Download to read offline
![0,1 ←
23,9
239
= 0,1
→
2,464
x y 0,11 x 0,01
22,4
y 0,1
y 0,1
⎧
+ = = =⎧⎪
→⎨ ⎨
=⎩⎪ =⎩
b) 2HV = 0,01.22,4 = 0,224l ; 2H SV = 0,1.22,4 = 2,24l.
c) mFe = 56.0,01 = 0,56g ; mFeS = 88.0,1 = 8,8g.
9. a) H2S
b) 3H2S + H2SO4 → 4S↓ + 4H2O
mS = 2,56g.
10. a) X¶y ra 2 ph¶n øng :
SO2 + NaOH → NaHSO3
NaHSO3 + NaOH → Na2SO3 + H2O
b) 3NaHSOm = 15,6g ; 2 3Na SOm = 6,3g.
e. T− liÖu tham kh¶o
1. Ph©n tö H2S cã d¹ng gãc nh− ph©n tö H2O ( HSH = 92o
, ®é dµi liªn kÕt S –
H b»ng 1,22
o
A ). V× vËy H2S lµ ph©n tö ph©n cùc. Kh¶ n¨ng t¹o thµnh liªn kÕt
hi®ro ë H2S yÕu h¬n H2O, do ®ã ë ®iÒu kiÖn th−êng H2S lµ chÊt khÝ ( o
nct = –85,6o
C,
o
st = –60,75o
C). KhÝ H2S kh«ng mµu, mïi trøng thèi, rÊt ®éc, t−¬ng ®èi Ýt tan trong
n−íc. ë tr¹ng th¸i láng H2S ph©n li theo s¬ ®å :
H2S + H2S 3SH SH+ −
+
TÝch sè ion cña nã 3[SH ][SH ]+ −
= 3.10-33
Dung dÞch n−íc H2S lµ mét axit yÕu hai lÇn (K1 = 10–7
; K2 = 10–14
) :
H2S + H2O H3O+
+ SH–
KhÝ H2S cã tÝnh khö m¹nh :](https://image.slidesharecdn.com/tkbghoacb10tap2-140807094958-phpapp02/85/thi-t-k-bai-gi-ng-hoa-10-tap2-151-320.jpg)
![– §èi víi ph¶n øng cã chÊt r¾n tham gia, khi t¨ng diÖn tÝch bÒ mÆt → tèc ®é
ph¶n øng t¨ng.
– ChÊt xóc t¸c lµm t¨ng tèc ®é ph¶n øng.
4. a) Kh«ng khÝ nÐn cã nång ®é oxi cao h¬n trong kh«ng khÝ th−êng nªn tèc
®é ph¶n øng t¨ng. Dïng kh«ng khÝ ®· nãng s½n tõ tr−íc thæi vµo lß cao sÏ lµm cho
toµn bé nguyªn vËt liÖu trong lß ®−îc sÊy nãng lªn, ®Õn khi than cèc trong lß ch¸y
to¶ nhiÖt sÏ lµm cho nhiÖt ®é trong lß cao h¬n n÷a, tiÕt kiÖm nhiªn liÖu, rót ng¾n
thêi gian luyÖn gang.
b) T¨ng nhiÖt ®é ®Ó t¨ng tèc ®é ph¶n øng.
c) T¨ng diÖn tÝch bÒ mÆt chÊt r¾n ®Ó t¨ng tèc ®é ph¶n øng.
5. Cho 6g kÏm h¹t vµo mét cèc ®ùng dd H2SO4 4M ë nhiÖt ®é th−êng x¶y ra
ph¶n øng sau :
Zn + H2SO4 → ZnSO4 + H2↑
a) Thay 6g kÏm h¹t b»ng 6g kÏm bét → tèc ®é ph¶n øng t¨ng.
b) Thay dd H2SO4 4M b»ng dd H2SO4 2M → tèc ®é ph¶n øng gi¶m.
c) Thùc hiÖn ph¶n øng ë nhiÖt ®é cao h¬n (~50o
C) → tèc ®é ph¶n øng t¨ng.
d) T¨ng thÓ tÝch dung dÞch H2SO4 4M lªn gÊp ®«i → tèc ®é ph¶n øng kh«ng
thay ®æi.
e. t− liÖu tham kh¶o(*)
1. Tèc ®é ph¶n øng ho¸ häc lµ biÕn thiªn nång ®é cña mét chÊt ®· cho (chÊt
ph¶n øng hoÆc s¶n phÈm) trong mét ®¬n vÞ thêi gian.
XÐt ph¶n øng : aA + bB → cC + dD
Cã thÓ biÓu thÞ tèc ®é ph¶n øng theo nång ®é cña bÊt k× chÊt nµo trong ph¶n
øng. §Ó thuËn tiÖn, ng−êi ta chän chÊt nµo dÔ theo dâi vµ dÔ x¸c ®Þnh sù biÕn thiªn
nång ®é cña chóng b»ng thùc nghiÖm. Ta cã :
1 [A] 1 [B] 1 [C] 1 [D]
V
a t b t c t d t
Δ Δ Δ Δ
= − = − = =
Δ Δ Δ Δ](https://image.slidesharecdn.com/tkbghoacb10tap2-140807094958-phpapp02/85/thi-t-k-bai-gi-ng-hoa-10-tap2-190-320.jpg)
![a) T¨ng nhiÖt ®é → c©n b»ng chuyÓn dÞch theo chiÒu thuËn.
b) Thªm l−îng h¬i n−íc vµo → c©n b»ng chuyÓn dÞch theo chiÒu thuËn.
c) LÊy bít H2 ra → c©n b»ng chuyÓn dÞch theo chiÒu thuËn.
d) T¨ng ¸p suÊt chung b»ng c¸ch nÐn cho thÓ tÝch cña hÖ gi¶m xuèng → c©n
b»ng chuyÓn dÞch theo chiÒu nghÞch.
e) Dïng chÊt xóc t¸c : kh«ng lµm chuyÓn dÞch c©n b»ng.
CO (K) + H2O (K) CO2 (K) + H2 (K) ΔH < 0 (2)
a) T¨ng nhiÖt ®é → c©n b»ng chuyÓn dÞch theo chiÒu nghÞch.
b) Thªm l−îng h¬i n−íc vµo → c©n b»ng chuyÓn dÞch theo chiÒu thuËn.
c) LÊy bít H2 ra → c©n b»ng chuyÓn dÞch theo chiÒu thuËn.
d) T¨ng ¸p suÊt chung b»ng c¸ch nÐn cho thÓ tÝch cña hÖ gi¶m xuèng → kh«ng
lµm chuyÓn dÞch c©n b»ng.
e) Dïng chÊt xóc t¸c : kh«ng lµm chuyÓn dÞch c©n b»ng.
7. N−íc clo (dung dÞch clo trong n−íc) kh«ng b¶o qu¶n ®−îc l©u v× c©n b»ng
ho¸ häc chuyÓn dÞch theo chiÒu thuËn, Cl2 t¸c dông tõ tõ víi H2O ®Õn hÕt.
8. §un nãng hoÆc hót khÝ O2 ra.
e. t− liÖu tham kh¶o
XÐt ph¶n øng : Cu (r) + 2Ag+
(aq) Cu2+
(aq) + 2Ag (r)
T¹i tr¹ng th¸i c©n b»ng ta cã :
2
15
2
[Cu (aq)]
K 2,0.10
[Ag (aq)]
+
+
= = ë 250
C
• H»ng sè c©n b»ng cña mét ph¶n øng cµng lín th× nång ®é lóc c©n b»ng cña
nh÷ng chÊt ë vÕ ph¶i cµng lín h¬n nång ®é c¸c chÊt ë vÕ tr¸i cña ph−¬ng tr×nh ho¸
häc. Ph¶n øng trªn cã h»ng sè c©n b»ng (K = 2.1015
) rÊt lín nªn cã thÓ nãi lµ ph¶n
øng hoµn toµn.](https://image.slidesharecdn.com/tkbghoacb10tap2-140807094958-phpapp02/85/thi-t-k-bai-gi-ng-hoa-10-tap2-209-320.jpg)
![Thay sè vµo h»ng sè c©n b»ng ta cã thÓ thÊy nÕu t¹i tr¹ng th¸i c©n b»ng
[Cu2+
] = 0,01 mol/l th× [Ag+
] = 2,2.10-9
mol/l. Sè nµy lµ qu¸ bÐ nªn trong thùc tÕ cã
thÓ nãi r»ng c¸c ion Ag+
®· bÞ ®ång ®Èy hÕt ra khái dung dÞch n−íc.
B¹n ®äc cã thÓ so s¸nh víi ph¶n øng :
Cu (r) + Zn2+
(aq) Cu2+
(aq) + Zn (r)
2
19
2
[Cu (aq)]
K 2.10
[Zn (aq)]
+
−
+
= = ë 250
C
• ChØ cã thÓ x¸c ®Þnh h»ng sè c©n b»ng cña mét ph¶n øng ë mét nhiÖt ®é cè
®Þnh b»ng thùc nghiÖm, kh«ng thÓ dù ®o¸n dùa trªn ph−¬ng tr×nh ho¸ häc.
• NÕu nhiÖt ®é thay ®æi th× h»ng sè c©n b»ng còng thay ®æi.
• ë mét nhiÖt ®é nhÊt ®Þnh cã thÓ cã nhiÒu hçn hîp ph¶n øng ë tr¹ng th¸i c©n
b»ng, mçi hçn hîp cã nång ®é chÊt ph¶n øng kh¸c nhau. VÝ dô :
Dung dÞch [Cu2+
] mol/l [Ag+
] mol/l K = [Cu2+
] /[Ag+
]
1 2.10–5
1.10–10
2.1015
2 8.10–3
2.10–9
2.1015
3 2.10–1
1.10–8
2.1015
• Cã thÓ biÓu diÔn mét ph¶n øng b»ng nhiÒu ph−¬ng tr×nh ho¸ häc. §é lín cña
h»ng sè c©n b»ng sÏ phô thuéc vµo ph−¬ng tr×nh ®· dïng. Ph−¬ng tr×nh ho¸ häc
thÝch hîp ph¶i ®−îc x¸c ®Þnh theo h»ng sè c©n b»ng ®· cho.
VÝ dô : Ph¶n øng ®ång ®Èy b¹c ra khái dung dÞch n−íc cã thÓ lµ :
a) Cu (r) + 2Ag+
(aq) Cu2+
(aq) + 2Ag (r)
ë 250
C, K =
2
2
[Cu ]
[Ag ]
+
+
= 2.1015
b)
1
2
Cu (r) + Ag+
(aq)
1
2
Cu2+
(aq) + Ag (r)](https://image.slidesharecdn.com/tkbghoacb10tap2-140807094958-phpapp02/85/thi-t-k-bai-gi-ng-hoa-10-tap2-210-320.jpg)
![ë 250
C, K =
1
22
[Cu ]
[Ag ]
+
+
= 4,5.107
= (2.1015
)1/2
.
