• Орос, Монгол, Хятад, Өмнөд Солонгос болон Япон зэрэг улсын хил дамнасан эрчим хүчний гол коридорыг
бий болгох ажлыг хурдасгах боломжтой;
63
СЭХ-ний САЛБАРЫН ИРЭЭДҮЙН ЗОРИЛТ

ЭРЧИМ ХҮЧНИЙ САЛБАРЫН ХЭТИЙН ТӨЛӨВ
Өнөөгийн
байдал
Хэрэглээ +
Асуудал +
Нөөц +
Хэтийн
төлөв
Хэмнэлт,
үр ашиг
Ухаалаг
технологи
ЭХХ,
батерей
Цахилгаан
тээвэр
СЭХ-ний
технологи
ЭХХ,
Батерей
Технологи
Туршлага
Санхүүжилт
64

ДҮГНЭЛТ
 Манай эрчим хүчний системийн 80 гаруй хувийг нүүрсээр ажилладаг
дулааны цахилгаан станцууд нийлүүлж байна. Эдгээр станц нь хагас суурь
горимд ажилладаг бөгөөд гаралт тогтвортой байдаг бол сэргээгдэх эрчим хүч
нь нар, салхины хүчин чадлаа дагаад үргэлж хувьсан өөрчлөгддөг.
 Сэргээгдэх эрчим хүчний хувьсамтгай эх үүсвэр нэмэгдээд эхлэхээр нийт
эрчим хүчний систем тогтвортой байдлаа алдах нөхцөл үүсэж байна.
 Сэргээгдэх эрчим хүчний эх үүсвэр нь нар, салхины нөөцөө дагаад хол
байрласан байдаг бол хэрэглээ нь Улаанбаатар хотыг тойрсон байдаг. Тэгэхээр
үүнийг хэрэглэгчид рүү буюу төв суурин газартаа яаж авчрах вэ гэдэг асуудал
бий учраас шугам сүлжээг өргөтгөхөөс өөрөөр эх үүсвэрийг хүлээж авах
боломжгүй.
 Төвийн бүсэд 100 МВт-ын хүчин чадалтай цахилгаан цэнэг хуримтлуурын
станц байгуулснаар манай улсын эрчим хүчний систем тохируулгын станцтай
болж эрчим хүчний аюулгүй байдал хангагдана.
 Дулааны болон усан цахилгаан станцуудыг ашиглалтанд оруулж дотоод
хэрэгцээгээ 2023 онд бүрэн хангана.
 Цаашид СЭХ-ний арвин нөөцийг ашиглан цахилгаан эрчим хүч экспортлогч
орон болохоор зорин ажиллаж байна. 65

Дараагийн хичээл……
HOWE WORK –Self study
• Нар түүний бүтэц
• Нарны эрчим хүчийг ашиглах арга хэлбэрүүд
• Нарны эрчим хүчийг цахилгаанд хувиргах үндэслэл
• Хагас дамжуулагч
66

БИД ЮУ ХИЙХ ХЭРЭГТЭЙ ВЭ?
67

68
Хэрвээ та нисэж чадахгүй бол гүй, гүйж чадахгүй бол алх,
алхаж чадахгүй бол мөлх.
Ямар ч тохиолдолд та үргэлж урагшлах хэрэгтэй
Мартин Лютер Кинг (Martin Luther King Jr)

Лекц-1-1 Сэргээгдэх эрчим хүчний салбарын хөгжил, нарны эрчим хүчний хэрэглээ, өнөөгийн байдал, хэтийн төлөв, технологийн хөгжил.pdf

More Related Content

Similar to Лекц-1-1 Сэргээгдэх эрчим хүчний салбарын хөгжил, нарны эрчим хүчний хэрэглээ, өнөөгийн байдал, хэтийн төлөв, технологийн хөгжил.pdf

Лекц-1-1 Сэргээгдэх эрчим хүчний салбарын хөгжил, нарны эрчим хүчний хэрэглээ, өнөөгийн байдал, хэтийн төлөв, технологийн хөгжил.pdf