• Save

Loading…

Flash Player 9 (or above) is needed to view presentations.
We have detected that you do not have it on your computer. To install it, go here.

Like this presentation? Why not share!

Like this? Share it with your network

Share

Presentatie Creatief Evenement Creative City Lab

  • 2,015 views
Uploaded on

De presentatie van het Creatief Evenement van Creative City Lab op 20 september 2009. De deelnemers van het innovatielab geven hun oplossingsrichtingen. Aan de hand van deze presentaties zijn de......

De presentatie van het Creatief Evenement van Creative City Lab op 20 september 2009. De deelnemers van het innovatielab geven hun oplossingsrichtingen. Aan de hand van deze presentaties zijn de deelnemers in dialoog gegaan met experts. Hierna zijn de deelnemers ideeen gaan ontwikkelen binnen de gevonden oplossingsrichtingen. Zie ook www.creativecitylab.nl

More in: Technology , Education
  • Full Name Full Name Comment goes here.
    Are you sure you want to
    Your message goes here
    Be the first to comment
No Downloads

Views

Total Views
2,015
On Slideshare
2,010
From Embeds
5
Number of Embeds
1

Actions

Shares
Downloads
0
Comments
0
Likes
4

Embeds 5

http://www.slideshare.net 5

Report content

Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel
    No notes for slide
  • FB: Wat uiteindelijk nou echt de voordelen van decentraal duurzaam opwekken kan duidelijker. Kan ook in sheetsleader
  • Plaatjes erbij per techniek! Tabel leesbaar Moeten de financiele categorieen erin ?
  • Realistisch scenario: op basis grootte wijk, beschikbare ruimte, dakoppervlak, in de wijk beschikbare biomassa. Ook: op basis bestaande technieken (huidige stand techniek, huidige kostprijs) Keuze: 1 windmolen  Cijfers aanpassen: geen groene stroom, baseren op 1 windmolen. Pas ook voorgaande sheet hier op aan.
  • + energiebelasting? + salderen? Zie verhaal Michiel Rexwinkel (Greenchoice) FB: de mismatch tussen vraag en aanbod hoeft niet direct een belangrijk punt te zijn het is wel belangrijk als de techniek een potentievolle techniek is en er is ook veel vraag naar, maar de subsidie is er niet. Dit zou een veranderd beleid tot gevolg moeten hebben. Conclusie uit de slide moet helderder. Namelijk dat je naar oplossingen moet zoeken, waardoor toepassingen wel interessant worden. Zonder hierbij rekening te houden met subsidies. Afhankelijkheid van subsidies moet eraf. Subsidie geeft teveel onzekerheid Wat kan erbij: Subsidiebeleid wordt constant omgooien. Dus kun je niet vertrouwen op subsidies beleid Wat mensen willen daar is niet genoeg subsidie op Etc
  • Cijfer over belang duurzaamheid onder bewoners als onderbouwing duurzaamheid speelt niet in de wijk FB: Ondertitel als titel gebruiken Vraag die nu bovenaan staat verplaatsen naar onderen. Dus dat het van boven naar onder chronologisch wordt. Bovenstaande geldt ook voor voorgaande sheets.
  • Bovenste blauwe balk: DDE is noodzakelijk en haalbaar FB: Ruimtelijk valt onder technisch... Maak duidelijk dat dat in deze sheet onder Technisch staan. Blokje met 32%, zoiets van maken dat het veel potentie is en dat de verwachting sowieso wel zo is dat het haalbaar zou zijn.
  • voldoen/hoofdvraag: Hoe is duurzame decentrale energieopwekking rendabel en effectief te realiseren ? (Rendabel: financiële constructie, Effectief: betrekken alle creëren, Realiseren: toepassingsgericht, partijen, draagvlak Commentaar Jetse Een deel van deze sheet is analyse ipv hypothese. Op de volgende 2 sheets is onderscheid gemaakt tussen het analyse deel en hypothese deel.
  • Aangeven waar we ongeveer zitten in de tijd (balkje)

