1. Natur Zientziak Yeray Romero eta Oskar García Gizakiaren ugalketa Sexu-heldutasuneranzko aldaketak

2. Gizakiaren Ugalketa

3. Gizakiok sexu bidezko ugalketu dugu; emakumezkoek obuluak deritzen gameto emeak sortzen dituzte, eta gizonezkoek , berriz, espermatozoideak deritzen gameto arrak. Bi ugaltze-zelula horiek elkartzean, zigoto izeneko egitura sortzen da. Ernalketa barnekoa da; hau da, obulua eta espermatozoidea emakumearen ugaltze-apartuaren barruan elkartzen dira. Izaki berrearen garapena ere emakumearen ugaltze-apartuaren barruan gertatzen da, eta haurtxoa bizirik eta erabat osatuta jaiotzen da. Hau da, gizakiok bibiparoak gara. Zer dira obuluak? Zer dira espermatozoideak? Zer da zigotoa? Ugalketaren Prozesuak

4. Ugalketaren prozesuak Gametoak eratzen dira, ugaltze-aparatuko organo espezializatuetan Ernalketa gertatzen da; hau da, bi gametoak emakumearen ugaltze-aparatuaren barruan elkartzen dira, zelula bakar bat eratzeko: zigotoa. Zigotoa garatzen da. Emakumearen ugaltze-aparatuaren barruan gertatzen da garapena. Zigotoa enbrioi bihurtzun, eta hura, berriz, fetu. Emakumea haur batez erditzen da. Hau da, umea erabat ostuta jaiotzen da. Umea garatu egiten da. Sexu-organoak garatzen zaizkio eta pertsona heldu bihurtzen da; beraz, gametoak eratzeko eta ugaltzeko gai da.

5. Zer da zigotoa? Biologian, izendatzen da zigotoa edo arrautza gameto maskulinoaren elkartasunaren femeninoarekin erakundeen ugalketa sexualean ordezkari zelulari (animaliak, plantak, onddoak eta eukariotiko zelulabakarrak batzuk). Haren zitoplasma eta haren organuluak dira beti jatorriko amaldekoa obuluaren jokabidera.

6. Obulua Obulua emakumezkoen ugalketa-zelula haploide edo gametoa da. Obulutegi edo obarioetan sortzen dira obogenesi izeneko prozesuaren bidez. Ernalketaren prozesuan espermatozoideak beste gameto hauekin elkartzen da eta enbrioia sortzen da Batez beste 120 µm-ko diametroa dauka.

7. Espermatozoideak Espermatozoidea zelula haploidea da, animalietan, harren ugalketa zelula edo gametoa dena. Espermatozoideak barrabilen barnean eratzen dira. Hoditxo hauen paretak, espermatogonia direlakoekin tapizatuak daude. Hauek, lehenengo, mitosi bidez, eta, ondoren, meiosi bidez zatitzen dira, zelula haploideak sorrarazteko, espermatida izena hartzen dutenak, ezberdintze bidez, azkenik, espermatozoideetan bihurtzen direnak. Zer da meiosi? Zer da mitosi?

8. Mitosi Mitosia ama-zelularen kromosoma berdineko zelulak sortzea da, zelula zikloaren prozesu barnean.

9. Meiosi Meiosia zelula diploide bakar batetik lau gameto sortzen dituen zelularen zatiketa mekanismoa da.

10. Sexu-heldutasuneranzko aldaketak Haurtzaroa. Lehen mailako sexu-karaktereak Pubertaroa. Bigarren mailako sexu-karaktereak Nerabezaroa. Sexu-heldutasuna Helduaroa. Garapenaren amaiera Haurtzarotik heldutasunera pertsona bat jasatzen dituen aldaketak

11. Haurtzaroa. Lehen mailako sexu-karaktereak Haurrak eratuta dauzkate bere ugaltze aparatuak: Mutilek zakila eta eskrotoa eta neskak balba. Horiei 1. mailako sexu karaktereak deitzen zaie.

12. Pubertaroa. Bigarren mailako sexu-karaktereak 10-14 urte artean, sexu organoak aldaketak jasatzen dituzte. Neskek haien lehen hilekoa izaten dituzte eta mutilek espermatozoideak sortzen hasten dira. Etapa horri ‘pubertaroa’ deitzen diogu. Hori heltzean, hormonak sortzen hasten dira, horrek 2. mailako sexu-karaktereak agertzea eragiten dute. Sexu karaktereak Neskek: Bularrak hasten zaizkie, aldakak zabaltzen zaie, eta ilea agertzen zaie pubisean eta besapean. Mutilek: Hezurren lodiera eta gihar masa hazten zaie, ahotsa baxuago bihurtzen zaie, eta bizarra agertzeaz gain, pubisean eta besapean ere agertzen zaie ilea.

13. Nerabezaroa. Sexu-heldutasuna 2. mailako sexu karaktereak garatu bitarteko prozesuan pertsonok independentzia premia sumatzen dugu, bai eta gure sentimenduak eta gorputza ezagutzekoa ere; sexu-gurina agertzen zaie, eta lagunengan aurkitzen dute sostengu emozionala. Etapa horri ‘nerabezaroa’ deitzen zaio, eta hara ailegatzean, organismoa prest dago ugalketarako.

14. Helduaroa. Garapenaren amaiera Nerabezaroa amaitzean, helduarotasuna hazten da, 20-25 urte izaten ditugunean. Garapen-bidean dauden herrialdetako landa-gizarteetan, ohikoa da helduarotasuna iritis baino leen seme-alabak izatea, 15 edo 16 urtekin. Gure gizartean, ordea, hori ez da ohikoa. Nerabeek ez dute izaten seme-alabik, eta urte asko ematen dituzke hezkuntzan, familia egonkorra eta segurua eratzeko aukera emango dien gizarte-egoera lortzeko.

15. Haurtzarotik heldutasunera pertsona bat jasatzen dituen aldaketak El viaje de Eva (Lehenengo partea) El viaje de Eva (Bigarren partea) El viaje de Eva (Hirugarren partea)