1. Сэдэв : Дуурийн тухай
Эх сурвалж : Хувийн туршлагаасаа
Үйл хөдлөл, утга агуулгаараа дуулаачийн болон дан хөгжмийн хэлбэрээр
илэрхийлдэг театрын урлагийн нэг төрлийг дуурь гэнэ. Хэдийгээр дуурь нь
хөгжмийн урлагийн нэг төрөл боловч дүрслэх урлаг, бүжгийн элемэнтийг өөртөө
агуулсан байдаг. Иймээс дуурийг урлагийн төрлүүдийн нэгдэл гэж үзэж болно.
Дуурийн онцлогт тохируулан шүлэглэсэн уран зохиолын эхийг цомог гэнэ. Аливаа
дуурь удиртгал хөгжмөөр эхэлдэг. Энэ удиртгал нь үзэгч, сонсогчдыг дуурийн гол
үзэл санаатай танилцуулж, хөгжмийн дүрслэх үйл явдалд зориуд бэлтгэх
үүрэгтэй юм. Удиртгал хөгжмийг нь ихэвчлэн сонатын хэлбэрээр бичсэн байдаг.
Оросын хөгжмийн суут зохиолч М.Глинкийн “Руслан Людмила” дуурийн гол
агуулга болох амьдралын сайн сайхныг магтан дуулсан үзэл санааг удиртгал
хөгжимдөө тод тусгасан байдаг.
Дуулаачийн төрлийн уран бүтээл дуурьт гол үүрэг гүйцэтгэнэ. Гоцлол цөөхүүл
найрал дуугаар дуурьт гарах дүрүүдийн үйл хөдлөл, санаа бодол илэрнэ.
Ялангуяа дуурийн ари чухал үүрэгтэй байдаг. Ари бол өргөн тэнүүн аялгуутай,
утга агуулга бүрэн төгссөн байхаас гадна дуучны хоолойн чадал, жүжиглэх ур
чадварыг илт шаардсан байдаг. Ари нь хөгжмийн хэлбэрийн хувьд олон янз
боловч 3-н ангит хэлбэрээр зохиогдсон байх нь элбэг. Хэмжээгээр багавтар,
энгийн өгүүлэмжтэй, дууны шинжтэй ариетта, үйл явдлын хүчтэй өрнөл
илэрхиилдэггүй уянгын ариазо зэрэг арийн төрлүүд бий. “Евгений Онегин”
дуурийн 1-р үзэгдэлд Ленский өөрийн дотны найз Ольгад хандаж ариазо дуулдаг
бол 5-р үзэгдэлд сэтгэлийн их хямрал, их хямрал, эргэлзээ, түгшүүрийг илтгэсэн
ари дуулдаг. Дуурийн үйл явдлын өрнөлд хоршил, гурвал, дөрвөл зэрэг цөөхүүл
их үүрэгтэй. Удиртгалаас гадна, дуучдыг дагах хөгжим, үзэгдлийн эхлэл
завсарлага хөгжмүүд дуурийн үйл явдлыг тодотгож, өрнүүлэн хөгжүүлэх
хэрэглүүр болж байдаг.

2. Сэдэв : Уильям Шекспир
Эх сурвалж : Хувийн туршлагаасаа
Уильям Шекспир нь 1564 оны 4 сард төрж,1616 оны 4 сарын 23-ны өдөр таалал төгсчээ.
Тэрээр анх театр үүсэн бий болж байх үед амьдарсан. Зүгээр л ийм үед амьдарсан биш театрыг
бий болголцсон хүн нь тэр өөрөө байлаа. Жүжгийн зохиол бичиж эхлэхээсээ өмнөх 10 жил тэр
явуулын театрын жүжигчин байсан юм.
Хожмын бүх цаг үеийн турш "төгс төгөлдөр эмгэнэлт жүжиг" гэж үнэлэгдсээр ирсэн "Ромео,
Жульетта"-гаа Шекспир 31 насандаа бичжээ. "Гамлет"-ыг 37-тойдоо, "Отелло"-г 40-тэйдөө, "Лир
Ван"-г 41-тэйдээ бичсэн байна. Дараа нь агуу их "Макбет", ", Антоний, Клеопатра хоёр" зэрэг олон
жүжгээ туурвисан байна. Эдгээр эмгэнэлт жүжгүүдээс гадна "Хайр дурлалын хайран хүч", "Зуны
шөнийн зүүд", "Арван хоёр дахь шөнө" зэрэг монголчуудын сайн мэдэх олон шилдэг инээдмийн
жүжиг бичсэн юм. Хэдийгээр тэрээр эмгэнэлт, инээдмийн төрлийг хослуулан бүтээж байсан ч
оргил гэж хэлж болох бүтээлүүд нь эмгэнэлт зохиолууд нь байв.
Илүү ч үгүй, дутуу ч үгүй 52 жил амьдраад тэрээр 1616 оны яг энэ өдрөө, мөн л Эвон голын эрэг
дээрх төрөлх хотдоо насан эцэслэсэн юм. Энэ давтагдашгүй суут хүн илүү ч үгүй, дутуу ч үгүй 37
жүжиг бичсэн бөгөөд бүтээлүүдийнх нь нэлээд нь хүн төрөлхтний аль ч үеийн ямар ч билиг танхай
туурвигчид хүрч очоогүй оргил болсон юм.