Transcript

  • 1. STICHTING CREATIVE CITY LAB INNOVATIELAB 2009 ‘ MAAK BESTAANDE WOONWIJKEN KLIMAATNEUTRAAL’
  • 2. Doelstelling Op een duurzame en vernieuwende manier regionale maatschappelijke en economische ontwikkeling stimuleren. Visie - Transsectorale en publiek private samenwerking - Art en Science - Procesinnovatie - Regionale en lokale innovatie als powerhub CCLab is een Breekijzer voor duurzame innovatie - Open innovatie+ formule en aanpak - Creativiteit - Realisatie STICHTING CCL > OPEN INNOVATIE EN DUURZAME MAATSCHAPPELIJKE VERNIEUWING
  • 3. Er zijn meerdere actieve partijen die samenwerken in een jaarlijks innovatietraject CREATIVE CITY LAB 2009 > SAMENWERKINGSMODEL Maatschappij - overheid Creatieve adviesraad Founding partners: jonge innovatieve organsaties Partners / Co-financiers Creatieve ondernemende studenten
  • 4. CREATIVE CITY LAB 2009 > ZIJN COMPLEMENTAIR EN MULTIDISCIPLINAIR Founding partners Sponsoren 2009 Partners 2009 Overige partners
  • 5. THEMA 2009 (DEEL) PROBLEMEN
  • 6. ‘ het ontwikkelen van creatieve en duurzame oplossingen voor het realiseren van een klimaatneutrale bestaande woonwijk ’ met en voor bewoners’ CENTRALE VRAAG > CREATIVE CITY LAB 2009
    • Kansen
    • 7 mln bestaande woningen versus
    • 70.000 nieuwbouw per jaar
    • Trend naar decentrale energie voorzieningen
    • Technische maatregelen en gedragverandering zijn complementair
    • Recessie
    • Complexiteit
    • Bestaande woonvoorraad
    • Bestaande ruimtelijke indeling
    • Verschillende status woningen
    • Vele stakeholders met verschillende belangen
    • Betrokken bewoners
  • 7. KLIMAATNEUTRALE WIJK > DEFINITIE
    • Klimaatneutrale woonwijk is een omgeving waarin de uitstoot en opname van broeikasgassen veroorzaakt door energie- en grondstoffenverbruik in balans is.
    • Duurzame woonwijk is een omgeving waarin het duurzaam welzijn van mens en milieu wordt gerealiseerd door schone energie en gesloten kringlopen van grondstoffen.
    • Afkadering
    • Binnen de wijk en in de woningen dus
    • exclusief mobiliteit
    • Minimaal energieneutraal
    • Geen CO2 compensatie buiten de wijk
  • 8. TRIAS ENERGETICA vraag verminderen schoon leveren duurzaam opwekken vraag verminderen reststromen benutten duurzaam opwekken > OUDE STIJL EN NIEUWE STIJL energievraag voorkomen door bouwkundige maatregelen energie duurzaam opwekken op gebouwniveau energie op gebouwniveau schoon en efficient opwekken met fossiele bronnen energievraag voorkomen door bouwkundige maatregelen reststromen hergebruiken op gebouwniveau energie duurzaam opwekken op gebouwniveau
  • 9. Duurzaam decentraal opwekken Energie besparen Duurzaam renoveren Afval- en waterhuihouding OPLOSSINGSGEBIEDEN > 5 THEMAS ZIJN COMPLEMENTAIR Nieuwe technologieën en multimedia
  • 10.
    • Kernvragen
      • Hoe kunnen we effectief invloed uitoefenen op het verminderen van energieverbruik bij bewoners?
      • Hoe kun je het doorvoeren van noodzakelijke technische maatregelen opschalen bij de particuliere bewoner?
      • ...
    ENERGIE BESPAREN > BELANGRIJKE VRAGEN EN MINDMAP
  • 11.
    • Kernvragen
      • Hoe kunnen zo effectief en efficient mogelijk duurzaam energie opwekken in de wijk?
      • Wat zijn kansrijke businessmodellen voor DCO en wat zijn succesvolle transitieprocessen?
      • ...
    DUURZAAM OPWEKKEN > BELANGRIJKE VRAGEN EN MINDMAP
  • 12.
    • Kernvragen
      • Wanneer is duurzaam renoveren rendabel?
      • Welke aanpak en samenwerkingsverbanden zijn nodig om duurzame renovatie te laten slagen?
      • ...
    DUURZAAM RENOVEREN > BELANGRIJKE VRAGEN EN MINDMAP
  • 13.
    •   Kernvraag
      • Hoe kan informatie en communicatie technologie en nieuwe media optimaal bijdragen aan meer energie besparingen en meer decentraal duurzaam opwekken?
      • ...
    NIEUWE TECHNOLOGIEEN EN MULTIMEDIA > BELANGRIJKE VRAGEN EN MINDMAP
  • 14.
    •   Kernvragen
      • Hoe kan afvalverwerking en waterhuishouding efficiënt en effectief decentraal worden doorgevoerd?
      • Wat is het optimale ontwerp en transitieproces van een gebied (wijk) vanuit dit perspectief?
      • ...
    AFVAL- EN WATERHUIHOUDING > BELANGRIJKE VRAGEN EN MINDMAP
  • 15. VAN NIMBY NAAR PIMBY Floris, Jetse, Joost, Joris en Michiel TEAM DECENTRAAL DUURZAAM ENERGIE OPWEKKEN
  • 16. DUURZAME DECENTRALE ENERGIE: - NOODZAKELIJK EN HAALBAAR - MAAR WEINIG TOEGEPAST HOE MAKEN WE HET AANTREKKELIJK?
  • 17. DUURZAME DECENTRALE ENERGIE; WAAR HEBBEN WE HET EIGENLIJK OVER?
  • 18. WAT IS DUURZAME DECENTRALE ENERGIE?
