Νοtes

1. Αντώνης Στεργίου Σελίδα 1
Νεοελλθνικι Λογοτεχνία
Σι;
 Είναι το ςφνολο των γραπτϊν και προφορικϊν ζργων που είναι λογοτεχνικά, δθλαδι ζχουν αιςκθτικι
αξία, ςε γλϊςςα νεοελλθνικι, δθλαδι γλϊςςα του λαοφ ι λόγια γλϊςςα που μοιάηει ςτο τυπικό και
ςτθ ςφνταξθ με τθ γλϊςςα του λαοφ και θ αρχι τθσ ςυμπίπτει με τουσ τελευταίουσ χρόνουσ τθσ
βυηαντινισ αυτοκρατορίασ (γφρω ςτον 10ο
αι.)
 Θ λογοτεχνία μοιάηει με τον ζναςτρο ουρανό: υπάρχουν τα αςτζρια- οι ςτακερζσ - και ο κακζνασ από
εμάσ, τραβϊντασ όςεσ γραμμζσ κζλει, μπορεί να δθμιουργιςει απεριόριςτο αρικμό ςχθμάτων,
νοθμάτων, ερμθνειϊν, προςεγγίςεων.
Γιατί;
 για να αποκτιςει ο μακθτισ κριτικι ςυνείδθςθ αξιολογϊντασ τθν «αλικεια» του κειμζνου, δθλαδι
το βακμό ποιότθτασ και πειςτικότθτασ του λόγου, και ζφεςθ να εκφράηει και ο ίδιοσ τισ δθμιουργικζσ
και κριτικζσ τουσ δυνατότθτεσ, δθλαδι να δθμιουργιςει ζνα δικό του κείμενο, γραπτό ι προφορικό,
ωσ απάντθςθ προςωπικι ςτο κείμενο του ςυγγραφζα.
 για να ςυνειδθτοποιιςει ότι ςτθ λογοτεχνία το ‘ πϊσ’ λζγεται κάτι είναι πιο ςθμαντικό από το ‘κάτι’,
το οποίο μπορεί να ειπωκεί και με πολλοφσ άλλουσ, ακόμθ και μθ λογοτεχνικοφσ, τρόπουσ.
Διατυπϊςεισ όπωσ ‘δεν επικοινωνϊ με τθν λογοτεχνία’, ‘δεν τθν καταλαβαίνω’, ‘ο ίδιοσ ο λογοτζχνθσ
βάηει φραγμοφσ’ δεν ευςτακοφν. Θ λογοτεχνία είναι ανατρεπτικι, όχι μόνο όταν μεταφζρει
ανατρεπτικά περιεχόμενα, αλλά από τθν ίδια τθσ τθ φφςθ, ωσ λόγοσ που αντιτίκεται ςτισ κακθμερινζσ
ςυμβατικζσ ριςεισ, ςυνεπϊσ και ςτισ κοινωνικζσ πρακτικζσ, τισ νοοτροπίεσ ι τισ ςυμπεριφορζσ τισ
οποίεσ εκφράηουν: «Τακτοποιημέμη ζωή, άτακτα συμαισθήματα. Όλοι έχουμε μέσα μας μια άλλη
ζωή η οποία εμοχλεί, απαιτεί, παραπομιέται, δεμ έζησε» // «Ε, με λίγη παραπάμω μελέτη της
ματαιότητας, έμα Lower σοφίας κουτσά στραβά το παίρμεις» (Κικι Δθμουλά).
 για να διευρφνει τθν προςωπικι του εμπειρία βιϊνοντασ εμπειρίεσ και καταςτάςεισ άλλων, ζτςι
ϊςτε να μπορεί να διαβάηει καλφτερα το μεγάλο κείμενο του κόςμου και τθσ ηωισ, μζροσ του οποίου
ςυλλαμβάνει και εμπερικλείει κάκε φορά ςτο ζργο του ο ςυγγραφζασ.
 για να καταλάβει ότι θ λογοτεχνία παραμζνει θ κατεξοχιν περιοχι του πολυςιμαντου, δθλαδι των
πολλαπλϊν νοθμάτων, όπου οι μοναδικζσ και τελεςίδικεσ αναγνϊςεισ δεν ζχουν κζςθ.
