Багш болгон тухайн сэдвийг заахын тулд
түүнийг яаж хэрэгжүүлэх дэлгэрэнгүй
төлөвлөгөө урьдчилан хийж бэлтгэдэг.
Хичээлийн төлөвлөгөө хийхэд багш юу
анхаарах вэ?
 Хүүхэд нэг бүр хичээл дээр юу хийх вэ?
 Үүний тулд би юу хийх ёстой вэ? Гэдэг
асуултад хариулна. Багшийн хичээлээ
төлөвлөх ажил нь хичээл дээр багш
сурагч юу юу хийхийг, хийх цаг хугацаа
Арга барилын хувьд хувиарлах үйлүүд юм.
Хичээлийн төлөвлөгөөнд тусгагдсан
үйлүүд харьцангуй уян хатан байна.
Хичээлийн төлөвлөгөө бол хатуу загвар
биш. Тухайн хичээлийн сэдэв зорилт,
агуулга, сурагчдын нас, багшийн ур
чадвар зэргээс шалтгаалж, хичээлийн
төлөвлөгөө өөр өөр хийгдэнэ. Ялангуяа
анхны жилүүдэд ажиллаж байгаа
багшийн хичээлийн төлөвлөгөө
дэлгэрэнгүй байх нь зөв.
Жишээлбэл шинэ мэдлэг олгох хичээлийн
төлөвлөгөөг авч үзье.
- Хичээлийн сэдэв /Уг хичээлийн хөтөлбөрийг
үндэслэн сэдэвчилсэн төлөвлөгөө хийж, тэндээс
хичээлийн сэдвийг авна/
- Ээлжит хичээлийн зорилтууд /түүнийг багш уг
ангийн сурагчдын хөгжлийн түвшин, олгох шинэ
мэдлэгийн онцлог, хэмжээ нөхцөл боломж, гэх мэт
хүчин зүйлийг харгалзан тодорхойлж сурагчдад
танилцуулна/
- Өмнө үзсэнийг сэргээн давтаж, шинээр үзсэн
зүйлтэй холбох арга замыг сонгоно.
 Сурагчдад ямар шинэ ухагдахуун эзэмшүүлэх,
түүнийг хүүхдийн амьдралтай яаж холбох
 Сурагчдад шинэ ухагдахуун эзэмшүүлэх ямар
арга барил, хэрэгсэл хэлбэр ашиглах зэргийг
сонгож авч хэрэглэхэд бэлдэх /багш чухам юуг
тайлбарлах, сурагчдад ямар асуулт тавих, ямар
жишээ татах, тэд нар бие дааж ямар зүйлийг
хийх, ямар хэмжээний цаг хугацаа шаардагдах/
 Сурагчдын эзэмшсэн шинэ ухагдахууныг
бататгах дасгал, даалгавар бодлого зэргийг
бэлтгэж сурагчдаар яаж хийлгэх талаар бодож
боловсруулна.
 Сурагчдад өгөх гэрийн даалгавар, түүнийг яаж
хийх зэрэг зөвлөмжийг бэлтгэнэ.
 Хичээлийн эцэст ямар үр дүн гарах вэ? Анх
дэвшүүлсэн зорилтуудад хүрч чадах уу үгүй юү?
Багш шинэ ухагдахуун үзэл санааг хүүхэд хэрхэн
ойлгох вэ? Гэдгийг хичээлд ортлоо бодож
боловсруулж байх хэрэгтэй. Багшийн
боловсруулсан хичээлийн төлөвлөгөө, хичээл
дээр хэрэгжүүлэхэд янз бүрийн шалтгаан
тохиолдож ч болно. Энэ үед багшийн эв ä¿é ур
чадвар чухал юм.
Багш уян хатан хандаж, бүхнийг зохицуулах
шаардлагатай.
Хичээлийн технологи: Сургалтын онол арга зүйн
хөгжлийн үйл явцад янз бүрийн технологи
байсан. Тухайлбал 17-р зуунд Я.А.Коменский
анги хичээлийн систем боловсруулсан нь олон
хүүхдэд тодорхой хугацаанд их хэмжээний
мэдлэг олгох багш төвтэй сургалтын
технологийн эхлэл байсан. Харин технологи
гэдэг үг 1950-1960 онуудад СХУ-д орж ирсэн.
Үүнээс хойших 300 гаруй жилийн хугацаанд
энэ технологи боловсронгуй болохын зэрэгцээ
өөр олон шинэ технологи бий болсон юм.
