STICHTING
CREATIVE CITY LAB
INNOVATIELAB 2009
‘MAAK BESTAANDE WOONWIJKEN KLIMAATNEUTRAAL’
Doelstelling
Op een duurzame en vernieuwende manier regionale maatschappelijke en
economische ontwikkeling stimuleren.
Vis...
Er zijn meerdere actieve partijen die samenwerken in een jaarlijks innovatietraject
Maatschappij -
overheid
Creatieve
advi...
CREATIVE CITY LAB 2009
> ZIJN COMPLEMENTAIR EN MULTIDISCIPLINAIR
Founding partners Sponsoren 2009Partners 2009 Overige par...
THEMA 2009
(DEEL) PROBLEMEN
‘het ontwikkelen van creatieve en duurzame oplossingen voor het
realiseren van een klimaatneutrale bestaande woonwijk’ met...
KLIMAATNEUTRALE WIJK
> DEFINITIE
Klimaatneutrale woonwijk is een
omgeving waarin de uitstoot en opname
van broeikasgassen ...
TRIAS ENERGETICA
vraag
verminderen
schoon
leveren
duurzaam
opwekken
energievraag
voorkomen
door
bouwkundige
maatregelen
en...
Duurzaam decentraal
opwekken
Energie
besparen
Duurzaam
renoveren
Afval- en
waterhuihouding
OPLOSSINGSGEBIEDEN
> 5 THEMAS Z...
Kernvragen
- Hoe kunnen we effectief invloed uitoefenen op het verminderen van
energieverbruik bij bewoners?
- Hoe kun je ...
Kernvragen
- Hoe kunnen zo effectief en efficient mogelijk duurzaam energie opwekken
in de wijk?
- Wat zijn kansrijke busi...
Kernvragen
• Wanneer is duurzaam renoveren rendabel?
• Welke aanpak en samenwerkingsverbanden zijn nodig om duurzame
renov...
Kernvraag
- Hoe kan informatie en communicatie technologie en nieuwe media optimaal
bijdragen aan meer energie besparingen...
Kernvragen
- Hoe kan afvalverwerking en waterhuishouding efficiënt en effectief decentraal
worden doorgevoerd?
- Wat is he...
VAN NIMBY NAAR PIMBY
Floris, Jetse, Joost, Joris en Michiel
TEAM DECENTRAAL DUURZAAM ENERGIE OPWEKKEN
DUURZAME DECENTRALE ENERGIE:
- NOODZAKELIJK EN HAALBAAR
- MAAR WEINIG TOEGEPAST
HOE MAKEN WE HET AANTREKKELIJK?
DUURZAME DECENTRALE
ENERGIE;
WAAR HEBBEN WE HET EIGENLIJK OVER?
WAT IS DUURZAME DECENTRALE ENERGIE?
DECENTRAAL OPWEKKEN VAN DUURZAME ENERGIE IS NOODZAKELIJK OM IN DE
TOEKOMSTIGE ENERGIEVRAAG TE VOORZIEN
Bronnen:
1: Bereken...
IS DIT TECHNISCH WEL
MOGELIJK?
ER ZIJN VERSCHILLENDE TECHNIEKEN BESCHIKBAAR VOOR HET OPWEKKEN VAN
DUURZAME ENERGIE IN DE WIJK
Techniek CSP Zonne-
warmte
...
INDICATIE: DUURZAME TECHNIEKEN KUNNEN AAN EEN GEDEELTE VAN DE
ENERGIEVRAAG IN EEN WIJK VOLDOEN
> TOEPASBAARHEID VAN DUURZA...
ALS DIT TECHNISCH KAN,
WAAROM GEBEURT HET
DAN NIET?
Bron: European Renewable Energy Council & Greenpeace (2008): Energy Revolution
DUURZAME TECHNIEKEN ZIJN (NOG) NIET FINANCI...
> REGELINGEN BELEMMEREN GROOTSCHALIGE IMPLEMENTATIE
DUURZAME ENERGIE
SUBSIDIE MOET HET VERSCHIL TUSSEN KOST- EN MARKTPRIJS...
Bron:
1.21minuten.nl (2009)
2.ECN (2007) Create Acceptance
Vraag: op welke manier kunnen bewoners worden betrokken om
duur...
> UITDAGINGEN LIGGEN VOORAL OP RUIMTELIJK, SOCIAAL EN
FINANCIEEL VLAK
OPLOSSINGEN DRAAIEN OM HET AANTREKKELIJK MAKEN DUURZ...
CONCLUSIES
EEN FINANCIËLE CONSTRUCTIE DIE KOSTEN EN BATEN VERDEELT OVER
ALLE BETROKKEN PARTIJEN DRAAGT BIJ AAN REALISATIE
“Wij realis...
PARTICIPATIEVE ORGANISATIEMODELLEN DRAGEN BIJ AAN DE REALISATIE
VAN DUURZAME DECENTRALE OPWEK
> BETREK BEWONERS DOOR UIT T...
ZOLANG DUURZAME TECHNIEKEN NOG NIET RENDABEL ZIJN MOETEN ANDERE ASPECTEN
DOORSLAGGEVEND ZIJN VOOR REALISATIE
> FINANCIËLE ...
TOT WELKE OPLOSSINGEN
LEIDT DIT?
1. NIEUW ORGANISATORISCH MODEL
VOOR DUURZAAM DECENTRAAL
OPWEKKEN VAN ENERGIE
Oplossingsrichting ‘decentraal duurzaam energ...
PARTICIPATIEF ORGANISATIEMODEL CREËERT EEN BELANG VOOR BEWONERS IN
DUURZAME DECENTRALE ENERGIE
> VOORDELEN: ENERGIE IS LOK...
CREATIEVE OPLOSSINGEN VOOR DE VOLGENDE VRAGEN?
Vragen:
- Welke voordelen zijn belangrijk voor bewoners?
- Op wat voor mani...
2. REALISEER ICOONPROJECTEN
OM DE INTERESSE VAN
INVESTEERDERS TE WEKKEN
EN BEWUSTWORDING TE
STIMULERENOplossingsrichting ‘...
ICOONPROJECTEN VALLEN OP IN DE WIJK EN LEVEREN ENERGIE VOOR GROTE
GROEPEN HUISHOUDENS
> VERSCHILLENDE TECHNIEKEN KUNNEN WO...
EEN ICOONPROJECT MAAKT ENERGIE ZICHTBAAR IN EEN WIJK
‘Door te zien waar energie vandaan komt snappen mensen pas wat een kW...
CREATIEVE OPLOSSINGEN VOOR DE VOLGENDE VRAGEN:
> OPLOSSINGSRICHTING: ICOONPROJECTEN DIE
ENERGIEBEWUSTZIJN STIMULEREN
Vrage...
LOKAAL & SOCIAAL
AFVAL EN WATER BEKEKEN OP WIJKNIVEAU
INLEIDING
- Relatie met thema van Creative City Lab
AFVAL
- Een hernieuwde visie op afval
WATER
- Loskoppeling afval- en r...
AFVAL- EN AFVALWATERVERWERKING DRAGEN SLECHTS BEPERKT
BIJ AAN KLIMAATVERANDERING
> BIJDRAGE AAN BROEIKASGASEMISSIES ONGEVE...
AFVAL
- Uitputting van grondstoffen
- Vervuiling door zwerfvuil
AFVALWATER
- Overstromingen door beperkte rioolcapaciteit
...
AFVAL
Oude visie
De overheidsvisie op de afvalproblematiek in Nederland is kortgeleden gewijzigd
> FOCUS NIET MEER OP AFVALVERWE...
LEVENSCYCLUS ANALYSE KIJKT NAAR IMPACT OP MILIEU OVER
DE GEHELE LEVENSDUUR
> OP DEZE WIJZE IS TE BEPALEN WELKE VERWERKINGS...
PRIORITEITENLIJST
1.Steenachtige materialen
2.Klein huishoudelijk afval
3.Papier en karton
4.Grof huishoudelijk afval
5.Af...
KLEIN HUISHOUDELIJK AFVAL BESTAAT VOORNAMELIJK UIT GFT,
PAPIER EN PLASTIC
> PLASTIC RECYLING HEEFT POTENTIE TOT VERLAGING ...