  • 19. DECENTRAAL OPWEKKEN VAN DUURZAME ENERGIE IS NOODZAKELIJK OM IN DE TOEKOMSTIGE ENERGIEVRAAG TE VOORZIEN Bronnen: 1: Berekend op basis CBS (2009): Milieu- en Natuurcompendium (inclusief transport) 2: ECN (2008) De toekomstige elektriciteitsinfrastructuur van Nederland, ECN Beleidsstudies, 2008. 3: InnovatieNetwerk (2009): Nieuwe Nuts
  • 20. IS DIT TECHNISCH WEL MOGELIJK?
  • 21. ER ZIJN VERSCHILLENDE TECHNIEKEN BESCHIKBAAR VOOR HET OPWEKKEN VAN DUURZAME ENERGIE IN DE WIJK Techniek CSP Zonne-warmte Wind-energie Bio-energie Voordelen Gezien als aantrekkelijk ondanks lage rentabiliteit Collectieve oplossing Goed te integreren in gebouwde omgeving Levens-duur Collectieve oplossing Nadelen Terugverdien-tijd Complexe technologie Minder rendabel in goed-geisoleerde huizen Ruimte-lijke inpasbaar-heid Ruimtelijke inpasbaarheid Investering (€/kW) 5000 3000 2500 (€/huish.) 1300 3750 TVT (jaren) zonder subsidie 30 n.n.b. 20 10-16 16
  • 22. INDICATIE: DUURZAME TECHNIEKEN KUNNEN AAN EEN GEDEELTE VAN DE ENERGIEVRAAG IN EEN WIJK VOLDOEN > TOEPASBAARHEID VAN DUURZAME TECHNIEKEN HANGT AF VAN WIJKCONTEXT Technieken voor duurzame decentrale energie opwek zijn geselecteerd op basis van: - Techniek moet volledig los staan van fossiele brandstoffen - Techniek moet toepasbaar zijn in de bestaande bebouwde omgeving - Gebruikte techniek moet bewezen zijn Toepassing van technieken met een grotere ruimtelijk impact is afhankelijk van beschikbare ruimte. Scenario’s: Wijk met 0 ha extra ruimte: 16,2% duurzame opwekking Wijk met 15 ha extra ruimte: 27,3% duurzame opwekking Techniek Op basis van % Energie-vraag PV 50% v.d. daken 2,2 % Zonneboiler 50% v.d. daken 9,6 % Biomassa Biomassa wijk 4,4 % Totaal 16,2 % Techniek Bijdrage per unit (MWh/jaar) % Energie-vraag Ruimte/unit Windenergie 1500 0,8% 2 ha CSP 3800 2% 1,8 ha
  • 23. ALS DIT TECHNISCH KAN, WAAROM GEBEURT HET DAN NIET?
  • 24. Bron: European Renewable Energy Council & Greenpeace (2008): Energy Revolution DUURZAME TECHNIEKEN ZIJN (NOG) NIET FINANCIEEL AANTREKKELIJK
    • PV: komende decennia nog niet
    • financieel aantrekkelijk
    • Geothermische energie:
    • aantrekkelijkheid is plaatsafhankelijk
    • Wind: is op korte termijn financieel
    • aantrekkelijk
    • Biomassa: komende decennia
    • nog niet aantrekkelijk
    Vraag: op welke manier kunnen duurzame energietechnieken toegepast worden ondanks dat ze nog niet financieel aantrekkelijk zijn? > IN VERGELIJKING MET CONVENTIONELE ENERGIE HEEFT DUURZAME ENERGIE EEN HOGERE KOSTPRIJS
  • 25. > REGELINGEN BELEMMEREN GROOTSCHALIGE IMPLEMENTATIE DUURZAME ENERGIE SUBSIDIE MOET HET VERSCHIL TUSSEN KOST- EN MARKTPRIJS OVER-BRUGGEN, MAAR HUIDIGE REGELING STIMULEERT ONVOLDOENDE Geen overeenstemming tussen vraag en aanbod, maar: “de huidige subsidieverdeling zal worden doorgezet; startpunt van beleid is continuïteit.” (interview Merei Wagenaar, SenterNovem) Vraag: zijn er financiële constructies die ervoor zorgen dat duurzame energie in de wijk toch loont?
  • 26.
    • Bron:
    • 21minuten.nl (2009)
    • ECN (2007) Create Acceptance
    Vraag: op welke manier kunnen bewoners worden betrokken om duurzame energie in de wijk te realiseren? - Klimaat en milieu staan niet in de top 10 van grootste zorgen: milieu 12 %; klimaat 8 % (1) - Een meerderheid vindt dat hij al genoeg doet: jongeren 43 %; ouderen 67 % (1) - Bewoners vinden duurzame producten te duur(1) (hebben geen persoonlijk belang) (2) - Bewoners worden niet effectief benaderd en betrokken bij projecten (2) - Zelf duurzaam opwekken is teveel gedoe (2) BEWONERS VOELEN GEEN URGENTIE EN HEBBEN GEEN BELANG BIJ DUURZAAM ENERGIE OPWEKKEN
  • 27. > UITDAGINGEN LIGGEN VOORAL OP RUIMTELIJK, SOCIAAL EN FINANCIEEL VLAK OPLOSSINGEN DRAAIEN OM HET AANTREKKELIJK MAKEN DUURZAME DECENTRALE ENERGIE
  • 28. CONCLUSIES
  • 29. EEN FINANCIËLE CONSTRUCTIE DIE KOSTEN EN BATEN VERDEELT OVER ALLE BETROKKEN PARTIJEN DRAAGT BIJ AAN REALISATIE
        • “ Wij realiseren lokale energieoplossingen door met financiële, juridische en fiscale handigheden de kosten en baten zo te verdelen dat elke betrokken partij er voordeel bij heeft.” (1)
    > BETERE VERDELING VAN KOSTEN EN BATEN CREËERT EEN BELANG VOOR ALLE BETROKKEN PARTIJEN
    • Bron:
    • Phlip Boswinkel, LOCAL Company
    • Felix van Gemen, NHEC
        • “ Duurzame energie is financieel en technisch haalbaar (wel duurder); het struikelblok is de organisatie en het afgezaagde verhaal van de gevestigde orde. Met een nieuw model proberen wij dit te doorbreken. ” (2)