Хүүхдийг амжилттай сургах янз бүрийн
технологи
бий болсоны дотор чөлөөт хичээлийн технологи,
ангигүй сургалтын технологи зэрэг зүйл бий.
1950-1960 аад оны үед өндөр хөгжилтэй улс
орнуудад сургалтаа чанартай болгохын тулд
орчин үеийн техник хэрэгсэл өргөн ашиглах
болсон. Мөн энэ үед пронграмчилсан
сургалтын үзэл санаа хүчтэй дэлгэрэх болсон
зэрэг нь технологи гэсэн ойлголт гарч ирэхэд
түлхэц болсон юм. Ж: АНУ-гийн судлаач
С.Блумын сургалтын таксономид :
1/Шинийг танин мэдэх 2/ Ойлгох 3/ Хэрэглэх, 4/
анализ 5/синтез шатуудыг дэвшүүлсэн нь
сурах ба сургах үйлүүдийг эрэмбэлсэн хэрэг байжээ.
1970-аад оны үед сургалтын технологи гэсэн
ойлголт нь системчлэх хандлагын нөлөөнд автан
улмаар тодорхой элементээс бүрддэг тогтолцоон
шинжтэй болсон. Ж: түүнд тодорхой зорилттой
байх ба түүнийг шийдэхэд чиглэсэн багш
сурагчдын үйл ажиллагаа болон үр дүн гэсэн
хэсгүүд тодорхой гарч ирсэн. 1980-аад оны үед
технологийн асуудал кибернетикийн нөлөөн дор
хөгжин хүүхдийг сургаж хүмүүжүүлэх үйл
ажиллагаа нь удирдан залагддаг буюу жолоодож
болдог байх санаагаар баяжсан.Тухайлбал
хичээлийн явцад хүүхдээс ямар арга замаар хариу
мэдээлэл авах талаар судалгаа хийгдсэн
1990-ээд оны үед шинийг санаачлагч багш нар
технологийн асуудлыг баяжуулж, энэ нь
бүтээлч олон хувилбар бүхий процесс байх
санаанууд нэмэгдсэн. Технологи гэдэг ойлголт
нь олон тодортголтойгоор сурган хүмүүжүүлэх
ном зохиолд бичигддэг.

TTMON402-Хичээл-3

  • 2.
    Багш болгон тухайнсэдвийг заахын тулд түүнийг яаж хэрэгжүүлэх дэлгэрэнгүй төлөвлөгөө урьдчилан хийж бэлтгэдэг. Хичээлийн төлөвлөгөө хийхэд багш юу анхаарах вэ?  Хүүхэд нэг бүр хичээл дээр юу хийх вэ?  Үүний тулд би юу хийх ёстой вэ? Гэдэг асуултад хариулна. Багшийн хичээлээ төлөвлөх ажил нь хичээл дээр багш сурагч юу юу хийхийг, хийх цаг хугацаа
  • 3.
    Арга барилын хувьдхувиарлах үйлүүд юм. Хичээлийн төлөвлөгөөнд тусгагдсан үйлүүд харьцангуй уян хатан байна. Хичээлийн төлөвлөгөө бол хатуу загвар биш. Тухайн хичээлийн сэдэв зорилт, агуулга, сурагчдын нас, багшийн ур чадвар зэргээс шалтгаалж, хичээлийн төлөвлөгөө өөр өөр хийгдэнэ. Ялангуяа анхны жилүүдэд ажиллаж байгаа багшийн хичээлийн төлөвлөгөө дэлгэрэнгүй байх нь зөв.
  • 4.
    Жишээлбэл шинэ мэдлэголгох хичээлийн төлөвлөгөөг авч үзье. - Хичээлийн сэдэв /Уг хичээлийн хөтөлбөрийг үндэслэн сэдэвчилсэн төлөвлөгөө хийж, тэндээс хичээлийн сэдвийг авна/ - Ээлжит хичээлийн зорилтууд /түүнийг багш уг ангийн сурагчдын хөгжлийн түвшин, олгох шинэ мэдлэгийн онцлог, хэмжээ нөхцөл боломж, гэх мэт хүчин зүйлийг харгалзан тодорхойлж сурагчдад танилцуулна/ - Өмнө үзсэнийг сэргээн давтаж, шинээр үзсэн зүйлтэй холбох арга замыг сонгоно.
  • 5.