TiÕt 60 luyÖn tËp :
tèc ®é ph¶n øng vμ c©n b»ng ho¸ häc
A. Môc tiªu
1. Cñng cè c¸c kiÕn thøc vÒ :
– Tèc ®é ph¶n øng.
– C©n b»ng ho¸ häc.
– ChuyÓn dÞch c©n b»ng ho¸ häc.
2. RÌn luyÖn c¸ch vËn dông c¸c yÕu tè ®Ó lµm t¨ng tèc ®é cña ph¶n øng ho¸ häc.
3. VËn dông nguyªn lÝ L¬ Sa-t¬-li-ª ®Ó lµm chuyÓn dÞch c©n b»ng ho¸ häc.
B. ChuÈn bÞ cña GV vμ HS
• GV : M¸y tÝnh, m¸y chiÕu vµ hÖ thèng bµi tËp luyÖn tËp.
• HS : ChuÈn bÞ hÖ thèng bµi tËp trong SGK.
C. TiÕn tr×nh d¹y – häc
Ho¹t ®éng cña GV Ho¹t ®éng cña HS
a. kiÕn thøc cÇn n¾m v÷ng
Ho¹t ®éng 1 (10 phót)
GV yªu cÇu c¸c nhãm HS liÖt kª c¸c
yÕu tè lµm t¨ng tèc ®é ph¶n øng.
GV chiÕu néi dung bµi tËp 3 (SGK) lªn
mµn h×nh :
Bµi 3 : Cã thÓ dïng nh÷ng biÖn ph¸p
g× ®Ó t¨ng tèc ®é cña ®a sè ph¶n øng
1. Tèc ®é ph¶n øng t¨ng khi :
a) T¨ng nång ®é chÊt ph¶n øng.
b) T¨ng ¸p suÊt chÊt ph¶n øng (nÕu lµ
chÊt khÝ).
c) T¨ng nhiÖt ®é cho ph¶n øng.](https://image.slidesharecdn.com/tkbghoacb10tap2-140807094958-phpapp02/85/thi-t-k-bai-gi-ng-hoa-10-tap2-211-320.jpg)
Uploaded byTuyết Dương
thiết kế bài giảng hóa 10 tap2
Tài liệu hướng dẫn học sinh hiểu về các phản ứng oxi hóa - khử và các khái niệm liên quan đến quá trình chuyển electron. Nội dung bao gồm cách xác định mức độ oxi hóa của các nguyên tố trong phản ứng hóa học, cũng như các nguyên nhân và điều kiện thay đổi mức oxi hóa. Ngoài ra, tài liệu cũng đề cập đến việc chuẩn bị và đánh giá kết quả học tập của giáo viên và học sinh.
More Related Content
![[Phần 1] 10 Bí quyết chinh phục phương pháp giải toán chủ chốt môn Hóa học - ...](https://cdn.slidesharecdn.com/ss_thumbnails/10phuongphaphoap1-150919033226-lva1-app6891-thumbnail.jpg?width=640&height=640&fit=bounds)
![[Phần 2] 10 Bí quyết chinh phục phương pháp giải toán chủ chốt môn Hóa học - ...](https://cdn.slidesharecdn.com/ss_thumbnails/10phuongphaphoap2-150919032412-lva1-app6891-thumbnail.jpg?width=640&height=640&fit=bounds)
![[123doc.vn] bai-toan-chuyen-de-axit-nitric (1)](https://cdn.slidesharecdn.com/ss_thumbnails/123doc-141103030616-conversion-gate01-thumbnail.jpg?width=640&height=640&fit=bounds)
Similar to thiết kế bài giảng hóa 10 tap2
thiết kế bài giảng hóa 10 tap2
- 1. Cao cù gi¸c(Chñ biªn) T¹ thÞ kiÒu anh ThiÕt kÕ bμi gi¶ng hãa häc Nhμ xuÊt b¶n Hμ néi tËp hai
- 2. Ch−¬ng 4 ph¶n øngoxi ho¸ – Khö TiÕt 31 Ph¶n øng oxi Ho¸ – Khö A. Môc tiªu 1. Gióp HS hiÓu ®−îc c¸c kh¸i niÖm vÒ ph¶n øng oxi ho¸ – khö dùa vµo sù thay ®æi sè oxi ho¸ (SOXH), bao gåm : • ChÊt khö (bÞ oxi ho¸) lµ chÊt nh−êng electron → SOXH t¨ng. • ChÊt oxi ho¸ (bÞ khö) lµ chÊt nhËn electron → SOXH gi¶m. • Qu¸ tr×nh oxi ho¸ (sù oxi ho¸) lµ qu¸ tr×nh chÊt khö nh−êng electron. • Qu¸ tr×nh khö (sù khö) lµ qu¸ tr×nh chÊt oxi ho¸ nhËn electron. • Ph¶n øng oxi ho¸ – khö lµ ph¶n øng x¶y ra ®ång thêi qu¸ tr×nh oxi ho¸ vµ qu¸ tr×nh khö → cã sù thay ®æi SOXH cña nguyªn tè. 2. HS hiÓu ®−îc nguyªn t¾c chung vµ c¸c b−íc c©n b»ng mét ph¶n øng oxi ho¸ – khö theo ph−¬ng ph¸p th¨ng b»ng electron. 3. RÌn luyÖn kÜ n¨ng lËp ph−¬ng tr×nh ho¸ häc cña mét sè ph¶n øng oxi ho¸ – khö ®¬n gi¶n. B. ChuÈn bÞ cña GV vμ HS • GV : M¸y tÝnh, m¸y chiÕu, giÊy trong, c¸c phiÕu häc tËp.
- 3. • HS :– ¤n tËp c¸c kh¸i niÖm vÒ chÊt oxi ho¸, chÊt khö, sù oxi ho¸, sù khö vµ ph¶n øng oxi ho¸ – khö ®· häc ë THCS. – Thùc hµnh x¸c ®Þnh SOXH cña c¸c nguyªn tè trong hîp chÊt theo c¸c quy t¾c ®· häc ë ch−¬ng 3. C. TiÕn tr×nh d¹y – häc Ho¹t ®éng cña GV Ho¹t ®éng cña HS Ho¹t ®éng 1 (10 phót) KiÓm tra bµi cò GV : ChiÕu néi dung ®ång thêi ph¸t phiÕu häc tËp sè 1 cho ®¹i diÖn c¸c nhãm HS. HS : NhËn phiÕu häc tËp vµ chuÈn bÞ tr¶ lêi vµo phiÕu. a) X¸c ®Þnh SOXH cña Cl vµ Mn trong c¸c chÊt sau : Cl2, HCl, HClO, KClO3, KMnO4, K2MnO4, MnO2, MnCl2, Mn ? a) 1 1 5 2 3Cl , HCl, HClO, K ClO , ο − + + 7 4K MnO , + 6 2 4K MnO , + 4 2MnO , + 2 2MnCl , + o M n b) X¸c ®Þnh SOXH cña Fe, Cr, N, S trong c¸c hîp chÊt sau : FeO, FeCl3, Fe3O4, Fe2O3, K2Cr2O7, CrCl3, Cr2(SO4)3, HNO3, H2SO4, H2S, Na2SO3 ?
- 4. GV : ChiÕunéi dung phiÕu häc tËp sè 2 lªn mµn h×nh ®ång thêi ph¸t phiÕu cho ®¹i diÖn c¸c nhãm. a) LÊy vÝ dô minh ho¹ cho chÊt oxi ho¸, chÊt khö, sù oxi ho¸, sù khö vµ ph¶n øng oxi ho¸ – khö ®· häc ë THCS (líp 8) ? b) Theo ®Þnh nghÜa ®ã, ph¶n øng sau ®©y cã ph¶i ph¶n øng oxi ho¸ – khö kh«ng ? Gi¶i thÝch 2Na + Cl2 → 2NaCl. GV nhËn xÐt : MÆc dÇu kh«ng cã sù nh−êng – nhËn nguyªn tö oxi nh−ng ®©y lµ ph¶n øng oxi ho¸ – khö. §iÒu nµy ®−îc gi¶i thÝch dùa trªn ®Þnh nghÜa míi sau ®©y vÒ ph¶n øng oxi ho¸ – khö. HS : NhËn phiÕu häc tËp vµ chuÈn bÞ tr¶ lêi vµo phiÕu a) CuO + H2 0 t → Cu + H2O (chÊt oxi ho¸) (chÊt khö) b) Theo ®Þnh nghÜa ë líp 8 th× ph¶n øng nµy kh«ng xÕp vµo ph¶n øng oxi ho¸ – khö v× kh«ng cã sù nh−êng vµ nhËn oxi. I. §Þnh nghÜa Ho¹t ®éng 2 (5 phót) 1. ChÊt oxi ho¸ vµ chÊt khö GV yªu cÇu HS x¸c ®Þnh SOXH cña c¸c nguyªn tè trong ph−¬ng tr×nh ph¶n øng sau : CuO + H2 → Cu + H2O HS : 2 2 1 2 2 2CuO H Cu H O + − ο ο + − + → + GV : H·y chØ ra chÊt oxi ho¸ vµ chÊt khö ? HS : CuO chÊt oxi ho¸ H2 chÊt khö GV : H·y nhËn xÐt vÒ sù thay ®æi SOXH cña chÊt oxi ho¸ vµ chÊt khö ? HS : SOXH cña Cu gi¶m tõ +2 xuèng 0 vµ cña H t¨ng tõ 0 lªn +1. GV : T¹i sao cã sù t¨ng gi¶m SOXH ? HS : Do cã sù cho – nhËn electron. sù oxi ho¸ H2 (chiÕm oxi cña CuO) sù khö CuO (t¸ch oxi ra khái CuO)
- 5. GV : Nh−vËy cã thÓ dùa vµo SOXH ®Ó x¸c ®Þnh chÊt oxi ho¸ vµ chÊt khö nh− thÕ nµo ? HS : – ChÊt lµm t¨ng SOXH lµ chÊt khö. – ChÊt lµm gi¶m SOXH lµ chÊt oxi ho¸. GV : ChiÕu ®Þnh nghÜa lªn mµn h×nh : – ChÊt khö lµ chÊt nh−êng electron (chÊt bÞ oxi ho¸) → SOXH t¨ng. – ChÊt oxi ho¸ lµ chÊt nhËn electron (chÊt bÞ khö) → SOXH gi¶m. HS : Ghi ®Þnh nghÜa. Ho¹t ®éng 3 (5 phót) 2. Sù oxi ho¸ vµ sù khö GV chiÕu ®Þnh nghÜa lªn mµn h×nh : – Qu¸ tr×nh chÊt khö nh−êng electron gäi lµ qu¸ tr×nh oxi ho¸ (sù oxi ho¸). – Qu¸ tr×nh chÊt oxi ho¸ nhËn electron gäi lµ qu¸ tr×nh khö (sù khö) HS : Ghi ®Þnh nghÜa. GV : H·y biÓu diÔn qu¸ tr×nh oxi ho¸ vµ qu¸ tr×nh khö cho ph¶n øng trªn ? HS : Qu¸ tr×nh oxi ho¸ : 1 2H 2H 2e ο + → + Qu¸ tr×nh khö : 2 Cu 2e Cu + ο + → GV : ¸p dông ®Þnh nghÜa míi nµy h·y x¸c ®Þnh chÊt oxi ho¸, chÊt khö, sù oxi ho¸ vµ sù khö cho ph¶n øng sau ? 2Na + Cl2 → 2NaCl HS : 1 1 22 Na Cl 2 NaCl ο ο + − + → (chÊt khö) (chÊt oxi ho¸) Qu¸ tr×nh oxi ho¸ : 1 Na Na 1e ο + → + Qu¸ tr×nh khö : 1 2Cl 2e 2Cl ο − + → 2 × 1e
- 6. GV : YªucÇu HS ph©n tÝch vÝ dô 4 trong SGK : H2 + Cl2 → 2HCl HS : 1 1 2 2H Cl 2HCl ο ο + − + → (khö) (oxi ho¸) Qu¸ tr×nh oxi ho¸ : 1 2H 2H 2e ο + → + Qu¸ tr×nh khö : 1 2Cl 2e 2Cl ο − + → GV : Thùc tÕ trong ph¶n øng nµy kh«ng cã sù cho – nhËn electron mµ chØ cã sù chuyÓn dÞch electron tõ chÊt khö sang chÊt oxi ho¸ v× HCl lµ hîp chÊt céng ho¸ trÞ chø kh«ng ph¶i hîp chÊt ion nh− NaCl. Ho¹t ®éng 4 (5 phót) 3. Ph¶n øng oxi ho¸ – khö GV chiÕu ®Þnh nghÜa ph¶n øng oxi ho¸ – khö lªn mµn h×nh : Ph¶n øng oxi ho¸ – khö lµ ph¶n øng ho¸ häc, trong ®ã cã sù chuyÓn electron cña c¸c chÊt (nguyªn tö, ph©n tö hoÆc ion) ph¶n øng. HS : Ghi ®Þnh nghÜa.