Bron: EU as a recycling society, EEA 2009
Recyclingspercentages van klein huishoudelijk afval Recyclingspercentages van hu...
- Auto’s en elektronische apparatuur dienen niet
hergebruikt te worden.
Waarom de focus op hergebruik
- De gebruiksduur va...
1. Betere scheiding van huishoudelijk afval op buurtniveau
2. Het ‘upgraden’ van grof huishoudelijk afval
> VOORBEELDEN
1....
WATER
- 75% van de emissies wordt veroorzaakt door het riool en de
afvalwaterverwerking
- 55% van de emissies wordt veroorzaakt ...
Natuurlijke afdracht:
Regenwater wordt via irrigatiesystemen
lokaal afgevoerd naar het oppervlakte water
of grondwater
Loc...
EEN INTEGRALE AANPAK VERBINDT VERSCHILLENDE
MOGELIJKHEDEN AAN WATER
- Integreren met publieke ruimte
- Integreren met sted...
OPLOSSINGSRICHTING
> COMBINEER OPLOSSINGSRICHTINGEN MET ANDERE SOCIAAL-
MAATSCHAPPELIJKE PROBLEMEN IN DE WIJK
Integratie g...
DISCUSSIEPUNT
Hoe kunnen we afvalscheiding faciliteren en stimuleren op lokaal niveau en deze
combineren met sociaal- maat...
NEVER CHANGE
A WINNING CASCO
DUURZAAM REVOVEREN,
DUURZAAM RENOVEREN EN DE KLIMAATNEUTRALE WOONWIJK
> PRAGMATISCHE DEFINITIE
Een duurzame renovatie is een verbouwing die de...
> NOODZAAK DUURZAAM RENOVEREN
Woningbestand in Nederland naar energielabel
DUURZAAM RENOVEREN EN DE KLIMAATNEUTRALE WOONWI...
VERSCHILLENDE OPDRACHTGEVERS
> VERSCHILLENDE PROBLEMATIEK
DE EIGENAAR-BEWONER
> KENNISMAKING
Belangen
- Woningwaarde
- Maandelijkse woonlasten
- Gezondheid
- Comfort
- Uitstraling
DE EIGENAAR-BEWONER
> RENOVEERT NIET DUURZAAM
Gebrek aan urgentie:
- Energielasten
- Investeringen
Geen homo economicus:
-...
DE EIGENAAR-BEWONER
> HOE KRIJGEN WE DEZE AAN HET DUURZAAM RENOVEREN?
Koppel duurzaamheid aan de belangen van de eigenaar-...
IDEE
> KOPPEL DE ONROERENDE ZAKEN BELASTING (OZB)
AAN HET ENERGIELABEL BIJ ELKE WONING DIE VANAF
NU GEKOCHT WORDT
OZB mini...
DE WONINGBOUWCORPORATIE
> KENNISMAKING
Zelfstandig sinds 1994
- geen leningen en subsidies meer van het Rijk
- Wel wetteli...
- Sloop+nieuwbouw grotere impact op het milieu dan renovatie.
- De Nederlandse (nieuw)bouwcapaciteit is beperkt. Renovatie...
DE WONINGBOUWCORPORATIE
> HOE KRIJGEN WE DE WONINGBOUWCORPORATIE AAN HET
RENOVEREN VAN NAOORLOGSE GESTAPELDE WONINGEN?
Nie...
IDEE
> GEBRUIK WAT JE AL HEBT PRINCIPE (2012 ARCHITECTEN)
Bestaande casco’s hergebruiken en daarbij zoveel mogelijk materi...
DE HUURDER
> KENNISMAKING
Belangen
- Maandelijkse woonlasten
- Gezondheid
- Comfort
- Uitstraling
Klusrecht (sinds 2003)
Verhuurders zijn verplicht een verbouwing toe te staan, mits deze niet afdoet
aan de waarde van de ...
ARCHITECT 4 FREE
- Een woningbouwcorporatie stelt een GRATIS architect beschikbaar
die met de huurder zijn renovatie plant...
Vraag naar
veranderingen
aan het huis
Woning
eigenaren &
huurders
> VERSPLINTERING AANBODZIJDE
DE UITVOERENDE PARTIJEN
Aan...
DE UITVOERENDE PARTIJEN
- Bouwkolom is erg conservatief
- Wordt geen noodzaak gevoeld om te veranderen
- Kleine ondernemer...
DE UITVOERENDE PARTIJEN
> VERLEGGEN VAN DE FOCUS
- Van ‘one stop shop’ naar ‘one proces shop’
- De kennis over financierin...
IDEE
Aannemer
Overheid
Hypotheekverstr
Installateur
EPA-projectmanager
Architect
Afbouwer
Woning
eigenaren &
huurders
IDEE
> DE RENOVATIE COMBINATIE
Verkoopcombinatie
Inkoopcombinatie
Kennisdeling
Optimale benutting van subsidies en
duurzam...
DUURZAME RENOVATIE
DE HUURDER ALS
OPDRACHTGEVER
> DISCUSSIE
ENERGIE BESPAREN? OMDAT HET KAN!
Energy saving
I’m lovin’ it
Echt energiebesparing
Even energiebesparing bellen
Het meeste...
HUISHOUDENS
> VERANTWOORDELIJK VOOR 12% VAN TOTAAL VERBRUIKTE ENERGIE
* Bron: CBS
ELEKTRICITEITSVERBRUIK
> HUISHOUDENS NEEMT TOE
Redenen voor deze toename zijn:
- Stijgende vraag naar
tijdsbesparende appa...
GASVERBRUIK
> IN HUISHOUDENS NEEMT AF, MAAR AANDEEL BLIJFT GROOT
Redenen voor afname:
- Betere isolatie
- Dubbel glas
- Zu...
* Bron: CBS, Milieu Centraal, Senternovem
Voorbeelden efficiënt gebruik:
- Koken met deksel op de pan
- Licht uit
Voorbeel...
STRUCTUUR PRESENTATIE
Energie Besparen
Efficiënter gebruik Aanschaf zuinige
apparaten
Slimme MeterCommunicatie
Imago Toepa...
EFFICIËNTER GEBRUIK
20% ELEKTRICITEITSBESPARING MOGELIJK
Bron: Senternovem, Milieu Centraal, Vertura
PROBLEEM EFFICIËNTER GEBRUIK
- Aanpassen gewoontes is moeilijk
- Informatie is complex
- Onduidelijkheid over het besparin...
EFFICIËNTER GEBRUIK
COMMUNICATIE SLIMME
METER
INFORMATIEVOORZIENING
> OVER ENERGIE BESPARING IS PROBLEMATISCH
Complex
Inconsistent
Versnipperd
Geen behoefte
Niet situat...
DRIE POTENTIËLE
PROJECTEN
1. KINDEREN INZETTEN
> OM DECISION MAKERS TE BEREIKEN
Complex
Inconsistent
Versnipperd
Geen behoefte
Niet situatiegebonden...
1. KINDEREN INZETTEN
> OM DECISION MAKERS TE BEREIKEN
2. GAMING
> INZETTEN OM KENNIS BIJ CONSUMENTEN TE VERGROTEN
Complex
Inconsistent
Versnipperd
Geen behoefte
Niet situatiege...
2. GAMING
> INZETTEN OM KENNIS BIJ CONSUMENTEN TE VERGROTEN
3. SOCIAL MEDIA
> INZETTEN OM ENERGIEBESPARENDE ACTIE TE STIMULEREN
Complex
Inconsistent
Versnipperd
Geen behoefte
Niet si...
3. SOCIAL MEDIA
> INZETTEN OM ENERGIEBESPARENDE ACTIE TE STIMULEREN
VRAGEN
1. Hoe kan men, zonder inzichtelijke verbruiksgegevens, aan worden
gezet tot energiebesparing?
2. Hoe kan de commun...
SLIMME
METER
COMMUNICATIE
EFFICIËNTER GEBRUIK
SLIMME METER
ANALOGE METERANALOGE METER
DIGITALE METER
(slimme meter)
DIGITALE METER
(slimme meter)
nu
toekomst
Algemene m...
Aanschaf slimme meterAanschaf slimme meter
PROBLEMEN SLIMME METER
> AANSCHAF & OMZETTEN VAN ‘METEN IS WETEN’
Meten is wete...