  • 30. PARTICIPATIEVE ORGANISATIEMODELLEN DRAGEN BIJ AAN DE REALISATIE VAN DUURZAME DECENTRALE OPWEK > BETREK BEWONERS DOOR UIT TE GAAN VAN BESTAANDE SOCIALE VERBANDEN IN DE WIJK Thermo Bello in EVA-Culemborg Succesfactor: In deze wijk wonen veel milieubewuste mensen. Hierdoor stonden bewoners open voor de koop van het warmtenet van Vitens Op het warmtenet zijn 176 woningen en 7 gebouwen aangesloten (1) Texel Energie coöperatie Succesfactor: Texel heeft een hechte, natuurbewuste gemeenschap. Daarom participeren reeds 1700 bewoners in de duurzame coöperatie (1,4) Voor het van de grond krijgen van een duurzaam energieproject is betrokkenheid van gebruikers/bewoners/ burgers heel erg belangrijk. Het initiatief moet bottom-up ontstaan. (2, 3, 4, 5) Bronnen: 1. G. Verschuur, directeur Thermo Bello 2. M Rexwinkel, Greenchoice, 3. P. Boswinkel, Local Company, 4. P. Oei, InnovatieNetwerk, 5. ECN (2007 p 7) Voorbeelden voor draagvlakbevordering bij duurzame energie-projecten op eilanden en in kleine gemeenschappen., 6 Jackson (2005. p 5) Motivating Sustainable Consumption. A review of evidence on consumer behaviour and behavioural change
  • 31. ZOLANG DUURZAME TECHNIEKEN NOG NIET RENDABEL ZIJN MOETEN ANDERE ASPECTEN DOORSLAGGEVEND ZIJN VOOR REALISATIE > FINANCIËLE INNOVATIES EN SOCIALE ARGUMENTEN ZIJN NODIG TOT HET OMSLAGPUNT
  • 32. TOT WELKE OPLOSSINGEN LEIDT DIT?
  • 33.
    • NIEUW ORGANISATORISCH MODEL VOOR DUURZAAM DECENTRAAL OPWEKKEN VAN ENERGIE
    Oplossingsrichting ‘decentraal duurzaam energie opwekken’
  • 34. PARTICIPATIEF ORGANISATIEMODEL CRE Ë ERT EEN BELANG VOOR BEWONERS IN DUURZAME DECENTRALE ENERGIE > VOORDELEN: ENERGIE IS LOKAAL, DUURZAAM EN IN EIGEN BEHEER Bewoners van Texel zijn zowel klant als eigenaar van hun eigen energie-bedrijf
  • 35. CREATIEVE OPLOSSINGEN VOOR DE VOLGENDE VRAGEN?
    • Vragen:
    • Welke voordelen zijn belangrijk voor bewoners?
    • Op wat voor manier communiceer je deze voordelen zodat
    • bewoners willen meedoen?
    > OPLOSSINGSRICHTING: NIEUW ORGANISATORISCH MODEL VOOR DUURZAAM DECENTRAAL OPWEKKEN VAN ENERGIE
  • 36. 2. REALISEER ICOONPROJECTEN OM DE INTERESSE VAN INVESTEERDERS TE WEKKEN EN BEWUSTWORDING TE STIMULEREN Oplossingsrichting ‘decentraal duurzaam energie opwekken’
  • 37. ICOONPROJECTEN VALLEN OP IN DE WIJK EN LEVEREN ENERGIE VOOR GROTE GROEPEN HUISHOUDENS > VERSCHILLENDE TECHNIEKEN KUNNEN WORDEN TOEGEPAST IN ICOONPROJECTEN Techniek Potentie (MWh/jaar) Aantal huishoudens 1 Windmolen 1500 530 1 Concentrated Solar Power 2190 750 Grootschalige PV (1 straat) 400 140 1 Biomassa-centrale 2400 822
  • 38. EEN ICOONPROJECT MAAKT ENERGIE ZICHTBAAR IN EEN WIJK ‘ Door te zien waar energie vandaan komt snappen mensen pas wat een kWh is en kunnen ze bewuster met energie omgaan’ Michiel Rexwinkel (Greenchoice) ‘ Decentrale energie-opwekking maakt mensen bewuster van hun energiegebruik waardoor de vraag naar energie lokaal kan afnemen.’ InnovatieNetwerk (2008): Nieuwe Nuts > VOORDELEN: ENERGIEBEWUSTZIJN VAN BEWONERS NEEMT TOE
  • 39. CREATIEVE OPLOSSINGEN VOOR DE VOLGENDE VRAGEN: > OPLOSSINGSRICHTING: ICOONPROJECTEN DIE ENERGIEBEWUSTZIJN STIMULEREN Vragen: - Hoe integreer je energie in de wijk? - Hoe integreer je de techniek op een aantrekkelijke manier in de bestaande bouw? - Hoe maak je op een leuke, begrijpelijke manier duidelijk wat energie is?
  • 40. LOKAAL & SOCIAAL AFVAL EN WATER BEKEKEN OP WIJKNIVEAU
  • 41. INLEIDING - Relatie met thema van Creative City Lab AFVAL - Een hernieuwde visie op afval WATER - Loskoppeling afval- en regenwater OVERZICHT PRESENTATIE
  • 42. AFVAL- EN AFVALWATERVERWERKING DRAGEN SLECHTS BEPERKT BIJ AAN KLIMAATVERANDERING > BIJDRAGE AAN BROEIKASGASEMISSIES ONGEVEER 3% Bron: Greenhouse Gas Emissions in the Netherlands 1990-2007, National Inventory Report 2009
  • 43.
    • AFVAL
    • - Uitputting van grondstoffen
    • Vervuiling door zwerfvuil
    • AFVALWATER
    • Overstromingen door beperkte rioolcapaciteit
    • Mogelijkheid tot tegengaan urban heat effect
    ER ZIJN ECHTER NOG VEEL ANDERE PROBLEMEN EN KANSEN OMTRENT DEZE ONDERWERPEN > DEZE ZIJN ZOWEL SOCIAAL-ECONOMISCH ALS MILIEU GERELATEERD
  • 44. AFVAL
  • 45. Oude visie De overheidsvisie op de afvalproblematiek in Nederland is kortgeleden gewijzigd > FOCUS NIET MEER OP AFVALVERWERKING, MAAR OP LEVENSCYCLUS
    • Gebaseerd op de ladder van Lansink
    • Lineare visie
    • Afval gezien vanuit de eindfase
    • Focus op stijgen in wijze van verwerking