- 7. GV : H·yx¸c ®Þnh SOXH cña c¸c nguyªn tè trong hai ph¶n øng sau vµ cho biÕt ph¶n øng nµo lµ ph¶n øng oxi ho¸ – khö ? CaCO3 → CaO + CO2 (1) 2HgO → 2Hg + O2 (2) GV : VËy cã thÓ ®Þnh nghÜa ph¶n øng oxi ho¸ – khö dùa vµo SOXH ? HS : 2 4 2 2 2 4 2 3 2Ca CO Ca O CO + + − + − + − → + (1) 2 2 22HgO 2Hg O + − ο ο → + (2) ChØ cã ph¶n øng (2) lµ cã sù thay ®æi SOXH (kÕt qu¶ cña sù chuyÓn dÞch electron) → (2) lµ ph¶n øng oxi ho¸ – khö cßn (1) kh«ng ph¶i lµ ph¶n øng oxi ho¸ – khö. HS : ph¶n øng oxi ho¸ – khö lµ ph¶n øng hãa häc trong ®ã cã sù thay ®æi SOXH cña mét sè nguyªn tè. GV : Cã ph¶n øng oxi ho¸ – khö nµo x¶y ra mµ chØ cã mét qu¸ tr×nh oxi ho¸ hoÆc qu¸ tr×nh khö kh«ng ? GV kÕt luËn : Ph¶n øng oxi ho¸ – khö lu«n x¶y ra ®ång thêi qu¸ tr×nh oxi ho¸ vµ qu¸ tr×nh khö. HS : kh«ng cã. II. LËp ph−¬ng tr×nh ho¸ häc cña ph¶n øng oxi ho¸ – khö Ho¹t ®éng 5 (2 phót) 1. Nguyªn t¾c chung GV ®Æt vÊn ®Ò : Gi¶ sö trong ph¶n øng oxi ho¸ – khö, chÊt khö nh−êng h¼n electron cho chÊt oxi ho¸, ta cã thÓ c©n b»ng ph−¬ng tr×nh ho¸ häc cña ph¶n øng theo ph−¬ng ph¸p th¨ng b»ng electron.
- 8. GV : chiÕunguyªn t¾c b¶o toµn electron trong ph¶n øng oxi ho¸ – khö : e∑ (chÊt khö cho) = e∑ (chÊt oxi hãa nhËn) HS : Ghi nguyªn t¾c. Ho¹t ®éng 6 (15 phót) 2. C¸c b−íc c©n b»ng GV chiÕu 4 b−íc c¬ b¶n khi c©n b»ng oxi ho¸ – khö lªn mµn h×nh vµ yªu cÇu HS c©n b»ng theo vÝ dô 1 (SGK). HS : C©n b»ng ph¶n øng : P + O2 → P2O5 B−íc 1 : X¸c ®Þnh SOXH cña c¸c nguyªn tè trong ph¶n øng ®Ó t×m chÊt oxi ho¸ vµ chÊt khö. B−íc 1 : 5 2 2 2 5P O P O ο ο + − + → (khö) (oxi ho¸) B−íc 2 : ViÕt qu¸ tr×nh oxi ho¸ vµ qu¸ tr×nh khö. Qu¸ tr×nh oxi ho¸ : Kh1 → Oxh1 + ne Qu¸ tr×nh khö : Oxh2 + me → Kh2 B−íc 2 : Qu¸ tr×nh oxi ho¸ : 5 P P 5e ο + → + Qu¸ tr×nh khö : 2 2O 4e 2O − + → B−íc 3 : T×m hÖ sè thÝch hîp cho chÊt oxi ho¸ vµ chÊt khö dùa trªn nguyªn t¾c BTE : Kh1 → Oxh1 + ne × m Oxh2 + me → Kh2 × n m Kh1 + n Oxh2 → m Oxh1 + n Kh2 B−íc 3 : 5 P P 5e ο + → + × 4 2 2O 4e 2O ο − + → × 5 5 2 24 P 5O 4 P 10O ο ο + − + → + B−íc 4 : §Æt hÖ sè cña chÊt oxi ho¸ vµ chÊt khö (m, n) vµo s¬ ®å ph¶n øng, tõ ®ã tÝnh ra hÖ sè cña c¸c chÊt kh¸c cã mÆt trong ph−¬ng tr×nh ho¸ häc. KiÓm tra c©n b»ng c¸c nguyªn tè kh«ng thay ®æi SOXH (nÕu cã) ®Ó hoµn tÊt viÖc lËp ph−¬ng tr×nh ho¸ häc cña ph¶n øng. B−íc 4 : 4P + 5O2 → 2P2O5
- 9. GV : Ph¸tphiÕu häc tËp sè 3 yªu cÇu c©n b»ng ph¶n øng sau theo 4 b−íc : Cu + HNO3 → Cu(NO3)2 + NO + H2O HS : X¸c ®Þnh SOXH vµ c©n b»ng : 5 2 2 3 3 2 2Cu H N O Cu(NO ) N O H O ο + + + + → + + 2 Cu Cu 2e ο + → + × 3 5 2 N 3e N + + + → × 2 3Cu+2HNO3 →3Cu(NO3)2 +2NO+H2O GV : Ph−¬ng tr×nh nµy ch−a c©n b»ng v× ngoµi 2 ph©n tö HNO3 lµm chÊt oxi ho¸ th× ë vÕ tr¸i cÇn thªm vµo 6 ph©n tö HNO3 lµm m«i tr−êng (kh«ng thay ®æi SOXH) ®Ó t¹o muèi. H·y hoµn tÊt viÖc c©n b»ng ? HS : 3Cu + 8HNO3 → 3Cu(NO3)2 + 2NO + 4H2O GV nhËn xÐt : Trong 8 ph©n tö HNO3 th× : 8HNO3 3 3 3 2HNO (oxi ho¸) 2NO 6HNO (m«i tr−êng) 6NO− →⎧⎪ ⎨ →⎪⎩ Ho¹t ®éng 7 (3 phót) Cñng cè bµi – bµi tËp vÒ nhµ • GV cñng cè toµn bé tiÕt thø nhÊt, l−u ý HS : 1. Ph©n biÖt c¸c kh¸i niÖm vÒ ph¶n øng oxi ho¸ – khö : ChÊt oxi ho¸ ChÊt khö + ne SOXH gi¶m Qu¸ tr×nh khö BÞ khö – ne SOXH t¨ng Qu¸ tr×nh oxi ho¸ BÞ oxi ho¸
- 10. 2. ¸p dôngthµnh th¹o c¸c b−íc c©n b»ng ph¶n øng oxi ho¸ – khö. • Bµi tËp vÒ nhµ : 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7 (SGK) D. t− liÖu tham kh¶o Ngoµi ph−¬ng ph¸p th¨ng b»ng electron ®· nªu ë trªn, ®èi víi c¸c ph¶n øng oxi ho¸ – khö x¶y ra trong dung dÞch, ng−êi ta cßn dïng ph−¬ng ph¸p c©n b»ng ion – electron. Khi c©n b»ng còng tiÕn hµnh theo 4 b−íc trªn nh−ng ë b−íc 2 c¸c chÊt oxi ho¸ vµ khö ®−îc viÕt d¹ng ion theo nguyªn t¾c sau : 1. NÕu ph¶n øng cã axit tham gia : VÕ nµo thõa nguyªn tö O ph¶i thªm H+ ®Ó vÕ bªn kia thµnh H2O. 2. NÕu ph¶n øng cã baz¬ tham gia : VÕ nµo thõa nguyªn tö O ph¶i thªm H2O ®Ó vÕ bªn kia t¹o thµnh OH– . 3. NÕu ph¶n øng cã H2O tham gia : a) S¶n phÈm t¹o ra axit → theo nguyªn t¾c 1. b) S¶n phÈm t¹o ra baz¬ → theo nguyªn t¾c 2. 4. KiÓm tra sù c©n b»ng ®iÖn tÝch vµ nguyªn tè hai vÕ. B−íc 4 : Céng 2 nöa ph¶n øng thu ®−îc ph−¬ng tr×nh ion, chuyÓn sang ph−¬ng tr×nh ph©n tö (nÕu ®Ò bµi yªu cÇu). VÝ dô 1 : FeSO4 + KMnO4 + H2SO4 → Fe2(SO4)3 + MnSO4 + K2SO4 + H2O Qu¸ tr×nh oxi ho¸ : 2Fe2+ → 2Fe3+ + 2e × 5 Qu¸ tr×nh khö : 4MnO− + 8H+ + 5e → Mn2+ + 4H2O × 2 10Fe2+ + 2 4MnO− + 16H+ → 10Fe3+ + 2Mn2+ + 8H2O Ph−¬ng tr×nh ph©n tö : 10FeSO4 + 2KMnO4 + 8H2SO4 → 5Fe2(SO4)3 + 2MnSO4 + K2SO4 + 8H2O VÝ dô 2 : NaCrO2 + Br2 + NaOH → Na2CrO4 + NaBr + H2O Qu¸ tr×nh oxi ho¸ : 2CrO− + 4OH– → 2 4CrO − + 2H2O + 3e × 2