OPLOSSINGEN
Hoe kunnen we de perceptie van de
‘slimme meter’ verbeteren?
Hoe moet de informatie van de slimme
meter worden...
OPLOSSINGEN
> EEN OVERKOEPELENDE OPLOSSING
Andere intelligente toepassingen
aanbieden
Andere intelligente toepassingen
aan...
AANSCHAF ZUINIGE
APPARATEN
8% ELEKTRICITEITSBESPARING MOGELIJK
Bron: Senternovem, Milieu Centraal, CBS, Vertura
AANSCHAF ZUINIGE
APPARATEN
FINANCIEEL ORGANISATORISCH
TOENAME EENPERSOONS HUISHOUDENS
> ZORGT VOOR TOENAME ENERGIEVERBRUIK
- Gemiddeld minder mensen per appartement.
- Apparate...
ENERGIEBESPARING
> DOOR COLLECTIEVE OPLOSSING OF APPARATEN OP MAAT
- Apparaten aanpassen op eenpersoons huishoudens
- Coll...
INDIVIDUEEL GEBRUIK IS NIET LOGISCH
Collectief
gebruik
van de lift
Individueel
wasmachine
gebruik
Collectief laten wassen
...
DUS….
VRAGEN
COMMUNICATIE
- Hoe zet je mensen aan tot besparing, zonder inzichtelijke verbruiksgegevens?
- Hoe moet de communica...
VRAAG VOOR NU
Zien jullie manieren om onze oplossingsrichtingen samen te brengen in 1 project?
Presentatie Creatief Evenement Creative City Lab
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×

Presentatie Creatief Evenement Creative City Lab

1,564

Published on

De presentatie van het Creatief Evenement van Creative City Lab op 20 september 2009. De deelnemers van het innovatielab geven hun oplossingsrichtingen. Aan de hand van deze presentaties zijn de deelnemers in dialoog gegaan met experts. Hierna zijn de deelnemers ideeen gaan ontwikkelen binnen de gevonden oplossingsrichtingen. Zie ook www.creativecitylab.nl

Published in: Technology, Education
0 Comments
4 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

No Downloads
Views
Total Views
1,564
On Slideshare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
0
Actions
Shares
0
Downloads
0
Comments
0
Likes
4
Embeds 0
No embeds

No notes for slide
  • FB: Wat uiteindelijk nou echt de voordelen van decentraal duurzaam opwekken kan duidelijker.
    Kan ook in sheetsleader
  • Plaatjes erbij per techniek!
    Tabel leesbaar
    Moeten de financiele categorieen erin?
  • Realistisch scenario: op basis grootte wijk, beschikbare ruimte, dakoppervlak, in de wijk beschikbare biomassa.
    Ook: op basis bestaande technieken (huidige stand techniek, huidige kostprijs)
    Keuze: 1 windmolen
     Cijfers aanpassen: geen groene stroom, baseren op 1 windmolen. Pas ook voorgaande sheet hier op aan.
  • + energiebelasting?
    + salderen?
    Zie verhaal Michiel Rexwinkel (Greenchoice)
    FB:
    de mismatch tussen vraag en aanbod hoeft niet direct een belangrijk punt te zijn
    het is wel belangrijk als de techniek een potentievolle techniek is en er is ook veel vraag naar, maar de subsidie is er niet. Dit zou een veranderd beleid tot gevolg moeten hebben.
    Conclusie uit de slide moet helderder. Namelijk dat je naar oplossingen moet zoeken, waardoor toepassingen wel interessant worden. Zonder hierbij rekening te houden met subsidies. Afhankelijkheid van subsidies moet eraf. Subsidie geeft teveel onzekerheid
    Wat kan erbij:
    Subsidiebeleid wordt constant omgooien. Dus kun je niet vertrouwen op subsidies beleid
    Wat mensen willen daar is niet genoeg subsidie op
    Etc
  • Cijfer over belang duurzaamheid onder bewoners als onderbouwing duurzaamheid speelt niet in de wijk
    FB:
    Ondertitel als titel gebruiken
    Vraag die nu bovenaan staat verplaatsen naar onderen. Dus dat het van boven naar onder chronologisch wordt.
    Bovenstaande geldt ook voor voorgaande sheets.
  • Bovenste blauwe balk: DDE is noodzakelijk en haalbaar
    FB:
    Ruimtelijk valt onder technisch... Maak duidelijk dat dat in deze sheet onder Technisch staan.
    Blokje met 32%, zoiets van maken dat het veel potentie is en dat de verwachting sowieso wel zo is dat het haalbaar zou zijn.
  • voldoen/hoofdvraag: Hoe is duurzame decentrale energieopwekking rendabel en effectief te realiseren? (Rendabel: financiële constructie, Effectief: betrekken alle creëren, Realiseren: toepassingsgericht, partijen, draagvlak
    Commentaar Jetse
    Een deel van deze sheet is analyse ipv hypothese. Op de volgende 2 sheets is onderscheid gemaakt tussen het analyse deel en hypothese deel.
  • Aangeven waar we ongeveer zitten in de tijd (balkje)
  • Presentatie Creatief Evenement Creative City Lab

    1. 1. STICHTING CREATIVE CITY LAB INNOVATIELAB 2009 ‘MAAK BESTAANDE WOONWIJKEN KLIMAATNEUTRAAL’
    2. 2. Doelstelling Op een duurzame en vernieuwende manier regionale maatschappelijke en economische ontwikkeling stimuleren. Visie - Transsectorale en publiek private samenwerking - Art en Science - Procesinnovatie - Regionale en lokale innovatie als powerhub CCLab is een Breekijzer voor duurzame innovatie - Open innovatie+ formule en aanpak - Creativiteit - Realisatie STICHTING CCL > OPEN INNOVATIE EN DUURZAME MAATSCHAPPELIJKE VERNIEUWING
    3. 3. Er zijn meerdere actieve partijen die samenwerken in een jaarlijks innovatietraject Maatschappij - overheid Creatieve adviesraad Founding partners: jonge innovatieve organsaties Partners / Co-financiers Creatieve ondernemend e studenten CREATIVE CITY LAB 2009 > SAMENWERKINGSMODEL
    4. 4. CREATIVE CITY LAB 2009 > ZIJN COMPLEMENTAIR EN MULTIDISCIPLINAIR Founding partners Sponsoren 2009Partners 2009 Overige partners
    5. 5. THEMA 2009 (DEEL) PROBLEMEN
    6. 6. ‘het ontwikkelen van creatieve en duurzame oplossingen voor het realiseren van een klimaatneutrale bestaande woonwijk’ met en voor bewoners’ Kansen - 7 mln bestaande woningen versus - 70.000 nieuwbouw per jaar - Trend naar decentrale energie voorzieningen - Technische maatregelen en gedragverandering zijn complementair - Recessie Complexiteit - Bestaande woonvoorraad - Bestaande ruimtelijke indeling - Verschillende status woningen - Vele stakeholders met verschillende belangen - Betrokken bewoners CENTRALE VRAAG > CREATIVE CITY LAB 2009
    7. 7. KLIMAATNEUTRALE WIJK > DEFINITIE Klimaatneutrale woonwijk is een omgeving waarin de uitstoot en opname van broeikasgassen veroorzaakt door energie- en grondstoffenverbruik in balans is. Duurzame woonwijk is een omgeving waarin het duurzaam welzijn van mens en milieu wordt gerealiseerd door schone energie en gesloten kringlopen van grondstoffen. Afkadering - Binnen de wijk en in de woningen dus exclusief mobiliteit - Minimaal energieneutraal - Geen CO2 compensatie buiten de wijk Broeikas- gassen Compensatie