    Landfilling Incineration Recycling Re-use Prevention Nieuwe visie
    • Gebaseerd op levencyclus analyse
    • Integrale visie
    • Impact op milieu over hele levensduur
    De impact op het milieu kan plaatsvinden, maar ook juist voorkomen worden, tijdens de gehele levenscyclus.
  • 46. LEVENSCYCLUS ANALYSE KIJKT NAAR IMPACT OP MILIEU OVER DE GEHELE LEVENSDUUR > OP DEZE WIJZE IS TE BEPALEN WELKE VERWERKINGSWIJZE OPTIMAAL IS Impact op milieu tijdens: Productie Gebruik Afvalverwerking Bron: Prioriteiten en aangrijpingspunten voor toekomstig afvalbeleid, publicatie van SenterNovem Steenachtig materiaal Huisvuil Papier en karton Elektronische apparaten Plastics Hergebruik of recycling is een goede optie Kijk naar de individuele componenten voor de beste verwerking Nadenken of recyclen wel de goede optie is Maak apparaten zuiniger Recycling is een goede optie
  • 47.
    • PRIORITEITENLIJST
    • Steenachtige materialen
    • Klein huishoudelijk afval
    • Papier en karton
    • Grof huishoudelijk afval
    • Afvalwaterslib
    DE OVERHEID HEEFT EEN PRIORITEITENLIJST OPGESTELD OP BASIS VAN DRIE FACTOREN > ONZE FOCUS ZAL LIGGEN OP HET HUISHOUDELIJK AFVAL OMDAT DEZE OP WIJKNIVEAU VANUIT SOCIAAL OOGPUNT AANKNOPINGSPUNTEN BIEDT Bron: Prioriteiten en aangrijpingspunten voor toekomstig afvalbeleid, publicatie van SenterNovem Levenscyclus Economisch Afvalverwerking
  • 48. KLEIN HUISHOUDELIJK AFVAL BESTAAT VOORNAMELIJK UIT GFT, PAPIER EN PLASTIC > PLASTIC RECYLING HEEFT POTENTIE TOT VERLAGING VAN CO 2 UITSTOOT Bron: Nederlands afval in cijfers, gegevens 2000-2007, SenterNovem De CO2 emissies van verbranding en hergebruik vergeleken, CE Delft Samenstelling van ongescheiden k lein huishoudelijk afval, 2007 Afhankelijk van het soort plastic kan het recyclen van 1 kg een besparing tot 3 kg CO 2 uitstoot opleveren
  • 49. Bron: EU as a recycling society, EEA 2009 Recyclingspercentages van klein huishoudelijk afval Recyclingspercentages van huishoudelijk plastic NEDERLAND IS ACHTEROPGERAAKT MET RECYCLING VAN KLEIN HUISHOUDELIJK AFVAL > RECYCLING VAN PLASTICS IS BIJZONDER LAAG > DOOR PLASTIC RECYCLING IS EEN CO 2 REDUCTIE MOGELIJK GELIJK AAN DE UITSTOOT VAN 100.000 HUISHOUDENS (Bron: Nedvang)
  • 50.
      • Auto’s en elektronische apparatuur dienen niet hergebruikt te worden.
      • Waarom de focus op hergebruik
      • De gebruiksduur van goederen uit de kringloopwinkel wordt verlengd met minimaal 50%
      • Per Kg hergebruikt product wordt er een Kg CO 2 bespaard
    GROF HUISHOUDELIJK AFVAL > STIMULEER HERGEBRUIK BIJ PRODUCTEN DIE WEINIG IMPACT HEBBEN OP HET MILIEU TIJDENS DE GEBRUIKSFASE
  • 51.
        • 1. Betere scheiding van huishoudelijk afval op buurtniveau
        • 2. Het ‘upgraden’ van grof huishoudelijk afval
    • > VOORBEELDEN
    • 1. Bakken voor afvalscheiding introduceren waarmee lokale goede doelen
    • worden gestimuleerd (een taalcursus, een kinderboerderij)
    • 2. Creatieve en sociale plekken creëren om afgedankte goederen op te knappen
    OPLOSSINGSRICHTING AFVAL > ONDERSTAANDE AFVALSTROMEN WORDEN GECOMBINEERD MET ANDERE SOCIAAL-MAATSCHAPPELIJKE PROBLEMEN IN DE WIJK
  • 52. WATER
  • 53. - 75% van de emissies wordt veroorzaakt door het riool en de afvalwaterverwerking - 55% van de emissies wordt veroorzaakt door energie verbruik, 37% is directe emissie en de laatste 8% komt van indirecte emissies UITSTOOT BROEIKASGASSEN WATERCYCLUS > GROOTSTE BIJDRAGE KOMT VAN HET TRANSPORT EN DE VERWERKING VAN AFVALWATER Bron: Op weg naar een klimaatneutrale waterketen, STOWA 2008
  • 54. Natuurlijke afdracht: Regenwater wordt via irrigatiesystemen lokaal afgevoerd naar het oppervlakte water of grondwater Locale terugkoppeling: Regenwater wordt locaal weer terug in de kringloop gebracht d.m.v. verdamping Vertraging afdracht: Buffer systemen zoals groene daken vertragen de afdracht van piekstromen van regenwater naar het rioolsysteem AFKOPPELING VAN REGENWATER REDUCEERT DE CO 2 UITSTOOT VAN HET AFVALWATER MET 20% > DIVERSE TECHNIEKEN KUNNEN WORDEN INGEZET OM REGENWATER LOS TE KOPPELEN VAN HET RIOOL
  • 55. EEN INTEGRALE AANPAK VERBINDT VERSCHILLENDE MOGELIJKHEDEN AAN WATER
    • Integreren met publieke ruimte
    • Integreren met stedelijke groenstructuren
    • Energie besparing d.m.v. isolatie
    • Koelen van de stad ( urban heat )
    • Creëren biodiversiteit
    • Economische meerwaarde creëren vastgoed
    • Fijnstof afvangen
    • Profileren duurzame wijk
    • Faciliteren educatieve programma’s
    > VERSCHILLENDE VOORDELEN KUNNEN GEZAMENLIJK WORDEN BENUT