Уильям Шекспир нь Стретфорд хотноо Жон Шекспирын хүү болон төржээ. Эцэг нь чинээлэг
бээлийчин бөгөөд хотынхондоо нэр хүндтэй хүн, янз бүрийн сонгуульт үүрэг хүлээж, хотын даргын
ажлыг хийж байсан гэдэг. Шекспир хүү Стретфордын гимназид хэл зүй, уран хэллэг, логик, латин
ба грек хэлд суралцаж байхдаа эртний зохиолын хэсгээс орчуулан цээжилж, грек, ромын
мифүүдтэй танилцаж байсан. Тэрбээр арван найман насандаа хорин зургаан настай тариачны
охин Энн Хэдэуэйтэй гэрлэж, 1587 онд Лондон хотод очиж, өөрийн хувь заяаг театртай нэг мөр
холбожээ. Тэд гурван хүүхэдтэй болсон боловч ууган нь эндсэн байна. Анхандаа театрт хар бор
ажил хийж, улмаар жүжгийн зохиолчийн авъяасаа шалгаж эхэлжээ.
Шекспир эхэн үедээ хуучин жүжгүүдийг засварлан боловсруулж байснаа өөрийн зохиолуудыг
үндсэндээ 30 орчим настайгаасаа эхлэсэн байна. Өөрөөр хэлбэл Лондонд суурьшин амьдрах
болсон 1592 оноос гэж тооцсон ч болно. Энэ үед "Венера Адонис хоёр" (1593), "Лукреций" (1592)
гэсэн хоёр найраглал бичиж ихээхэн нэр алдар хүртсэн байна.
Зохиол бичихийнхээ хажуугаар тэр жүжигт тоглосон хэвээрээ л байлаа. Гэсэн хэдий ч тэр аль ч
театрт харъяалагддаггүй одоогийн бидний ярьдагчлан "чөлөөт уран бүтээлч" байжээ. Харин 1594
онд алдарт жүжигчин Бербежийн удирдсан жүжигчдийн бүлгэмтэй нийлээд "King's men" буюу
Хааны албатууд гэдэг уран бүтээлийн хамтлагт гишүүнчлэгддэг байв. Тэр хамтлагийг Анхдугаар
Жеймс хаан ивээж байсан аж. Хамтлагийн ажил үйлс маш урагштай байснаар барахгүй 1599 онд
Бөмбөрцөг театрыг байгуулж, жүжигчин, найруулагч, жүжгийн зохиолчийн үүргийг гүйцэтгэж байв.
Энэ үедээ түүний уран бүтээл ид цэцэглэж, "III Ричард", "Лир ван", "Макбет", "Отелло", "Гамлет",
"Эндүүрлийн тухай инээдэмт жүжиг", "Зөрүүд хүүхнийг номхотгосон нь", "Ромео Жулетта хоёр",

3. самуунаар дүүрэн, тайван бус байдал үүсч, түүнийг хянах нь улам хүнд хэцүү болж харилцаа улам
муудан зорилго чиглэлээсээ хазайна.
Анхаарлаа сулруулахаас зайлсхийх
Сайн удирдагчтай ангид урам зориг болон хайр мэдрэгдэж байдаг. Багш болон сурагчид зорилгоо
ухамсарласан байдаг бөгөөд түүндээ зоригтойгоор, итгэлтэйгээр урагшлах ба боловсрол эзэмших
гэдэг зугаатай зүйл болно гэсэн үг. Асуудал үүссэн ч амархан шийдэгддэг. Багш, юуны өмнө ангид
өөрийнхөө нөлөөг бий болгох учиртай. Энэхүү нөлөөгөөрөө сурагчдад эерэг сэтгэгдэл төрүүлж би
бялдрын хувьд сэргэлэн цовоо байлгаж чадвал ангийг сайн удирдан зохион байгуулах эхний алха
тавигдсан гэж үзэж болно. Учир нь хүмүүс, мэдээж сурагчид ч гэсэн бүх зүйлийг тухайн үеийн
сэтгэл хөдлөлөөрөө хийж дараа нь түүндээ ямар нэг тохииромжтой тайлбар олдог.
Багш, өөрийнхөө нөлөөг бий болгохын тулд ангид орохоосоо өмнө өөрийгөө тайван, бэлэн,
идэвхтэй болгох шаардлагатай. Хүн өөрийн мэдэлгүй анхаарлаа сулруулж орхидог бөгөөд энэ нь
халдварлахын зэрэгцээ, хамаг эрч хүчийг авч оддог билээ. Харин багшид их хэмжээний эрч хүч
зайлшгүй шаардлагатай байдаг.
Байнга шаардлагатай байдаг эрч хүчээ гаргаж ирэхийн тулд тайван байх хэрэгтэй. Өөрөө
өөртэйгөө холбоо тогтоох, дотоод сэтгэлийнхээ байдлыг ямар байгааг мэдрэх тэрхүү мэдрэмжийг
дадал болгож чадвал анхаарал сулрах үйл явцыг байнга хянаж чадах бөгөөд тайвшрах
дасгалуудыг хийж арга хэмжээ авах боломжтой болох юм. Тайвшрах гэдэг бол хүн өөрийн
ухамсартайгаар хийж болдог зүйл билээ. Тодорхой төрлийн дасгалуудыг хийснээр анхаарал
сулрахаас гарах боломжтой болох юм. Бага ангийн багш байхдаа сурагчидтайгаа "алим түүх"
тоглоом тоглож тэдний болон өөрийнхөө анхаарлыг байнга өндөр байлгадаг байж билээ.
Биеэ авч явах байдал чухал нөлөөтэй
Тэнцвэргүй байх гэгч нь бас хүний эрч хүчийг багасгадаг хүчин зүйл билээ. Физиологийн хувьд
тэнцвэр алдагдахад сэтгэл санааны байдал ч алдагддаг. Самбарын өмнө зогсож байхад хөлдөө
мөрний хэмжээний зай авч, толгой эгц, хараа ангийнхан руу чиглэсэн байхад илүү тэнцвэртэй, ил
тайван болж нөгөө нөлөө гээч нь нэмэгдэх болно.