    8. 8. TRIAS ENERGETICA vraag verminderen schoon leveren duurzaam opwekken energievraag voorkomen door bouwkundige maatregelen energie duurzaam opwekken op gebouwniveau energie op gebouwniveau schoon en efficient opwekken met fossiele bronnen vraag verminderen reststromen benutten energievraag voorkomen door bouwkundige maatregelen reststromen hergebruiken op gebouwniveau energie duurzaam opwekken op gebouwniveau duurzaam opwekken > OUDE STIJL EN NIEUWE STIJL
    9. 9. Duurzaam decentraal opwekken Energie besparen Duurzaam renoveren Afval- en waterhuihouding OPLOSSINGSGEBIEDEN > 5 THEMAS ZIJN COMPLEMENTAIR Nieuwe technologieën en multimedia
    10. 10. Kernvragen - Hoe kunnen we effectief invloed uitoefenen op het verminderen van energieverbruik bij bewoners? - Hoe kun je het doorvoeren van noodzakelijke technische maatregelen opschalen bij de particuliere bewoner? - ... ENERGIE BESPAREN > BELANGRIJKE VRAGEN EN MINDMAP Interessante stakeholders: sprekers, interviews, voorbeelden, informatie, enz. Toegevoegde waarde creëren voor het verminderen van energieverbruik De juiste financiële prikkels; leningen, modellen, subsidies etc. Juiste rol en kennis van experts (makelaar/installateur /bank) Impactvolle en vernieuwende wijze van kennisdelen en communicatie Bewoners te mobilieren en vraag te bundelen Succesvolle aanpak om bewoners te begeleiden van bewustzijn tot actie Nieuwe business modellen en samenwerkingsvormen
    11. 11. Kernvragen - Hoe kunnen zo effectief en efficient mogelijk duurzaam energie opwekken in de wijk? - Wat zijn kansrijke businessmodellen voor DCO en wat zijn succesvolle transitieprocessen? - ... DUURZAAM OPWEKKEN > BELANGRIJKE VRAGEN EN MINDMAP Interessante stakeholders: sprekers, interviews, voorbeelden, informatie, enz. Nieuwe business modellen Rentabiliteit van duurzame technologien in de tijd De invloed/inzet van multimedia en social media Lokaal energiebedrijf Succesvolle aanpak en organisatie- vorm Financiele prikkels, financieringsmodellen en -constructies ...partners CCLen spekers van masterclass DO optimaliseren: Van superdecentraal (woning) naar decentraal (buurt/wijk) naar regionaal/nationaal Bewoners- participatie
    12. 12. Kernvragen • Wanneer is duurzaam renoveren rendabel? • Welke aanpak en samenwerkingsverbanden zijn nodig om duurzame renovatie te laten slagen? • ... DUURZAAM RENOVEREN > BELANGRIJKE VRAGEN EN MINDMAP Interessante stakeholders: sprekers, interviews, voorbeelden, informatie, enz. Succesvolle communicatie en aanpak Draagvlak creëren? Noodzakelijke technische maatregelen versus gedrag/verbruik Participatie huurders en kopers en rol VVE? Kansrijke businessmodellen en de (nieuwe) rol corporaties Kansrijke samenwerkings- constructies en organisatievorm
    13. 13. Kernvraag - Hoe kan informatie en communicatie technologie en nieuwe media optimaal bijdragen aan meer energie besparingen en meer decentraal duurzaam opwekken? - ... NIEUWE TECHNOLOGIEEN EN MULTIMEDIA > BELANGRIJKE VRAGEN EN MINDMAP Interessante stakeholders: sprekers, interviews, voorbeelden, informatie, enz. Bewoners vraag mobiliseren en de vraag bundelen Energiemanagement en domotica Informeren van en communiceren met de bewoner? Hoe zetten we intelligente software en eventueel de slimme meter in? Kansrijke toepassingen en functionaliteiten Smart grid; het succevol kunnen (aan)leveren van decentrale duurzame enegie E-business modellen om energiebesparing en duurzame energie te stimuleren
    14. 14. Kernvragen - Hoe kan afvalverwerking en waterhuishouding efficiënt en effectief decentraal worden doorgevoerd? - Wat is het optimale ontwerp en transitieproces van een gebied (wijk) vanuit dit perspectief? - ... AFVAL- EN WATERHUIHOUDING > BELANGRIJKE VRAGEN EN MINDMAP Interessante stakeholders: sprekers, interviews,voorbeelden, informatie, enz. Decentraal drinkwaterzuivering, afval- en grondwater verwerking Hetgroen in en aan de gebouwde omgeving Effecten en gevolgen van Urban Heat Nieuwe samenwerkingsvormen, rollen en financiele constructies Afvalverwerking, energiebesparing en decentraal duurzaam opwekken Water, energiebesparing en decentraal duurzaam opwekken Bewoners, mobiliseren, aanbod bundelen Gebiedsontwerp
    15. 15. VAN NIMBY NAAR PIMBY Floris, Jetse, Joost, Joris en Michiel TEAM DECENTRAAL DUURZAAM ENERGIE OPWEKKEN
    16. 16. DUURZAME DECENTRALE ENERGIE: - NOODZAKELIJK EN HAALBAAR - MAAR WEINIG TOEGEPAST HOE MAKEN WE HET AANTREKKELIJK?
    17. 17. DUURZAME DECENTRALE ENERGIE; WAAR HEBBEN WE HET EIGENLIJK OVER?
    18. 18. WAT IS DUURZAME DECENTRALE ENERGIE?
    19. 19. DECENTRAAL OPWEKKEN VAN DUURZAME ENERGIE IS NOODZAKELIJK OM IN DE TOEKOMSTIGE ENERGIEVRAAG TE VOORZIEN Bronnen: 1: Berekend op basis CBS (2009): Milieu- en Natuurcompendium (inclusief transport) 2: ECN (2008) De toekomstige elektriciteitsinfrastructuur van Nederland, ECN Beleidsstudies, 2008. 3: InnovatieNetwerk (2009): Nieuwe Nuts
    20. 20. IS DIT TECHNISCH WEL MOGELIJK?
    21. 21. ER ZIJN VERSCHILLENDE TECHNIEKEN BESCHIKBAAR VOOR HET OPWEKKEN VAN DUURZAME ENERGIE IN DE WIJK Techniek CSP Zonne- warmte Wind- energie Bio-energie Voordelen Gezien als aantrekkelijk ondanks lage rentabiliteit Collectieve oplossing Goed te integreren in gebouwde omgeving Levens- duur Collectieve oplossing Nadelen Terugverdien- tijd Complexe technologie Minder rendabel in goed- geisoleerde huizen Ruimte- lijke inpasbaa r-heid Ruimtelijke inpasbaarhei d Investering (€/kW) 5000 3000 2500 (€/huish.) 1300 3750 TVT (jaren) zonder subsidie 30 n.n.b. 20 10-16 16
    22. 22. INDICATIE: DUURZAME TECHNIEKEN KUNNEN AAN EEN GEDEELTE VAN DE ENERGIEVRAAG IN EEN WIJK VOLDOEN > TOEPASBAARHEID VAN DUURZAME TECHNIEKEN HANGT AF VAN WIJKCONTEXT Technieken voor duurzame decentrale energie opwek zijn geselecteerd op basis van: - Techniek moet volledig los staan van fossiele brandstoffen - Techniek moet toepasbaar zijn in de bestaande bebouwde omgeving - Gebruikte techniek moet bewezen zijn Techniek Op basis van % Energie- vraag PV 50% v.d. daken 2,2 % Zonneboiler 50% v.d. daken 9,6 % Biomassa Biomassa wijk 4,4 % Totaal 16,2 % Techniek Bijdrage per unit (MWh/jaar) % Energie- vraag Ruimte/unit Windenergie 1500 0,8% 2 ha CSP 3800 2% 1,8 ha Toepassing van technieken met een grotere ruimtelijk impact is afhankelijk van beschikbare ruimte. Scenario’s: Wijk met 0 ha extra ruimte: 16,2% duurzame opwekking Wijk met 15 ha extra ruimte: 27,3% duurzame opwekking
    23. 23. ALS DIT TECHNISCH KAN, WAAROM GEBEURT HET DAN NIET?