  • 56. OPLOSSINGSRICHTING > COMBINEER OPLOSSINGSRICHTINGEN MET ANDERE SOCIAAL-MAATSCHAPPELIJKE PROBLEMEN IN DE WIJK Integratie groen- en blauwe opvangstructuren van regenwater met een sociaal stedelijk programma > VOORBEELDEN 1. Schooltuintjes op het schooldak 2. Urban Farm in Geuzenveld 3. De individuele daktuin
  • 57. DISCUSSIEPUNT Hoe kunnen we afvalscheiding faciliteren en stimuleren op lokaal niveau en deze combineren met sociaal- maatschappelijke problemen?
  • 58. NEVER CHANGE A WINNING CASCO DUURZAAM REVOVEREN,
  • 59. DUURZAAM RENOVEREN EN DE KLIMAATNEUTRALE WOONWIJK > PRAGMATISCHE DEFINITIE
    • Een duurzame renovatie is een verbouwing die de effectieve CO2-uitstoot van een huis terugdringt
    • 1. Energiebesparende maatregelen
          • - Isolatie
          • - Verwarming
          • - Ventilatie
          • - Waterbesparing
      • 2. Duurzame uitvoering
          • - Materiaalgebruik
          • - Bouwproces
        • 3. Levensduurverlenging
  • 60. > NOODZAAK DUURZAAM RENOVEREN Woningbestand in Nederland naar energielabel DUURZAAM RENOVEREN EN DE KLIMAATNEUTRALE WOONWIJK Verduurzamingscapaciteit sloop & nieuwbouw
    • Nieuwbouw 1% per jaar
    • 0,25% vervangende nieuwbouw
    • Complete vervanging kost 400 jaar
    •  Met alleen sloop-nieuwbouw kan op redelijke termijn geen resultaat worden behaald
    Bron: Cijfers over Wonen, Wijken en Integratie (VROM 2009)
  • 61. VERSCHILLENDE OPDRACHTGEVERS > VERSCHILLENDE PROBLEMATIEK
  • 62. DE EIGENAAR-BEWONER > KENNISMAKING Belangen - Woningwaarde - Maandelijkse woonlasten - Gezondheid - Comfort - Uitstraling
  • 63. DE EIGENAAR-BEWONER > RENOVEERT NIET DUURZAAM Gebrek aan urgentie: - Energielasten - Investeringen Geen homo economicus: - Terugverdientijd (TVT) - Rendement Bron: BOVEN Market attractiveness EPC (Wobben & Hoogelander 2006) ONDER Kosteneffectieve energiebesparing en klimaatbescherming (Ecofys 2005) TVT van isolatiepotentieel in Nederlandse woningen
  • 64. DE EIGENAAR-BEWONER > HOE KRIJGEN WE DEZE AAN HET DUURZAAM RENOVEREN? Koppel duurzaamheid aan de belangen van de eigenaar-bewoner bij de aankoop van een nieuwe woning - Financiële prikkels - Duurzaamheid als component
  • 65. IDEE > KOPPEL DE ONROERENDE ZAKEN BELASTING (OZB) AAN HET ENERGIELABEL BIJ ELKE WONING DIE VANAF NU GEKOCHT WORDT OZB minimaal OZB maximaal Geen label  dan OOK maximaal
  • 66. DE WONINGBOUWCORPORATIE > KENNISMAKING
    • Zelfstandig sinds 1994
      • - geen leningen en subsidies meer van het Rijk
      • - Wel wettelijke plicht om te zorgen voor goede en betaalbare woningen
      • voor lagere inkomensgroepen (maatschappelijke functie)
    • Belangen
      • - Zichzelf in standhouden
      • - Voldoen aan richtlijnen overheid
  • 67. - Sloop+nieuwbouw grotere impact op het milieu dan renovatie. - De Nederlandse (nieuw)bouwcapaciteit is beperkt. Renovatie is dus noodzakelijk. 360.000 naoorlogse Portieketage- en galerijflats (’46-’66) in het bezit van woningbouwcorporaties DE WONINGBOUWCORPORATIE > SLOOP+NIEUWBOUW VERSUS INGRIJPENDE RENOVATIE
  • 68. DE WONINGBOUWCORPORATIE > HOE KRIJGEN WE DE WONINGBOUWCORPORATIE AAN HET RENOVEREN VAN NAOORLOGSE GESTAPELDE WONINGEN? Nieuwe renovatieconcepten voor de naoorlogse portieketage- en galerijflats (’46-’66) die renovatie aantrekkelijker maken dan sloop+nieuwbouw - Kosten verkleinen en baten vergroten - ‘Appeal’ - Energiebesparend - Flexibel
  • 69. IDEE > GEBRUIK WAT JE AL HEBT PRINCIPE (2012 ARCHITECTEN) Bestaande casco’s hergebruiken en daarbij zoveel mogelijk materialen benutten die vrijkomen in de nabije omgeving - Kosten reduceren door gebruik casco en sloopmateriaal - Baten vergroten door vermindering impact op milieu en behoud sociale structuur
  • 70. DE HUURDER > KENNISMAKING Belangen - Maandelijkse woonlasten - Gezondheid - Comfort - Uitstraling
  • 71.
      • Klusrecht (sinds 2003)
      • Verhuurders zijn verplicht een verbouwing toe te staan, mits deze niet afdoet
      • aan de waarde van de woning
        • 46% van de huurders is op de hoogte van deze mogelijkheid (WoonKennis 2009).
        • 15% van de huurders wil een renovatie doen, maar denkt dat dit niet mag (USP Marketing Consultancy 2009)
      • Initiatiefrecht (per 01-01-2010)
      • Verhuurders zijn verplicht een woningverbeterende verbouwing uit te voeren
      • wanneer de verhuurder hierom vraagt, met hier tegenover een redelijke
      • huurverhoging.
    DE HUURDER > E EN LATENTE MARKT? Bron: WoonKennis Jaarrapport 2008 (WoonKennis 2009); Bewonersscan (USP Marketing Consultancy 2009)