Πϊσ;
 ςυγγραφζασ:
 μελζτθ του γενικότερου κοινωνικοφ και ιδεολογικοφ πλαιςίου του ςυγγραφζα
 κείμενο:
 ζμφαςθ ςτον τρόπο οργάνωςθσ και παρουςίαςθσ του λογοτεχνικοφ κειμζνου
 ζμφαςθ ςτθν ερμθνευτικι πολλαπλότθτα
 ζμφαςθ ςτθν κειμενικι ανάγνωςθ (ανάγνωςθ τθσ επιφάνειασ και τθσ ςιωπισ του ποιιματοσ)
 ζμφαςθ ςτθ διακειμενικι ανάγνωςθ (intertextuality, διακειμενικότθτα ιδεϊν ςτα ζργα του ίδιου
ςυγγραφζα ι μεταξφ ςυγγραφζων)
 ζμφαςθ ςτθ διαμεςικι ανάγνωςθ (π.χ. μεταφορά ενόσ μυκιςτοριματοσ ςτον κινθματογράφο)
 αναγνϊςτθσ:
 μελζτθ του γενικότερου κοινωνικοφ και ιδεολογικοφ πλαιςίου του εκάςτοτε αναγνϊςτθ
 αντιμετϊπιςθ του αναγνϊςτθ ωσ ςυν-αφθγθτι και ςυν-ςυγγραφζα, με τθν παραγωγι
δθμιουργικοφ και κριτικοφ λόγου

2. Αντώνης Στεργίου
Σελίδα 2
2
Πότε;
1. 10οσ
αιϊνασ-1204 (κατάλθψθ Κων/πολθσ από Φράγκουσ)
 Διγενήσ Ακρίτησ, Πτωχοπροδρομικά
 Παρατθρείται ζνα επικο-θρωικό ξεκίνθμα και θ λογοτεχνία εκφράηει τα νεοελλθνικά ιδεϊδθ και
τουσ πόκουσ των Βυηαντινϊν, επιδιϊκοντασ να ενιςχφςει τθν εκνικι ομοιογζνεια των Βυηαντινϊν
που, περιοριςμζνοι μόνο ςτθ Μικρά Αςία και τθ Βαλκανικι, αντιτίκενται ςτισ επιδρομζσ
αλλόφυλων (Αράβων) και απελατϊν (λθςτϊν).
2. Φραγκοκρατία [ 1204-1453]
 Χρονικό Μορζωσ, Ερωτικά ιπποτικά μυθιςτορήματα
 ΢τροφι από το επικο-θρωικό ξεκίνθμα προσ το λυρικό και ρομαντικό, ωσ αποτζλεςμα δυτικϊν –
φράγκικων επιδράςεων (μονομαχίεσ, courtly love-εξιδανικευμζνοσ ζρωτασ, fin’ amor-ζρωτασ
μζχρι κανάτου). Σο μυκιςτόρθμα ωσ ςφνκετο είδοσ εκφράηει τθν πολλαπλότθτα τθσ εμπειρίασ και
το αίςκθμα τθσ αβεβαιότθτασ και τθσ πολυγλωςςίασ του κόςμου.
3. Κρθτικι λογοτεχνία [1453-1669 κατάλθψθ Κριτθσ από Σοφρκουσ]
 Ερωφίλη του Χορτάτηθ (τραγωδία), Η θυςία του Αβραάμ - ίςωσ του Κορνάρου- (κρθςκευτικό
δράμα), Ερωτόκριτοσ του Κορνάρου, ζμμετρο μυκιςτόρθμα
 Θ ακμι του κεάτρου προχποκζτει ανκρϊπουσ που ςκζφτονται ελεφκερα, θ χριςθ του κρθτικοφ
ιδιϊματοσ ωσ λογοτεχνικισ γλϊςςασ προχποκζτει ανκρϊπουσ που εκφράηονται ελεφκερα, θ
τόλμθ των λογοτεχνϊν να μθν ακολουκιςουν πιςτά τα δυτικά τουσ πρότυπα και να δϊςουν ςτα
ζργα τουσ πιο πλοφςιο ανκρωπιςτικό πνεφμα προχποκζτει ανκρϊπουσ καινοτόμουσ.