    24. 24. Bron: European Renewable Energy Council & Greenpeace (2008): Energy Revolution DUURZAME TECHNIEKEN ZIJN (NOG) NIET FINANCIEEL AANTREKKELIJK • PV: komende decennia nog niet financieel aantrekkelijk • Geothermische energie: aantrekkelijkheid is plaatsafhankelijk • Wind: is op korte termijn financieel aantrekkelijk • Biomassa: komende decennia nog niet aantrekkelijk Vraag: op welke manier kunnen duurzame energietechnieken toegepast worden ondanks dat ze nog niet financieel aantrekkelijk zijn? > IN VERGELIJKING MET CONVENTIONELE ENERGIE HEEFT DUURZAME ENERGIE EEN HOGERE KOSTPRIJS
    25. 25. > REGELINGEN BELEMMEREN GROOTSCHALIGE IMPLEMENTATIE DUURZAME ENERGIE SUBSIDIE MOET HET VERSCHIL TUSSEN KOST- EN MARKTPRIJS OVER-BRUGGEN, MAAR HUIDIGE REGELING STIMULEERT ONVOLDOENDE Geen overeenstemming tussen vraag en aanbod, maar: “de huidige subsidieverdeling zal worden doorgezet; startpunt van beleid is continuïteit.” (interview Merei Wagenaar, SenterNovem) Vraag: zijn er financiële constructies die ervoor zorgen dat duurzame energie in de wijk toch loont?
    26. 26. Bron: 1.21minuten.nl (2009) 2.ECN (2007) Create Acceptance Vraag: op welke manier kunnen bewoners worden betrokken om duurzame energie in de wijk te realiseren? - Klimaat en milieu staan niet in de top 10 van grootste zorgen: milieu 12 %; klimaat 8 % (1) - Een meerderheid vindt dat hij al genoeg doet: jongeren 43 %; ouderen 67 % (1) - Bewoners vinden duurzame producten te duur(1) (hebben geen persoonlijk belang) (2) - Bewoners worden niet effectief benaderd en betrokken bij projecten (2) - Zelf duurzaam opwekken is teveel gedoe (2) BEWONERS VOELEN GEEN URGENTIE EN HEBBEN GEEN BELANG BIJ DUURZAAM ENERGIE OPWEKKEN
    27. 27. > UITDAGINGEN LIGGEN VOORAL OP RUIMTELIJK, SOCIAAL EN FINANCIEEL VLAK OPLOSSINGEN DRAAIEN OM HET AANTREKKELIJK MAKEN DUURZAME DECENTRALE ENERGIE
    28. 28. CONCLUSIES
    29. 29. EEN FINANCIËLE CONSTRUCTIE DIE KOSTEN EN BATEN VERDEELT OVER ALLE BETROKKEN PARTIJEN DRAAGT BIJ AAN REALISATIE “Wij realiseren lokale energieoplossingen door met financiële, juridische en fiscale handigheden de kosten en baten zo te verdelen dat elke betrokken partij er voordeel bij heeft.” (1) > BETERE VERDELING VAN KOSTEN EN BATEN CREËERT EEN BELANG VOOR ALLE BETROKKEN PARTIJEN Bron: 1.Phlip Boswinkel, LOCAL Company 2.Felix van Gemen, NHEC “Duurzame energie is financieel en technisch haalbaar (wel duurder); het struikelblok is de organisatie en het afgezaagde verhaal van de gevestigde orde. Met een nieuw model proberen wij dit te doorbreken. ” (2)
    30. 30. PARTICIPATIEVE ORGANISATIEMODELLEN DRAGEN BIJ AAN DE REALISATIE VAN DUURZAME DECENTRALE OPWEK > BETREK BEWONERS DOOR UIT TE GAAN VAN BESTAANDE SOCIALE VERBANDEN IN DE WIJK Thermo Bello in EVA-Culemborg Succesfactor: In deze wijk wonen veel milieubewuste mensen. Hierdoor stonden bewoners open voor de koop van het warmtenet van Vitens Op het warmtenet zijn 176 woningen en 7 gebouwen aangesloten (1) Texel Energie coöperatie Succesfactor: Texel heeft een hechte, natuurbewuste gemeenschap. Daarom participeren reeds 1700 bewoners in de duurzame coöperatie (1,4) Voor het van de grond krijgen van een duurzaam energieproject is betrokkenheid van gebruikers/bewoners/ burgers heel erg belangrijk. Het initiatief moet bottom-up ontstaan. (2, 3, 4, 5) Bronnen: 1. G. Verschuur, directeur Thermo Bello 2. M Rexwinkel, Greenchoice, 3. P. Boswinkel, Local Company, 4. P. Oei, InnovatieNetwerk, 5. ECN (2007 p 7) Voorbeelden voor draagvlakbevordering bij duurzame energie- projecten op eilanden en in kleine gemeenschappen., 6 Jackson (2005. p 5) Motivating Sustainable Consumption. A review of evidence on consumer behaviour and behavioural change
    31. 31. ZOLANG DUURZAME TECHNIEKEN NOG NIET RENDABEL ZIJN MOETEN ANDERE ASPECTEN DOORSLAGGEVEND ZIJN VOOR REALISATIE > FINANCIËLE INNOVATIES EN SOCIALE ARGUMENTEN ZIJN NODIG TOT HET OMSLAGPUNT
    32. 32. TOT WELKE OPLOSSINGEN LEIDT DIT?
    33. 33. 1. NIEUW ORGANISATORISCH MODEL VOOR DUURZAAM DECENTRAAL OPWEKKEN VAN ENERGIE Oplossingsrichting ‘decentraal duurzaam energie opwekken’
    34. 34. PARTICIPATIEF ORGANISATIEMODEL CREËERT EEN BELANG VOOR BEWONERS IN DUURZAME DECENTRALE ENERGIE > VOORDELEN: ENERGIE IS LOKAAL, DUURZAAM EN IN EIGEN BEHEER Bewoners van Texel zijn zowel klant als eigenaar van hun eigen energie- bedrijf
    35. 35. CREATIEVE OPLOSSINGEN VOOR DE VOLGENDE VRAGEN? Vragen: - Welke voordelen zijn belangrijk voor bewoners? - Op wat voor manier communiceer je deze voordelen zodat bewoners willen meedoen? > OPLOSSINGSRICHTING: NIEUW ORGANISATORISCH MODEL VOOR DUURZAAM DECENTRAAL OPWEKKEN VAN ENERGIE
    36. 36. 2. REALISEER ICOONPROJECTEN OM DE INTERESSE VAN INVESTEERDERS TE WEKKEN EN BEWUSTWORDING TE STIMULERENOplossingsrichting ‘decentraal duurzaam energie opwekken’
    37. 37. ICOONPROJECTEN VALLEN OP IN DE WIJK EN LEVEREN ENERGIE VOOR GROTE GROEPEN HUISHOUDENS > VERSCHILLENDE TECHNIEKEN KUNNEN WORDEN TOEGEPAST IN ICOONPROJECTEN Techniek Potentie (MWh/jaar) Aantal huishoudens 1 Windmolen 1500 530 1 Concentrated Solar Power 2190 750 Grootschalige PV (1 straat) 400 140 1 Biomassa- centrale 2400 822
    38. 38. EEN ICOONPROJECT MAAKT ENERGIE ZICHTBAAR IN EEN WIJK ‘Door te zien waar energie vandaan komt snappen mensen pas wat een kWh is en kunnen ze bewuster met energie omgaan’ Michiel Rexwinkel (Greenchoice) ‘Decentrale energie-opwekking maakt mensen bewuster van hun energiegebruik waardoor de vraag naar energie lokaal kan afnemen.’ InnovatieNetwerk (2008): Nieuwe Nuts > VOORDELEN: ENERGIEBEWUSTZIJN VAN BEWONERS NEEMT TOE
    39. 39. CREATIEVE OPLOSSINGEN VOOR DE VOLGENDE VRAGEN: > OPLOSSINGSRICHTING: ICOONPROJECTEN DIE ENERGIEBEWUSTZIJN STIMULEREN Vragen: - Hoe integreer je energie in de wijk? - Hoe integreer je de techniek op een aantrekkelijke manier in de bestaande bouw? - Hoe maak je op een leuke, begrijpelijke manier duidelijk wat energie is?