  • 72.
        • ARCHITECT 4 FREE
        • Een woningbouwcorporatie stelt een GRATIS architect beschikbaar die met de huurder zijn renovatie plant.
        • Deze persoon
          • … is het aanspreekpunt als een huurder wil renoveren
          • … kent de belangen van de woningbouwcorporatie
          • … kent de financiële mogelijkheden
          • … bundelt uitvoerende partijen
        • De huurder kiest: Klusrecht of Initiatiefrecht
    DE HUURDER > ACTIVATIEPLAN
  • 73. Vraag naar veranderingen aan het huis Woning eigenaren & huurders > VERSPLINTERING AANBODZIJDE DE UITVOERENDE PARTIJEN Aannemer Adviseur EPA-adviseur Hypotheekverstr Installateur Architect Overheid Afbouwer
  • 74. DE UITVOERENDE PARTIJEN - Bouwkolom is erg conservatief - Wordt geen noodzaak gevoeld om te veranderen - Kleine ondernemers - Verdeling van risico en winst - Nieuwe methodes vergen investeringen - Risico: marges onder druk - Bouwkolom heeft geen interesse in de wijze van financiering - Financiers houden geen rekening met energielasten - Overheid wil onafhankelijk zijn > WAAROM WORDT ER NIET SAMENGEWERKT?
  • 75. DE UITVOERENDE PARTIJEN > VERLEGGEN VAN DE FOCUS
    • Van ‘one stop shop’ naar ‘one proces shop’
    • De kennis over financiering en uitvoering bij elkaar brengen
  • 76. IDEE Aannemer Overheid Hypotheekverstr Installateur EPA-projectmanager Architect Afbouwer Woning eigenaren & huurders
  • 77. IDEE > DE RENOVATIE COMBINATIE Verkoopcombinatie Inkoopcombinatie Kennisdeling Optimale benutting van subsidies en duurzame kennis Lagere kosten Meer afzet potentieel
  • 78. DUURZAME RENOVATIE DE HUURDER ALS OPDRACHTGEVER > DISCUSSIE
  • 79. ENERGIE BESPAREN DOOR MEDIA EN TECHNOLOGIE ENERGIE BESPAREN? OMDAT HET KAN! Energy saving I’m lovin’ it   Echt energiebesparing   Even energiebesparing bellen Het meeste energieverbruik is bedrog Er gaat niets boven energiebesparing   Een open mind, een geïsoleerd huis   Het is altijd lente in de ogen van de EPA adviseur Energiebesparing daar kikker je van op Ik verbruik veilig of ik verbruik niet. (begin erover zolang je je gloeilamp nog aan hebt) Een eigen huis, een eigen energierekening Energie besparen, dacht het wel Niet denken maar sparen Heerlijk helder Energiebesparing Spaar jij, of spaar ik? ANNA LISA LENGKEEK COR VAN ESSEN DAVID THEUVENET DIRK DE BRUIJNE FRANSJE GORTER KATHARINE STEENTJES MARNIX VAN DE VEEN MONIQUE TAVERNE SABINE BIESHEUVEL TESSA SLAGTER
  • 80. HUISHOUDENS > VERANTWOORDELIJK VOOR 12% VAN TOTAAL VERBRUIKTE ENERGIE * Bron: CBS
  • 81. ELEKTRICITEITSVERBRUIK > HUISHOUDENS NEEMT TOE Redenen voor deze toename zijn: - Stijgende vraag naar tijdsbesparende apparaten - Stijgende vraag naar luxe apparaten - Stijging eenpersoonshuishoudens Elektriciteit is verantwoordelijk voor 40% van het energie verbruik in een huishouden. * Bron: CBS, ECN, SenterNovem
  • 82. GASVERBRUIK > IN HUISHOUDENS NEEMT AF, MAAR AANDEEL BLIJFT GROOT Redenen voor afname: - Betere isolatie - Dubbel glas - Zuiniger verwarmingssysteem Gas is verantwoordelijk voor 60% van het energie verbruik in een huishouden. * Bron: CBS, ECN, SenterNovem
  • 83. * Bron: CBS, Milieu Centraal, Senternovem Voorbeelden efficiënt gebruik: - Koken met deksel op de pan - Licht uit Voorbeelden van energie-zuinige apparatuur: - A++ wasmachine - Spaarlamp Potentiële elektriciteitsbesparing per huis GROOT POTENTIEEL > OM BINNENSHUIS ELEKTRICITEIT TE BESPAREN Gebruik nieuwe, energiezuinige apparatuur Efficiënter gebruik huidige apparatuur
  • 84. STRUCTUUR PRESENTATIE Energie Besparen Efficiënter gebruik Aanschaf zuinige apparaten Slimme Meter Communicatie Imago Toepassingen Financieel Organisatorisch
  • 85. EFFICIËNTER GEBRUIK 20% ELEKTRICITEITSBESPARING MOGELIJK Bron: Senternovem, Milieu Centraal, Vertura
  • 86. PROBLEEM EFFICIËNTER GEBRUIK - Aanpassen gewoontes is moeilijk - Informatie is complex - Onduidelijkheid over het besparingspotentieel - Geen duidelijk doel waar men zich op kan richten - Individuele inzet is moeilijk te herleiden in effect op klimaatverandering * Bron: Senter Novem, 2009; VROM, 2007; Lorenzonia, Nicholson-Coleb, Whitmarsh 2007; Ecofys 2005; Universal McCann, 2008
  • 87. EFFICIËNTER GEBRUIK COMMUNICATIE SLIMME METER
  • 88. INFORMATIEVOORZIENING > OVER ENERGIE BESPARING IS PROBLEMATISCH Complex Inconsistent Versnipperd Geen behoefte Niet situatiegebonden Geen dialoog Geen vertrouwen Belerend * Bron: Senter Novem, 2009; VROM, 2007; Lorenzonia, Nicholson-Coleb, Whitmarsh 2007; Ecofys 2005; Universal McCann, 2008