- 11. Qu¸ tr×nh khö: Br2 + 2e → 2Br– × 3 2 2CrO− + 3Br2 + 8OH– → 2 2 4CrO − + 6Br– + 4H2O Ph−¬ng tr×nh ph©n tö : 2NaCrO2 + 3Br2 + 8NaOH → 2Na2CrO4 + 6NaBr + 4H2O VÝ dô 3 : Na2SO3 + KMnO4 + H2O → Na2SO4 + MnO2 ↓ + KOH Qu¸ tr×nh oxi ho¸ : 2 3SO − + 2OH– → 2 4SO − + H2O + 2e × 3 Qu¸ tr×nh khö : 4MnO− + 2H2O + 3e → MnO2 ↓ + 4OH– × 2 3 2 3SO − + 2 4MnO− + H2O → 3 2 4SO − + 2MnO2 ↓ + 2OH– Ph−¬ng tr×nh ph©n tö : 3Na2SO3 + 2KMnO4 + H2O → 3Na2SO4 + 2MnO2 ↓ + 2KOH TiÕt 32 ph¶n øng oxi ho¸ – khö (TiÕp) a. môc tiªu 1. TiÕp tôc rÌn luyÖn kÜ n¨ng lËp ph−¬ng tr×nh ho¸ häc cña c¸c ph¶n øng oxi ho¸ – khö. 2. Gióp HS hiÓu ®−îc ý nghÜa cña ph¶n øng oxi ho¸ – khö trong thùc tiÔn b. chuÈn bÞ cña GV vμ HS • GV : M¸y tÝnh, m¸y chiÕu, mét sè b¨ng h×nh vÒ øng dông cña c¸c ph¶n øng oxi ho¸ – khö nh− sù ch¸y, ®iÖn ph©n, luyÖn gang, thÐp, … • HS : ¤n tËp c¸c b−íc c©n b»ng ph¶n øng oxi ho¸ – khö, chuÈn bÞ bµi tËp vÒ nhµ. c. tiÕn tr×nh d¹y – häc Ho¹t ®éng cña GV Ho¹t ®éng cña HS
- 12. Ho¹t ®éng 1(25 phót) KiÓm tra bµi cò – Gi¶i bµi tËp vÒ nhµ GV : ChiÕu ®Ò bµi tËp 1, 2, 3, 4 lªn mµn h×nh. 1. Cho c¸c ph¶n øng sau : A. 2HgO o t ⎯⎯→ 2Hg + O2 B. CaCO3 o t ⎯⎯→ CaO + CO2 C. 2Al(OH)3 o t ⎯⎯→ Al2O3 + 3H2O D. 2NaHCO3 o t ⎯⎯→ Na2CO3 + CO2 + H2O Ph¶n øng nµo lµ ph¶n øng oxi ho¸ – khö. HS : ChuÈn bÞ 1 phót → §¸p ¸n A. 2. Cho c¸c ph¶n øng sau : A. 4NH3 + 5O2 o t xt ⎯⎯→ 4NO + 6H2O B. 2NH3 + 3Cl2 → N2 + 6HCl C. 2NH3 + 3CuO o t ⎯⎯→ 3Cu + N2 + 3H2O D. 2NH3 + H2O2 + MnSO4 → MnO2 + (NH4)2SO4 HS : ChuÈn bÞ 1 phót. → §¸p ¸n D. ë ph¶n øng nµo NH3 kh«ng ®ãng vai trß chÊt khö ?
- 13. 3. Trong sèc¸c ph¶n øng sau : A. HNO3 + NaOH → NaNO3 + H2O B. N2O5 + H2O → 2HNO3 C. 2HNO3 + 3H2S → 3S + 2NO + 4H2O Ph¶n øng nµo lµ ph¶n øng oxi ho¸ – khö HS : ChuÈn bÞ 1 phót → §¸p ¸n C. 4. Trong ph¶n øng : 3NO2 + H2O → 2HNO3 + NO NO2 ®ãng vai trß : A. Lµ chÊt oxi ho¸. B. Lµ chÊt khö. C. Lµ chÊt oxi ho¸, nh−ng ®ång thêi lµ chÊt khö. D. Kh«ng lµ chÊt oxi ho¸ vµ còng kh«ng ph¶i lµ chÊt khö. Chän ®¸p ¸n ®óng. GV nhËn xÐt bµi lµm vµ cho ®iÓm vµo sæ. GV chiÕu ®Ò bµi tËp 5 lªn mµn h×nh. HS : ChuÈn bÞ 1 phót → §¸p ¸n C. 5. Ph©n biÖt chÊt oxi ho¸ vµ sù oxi ho¸, chÊt khö vµ sù khö. LÊy thÝ dô ®Ó minh ho¹. HS : ChuÈn bÞ 2 phót • Sù oxi ho¸ : chÊt khö nh−êng e. • Sù khö : chÊt oxi ho¸ nhËn e → thÝ dô. GV chiÕu ®Ò bµi tËp 6 lªn mµn h×nh.
- 14. 6. ThÕ nµolµ ph¶n øng oxi ho¸ – khö ? LÊy ba thÝ dô . HS : ChuÈn bÞ 2 phót – §Þnh nghÜa ph¶n øng oxi ho¸ – khö (theo SGK) – ThÝ dô (HS lÊy 3 thÝ dô). GV chiÕu ®Ò bµi tËp 7 lªn mµn h×nh. 7. LËp ph−¬ng tr×nh ho¸ häc cña c¸c ph¶n øng oxi ho¸ – khö sau ®©y theo ph−¬ng ph¸p th¨ng b»ng electron : HS : ChuÈn bÞ 5 phót. a) Cho MnO2 t¸c dông víi dung dÞch axit HCl ®Æc, thu ®−îc MnCl2, Cl2 vµ H2O. a) MnO2 + 4HCl o t ⎯⎯→ MnCl2 + Cl2 + 2H2O b) Cho Cu t¸c dông víi dung dÞch axit HNO3 ®Æc, nãng thu ®−îc Cu(NO3)2, NO2 vµ H2O. b) Cu + 4HNO3 o t ⎯⎯→ Cu(NO3)2 + (®Æc) + 2NO2 + 2H2O c) Cho Mg t¸c dông víi dung dÞch axit H2SO4 ®Æc, nãng thu ®−îc MgSO4, S vµ H2O. GV nhËn xÐt vµ cho ®iÓm. c) 3Mg + 4H2SO4 o t ⎯⎯→ 3MgSO4 + S (®Æc, nãng) + 4H2O Ho¹t ®éng 2 (15 phót) IIi. ý nghÜa cña ph¶n øng oxi ho¸ – khö trong thùc tiÔn GV cho HS ®äc SGK vµ chiÕu mét sè b¨ng h×nh vÒ c¸c hiÖn t−îng trong tù nhiªn vµ nh÷ng øng dông trong thùc tÕ cã liªn quan ®Õn ph¶n øng oxi ho¸ – khö. HS : ®äc SGK. GV yªu cÇu HS liÖt kª vµi vÝ dô th−êng gÆp cã liªn quan ®Õn ph¶n øng oxi ho¸ – khö. HS : – §èt ch¸y than, cñi. – Sù ch¸y cña x¨ng, dÇu. – C¸c ph¶n øng xÈy ra trong pin, ¾c quy, … Ho¹t ®éng 3 (5 phót)
- 15. Cñng cè –DÆn dß – Bµi tËp vÒ nhµ • GV yªu cÇu n¾m v÷ng c¸c ®Þnh nghÜa vÒ ph¶n øng oxi ho¸ – khö vµ c¸c b−íc c©n b»ng ph¶n øng oxi ho¸ khö. • Bµi tËp vÒ nhµ : 8 (SGK) vµ cã thÓ yªu cÇu HS lµm thªm c¸c bµi tËp sau(*) 1. C©n b»ng c¸c ph¶n øng oxi ho¸ – khö sau : a) Zn + H2SO4 → ZnSO4 + H2S + H2O b) Zn + H2SO4 → ZnSO4 + SO2 + H2O c) Zn + H2SO4 → ZnSO4 + S + H2O d) Fe + HNO3 → Fe(NO3)3 + NO + H2O e) FeO + HNO3 → Fe(NO3)3 + NO + H2O 2. ë nh÷ng vïng gÇn c¸c vØa quÆng pirit s¾t FeS2, ®Êt th−êng bÞ chua do chøa H2SO4 vµ muèi Fe2(SO4)3, chñ yÕu do qu¸ tr×nh oxi ho¸ chËm FeS2 bëi oxi kh«ng khÝ. §Ó kh¾c phôc, ng−êi ta th−êng bãn v«i tr−íc khi canh t¸c. ViÕt c¸c ph−¬ng tr×nh ph¶n øng xÈy ra vµ cho biÕt ph¶n øng nµo lµ ph¶n øng oxi ho¸ – khö. d. h−íng dÉn gi¶i bμi tËp Bµi 8 (SGK) 3AgNO 85.0,15 n 0,01275 mol 1000 = = Cu + 2AgNO3 → Cu(NO3)2 + 2Ag 0,006375 ← 0,01275 ⇒ mCu = 64. 0,006375 = 0,408 (g) Bµi tËp lµm thªm : 1. a) 4Zn + 5H2SO4 → 4ZnSO4 + H2S ↑ + 4H2O (*) Xem thªm : Cao Cù Gi¸c. Ph−¬ng ph¸p gi¶i bµi tËp Ho¸ häc 10. NXB §¹i häc Quèc gia TP. Hå ChÝ Minh, 2006.