4. Νεοελλθνικόσ Διαφωτιςμόσ [1669-1821]
 Ριγασ Βελενςτινλισ, Κοραισ
 ΢τόχοσ τθσ λογοτεχνίασ είναι θ αφφπνιςθ του υπόδουλου ελλθνιςμοφ. Για τθν επίτευξθ αυτοφ του
ςτόχου κάποιοι χρθςιμοποιοφν τθ δθμοτικι γλϊςςα (υποςτθρίηοντασ τθν αυτοτζλεια τθσ Α.Ε. και
τθσ Ν.Ε.) και κάποιοι τθν κακαρεφουςα (υποςτθρίηοντασ τθ διαχρονικότθτα τθσ ενοποιθμζνθσ
ελλθνικισ γλϊςςασ) [γλωσσικό ζθτημα].
5. Α. Επτανθςιακι ΢χολι1
[1821-1880]
 ΢ολωμόσ, Κάλβοσ
 τα Επτάνθςα δεν γνϊριςαν τουρκικι κατοχι, αλλά Γαλλικι, Αγγλικι, Ρωςικι, Βενετικι. Ζτςι ιρκαν
ςε επαφι με το ευρωπαϊκό πνεφμα. Οι λογοτζχνεσ ςε δθμοτικι γλϊςςα αςχολοφνται με κζματα
πατρίδασ, φφςθσ, ζρωτα, γυναίκασ, αγγίηοντασ τα πλαίςια του ιδανιςμοφ (προςθλϊνονται ςε ζνα
ιδεϊδεσ, διοχετεφουν ςε αυτό όλθ τουσ τθν ενζργεια και το υπεραςπίηονται από κάκε εξωτερικι
προςβολι)
Β. Αϋ Ακθναϊκι ΢χολι ι Φαναριϊτικθ ΢χολι Ακθνϊν ι Ρομαντικι ΢χολι Ακθνϊν[1830-1880]
 Παναγιϊτθσ και Αλζξανδροσ ΢οφτςοσ, Ηαλοκϊςτασ
 Οι λογοτζχνεσ χρθςιμοποιοφν τθν κακαρεφουςα και μεταφυτεφουν κακότεχνα ςτθν Ελλάδα τον
γαλλικό ρομαντιςμό (φανταςία, ςυναίςκθμα, πάκοσ, ελευκερία ζκφραςθσ → πομπϊδεσ φφοσ,
μελαγχολία, υπερβολζσ, ςτροφι ςτο παρελκόν). Διακρίνεται μια θκικοπλαςτικι και διδακτικι
τάςθ για επίτευξθ πολιτικισ ενότθτασ ςτο νεοςφςτατο ελλθνικό κράτοσ.
1
΢χολι: κοινά χαρακτθριςτικά ςτα κζματα και ςτθν τεχνοτροπία, αναγνωρίηεται ζνασ ωσ «αρχθγόσ» - Γενιά: δρουν παράλλθλα
πολλά ρεφματα και δεν αναγνωρίηεται κάποιοσ ωσ «αρχθγόσ».

3. Αντώνης Στεργίου
Σελίδα 3
3
6. Νζα Ακθναϊκι ΢χολι ι γενιά του 1880 [1880-1922]
 Παλαμάσ, Καβάφθσ, ΢ικελιανόσ, Βιηυθνόσ, Παπαδιαμάντθσ
 Θ φυςιογνωμία και θ οικονομία τθσ Ελλάδασ ανανεϊνονται με τθ ςυνδρομι του Σρικοφπθ και του
Βενιηζλου. Ανανεϊνεται και θ λογοτεχνία.
 Θ ποίθςθ ανανεϊνεται με τον παρναςςιςμό (το ποίθμα-άγαλμα ωσ αντίδραςθ ςτθ χαλαρότθτα
του ρομαντιςμοφ, χριςθ δθμοτικισ ωσ αντίδραςθ ςτθν κακαρεφουςα τθσ Α’ Ακθναϊκισ ΢χολισ)
και με τον ςυμβολιςμό (ζμφαςθ ςτθ μουςικότθτα του ςτίχου και ςτθν ζκφραςθ των
ςυναιςκθμάτων του ποιθτικοφ υποκειμζνου μζςω ςυμβόλων, ωσ αντίδραςθ ςτον παρναςςιςμό).