    40. 40. LOKAAL & SOCIAAL AFVAL EN WATER BEKEKEN OP WIJKNIVEAU
    41. 41. INLEIDING - Relatie met thema van Creative City Lab AFVAL - Een hernieuwde visie op afval WATER - Loskoppeling afval- en regenwater OVERZICHT PRESENTATIE
    42. 42. AFVAL- EN AFVALWATERVERWERKING DRAGEN SLECHTS BEPERKT BIJ AAN KLIMAATVERANDERING > BIJDRAGE AAN BROEIKASGASEMISSIES ONGEVEER 3% Bron: Greenhouse Gas Emissions in the Netherlands 1990-2007, National Inventory Report 2009
    43. 43. AFVAL - Uitputting van grondstoffen - Vervuiling door zwerfvuil AFVALWATER - Overstromingen door beperkte rioolcapaciteit - Mogelijkheid tot tegengaan urban heat effect ER ZIJN ECHTER NOG VEEL ANDERE PROBLEMEN EN KANSEN OMTRENT DEZE ONDERWERPEN > DEZE ZIJN ZOWEL SOCIAAL-ECONOMISCH ALS MILIEU GERELATEERD
    44. 44. AFVAL
    45. 45. Oude visie De overheidsvisie op de afvalproblematiek in Nederland is kortgeleden gewijzigd > FOCUS NIET MEER OP AFVALVERWERKING, MAAR OP LEVENSCYCLUS • Gebaseerd op de ladder van Lansink • Lineare visie • Afval gezien vanuit de eindfase • Focus op stijgen in wijze van verwerking LandfillingLandfilling IncinerationIncineration RecyclingRecycling Re-useRe-use PreventionPrevention Nieuwe visie • Gebaseerd op levencyclus analyse • Integrale visie • Impact op milieu over hele levensduur De impact op het milieu kan plaatsvinden, maar ook juist voorkomen worden, tijdens de gehele levenscyclus.
    46. 46. LEVENSCYCLUS ANALYSE KIJKT NAAR IMPACT OP MILIEU OVER DE GEHELE LEVENSDUUR > OP DEZE WIJZE IS TE BEPALEN WELKE VERWERKINGSWIJZE OPTIMAAL IS Impact op milieu tijdens: Productie Gebruik Afvalverwerking Bron: Prioriteiten en aangrijpingspunten voor toekomstig afvalbeleid, publicatie van SenterNovem Steenachtig materiaal Huisvuil Papier en karton Elektronische apparaten Plastics Hergebruik of recycling is een goede optie Kijk naar de individuele componenten voor de beste verwerking Nadenken of recyclen wel de goede optie is Maak apparaten zuiniger Recycling is een goede optie
    47. 47. PRIORITEITENLIJST 1.Steenachtige materialen 2.Klein huishoudelijk afval 3.Papier en karton 4.Grof huishoudelijk afval 5.Afvalwaterslib DE OVERHEID HEEFT EEN PRIORITEITENLIJST OPGESTELD OP BASIS VAN DRIE FACTOREN > ONZE FOCUS ZAL LIGGEN OP HET HUISHOUDELIJK AFVAL OMDAT DEZE OP WIJKNIVEAU VANUIT SOCIAAL OOGPUNT AANKNOPINGSPUNTEN BIEDT Bron: Prioriteiten en aangrijpingspunten voor toekomstig afvalbeleid, publicatie van SenterNovem Levenscyclus Economisch Afvalverwerking
    48. 48. KLEIN HUISHOUDELIJK AFVAL BESTAAT VOORNAMELIJK UIT GFT, PAPIER EN PLASTIC > PLASTIC RECYLING HEEFT POTENTIE TOT VERLAGING VAN CO2 UITSTOOT Bron: Nederlands afval in cijfers, gegevens 2000-2007, SenterNovem De CO2 emissies van verbranding en hergebruik vergeleken, CE Delft Samenstelling van ongescheiden klein huishoudelijk afval, 2007 Afhankelijk van het soort plastic kan het recyclen van 1 kg een besparing tot 3 kg CO2 uitstoot opleveren
    49. 49. Bron: EU as a recycling society, EEA 2009 Recyclingspercentages van klein huishoudelijk afval Recyclingspercentages van huishoudelijk plastic NEDERLAND IS ACHTEROPGERAAKT MET RECYCLING VAN KLEIN HUISHOUDELIJK AFVAL > RECYCLING VAN PLASTICS IS BIJZONDER LAAG > DOOR PLASTIC RECYCLING IS EEN CO2 REDUCTIE MOGELIJK GELIJK AAN DE UITSTOOT VAN 100.000 HUISHOUDENS (Bron: Nedvang)
    50. 50. - Auto’s en elektronische apparatuur dienen niet hergebruikt te worden. Waarom de focus op hergebruik - De gebruiksduur van goederen uit de kringloopwinkel wordt verlengd metminimaal 50% - Per Kg hergebruikt product wordt er een Kg CO2 bespaard GROF HUISHOUDELIJK AFVAL > STIMULEER HERGEBRUIK BIJ PRODUCTEN DIE WEINIG IMPACT HEBBEN OP HET MILIEU TIJDENS DE GEBRUIKSFASE
    51. 51. 1. Betere scheiding van huishoudelijk afval op buurtniveau 2. Het ‘upgraden’ van grof huishoudelijk afval > VOORBEELDEN 1. Bakken voor afvalscheiding introduceren waarmee lokale goede doelen worden gestimuleerd (een taalcursus, een kinderboerderij) 2. Creatieve en sociale plekken creëren om afgedankte goederen op te knappen OPLOSSINGSRICHTING AFVAL > ONDERSTAANDE AFVALSTROMEN WORDEN GECOMBINEERD MET ANDERE SOCIAAL-MAATSCHAPPELIJKE PROBLEMEN IN DE WIJK
    52. 52. WATER
    53. 53. - 75% van de emissies wordt veroorzaakt door het riool en de afvalwaterverwerking - 55% van de emissies wordt veroorzaakt door energie verbruik, 37% is directe emissie en de laatste 8% komt van indirecte emissies UITSTOOT BROEIKASGASSEN WATERCYCLUS > GROOTSTE BIJDRAGE KOMT VAN HET TRANSPORT EN DE VERWERKING VAN AFVALWATER Bron: Op weg naar een klimaatneutrale waterketen, STOWA 2008
    54. 54. Natuurlijke afdracht: Regenwater wordt via irrigatiesystemen lokaal afgevoerd naar het oppervlakte water of grondwater Locale terugkoppeling: Regenwater wordt locaal weer terug in de kringloop gebracht d.m.v. verdamping Vertraging afdracht: Buffer systemen zoals groene daken vertragen de afdracht van piekstromen van regenwater naar het rioolsysteem AFKOPPELING VAN REGENWATER REDUCEERT DE CO2 UITSTOOT VAN HET AFVALWATER MET 20% > DIVERSE TECHNIEKEN KUNNEN WORDEN INGEZET OM REGENWATER LOS TE KOPPELEN VAN HET RIOOL
    55. 55. EEN INTEGRALE AANPAK VERBINDT VERSCHILLENDE MOGELIJKHEDEN AAN WATER - Integreren met publieke ruimte - Integreren met stedelijke groenstructuren - Energie besparing d.m.v. isolatie - Koelen van de stad (urban heat) - Creëren biodiversiteit - Economische meerwaarde creëren vastgoed - Fijnstof afvangen - Profileren duurzame wijk - Faciliteren educatieve programma’s > VERSCHILLENDE VOORDELEN KUNNEN GEZAMENLIJK WORDEN BENUT
    56. 56. OPLOSSINGSRICHTING > COMBINEER OPLOSSINGSRICHTINGEN MET ANDERE SOCIAAL- MAATSCHAPPELIJKE PROBLEMEN IN DE WIJK Integratie groen- en blauwe opvangstructuren van regenwater met een sociaal stedelijk programma > VOORBEELDEN 1. Schooltuintjes op het schooldak 2. Urban Farm in Geuzenveld 3. De individuele daktuin
    57. 57. DISCUSSIEPUNT Hoe kunnen we afvalscheiding faciliteren en stimuleren op lokaal niveau en deze combineren met sociaal- maatschappelijke problemen?