     Сурагчдад ямаршинэ ухагдахуун эзэмшүүлэх, түүнийг хүүхдийн амьдралтай яаж холбох  Сурагчдад шинэ ухагдахуун эзэмшүүлэх ямар арга барил, хэрэгсэл хэлбэр ашиглах зэргийг сонгож авч хэрэглэхэд бэлдэх /багш чухам юуг тайлбарлах, сурагчдад ямар асуулт тавих, ямар жишээ татах, тэд нар бие дааж ямар зүйлийг хийх, ямар хэмжээний цаг хугацаа шаардагдах/  Сурагчдын эзэмшсэн шинэ ухагдахууныг бататгах дасгал, даалгавар бодлого зэргийг бэлтгэж сурагчдаар яаж хийлгэх талаар бодож боловсруулна.
  • 6.
     Сурагчдад өгөхгэрийн даалгавар, түүнийг яаж хийх зэрэг зөвлөмжийг бэлтгэнэ.  Хичээлийн эцэст ямар үр дүн гарах вэ? Анх дэвшүүлсэн зорилтуудад хүрч чадах уу үгүй юү? Багш шинэ ухагдахуун үзэл санааг хүүхэд хэрхэн ойлгох вэ? Гэдгийг хичээлд ортлоо бодож боловсруулж байх хэрэгтэй. Багшийн боловсруулсан хичээлийн төлөвлөгөө, хичээл дээр хэрэгжүүлэхэд янз бүрийн шалтгаан тохиолдож ч болно. Энэ үед багшийн эв ä¿é ур чадвар чухал юм. Багш уян хатан хандаж, бүхнийг зохицуулах шаардлагатай.
  • 7.
    Хичээлийн технологи: Сургалтынонол арга зүйн хөгжлийн үйл явцад янз бүрийн технологи байсан. Тухайлбал 17-р зуунд Я.А.Коменский анги хичээлийн систем боловсруулсан нь олон хүүхдэд тодорхой хугацаанд их хэмжээний мэдлэг олгох багш төвтэй сургалтын технологийн эхлэл байсан. Харин технологи гэдэг үг 1950-1960 онуудад СХУ-д орж ирсэн. Үүнээс хойших 300 гаруй жилийн хугацаанд энэ технологи боловсронгуй болохын зэрэгцээ өөр олон шинэ технологи бий болсон юм. Хүүхдийг амжилттай сургах янз бүрийн технологи
  • 8.
    бий болсоны доторчөлөөт хичээлийн технологи, ангигүй сургалтын технологи зэрэг зүйл бий. 1950-1960 аад оны үед өндөр хөгжилтэй улс орнуудад сургалтаа чанартай болгохын тулд орчин үеийн техник хэрэгсэл өргөн ашиглах болсон. Мөн энэ үед пронграмчилсан сургалтын үзэл санаа хүчтэй дэлгэрэх болсон зэрэг нь технологи гэсэн ойлголт гарч ирэхэд түлхэц болсон юм. Ж: АНУ-гийн судлаач С.Блумын сургалтын таксономид : 1/Шинийг танин мэдэх 2/ Ойлгох 3/ Хэрэглэх, 4/ анализ 5/синтез шатуудыг дэвшүүлсэн нь
  • 9.
    сурах ба сургахүйлүүдийг эрэмбэлсэн хэрэг байжээ. 1970-аад оны үед сургалтын технологи гэсэн ойлголт нь системчлэх хандлагын нөлөөнд автан улмаар тодорхой элементээс бүрддэг тогтолцоон шинжтэй болсон. Ж: түүнд тодорхой зорилттой байх ба түүнийг шийдэхэд чиглэсэн багш сурагчдын үйл ажиллагаа болон үр дүн гэсэн хэсгүүд тодорхой гарч ирсэн. 1980-аад оны үед технологийн асуудал кибернетикийн нөлөөн дор хөгжин хүүхдийг сургаж хүмүүжүүлэх үйл ажиллагаа нь удирдан залагддаг буюу жолоодож болдог байх санаагаар баяжсан.Тухайлбал хичээлийн явцад хүүхдээс ямар арга замаар хариу мэдээлэл авах талаар судалгаа хийгдсэн
  • 10.
    1990-ээд оны үедшинийг санаачлагч багш нар технологийн асуудлыг баяжуулж, энэ нь бүтээлч олон хувилбар бүхий процесс байх санаанууд нэмэгдсэн. Технологи гэдэг ойлголт нь олон тодортголтойгоор сурган хүмүүжүүлэх ном зохиолд бичигддэг.