 Θ πεηογραφία ανανεϊνεται μζςα από το θκογραφικό διιγθμα ςτα πλαίςια του ρεαλιςμοφ
(γεγονότα πικανοφανι-αλθκοφανι) και του νατουραλιςμοφ (προκλθτικότερα κζματα,
φωτογραφικι λεπτομζρεια).
7. Γενιά του 1920 (decadence)
 Καρυωτάκθσ, Πολυδοφρθ, Βάρναλθσ
 H μικραςιατικι καταςτροφι, το προςφυγικό πρόβλθμα και θ πολιτικι αςτάκεια οδθγοφν ςε μια
κόπωςθ. Σο γενικότερο κλίμα απογοιτευςθσ φαίνεται ςτθν ποίθςθ. Σο ποιθτικό υποκείμενο όντασ
απαιςιόδοξο αιςκάνεται μια διάκεςθ φυγισ, χωρίσ δφναμθ αντίςταςθσ και αιςκάνεται ζναν
ψυχικό κάματο (spleen). Σο αίςκθμα του ανικανοποίθτου και τθσ παρακμισ οδθγεί ςε διάχυτο
αιςκθτιςμό. Θ ςαρκαςτικι, όμωσ, διάκεςθ δίνει κάποιο νεφρο ςτθ διαλυμζνθ αυτι ποίθςθ και
προμθνφει αλλαγζσ.
8. Γενιά του 1930
 ΢εφζρθσ, Ελφτθσ, Εγγονόπουλοσ, Ρίτςοσ,, Γκάτςοσ, Βενζηθσ, Μυριβιλθσ, Πολίτθσ
 ΢τθν Ευρϊπθ θ παλιά τάξθ των πραγμάτων ζχει καταρρεφςει. Θ λογοτεχνία προςπακεί να εκφράςει
ςυνκετότερεσ καταςτάςεισ μζςα από τον υπερρεαλιςμό (δθμιουργικι φανταςία, ελεφκεροσ
ςτίχοσ) και το μυκιςτόρθμα (μφκοσ vs ιςτορία), χωρίσ να επθρεάηεται από τισ άςχθμεσ
κοινωνικοπολιτικζσ ςυνκικεσ.
9. Μεταπολεμικι Γενιά [1940 – 1960 ]
 Μίλτοσ ΢αχτοφρθσ, Μανόλθσ Αναγνωςτάκθσ, Σίτοσ Πατρίκιοσ, Σάςοσ Λειβαδίτθσ, Κικι Δθμουλά,
Δθμιτρθσ Χατηισ, Ανδρζασ Φραγκιάσ, Δθμιτρθσ Νόλλασ, Ρζα Γαλανάκθ, Νίκοσ Κάςδαγλθσ, Γιϊργοσ
Χειμωνάσ, Νίκοσ Μπακόλασ
 Θ λογοτεχνία επθρεάηεται από τθν άςχθμθ κοινωνικοπολιτικι πραγματικότθτα και τα κζματά τθσ
είναι πολιτικοποιθμζνα.
 Θ ποίθςθ είναι:
 κοινωνικι-αντιςταςιακι: ζχει κοινωνικοφσ και ιδεολογικοφσ προβλθματιςμοφσ και εκφράηει
τθ διάψευςθ των ιδανικϊν τθσ γενιάσ των δθμιουργϊν τθσ με τρόπο ςχεδόν καρυωτακικό
 νεοχπερρεαλιςτικι: επθρεάηεται από τθν κατοχικι και μετακατοχικι περίοδο απαλλαγμζνθ
από κακετί το επικαιρικό
 μεταφυςικι-υπαρξιακι: εκφράηει τθ μεταφυςικι αγωνία και το άγχοσ των ανκρϊπων ςτο
πρόβλθμα-φαινόμενο ηωισ και κανάτου
 Θ πεηογραφία είναι ρεαλιςτικι: απεικονίηει τθν πραγματικότθτα με διάκεςθ κριτικισ αποδίδοντασ
και τισ ωμζσ πλευρζσ τθσ.
10.Γενιά του 1970 ι γενιά αμφιςβιτθςθσ: δρουν οι προθγοφμενοι
11.Γενιά του 1980 ι γενιά του ιδιωτικοφ οράματοσ: δρουν οι προθγοφμενοι

4. Αντώνης Στεργίου
Σελίδα 4
4