    58. 58. NEVER CHANGE A WINNING CASCO DUURZAAM REVOVEREN,
    59. 59. DUURZAAM RENOVEREN EN DE KLIMAATNEUTRALE WOONWIJK > PRAGMATISCHE DEFINITIE Een duurzame renovatie is een verbouwing die de effectieve CO2-uitstoot van een huis terugdringt 1. Energiebesparende maatregelen - Isolatie - Verwarming - Ventilatie - Waterbesparing 2. Duurzame uitvoering - Materiaalgebruik - Bouwproces 3. Levensduurverlenging
    60. 60. > NOODZAAK DUURZAAM RENOVEREN Woningbestand in Nederland naar energielabel DUURZAAM RENOVEREN EN DE KLIMAATNEUTRALE WOONWIJK Verduurzamingscapaciteit sloop & nieuwbouw - Nieuwbouw 1% per jaar - 0,25% vervangende nieuwbouw - Complete vervanging kost 400 jaar  Met alleen sloop-nieuwbouw kan op redelijke termijn geen resultaat worden behaald Bron: Cijfers over Wonen, Wijken en Integratie (VROM 2009)
    61. 61. VERSCHILLENDE OPDRACHTGEVERS > VERSCHILLENDE PROBLEMATIEK
    62. 62. DE EIGENAAR-BEWONER > KENNISMAKING Belangen - Woningwaarde - Maandelijkse woonlasten - Gezondheid - Comfort - Uitstraling
    63. 63. DE EIGENAAR-BEWONER > RENOVEERT NIET DUURZAAM Gebrek aan urgentie: - Energielasten - Investeringen Geen homo economicus: - Terugverdientijd (TVT) - Rendement Bron: BOVEN Market attractiveness EPC (Wobben & Hoogelander 2006) ONDER Kosteneffectieve energiebesparing en klimaatbescherming (Ecofys 2005) TVT van isolatiepotentieel in Nederlandse woningen
    64. 64. DE EIGENAAR-BEWONER > HOE KRIJGEN WE DEZE AAN HET DUURZAAM RENOVEREN? Koppel duurzaamheid aan de belangen van de eigenaar-bewoner bij de aankoop van een nieuwe woning - Financiële prikkels - Duurzaamheid als component
    65. 65. IDEE > KOPPEL DE ONROERENDE ZAKEN BELASTING (OZB) AAN HET ENERGIELABEL BIJ ELKE WONING DIE VANAF NU GEKOCHT WORDT OZB minimaal OZB maximaal Geen label  dan OOK maximaal
    66. 66. DE WONINGBOUWCORPORATIE > KENNISMAKING Zelfstandig sinds 1994 - geen leningen en subsidies meer van het Rijk - Wel wettelijke plicht om te zorgen voor goede en betaalbare woningen voor lagere inkomensgroepen (maatschappelijke functie) Belangen - Zichzelf in standhouden - Voldoen aan richtlijnen overheid
    67. 67. - Sloop+nieuwbouw grotere impact op het milieu dan renovatie. - De Nederlandse (nieuw)bouwcapaciteit is beperkt. Renovatie is dus noodzakelijk. 360.000 naoorlogse Portieketage- en galerijflats (’46-’66) in het bezit van woningbouwcorporaties DE WONINGBOUWCORPORATIE > SLOOP+NIEUWBOUW VERSUS INGRIJPENDE RENOVATIE
    68. 68. DE WONINGBOUWCORPORATIE > HOE KRIJGEN WE DE WONINGBOUWCORPORATIE AAN HET RENOVEREN VAN NAOORLOGSE GESTAPELDE WONINGEN? Nieuwe renovatieconcepten voor de naoorlogse portieketage- en galerijflats (’46-’66) die renovatie aantrekkelijker maken dan sloop+nieuwbouw - Kosten verkleinen en baten vergroten - ‘Appeal’ - Energiebesparend - Flexibel
    69. 69. IDEE > GEBRUIK WAT JE AL HEBT PRINCIPE (2012 ARCHITECTEN) Bestaande casco’s hergebruiken en daarbij zoveel mogelijk materialen benutten die vrijkomen in de nabije omgeving - Kosten reduceren door gebruik casco en sloopmateriaal - Baten vergroten door vermindering impact op milieu en behoud sociale structuur
    70. 70. DE HUURDER > KENNISMAKING Belangen - Maandelijkse woonlasten - Gezondheid - Comfort - Uitstraling
    71. 71. Klusrecht (sinds 2003) Verhuurders zijn verplicht een verbouwing toe te staan, mits deze niet afdoet aan de waarde van de woning - 46% van de huurders is op de hoogte van deze mogelijkheid (WoonKennis 2009). - 15% van de huurders wil een renovatie doen, maar denkt dat dit niet mag (USP Marketing Consultancy 2009) Initiatiefrecht (per 01-01-2010) Verhuurders zijn verplicht een woningverbeterende verbouwing uit te voeren wanneer de verhuurder hierom vraagt, met hier tegenover een redelijke huurverhoging. DE HUURDER > EEN LATENTE MARKT? Bron: WoonKennis Jaarrapport 2008 (WoonKennis 2009); Bewonersscan (USP Marketing Consultancy 2009)
    72. 72. ARCHITECT 4 FREE - Een woningbouwcorporatie stelt een GRATIS architect beschikbaar die met de huurder zijn renovatie plant. - Deze persoon …is het aanspreekpunt als een huurder wil renoveren …kent de belangen van de woningbouwcorporatie …kent de financiële mogelijkheden …bundelt uitvoerende partijen - De huurder kiest: Klusrecht of Initiatiefrecht DE HUURDER > ACTIVATIEPLAN
    73. 73. Vraag naar veranderingen aan het huis Woning eigenaren & huurders > VERSPLINTERING AANBODZIJDE DE UITVOERENDE PARTIJEN Aannemer Adviseur EPA-adviseur Hypotheekverstr Installateur Architect Overheid Afbouwer
    74. 74. DE UITVOERENDE PARTIJEN - Bouwkolom is erg conservatief - Wordt geen noodzaak gevoeld om te veranderen - Kleine ondernemers - Verdeling van risico en winst - Nieuwe methodes vergen investeringen - Risico: marges onder druk - Bouwkolom heeft geen interesse in de wijze van financiering - Financiers houden geen rekening met energielasten - Overheid wil onafhankelijk zijn > WAAROM WORDT ER NIET SAMENGEWERKT?
    75. 75. DE UITVOERENDE PARTIJEN > VERLEGGEN VAN DE FOCUS - Van ‘one stop shop’ naar ‘one proces shop’ - De kennis over financiering en uitvoering bij elkaar brengen
    76. 76. IDEE Aannemer Overheid Hypotheekverstr Installateur EPA-projectmanager Architect Afbouwer Woning eigenaren & huurders
    77. 77. IDEE > DE RENOVATIE COMBINATIE Verkoopcombinatie Inkoopcombinatie Kennisdeling Optimale benutting van subsidies en duurzame kennis Lagere kosten Meer afzet potentieel
    78. 78. DUURZAME RENOVATIE DE HUURDER ALS OPDRACHTGEVER > DISCUSSIE
    79. 79. ENERGIE BESPAREN? OMDAT HET KAN! Energy saving I’m lovin’ it Echt energiebesparing Even energiebesparing bellen Het meeste energieverbruik is bedrog Er gaat niets boven energiebesparing Een open mind, een geïsoleerd huis Het is altijd lente in de ogen van de EPA adviseur Energiebesparing daar kikker je van op Ik verbruik veilig of ik verbruik niet. (begin erover zolang je je gloeilamp nog aan hebt) Een eigen huis, een eigen energierekening Energie besparen, dacht het wel Niet denken maar sparen Heerlijk helder Energiebesparing Spaar jij, of spaar ik? ANNA LISA LENGKEEK COR VAN ESSEN DAVID THEUVENET DIRK DE BRUIJNE FRANSJE GORTER KATHARINE STEENTJES MARNIX VAN DE VEEN MONIQUE TAVERNE SABINE BIESHEUVEL TESSA SLAGTER ENERGIE BESPAREN DOOR MEDIA EN TECHNOLOGIE
    80. 80. HUISHOUDENS > VERANTWOORDELIJK VOOR 12% VAN TOTAAL VERBRUIKTE ENERGIE * Bron: CBS
    81. 81. ELEKTRICITEITSVERBRUIK > HUISHOUDENS NEEMT TOE Redenen voor deze toename zijn: - Stijgende vraag naar tijdsbesparende apparaten - Stijgende vraag naar luxe apparaten - Stijging eenpersoonshuishoudens Elektriciteit is verantwoordelijk voor 40% van het energie verbruik in een huishouden. * Bron: CBS, ECN, SenterNovem