- 16. b) Zn +2H2SO4 → ZnSO4 + SO2 ↑ + 2H2O c) 3Zn + 4H2SO4 → 3ZnSO4 + S ↓ + 4H2O d) Fe + 4HNO3 → Fe(NO3)3 + NO ↑ + 2H2O e) 3FeO + 10HNO3 → 3Fe(NO3)3 + NO ↑ + 5H2O 2. C¸c ph¶n øng : 4FeS2 + 15O2 + 2H2O → 2Fe2(SO4)3 + 2H2SO4 (1) H2SO4 + Ca(OH)2 → CaSO4 + 2H2O (2) (v«i bét) Ph¶n øng (1) lµ ph¶n øng oxi ho¸ – khö TiÕt 33 ph©n lo¹i ph¶n øng trong ho¸ häc v« c¬ A. Môc tiªu 1. Gióp HS biÕt ®−îc : ph¶n øng ho¸ hîp vµ ph¶n øng ph©n hñy cã thÓ thuéc lo¹i ph¶n øng oxi ho¸ – khö vµ còng cã thÓ kh«ng thuéc lo¹i ph¶n øng oxi ho¸ – khö. Ph¶n øng thÕ lu«n thuéc lo¹i ph¶n øng oxi ho¸ – khö cßn ph¶n øng trao ®æi lu«n kh«ng thuéc lo¹i ph¶n øng oxi ho¸ – khö. 2. Gióp HS hiÓu c¸ch ph©n lo¹i ph¶n øng dùa vµo SOXH : ph¶n øng oxi ho¸ – khö vµ kh«ng oxi ho¸ – khö. B. ChuÈn bÞ cña GV vμ HS • GV : M¸y tÝnh, m¸y chiÕu, bót d¹, giÊy trong. • HS : ¤n tËp c¸c ®Þnh nghÜa vÒ ph¶n øng ho¸ hîp, ph¶n øng ph©n huû, ph¶n øng thÕ, ph¶n øng trao ®æi ®· ®−îc häc ë THCS.
- 17. c. tiÕn tr×nhD¹y – häc Ho¹t ®éng cña GV Ho¹t ®éng cña HS I. ph¶n øng cã sù thay ®æi SOXH vµ ph¶n øng kh«ng cã sù thay ®æi SOXH Ho¹t ®éng 1 (5 phót) 1. Ph¶n øng ho¸ hîp GV yªu cÇu HS nh¾c l¹i ®Þnh nghÜa ph¶n øng ho¸ hîp ? HS : Lµ ph¶n øng trong ®ã mét chÊt míi ®−îc t¹o thµnh tõ hai hay nhiÒu chÊt ban ®Çu : X + Y → Z GV h−íng dÉn HS lÊy mét sè vÝ dô vÒ ph¶n øng ho¸ hîp, cµng nhiÒu cµng tèt. HS cã thÓ ®−a ra c¸c ph¶n øng sau : 2H2 + O2 → 2H2O (1) CaO + CO2 → CaCO3 (2) 2NO + O2 → 2NO2 (3) 4Al + 3O2 → 2Al2O3 (4) SO3 + H2O → H2SO4 (5) H2 + Cl2 → 2HCl (6) CaO + H2O → Ca(OH)2 (7) Li2O + CO2 → Li2CO3 (8) N2 + 3H2 → 2NH3 (9) PCl3 + Cl2 → PCl5 (10) ….. GV gîi ý HS tÝnh SOXH cña c¸c nguyªn tè trong c¸c ph¶n øng trªn tõ ®ã suy ra ph¶n øng nµo cã sù thay ®æi SOXH (ph¶n øng oxi ho¸ – khö) vµ ph¶n HS : TÝnh SOXH vµ kÕt luËn : – (1, 3, 4, 6, 9, 10) cã sù thay ®æi SOXH → ph¶n øng oxi ho¸ – khö.
- 18. øng nµo kh«ngcã sù thay ®æi SOXH (ph¶n øng kh«ng oxi ho¸ – khö). GV chiÕu nhËn xÐt lªn mµn h×nh : – (2, 5, 7, 8) kh«ng cã sù thay ®æi SOXH → ph¶n øng kh«ng oxi ho¸ – khö. Ph¶n øng ho¸ hîp cã thÓ lµ ph¶n øng oxi ho¸ – khö hoÆc kh«ng ph¶i lµ ph¶n øng oxi ho¸ – khö. HS : Ghi nhËn xÐt. Ho¹t ®éng 2 (5 phót) 2. Ph¶n øng ph©n huû GV yªu cÇu HS nh¾c l¹i ®Þnh nghÜa ph¶n øng ph©n huû (ph©n tÝch) ? HS : Ph¶n øng ph©n huû lµ ph¶n øng tõ mét chÊt ban ®Çu bÞ ph©n tÝch thµnh hai hay nhiÒu chÊt míi : Z → X + Y GV : H·y so s¸nh ph¶n øng ph©n huû vµ ph¶n øng ho¸ hîp. GV : Ph¶n øng ph©n huû x¶y ra do hÊp thô nhiÖt ®−îc gäi lµ ph¶n øng nhiÖt ph©n. HS : Ng−îc nhau. GV h−íng dÉn HS ®−a ra mét sè vÝ dô vÒ ph¶n øng ph©n huû HS cã thÓ ®−a ra c¸c vÝ dô sau : CaCO3 0 t ⎯⎯→ CaO + CO2 (1) 2KClO3 0 t ⎯⎯→ 2KCl + 3O2 (2) 2HgO 0 t ⎯⎯→ 2Hg + O2 (3) Cu(OH)2 0 t ⎯⎯→ CuO + H2O (4) 2H2O ®iÖn ph©n ⎯⎯⎯⎯→ 2H2 + O2 (5) 2NaCl ®pnc ⎯⎯⎯→ 2Na + Cl2 (6) …..
- 19. GV gîi ýHS tÝnh SOXH cña c¸c nguyªn tè trong c¸c ph¶n øng trªn, tõ ®ã kÕt luËn ph¶n øng nµo lµ oxi ho¸ – khö vµ kh«ng oxi ho¸ – khö. HS tÝnh SOXH vµ kÕt luËn : – (2, 3, 5, 6) lµ ph¶n øng oxi ho¸ – khö – (1, 4) kh«ng ph¶i lµ ph¶n øng oxi ho¸ – khö GV chiÕu nhËn xÐt lªn mµn h×nh : Ph¶n øng ph©n huû cã thÓ lµ ph¶n øng oxi ho¸ – khö hoÆc kh«ng ph¶i lµ ph¶n øng oxi ho¸ – khö. HS : Ghi nhËn xÐt. Ho¹t ®éng 3 (5 phót) 3. Ph¶n øng thÕ GV yªu cÇu HS nh¾c l¹i ®Þnh nghÜa ph¶n øng thÕ ®· ®−îc häc ? HS : Ph¶n øng thÕ x¶y ra theo s¬ ®å : A + XY → AY + X GV : So s¸nh ph¶n øng thÕ víi c¸c ph¶n øng ho¸ hîp vµ ph©n huû ? HS : Ph¶n øng thÕ cã sè l−îng chÊt tham gia ph¶n øng b»ng sè l−îng chÊt t¹o thµnh sau ph¶n øng. GV h−íng dÉn HS viÕt ph−¬ng tr×nh ph¶n øng cña mét sè ph¶n øng thÕ. HS cã thÓ ®−a ra c¸c vÝ dô sau : Na + H2O → NaOH + 1 2 H2 (1) Cu + 2AgNO3 → Cu(NO3)2 + 2Ag (2) Zn + 2HCl → ZnCl2 + H2 (3) CuO + H2 0 t ⎯⎯→ Cu + H2O (4) ……. GV gîi ý HS tÝnh SOXH cña c¸c nguyªn tè trong c¸c ph¶n øng ®· nªu vµ rót ra nhËn xÐt. HS tÝnh SOXH vµ nhËn xÐt. C¸c ph¶n øng (1, 2, 3, 4) ®Òu lµ ph¶n øng oxi ho¸ – khö. GV chiÕu nhËn xÐt lªn mµn h×nh : Trong ho¸ häc v« c¬, ph¶n øng thÕ bao giê còng lµ ph¶n øng oxi ho¸ – HS : Ghi nhËn xÐt.
- 20. khö. Ho¹t ®éng 4(20 phót) 4. Ph¶n øng trao ®æi GV yªu cÇu HS nh¾c l¹i ®Þnh nghÜa ph¶n øng trao ®æi ®· ®−îc häc ? HS : Ph¶n øng trao ®æi x¶y ra theo s¬ ®å : AB + XY → AY + XB GV h−íng dÉn HS viÕt ph−¬ng tr×nh ph¶n øng cña mét sè ph¶n øng trao ®æi ? HS cã thÓ ®−a ra c¸c vÝ dô sau : NaOH + HCl → NaCl + H2O (1) 2NaOH + CuCl2 → Cu(OH)2↓ + 2NaCl (2) AgNO3 + NaCl → AgCl↓ + NaNO3 (3) CaCO3 + 2HNO3 → Ca(NO3)2 + CO2↑ + H2O (4) …… GV gîi ý HS tÝnh SOXH cña c¸c nguyªn tè trong c¸c ph¶n øng ®· nªu vµ rót ra nhËn xÐt. HS tÝnh SOXH vµ rót ra nhËn xÐt : C¸c ph¶n øng (1, 2, 3, 4) ®Òu kh«ng cã sù thay ®æi SOXH cña c¸c nguyªn tè → kh«ng ph¶i lµ ph¶n øng oxi ho¸ – khö. GV chiÕu nhËn xÐt lªn mµn h×nh : Ph¶n øng trao ®æi lu«n kh«ng ph¶i lµ ph¶n øng oxi ho¸ – khö.
- 21. Ho¹t ®éng 5(5 phót) II. KÕt luËn GV gîi ý HS th¶o luËn : – Dùa vµo sù thay ®æi SOXH cã thÓ chia ph¶n øng v« c¬ thµnh mÊy lo¹i ? – Mçi lo¹i bao gåm nh÷ng kiÓu ph¶n øng nµo ? HS kÕt luËn : Dùa vµo sù thay ®æi SOXH cã thÓ chia ph¶n øng ho¸ häc v« c¬ thµnh hai lo¹i : – Ph¶n øng ho¸ häc cã sù thay ®æi SOXH lµ ph¶n øng oxi ho¸ – khö. Bao gåm c¸c ph¶n øng thÕ, mét sè ph¶n øng ho¸ hîp vµ mét sè ph¶n øng ph©n huû. – Ph¶n øng ho¸ häc kh«ng cã sù thay ®æi SOXH, kh«ng ph¶i lµ ph¶n øng oxi ho¸ – khö. Bao gåm c¸c ph¶n øng trao ®æi, mét sè ph¶n øng ho¸ hîp vµ mét sè ph¶n øng ph©n huû. GV bæ sung : Dùa trªn c¬ së sù thay ®æi SOXH th× viÖc ph©n lo¹i ph¶n øng võa tæng qu¸t võa b¶n chÊt h¬n so víi viÖc ph©n lo¹i dùa trªn sè l−îng c¸c chÊt tr−íc vµ sau ph¶n øng. Tuy nhiªn, ®Ó thuËn lîi cã thÓ sö dông c¶ hai c¸ch ph©n lo¹i.