  • 89. DRIE POTENTIËLE PROJECTEN
  • 90. 1. KINDEREN INZETTEN > OM DECISION MAKERS TE BEREIKEN Complex Inconsistent Versnipperd Geen behoefte Niet situatiegebonden Geen dialoog Geen vertrouwen Belerend * Bron: Senter Novem 2009, Vrom 2007, Lorenzonia, Nicholson-Coleb, Whitmarsh 2007. Ecofys 2005, Universal McCann (2008)
  • 91. 1. KINDEREN INZETTEN > OM DECISION MAKERS TE BEREIKEN
  • 92. 2. GAMING > INZETTEN OM KENNIS BIJ CONSUMENTEN TE VERGROTEN Complex Inconsistent Versnipperd Geen behoefte Niet situatiegebonden Geen dialoog Geen vertrouwen Belerend * Bron: Senter Novem 2009, Vrom 2007, Lorenzonia, Nicholson-Coleb, Whitmarsh 2007. Ecofys 2005, Universal McCann (2008)
  • 93. 2. GAMING > INZETTEN OM KENNIS BIJ CONSUMENTEN TE VERGROTEN
  • 94. 3. SOCIAL MEDIA > INZETTEN OM ENERGIEBESPARENDE ACTIE TE STIMULEREN Complex Inconsistent Versnipperd Geen behoefte Niet situatiegebonden Geen dialoog Geen vertrouwen Belerend * Bron: Senter Novem, 2009; Vrom, 2007; Lorenzonia, Nicholson-Coleb, Whitmarsh, 2007; Ecofys, 2005; Universal McCann , 2008
  • 95. 3. SOCIAL MEDIA > INZETTEN OM ENERGIEBESPARENDE ACTIE TE STIMULEREN
  • 96. VRAGEN
    • Hoe kan men, zonder inzichtelijke verbruiksgegevens, aan worden gezet tot energiebesparing?
    • Hoe kan de communicatie omtrent energiebesparing tussen consumenten onderling gefaciliteerd worden?
  • 97. SLIMME METER COMMUNICATIE EFFICIËNTER GEBRUIK
  • 98. SLIMME METER ANALOGE METER DIGITALE METER (slimme meter) nu toekomst Algemene meter
    • Bron: Ministerie Economische Zaken 2009, VREG 2009
    Analoge meter: - De huidige passieve meter Digitale meter (slimme meter): - Op afstand afleesbare en bestuurbare meter, welke zelf frequent digitaal gegevens door kan sturen
  • 99. Aanschaf slimme meter PROBLEMEN SLIMME METER > AANSCHAF & OMZETTEN VAN ‘METEN IS WETEN’ Meten is weten Slecht imago van de slimme meter, door privacy issue Feedback op maat Gedragsverandering Doel stellen Inzicht geven * Bron: BergInsight 2009, Midden en Ham 2008:, Darby 2006:3, VROM 2007 Slimme meter op zich leidt niet tot actie
  • 100. OPLOSSINGEN Hoe kunnen we de perceptie van de ‘slimme meter’ verbeteren? Hoe moet de informatie van de slimme meter worden aangeboden om te leiden tot actie? Aanschaf slimme meter Meten is weten Welke intelligente toepassingen kunnen zorgen voor lange termijn gebruik? Andere intelligente toepassingen aanbieden
  • 101. OPLOSSINGEN > EEN OVERKOEPELENDE OPLOSSING Andere intelligente toepassingen aanbieden Aanschaf slimme meter Meten is weten
    • Bijvoorbeeld:
    • elke maand een specifieke rekening
    • met feedback op verbruik
    • door middel van gaming mensen de
    • gevolgen van hun gedrag laten ervaren
    • - display in de woonkamer
  • 102. AANSCHAF ZUINIGE APPARATEN 8% ELEKTRICITEITSBESPARING MOGELIJK Bron: Senternovem, Milieu Centraal, CBS, Vertura
  • 103. AANSCHAF ZUINIGE APPARATEN FINANCIEEL ORGANISATORISCH
  • 104. TOENAME EENPERSOONS HUISHOUDENS > ZORGT VOOR TOENAME ENERGIEVERBRUIK - Gemiddeld minder mensen per appartement. - Apparaten worden door minder personen gebruikt. - Stijgende vraag naar tijdsbesparende apparaten. - Stijgende vraag naar luxe apparaten. Bron: CBS, Milieu Centraal
  • 105. ENERGIEBESPARING > DOOR COLLECTIEVE OPLOSSING OF APPARATEN OP MAAT
    • - Apparaten aanpassen op eenpersoons huishoudens
    • - Collectief gebruik van apparaten bevorderen en faciliteren
    • - Aanschaf van zuinige apparaten stimuleren
  • 106. INDIVIDUEEL GEBRUIK IS NIET LOGISCH Collectief gebruik van de lift Individueel wasmachine gebruik Collectief laten wassen Energie wordt efficiënt gebruikt
  • 107. DUS….
  • 108. VRAGEN
    • COMMUNICATIE
    • - Hoe zet je mensen aan tot besparing, zonder inzichtelijke verbruiksgegevens?
    • - Hoe moet de communicatie tussen consumenten gefaciliteerd worden?
    • SLIMME METER
    • - Hoe kunnen we de perceptie van de ‘slimme meter’ verbeteren?
    • Hoe kan je op een alternatieve manier een consument laten ervaren hoeveel energie
    • zijn eigen apparaten verbruiken?
    • - Welke intelligente toepassingen kunnen zorgen voor lange termijn gebruik?
    • FINANCIEEL EN ORGANISATORISCH
    • Hoe kunnen energieverbruikende apparaten in plaats van door het individu door het
    • collectief worden gebruikt?
    • - Hoe kan de aankoop van zuinigere apparaten op maat worden gestimuleerd?
  • 109. VRAAG VOOR NU Zien jullie manieren om onze oplossingsrichtingen samen te brengen in 1 project?
  • 110.