    82. 82. GASVERBRUIK > IN HUISHOUDENS NEEMT AF, MAAR AANDEEL BLIJFT GROOT Redenen voor afname: - Betere isolatie - Dubbel glas - Zuiniger verwarmingssysteem Gas is verantwoordelijk voor 60% van het energie verbruik in een huishouden. * Bron: CBS, ECN, SenterNovem
    83. 83. * Bron: CBS, Milieu Centraal, Senternovem Voorbeelden efficiënt gebruik: - Koken met deksel op de pan - Licht uit Voorbeelden van energie- zuinige apparatuur: - A++ wasmachine - Spaarlamp Potentiële elektriciteitsbesparing per huis GROOT POTENTIEEL > OM BINNENSHUIS ELEKTRICITEIT TE BESPAREN Gebruik nieuwe, energiezuinige apparatuur Efficiënter gebruik huidige apparatuur
    84. 84. STRUCTUUR PRESENTATIE Energie Besparen Efficiënter gebruik Aanschaf zuinige apparaten Slimme MeterCommunicatie Imago Toepassingen Financieel Organisatorisch
    85. 85. EFFICIËNTER GEBRUIK 20% ELEKTRICITEITSBESPARING MOGELIJK Bron: Senternovem, Milieu Centraal, Vertura
    86. 86. PROBLEEM EFFICIËNTER GEBRUIK - Aanpassen gewoontes is moeilijk - Informatie is complex - Onduidelijkheid over het besparingspotentieel - Geen duidelijk doel waar men zich op kan richten - Individuele inzet is moeilijk te herleiden in effect op klimaatverandering * Bron: Senter Novem, 2009; VROM, 2007; Lorenzonia, Nicholson-Coleb, Whitmarsh 2007; Ecofys 2005; Universal McCann, 2008
    87. 87. EFFICIËNTER GEBRUIK COMMUNICATIE SLIMME METER
    88. 88. INFORMATIEVOORZIENING > OVER ENERGIE BESPARING IS PROBLEMATISCH Complex Inconsistent Versnipperd Geen behoefte Niet situatiegebonden Geen dialoog Geen vertrouwen Belerend * Bron: Senter Novem, 2009; VROM, 2007; Lorenzonia, Nicholson-Coleb, Whitmarsh 2007; Ecofys 2005; Universal McCann, 2008
    89. 89. DRIE POTENTIËLE PROJECTEN
    90. 90. 1. KINDEREN INZETTEN > OM DECISION MAKERS TE BEREIKEN Complex Inconsistent Versnipperd Geen behoefte Niet situatiegebonden Geen dialoog Geen vertrouwen Belerend * Bron: Senter Novem 2009, Vrom 2007, Lorenzonia, Nicholson-Coleb, Whitmarsh 2007. Ecofys 2005, Universal McCann (2008)
    91. 91. 1. KINDEREN INZETTEN > OM DECISION MAKERS TE BEREIKEN
    92. 92. 2. GAMING > INZETTEN OM KENNIS BIJ CONSUMENTEN TE VERGROTEN Complex Inconsistent Versnipperd Geen behoefte Niet situatiegebonden Geen dialoog Geen vertrouwen Belerend * Bron: Senter Novem 2009, Vrom 2007, Lorenzonia, Nicholson-Coleb, Whitmarsh 2007. Ecofys 2005, Universal McCann (2008)
    93. 93. 2. GAMING > INZETTEN OM KENNIS BIJ CONSUMENTEN TE VERGROTEN
    94. 94. 3. SOCIAL MEDIA > INZETTEN OM ENERGIEBESPARENDE ACTIE TE STIMULEREN Complex Inconsistent Versnipperd Geen behoefte Niet situatiegebonden Geen dialoog Geen vertrouwen Belerend * Bron: Senter Novem, 2009; Vrom, 2007; Lorenzonia, Nicholson-Coleb, Whitmarsh, 2007; Ecofys, 2005; Universal McCann , 2008
    95. 95. 3. SOCIAL MEDIA > INZETTEN OM ENERGIEBESPARENDE ACTIE TE STIMULEREN
    96. 96. VRAGEN 1. Hoe kan men, zonder inzichtelijke verbruiksgegevens, aan worden gezet tot energiebesparing? 2. Hoe kan de communicatie omtrent energiebesparing tussen consumenten onderling gefaciliteerd worden?
    97. 97. SLIMME METER COMMUNICATIE EFFICIËNTER GEBRUIK
    98. 98. SLIMME METER ANALOGE METERANALOGE METER DIGITALE METER (slimme meter) DIGITALE METER (slimme meter) nu toekomst Algemene meter • Bron: Ministerie Economische Zaken 2009, VREG 2009 Analoge meter: - De huidige passieve meter Digitale meter (slimme meter): - Op afstand afleesbare en bestuurbare meter, welke zelf frequent digitaal gegevens door kan sturen
    99. 99. Aanschaf slimme meterAanschaf slimme meter PROBLEMEN SLIMME METER > AANSCHAF & OMZETTEN VAN ‘METEN IS WETEN’ Meten is wetenMeten is weten Slecht imago van de slimme meter, door privacy issue Feedback op maatFeedback op maat GedragsveranderingGedragsverandering Doel stellenDoel stellen Inzicht gevenInzicht geven * Bron: BergInsight 2009, Midden en Ham 2008:, Darby 2006:3, VROM 2007 Slimme meter op zich leidt niet tot actie
    100. 100. OPLOSSINGEN Hoe kunnen we de perceptie van de ‘slimme meter’ verbeteren? Hoe moet de informatie van de slimme meter worden aangeboden om te leiden tot actie? Aanschaf slimme meterAanschaf slimme meter Meten is wetenMeten is weten Welke intelligente toepassingen kunnen zorgen voor lange termijn gebruik? Andere intelligente toepassingen aanbieden Andere intelligente toepassingen aanbieden
    101. 101. OPLOSSINGEN > EEN OVERKOEPELENDE OPLOSSING Andere intelligente toepassingen aanbieden Andere intelligente toepassingen aanbieden Aanschaf slimme meterAanschaf slimme meter Meten is wetenMeten is weten Bijvoorbeeld: - elke maand een specifieke rekening met feedback op verbruik - door middel van gaming mensen de gevolgen van hun gedrag laten ervaren - display in de woonkamer
    102. 102. AANSCHAF ZUINIGE APPARATEN 8% ELEKTRICITEITSBESPARING MOGELIJK Bron: Senternovem, Milieu Centraal, CBS, Vertura
    103. 103. AANSCHAF ZUINIGE APPARATEN FINANCIEEL ORGANISATORISCH
    104. 104. TOENAME EENPERSOONS HUISHOUDENS > ZORGT VOOR TOENAME ENERGIEVERBRUIK - Gemiddeld minder mensen per appartement. - Apparaten worden door minder personen gebruikt. - Stijgende vraag naar tijdsbesparende apparaten. - Stijgende vraag naar luxe apparaten. Bron: CBS, Milieu Centraal
    105. 105. ENERGIEBESPARING > DOOR COLLECTIEVE OPLOSSING OF APPARATEN OP MAAT - Apparaten aanpassen op eenpersoons huishoudens - Collectief gebruik van apparaten bevorderen en faciliteren - Aanschaf van zuinige apparaten stimuleren
    106. 106. INDIVIDUEEL GEBRUIK IS NIET LOGISCH Collectief gebruik van de lift Individueel wasmachine gebruik Collectief laten wassen Energie wordt efficiënt gebruikt
    107. 107. DUS….
    108. 108. VRAGEN COMMUNICATIE - Hoe zet je mensen aan tot besparing, zonder inzichtelijke verbruiksgegevens? - Hoe moet de communicatie tussen consumenten gefaciliteerd worden? SLIMME METER - Hoe kunnen we de perceptie van de ‘slimme meter’ verbeteren? - Hoe kan je op een alternatieve manier een consument laten ervaren hoeveel energie zijn eigen apparaten verbruiken? - Welke intelligente toepassingen kunnen zorgen voor lange termijn gebruik? FINANCIEEL EN ORGANISATORISCH - Hoe kunnen energieverbruikende apparaten in plaats van door het individu door het collectief worden gebruikt? - Hoe kan de aankoop van zuinigere apparaten op maat worden gestimuleerd?
    109. 109. VRAAG VOOR NU Zien jullie manieren om onze oplossingsrichtingen samen te brengen in 1 project?

    ×