- 22. Ho¹t ®éng 6(5 phót) Cñng cè bµi – LuyÖn tËp • GV chiÕu s¬ ®å ph©n lo¹i ph¶n øng lªn mµn h×nh : • GV h−íng dÉn HS tr¶ lêi c¸c bµi tËp 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8 (SGK). Bµi tËp vÒ nhµ : 9 (SGK) d. h−íng dÉn gi¶i bμi tËp SGK 1. §¸p ¸n A. 2. §¸p ¸n B. 3. §¸p ¸n A. 4. §¸p ¸n D. 5. C¸c ph¶n øng oxi ho¸ – khö lµ : c, e, g. 9. ViÕt c¸c ph−¬ng tr×nh ph¶n øng a) 2KClO3 → 2KCl + 3O2 (1) O2 + S → SO2 (2) SO2 + 2NaOH → Na2SO3 + H2O (3) → ph¶n øng (1), (2) lµ oxi ho¸ – khö. b) S + H2 → H2S (1) Mét sè ph¶n øng ho¸ hîp Cã sù thay ®æi SOXH (ph¶n øng oxi ho¸ – khö) Kh«ng cã sù thay ®æi SOXH (ph¶n øng kh«ng oxi ho¸ – khö) Mét sè ph¶n øng ph©n huû Ph¶n øng thÕ Mét sè ph¶n øng ho¸ hîp Mét sè ph¶n øng ph©n huû Ph¶n øng trao ®æi Ph¶n øng ho¸ häc
- 23. 2H2S + 3O2→ 2SO2 + 2H2O (2) 2SO2 + O2 → 2SO3 (3) SO3 + H2O → H2SO4 (4) → ph¶n øng (1), (2), (3) lµ oxi ho¸ – khö. TiÕt 34 luyÖn tËp : ph¶n øng oxi ho¸ – khö A. Môc tiªu 1. Cñng cè kiÕn thøc vÒ ph¶n øng oxi ho¸ – khö, chÊt oxi ho¸, chÊt khö, sù oxi ho¸, sù khö vµ ph©n lo¹i ph¶n øng ho¸ häc. 2. RÌn luyÖn kÜ n¨ng lËp ph−¬ng tr×nh ph¶n øng oxi ho¸ – khö theo ph−¬ng ph¸p th¨ng b»ng electron. B. ChuÈn bÞ cña GV vμ HS • GV : M¸y tÝnh, m¸y chiÕu, hÖ thèng c©u hái vµ bµi tËp theo SGK. • HS : ¤n tËp kiÕn thøc vµ chuÈn bÞ bµi tËp theo SGK. C. TiÕn tr×nh d¹y – häc Ho¹t ®éng cña GV Ho¹t ®éng cña HS Ho¹t ®éng 1 (10 phót) a. kiÕn thøc cÇn n¾m v÷ng GV yªu cÇu c¸c nhãm HS th¶o luËn vµ «n tËp theo hÖ thèng c©u hái sau : – ThÕ nµo lµ ph¶n øng oxi ho¸ – khö chÊt oxi ho¸ ? ChÊt khö ? Sù oxi ho¸ ? Sù khö ? Cho vÝ dô ? – C¸c b−íc tiÕn hµnh lËp ph−¬ng tr×nh cña ph¶n øng oxi ho¸ – khö ? Cho vÝ HS tù th¶o luËn theo tõng nhãm, sau ®ã cö ®¹i diÖn tr×nh bµy.
- 24. dô ? – CãthÓ ph©n chia c¸c ph¶n øng ho¸ häc thµnh mÊy lo¹i dùa vµo sù thay ®æi SOXH ? Cho vÝ dô ? Ho¹t ®éng 2 (14 phót) b. bμi tËp GV lÇn l−ît chiÕu c¸c bµi tËp 1, 2, 3, 4 (SGK) lªn mµn h×nh vµ h−íng dÉn HS tr¶ lêi : 1. Lo¹i ph¶n øng nµo sau ®©y lu«n lu«n kh«ng lµ ph¶n øng oxi ho¸ khö ? A. Ph¶n øng ho¸ hîp. B. Ph¶n øng ph©n huû. C. Ph¶n øng thÕ trong ho¸ v« c¬. D. Ph¶n øng trao ®æi. HS : ChuÈn bÞ 1 phót. → §¸p ¸n D. 2. Lo¹i ph¶n øng nµo sau ®©y lu«n lµ ph¶n øng oxi ho¸ – khö ? A. Ph¶n øng ho¸ hîp. B. Ph¶n øng ph©n huû. C. Ph¶n øng thÕ trong ho¸ v« c¬. D. Ph¶n øng trao ®æi. HS : ChuÈn bÞ 1 phót. → §¸p ¸n C. 3. Cho ph¶n øng : M2Ox + HNO3 → M(NO3)3 + … Khi x cã gi¸ trÞ bao nhiªu th× ph¶n øng trªn kh«ng thuéc lo¹i ph¶n øng oxi ho¸ – khö ? A. x = 1 B. x = 2 C. x = 1 hoÆc x = 2 D. x = 3 HS : ChuÈn bÞ 2 phót. → §¸p ¸n D.
- 25. 4. C©u nµo®óng, c©u nµo sai trong c¸c c©u sau ®©y ? a) Sù oxi ho¸ mét nguyªn tè lµ sù lÊy bít electron cña nguyªn tè ®ã lµm cho SOXH cña nã t¨ng lªn. b) ChÊt oxi ho¸ lµ chÊt thu electron, lµ chÊt chøa nguyªn tè mµ SOXH cña nã t¨ng sau ph¶n øng. c) Sù khö mét nguyªn tè lµ sù thu thªm electron cña nguyªn tè ®ã, lµm cho SOXH cña nguyªn tè ®ã gi¶m xuèng. d) ChÊt khö lµ chÊt thu electron, lµ chÊt chøa nguyªn tè mµ SOXH cña nã gi¶m sau ph¶n øng. GV nhËn xÐt, cho ®iÓm. HS : ChuÈn bÞ 2 phót → C©u ®óng : a, c. C©u sai : b, d. Ho¹t ®éng 3 (20 phót) GV lÇn l−ît chiÕu c¸c bµi tËp 5, 6, 7, 8, 9 lªn mµn h×nh ®Ó HS chuÈn bÞ. 5. H·y x¸c ®Þnh SOXH cña c¸c nguyªn tè : HS : ChuÈn bÞ 3 phót – Nit¬ trong NO, NO2, N2O5, HNO3, HNO2, NH3, NH4Cl. – 2 N O, + 4 2N O , + 5 5 2 5 3N O , H N O , + + 3 2H N O + , 3 3 3 4N H , N H Cl. − − – Clo trong HCl, HClO, HClO2, HClO4, CaOCl2. – 1 1 3 7 2 4HCl, HClO, HClO , HClO , − + + + 2CaOCl . ο – Mangan trong MnO2, KMnO4, K2MnO4, MnSO4. – 4 7 6 2 4 2 4MnO , K MnO , K MnO , + + +
- 26. 2 4MnSO . + – Cromtrong K2Cr2O7, Cr2(SO4)3, Cr2O3. – 6 3 3 22 2 7 4 3 2 3K Cr O , Cr (SO ) , Cr O + + + – L−u huúnh trong H2S, SO2, H2SO3, H2SO4, FeS, FeS2. – 2 4 4 6 2 2 2 3 2 4H S, S O , H S O , H S O , − + + + 2 1 2Fe S, Fe S . − − 6. Cho biÕt ®· x¶y ra sù oxi ho¸ vµ sù khö nh÷ng chÊt nµo trong nh÷ng ph¶n øng thÕ sau : a) Cu + 2AgNO3 → Cu(NO3)2 + 2Ag b) Fe + CuSO4 → FeSO4 + Cu c) 2Na + 2H2O → 2NaOH + H2 HS : ChuÈn bÞ 2 phót. a) Sù oxi ho¸ Cu vµ sù khö Ag + (trong AgNO3) b) Sù oxi ho¸ Fe vµ sù khö 2 Cu + (trong CuSO4) c) Sù oxi ho¸ Na vµ sù khö H + (trong H2O) 7. Dùa vµo sù thay ®æi SOXH, t×m chÊt oxi ho¸ vµ chÊt khö trong nh÷ng ph¶n øng sau : a) 2H2 + O2 0 t ⎯⎯→ 2H2O b) 2KNO3 0 t ⎯⎯→ 2KNO2 + O2 c) NH4NO2 0 t ⎯⎯→ N2 + 2H2O d) Fe2O3 + 2Al 0 t ⎯⎯→ 2Fe + Al2O3 HS : ChuÈn bÞ 2 phót. a) ChÊt oxi ho¸ lµ O2, chÊt khö lµ H2. b) ChÊt oxi ho¸ lµ 5 N + , chÊt khö lµ 2 O − (®Òu trong ph©n tö KNO3). c) ChÊt oxi ho¸ lµ 3 N + , chÊt khö lµ 3 N − (®Òu trong ph©n tö NH4NO2). d) ChÊt oxi ho¸ lµ 3 Fe + (trong Fe2O3) vµ chÊt khö lµ Al. 8. Dùa vµo sù thay ®æi SOXH, chØ râ chÊt oxi ho¸, chÊt khö trong c¸c ph¶n øng oxi ho¸ khö sau : HS : ChuÈn bÞ 2 phót
- 27. a) Cl2 +2HBr → 2HCl + Br2 b) Cu + 2H2SO4 → CuSO4 + SO2 + + 2H2O c) 2HNO3 + 3H2S → 3S + 2NO + + 4H2O d) 2FeCl2 + Cl2 → 2FeCl3 a) Cl2 lµ chÊt oxi ho¸, Br − trong HBr lµ chÊt khö. b) Cu lµ chÊt khö, 6 S + trong H2SO4 lµ chÊt oxi ho¸. c) 5 N + trong HNO3 lµ chÊt oxi ho¸, 2 S − trong H2S lµ chÊt khö. d) 2 Fe + trong FeCl2 lµ chÊt khö, Cl2 lµ chÊt oxi ho¸. 9. C©n b»ng ph−¬ng tr×nh ph¶n øng oxi ho¸ – khö sau b»ng ph−¬ng ph¸p th¨ng b»ng electron vµ cho biÕt chÊt khö, chÊt oxi ho¸ ë mçi ph¶n øng : a) Al + Fe3O4 o t ⎯⎯→ Al2O3 + Fe b) FeSO4 + KMnO4 + H2SO4 → → Fe2(SO4)3 + MnSO4 + K2SO4 + H2O c) FeS2 + O2 o t ⎯⎯→ Fe2O3 + SO2 d) KClO3 o t ⎯⎯→ KCl + O2 e) Cl2 + KOH o t ⎯⎯→ KCl + KClO3 + H2O HS : ChuÈn bÞ 5 phót : a) 0 8/3 3 0 4 33 2 Al Fe O Al O Fe + + + → + (khö) (oxi ho¸) 0 3 8/3 0 3 4 3 2Al 2Al 6e 3 Fe 8e 3Fe + + → + + → 8Al + 3Fe3O4 → 4Al2O3 + 9Fe b) 2 7 4 4 2 4FeSO K MnO H SO + + + + → (khö) (oxi ho¸) 3 2 2 4 3 4 2 4 2Fe (SO ) MnSO K SO H O + + + + + 2 3 7 2 3 5 2 2Fe 2Fe 2e Mn 5e Mn + + + + → + + → 10FeSO4 + 2KMnO4 + 8H2SO4 →
- 28. → 5Fe2(SO4)3 +2MnSO4 + K2SO4 + + 8H2O c) 2 1 0 3 2 5 2 2 2 2 3 2FeS O Fe O S O + − + − + − + → + (khö) (oxi ho¸) 2 2 1 3 4 0 2 2 4 11 Fe S Fe 2 S 11e O 4e 2O + − + + − → + + + → 4FeS2 + 11O2 → 2Fe2O3 + 8SO2 d) 5 2 1 0 3 2KClO KCl O + − − → + 5 Cl + lµ chÊt oxi ho¸ 2 O − lµ chÊt khö 5 1 2 2 2 1 Cl 6e Cl 6O 3O 12e + − − + → → + 2KClO3 → 2KCl + 3O2 e) 0 1 5 2 3 2Cl KOH KCl KClO H O − + + → + + 0 2Cl võa lµ chÊt oxi ho¸ võa lµ chÊt khö. o 5 o 1 1 5 Cl Cl 5e Cl 1e Cl + − → + + → 3Cl2 + 6KOH → 5KCl + KClO3 + + 3H2O GV yªu cÇu HS nhËn xÐt bµi lµm, GV bæ sung nÕu cÇn vµ cho ®iÓm.
- 29. Ho¹t ®éng 4(1 phót) DÆn dß – Bµi tËp vÒ nhµ • GV yªu cÇu HS cñng cè l¹i toµn bé kiÕn thøc cña ch−¬ng. • Bµi tËp vÒ nhµ : 10, 11, 12 (SGK). TiÕt 35 luyÖn tËp : ph¶n øng oxi ho¸ – khö (TiÕp) A. Môc tiªu 1. TiÕp tôc rÌn luyÖn kÜ n¨ng lËp ph−¬ng tr×nh ph¶n øng oxi ho¸ – khö theo ph−¬ng ph¸p th¨ng b»ng electron. 2. RÌn luyÖn kÜ n¨ng gi¶i c¸c bµi tËp cã tÝnh to¸n ®¬n gi¶n vÒ ph¶n øng oxi ho¸ – khö. B. ChuÈn bÞ cña GV vμ HS • GV : M¸y tÝnh, m¸y chiÕu, hÖ thèng c©u hái vµ bµi tËp. • HS : ChuÈn bÞ bµi tËp theo SGK. C. TiÕn tr×nh d¹y – häc Ho¹t ®éng cña GV Ho¹t ®éng cña HS b. bμi tËp (tiÕp) Ho¹t ®éng 1 (3 phót) GV chiÕu ®Ò bµi tËp 10 lªn mµn h×nh ®Ó HS chuÈn bÞ. 10. Cã thÓ ®iÒu chÕ MgCl2 b»ng : – Ph¶n øng ho¸ hîp. – Ph¶n øng thÕ. HS : ChuÈn bÞ 1 phót. – Ph¶n øng ho¸ hîp : Mg + Cl2 o t ⎯⎯→ MgCl2 – Ph¶n øng thÕ :
- 30. – Ph¶n øngtrao ®æi. ViÕt ph−¬ng tr×nh ho¸ häc cña c¸c ph¶n øng. Mg + 2HCl → MgCl2 + H2 ↑ – Ph¶n øng trao ®æi : BaCl2 + MgSO4 → MgCl2 + BaSO4 ↓ Ho¹t ®éng 2 (3 phót) GV chiÕu ®Ò bµi tËp 11 lªn mµn h×nh : 11. Cho nh÷ng chÊt sau : CuO, dung dÞch HCl, H2, MnO2. a) Chän tõng cÆp trong nh÷ng chÊt ®· cho ®Ó x¶y ra ph¶n øng oxi ho¸ – khö vµ viÕt ph−¬ng tr×nh ho¸ häc cña c¸c ph¶n øng. b) Cho biÕt chÊt oxi ho¸, chÊt khö, sù oxi ho¸ vµ sù khö trong nh÷ng ph¶n øng ho¸ häc nãi trªn. GV nhËn xÐt, cho ®iÓm. HS : ChuÈn bÞ 1 phót. C¸c ph¶n øng oxi ho¸ – khö : CuO + H2 o t ⎯⎯→ Cu + H2O MnO2 +4HCl o t ⎯⎯→ MnCl2 + Cl2 +2H2O ChÊt khö : H2 ; HCl. ChÊt oxi ho¸ : CuO ; MnO2. Sù oxi hãa : H2 ; HCl. Sù khö: CuO ; MnO2. Ho¹t ®éng 3 (5 phót) GV chiÕu ®Ò bµi tËp 12 lªn mµn h×nh : 12. Hoµ tan 1,39g muèi FeSO4.7H2O trong dung dÞch H2SO4 lo·ng, d−. Cho dung dÞch nµy t¸c dông víi dung dÞch KMnO4 0,1M. TÝnh thÓ tÝch dung dÞch KMnO4 tham gia ph¶n øng. HS : ChuÈn bÞ 3 phót. – Ph−¬ng tr×nh ph¶n øng : 10FeSO4 + 2KMnO4 + 8H2SO4 → → 5Fe2(SO4)3 + K2SO4 + 2MnSO4 + + 8H2O 4 2 4FeSO .7H O FeSO 1,39 n n 278 = = 0,005 (mol)= → 4 4KMnO FeSO 1 n .n 5 = =
- 31. 0,005 5 0,001 (mol)= → 4ddKMnO 0,001 V0,01 ( ) 0,1 = = hay 10ml. GV nhËn xÐt bµi lµm cña HS, gi¶i thÝch c¸c b−íc tiÕn hµnh tÝnh to¸n, sau ®ã cho ®iÓm. §Ó cñng cè thªm kÜ n¨ng gi¶i bµi tËp vÒ ph¶n øng oxi ho¸ – khö. GV chiÕu c¸c bµi tËp sau lªn mµn h×nh, cho HS luyÖn tËp. Ho¹t ®éng 4 (10 phót) 14. Kim lo¹i Al t¸c dông víi dung dÞch HNO3 ë c¸c ®iÒu kiÖn kh¸c nhau thu ®−îc muèi Al(NO3)3 vµ hçn hîp khÝ A gåm NO, NO2 cã thµnh phÇn thay ®æi. • ë t1 o C cã 3 4 A C Hd 1,1.= • ë t2 o C cã 2 A H Sd 1,3.= a) ViÕt vµ c©n b»ng c¸c ph¶n øng xÈy ra ë t1 vµ t2 o C ? b) T×m kho¶ng c¸ch x¸c ®Þnh cña gi¸ trÞ 2 A Od ? HS : ChuÈn bÞ 5 phót. GV gîi ý HS t×m tØ lÖ % thÓ tÝch gi÷a 2 khÝ NO vµ NO2 ë tõng ®iÒu kiÖn, sau ®ã viÕt vµ c©n b»ng 2 ph−¬ng tr×nh ph¶n øng t¹o ra 2 khÝ. Cuèi cïng céng a) ë t1 o C : gäi α lµ % VNO trong hçn hîp A.
- 32. l¹i thu ®−îcph−¬ng tr×nh ph¶n øng ®óng theo ®Ò bµi. → A 30. 46(100 ) M 1,1.40 100 α + − α = = → α = 12,5% → 2 NO NO n 12,5 1 n 87,5 7 = = Ph−¬ng tr×nh ph¶n øng. 10Al + 54HNO3 → 10Al(NO3)3 + 3NO + 21NO2 + 27H2O ë t2 o C : gäi β lµ % VNO trong hçn hîp A. A 30 46(100 ) M 1,3.34 100 β + − β = = → β = 11,25% → 2 NO NO n 11,25 1 n 88,75 8 = = Ph−¬ng tr×nh ph¶n øng : 11Al + 60HNO3 → 11Al(NO3)3 + 3NO + 24NO2 + 30H2O b) NÕu A chØ cã NO : 2 A O 30 d 0,9375 32 = = NÕu A chØ cã NO2 : 2 A O 46 d 1,4375 32 = = → 0,9375 < 2 A Od < 1,4375 GV yªu cÇu mét HS kh¸c nhËn xÐt bµi lµm, sau ®ã GV bæ sung, ®¸nh gi¸ vµ cho ®iÓm.
- 33. GV bæ sung: Víi ph¶n øng cã t¹o ra nhiÒu s¶n phÈm khö th× cÇn chó ý tíi tû lÖ sè mol gi÷a c¸c s¶n phÈm trong ph−¬ng tr×nh ph¶n øng theo ®iÒu kiÖn cña ®Ò bµi. Ho¹t ®éng 5 (10 phót) 15. Cho Kali iotua t¸c dông víi Kali pemanganat trong dung dÞch axit sunfric, ng−êi ta thu ®−îc 1,2g mangan (II) sunfat. a) TÝnh sè gam iot t¹o thµnh. b) TÝnh khèi l−îng kali iotua tham gia ph¶n øng. HS th¶o luËn, chuÈn bÞ 5 phót. Ph−¬ng tr×nh ph¶n øng : 10KI + 2KMnO4 + 8H2SO4 → 6K2SO4 + 2MnSO4 + 5I2 + 8H2O a) TÝnh theo ph−¬ng tr×nh ph¶n øng : 2 4I MnSO 5 5.1,2 n .n 0,02mol 2 2.151 = = ≈ → 2Im = 0,02. 254 = 5,08g. b) nKI = 5. 4MnSO 5.1,2 n 151 = ≈ 0,04mol → mKI = 0,04.166 = 6,64g. GV cho HS nhËn xÐt bµi lµm, h−íng dÉn HS c¸ch c©n b»ng ph¶n øng oxi ho¸ – khö vµ tÝnh to¸n theo ph−¬ng tr×nh ph¶n øng. §¸nh gi¸, cho ®iÓm. Ho¹t ®éng 6 (10 phót) 16. Cho 1,35g hçn hîp gåm Cu, Mg, HS : Th¶o luËn, chuÈn bÞ 5 phót :
- 34. Al t¸c dônghÕt víi dung dÞch HNO3 thu ®−îc hçn hîp khÝ gåm 0,01mol NO vµ 0,04mol NO2. TÝnh khèi l−îng muèi t¹o ra trong dung dÞch. – ViÕt c¸c ph−¬ng tr×nh ph¶n øng cã thÓ x¶y ra. – Tr×nh bµy c¸ch lµm. GV h−íng dÉn HS viÕt c¸c qu¸ tr×nh oxi ho¸ vµ qu¸ tr×nh khö, sau ®ã sö dông nguyªn t¾c b¶o toµn electron ®Ó tÝnh khèi l−îng muèi. Qu¸ tr×nh oxi ho¸ : Cu → Cu2+ + 2e x → x → 2x Mg → Mg2+ + 2e y → y → 2y Al → Al3+ + 3e z → z → 3z Qu¸ tr×nh khö : 5 2 N 3e N (NO) + + + → 0,03 ← 0,01 5 4 2N 1e N (NO ) + + + → 0,04 ← 0,04 ¸p dông nguyªn t¾c BTE ta cã : 2x + 2y + 3z = 0,03 + 0,04 = 0,07 → 3NO n 0,07− = GV nhËn xÐt vÒ c¸ch gi¶i theo nguyªn t¾c BTE trong ph¶n øng oxi ho¸ – khö. §¸nh gi¸, cho ®iÓm. → mmuèi nitrat = 1,35 + 62. 0,07 = = 5,69g Ho¹t ®éng 7 (4 phót) DÆn dß – Bµi tËp vÒ nhµ
- 35. • GV :Yªu cÇu HS c©n b»ng thµnh th¹o c¸c ph¶n øng oxi ho¸ – khö theo ph−¬ng ph¸p th¨ng b»ng electron, rÌn luyÖn kÜ n¨ng tÝnh to¸n theo ph−¬ng tr×nh vµ biÕt sö dông nguyªn t¾c b¶o toµn electron gi¶i nhanh bµi tËp(*) • Bµi tËp vÒ nhµ : GV h−íng dÉn HS lµm thªm c¸c bµi tËp sau ®©y : 1. Cã 2 mÉu kim lo¹i A cã cïng khèi l−îng, mçi mÉu tan hoµn toµn trong dung dÞch HCl vµ dung dÞch H2SO4 ®Æc nãng thu ®−îc khÝ H2 vµ SO2 ( 2 2SO HV 1,5.V= trong cïng ®iÒu kiÖn). BiÕt khèi l−îng muèi clorua b»ng 63,5% khèi l−îng muèi sunfat. X¸c ®Þnh tªn kim lo¹i A. 2. Cho m g Fe t¸c dông chËm víi oxi kh«ng khÝ, sau mét thêi gian thu ®−îc 12g hçn hîp A gåm Fe vµ c¸c oxit FeO, Fe2O3, Fe3O4. Hoµ tan hoµn toµn hçn hîp A trong dung dÞch HNO3 lo·ng d− thu ®−îc 2,24 lit khÝ NO duy nhÊt (®ktc). a) ViÕt ph−¬ng tr×nh ph¶n øng xÈy ra. b) TÝnh m. 3. Nung nãng Cu trong kh«ng khÝ, sau mét thêi gian ®−îc chÊt r¾n A. Hoµ tan A trong H2SO4 ®Æc nãng ®−îc dung dÞch B vµ khÝ C. KhÝ C t¸c dông víi dung dÞch KOH thu ®−îc dung dÞch D. D võa t¸c dông víi BaCl2 võa t¸c dông víi NaOH. Cho B t¸c dông víi KOH. ViÕt ph−¬ng tr×nh ph¶n øng x¶y ra trong thÝ nghiÖm trªn. d. h−íng dÉn gi¶i bμi tËp 1. Gäi x, y lµ ho¸ trÞ cña A khi ph¶n øng víi HCl, H2SO4 vµ a lµ sè mol cña A (y > x) : 2A + 2xHCl → 2AClx + xH2 ↑ a a 1 2 ax 2A + 2yH2SO4 → A2(SO4)y + ySO2 ↑ + 2y H2O (*) Xem thªm : Cao Cù Gi¸c. H−íng dÉn gi¶i nhanh bµi tËp ho¸ häc (3 tËp). NXB §¹i häc Quèc gia Hµ Néi, 2001.
- 36. a 1 2 a 1 2 ay Theo bµi ra: 1 2 ay = 1,5. 1 2 ax → y = 1,5x → x 2 y 3 =⎧ ⎨ =⎩ → a(A + 35,5x) = 0,635. 1 2 a(2A + 96y) → A = 56 (Fe). 2. a) C¸c ph¶n øng : 2Fe + O2 → 2FeO (1) 4Fe + 3O2 → 2Fe2O3 (2) 3Fe + 2O2 → Fe3O4 (3) Fe + 4 HNO3 → Fe(NO3)3 + NO ↑ + 2H2O (4) 3FeO + 10 HNO3 → 3Fe(NO3)3 + NO ↑ + 5H2O (5) Fe2O3 + 6HNO3 → 2Fe(NO3)3 + 3H2O (6) 3Fe3O4 + 28HNO3 → 9Fe(NO3)3 + NO ↑ + 14 H2O (7) b) Tõ c¸c ph¶n øng trªn ta thÊy l−îng Fe ban ®Çu ®· chuyÓn hÕt vµo dung dÞch ë d¹ng Fe3+ . Ta cã : Qu¸ tr×nh oxi ho¸ : Fe → Fe3+ + 3e m 56 → 3m 56 Qu¸ tr×nh khö : O2 + 4e → 2O2– 12 m 32 − → 12 m 8 − 5 2 N 3e N (NO) + + + → 0,3 ← 0,1 ¸p dông nguyªn t¾c BTE ta cã :
- 37. 3m 12 m 0,3m 10,08g 56 8 − = + → = Chó ý : HS cã thÓ gi¶i theo c¸ch sau : Gäi x, y, z, t lµ sè mol cña Fe, FeO, Fe3O4, Fe2O3 trong 12g hçn hîp A. Ta cã hÖ ph−¬ng tr×nh to¸n häc : 56x + 72y + 232z + 160t = 12 (1) y + 4z + 3t = 12 m 16 − (mol nguyªn tö oxi) (2) x + y + 3z + 2t = m 56 (mol nguyªn tö s¾t) (3) x + y z 3 3 + = 0,1 (mol NO) (4) Chia ph−¬ng tr×nh (1) cho 8, råi céng víi (4) sau khi ®· nh©n 3. Ta cã : 10x + 10y + 30z + 20t = 10(x + y + 3z + 2t) = 1,8 (5) Thay (3) vµo (5) → m = 10,08. NhËn xÐt : C¸ch gi¶i nµy ph¶i dïng nhiÒu ®Õn kÜ thuËt to¸n häc ®Ó gi¶i hÖ ph−¬ng tr×nh vµ kh«ng cho biÕt b¶n chÊt cña c¸c qu¸ tr×nh oxi ho¸ – khö x¶y ra. 3. C¸c ph−¬ng tr×nh ph¶n øng : 2Cu + O2 o t ⎯⎯→ 2CuO (1) • V× A t¸c dông víi H2SO4 ®Æc nãng thu ®−îc khÝ C → chÊt r¾n A cßn d− Cu : Cu + 2H2SO4 (®) o t ⎯⎯→ CuSO4 + SO2 ↑ + 2H2O (2) CuO + H2SO4 → CuSO4 + H2O (3) • Dung dÞch B lµ CuSO4 vµ khÝ C lµ SO2.
- 38. • C t¸cdông víi KOH : SO2 + 2KOH → K2SO3 + H2O SO2 + KOH → KHSO3 • Dung dÞch D cã chøa K2SO3 vµ KHSO3 : 2KHSO3 + 2NaOH → K2SO3 + Na2SO3 + 2H2O K2SO3 + BaCl2 → BaSO3 ↓ + 2KCl • B t¸c dông víi dung dÞch KOH : CuSO4 + 2KOH → Cu(OH)2 ↓ + K2SO4. TiÕt 36 bμi thùc hμnh sè 1 ph¶n øng oxi ho¸ – khö A. Môc tiªu 1. RÌn luyÖn kÜ n¨ng thùc hµnh thÝ nghiÖm ho¸ häc : lµm viÖc víi dông cô, ho¸ chÊt ; thao t¸c vµ quan s¸t c¸c hiÖn t−îng xÈy ra trong khi lµm thÝ nghiÖm. 2. VËn dông kiÕn thøc vÒ ph¶n øng oxi ho¸ – khö ®Ó gi¶i thÝch c¸c hiÖn t−îng x¶y ra trong thÝ nghiÖm. 3. BiÕt c¸ch viÕt t−êng tr×nh cho giê thùc hµnh. B. ChuÈn bÞ cña GV vμ HS • GV chuÈn bÞ dông cô vµ ho¸ chÊt víi sè l−îng ®ñ cho HS thùc hµnh theo tõng nhãm : 1. Dông cô : – èng nghiÖm. – èng hót nhá giät.
- 39. – KÑp lÊyho¸ chÊt. – Th×a lÊy ho¸ chÊt. – Gi¸ ®Ó èng nghiÖm. 2. Ho¸ chÊt : – Dung dÞch H2SO4 lo·ng. – Dung dÞch FeSO4. – Dung dÞch KMnO4 lo·ng. – Dung dÞch CuSO4. – KÏm viªn. – §inh s¾t nhá, ®¸nh s¹ch. • HS : ¤n tËp vÒ ph¶n øng oxi ho¸ – khö; nghiªn cøu tr−íc ®Ó n¾m v÷ng dông cô, ho¸ chÊt vµ c¸ch lµm tõng thÝ nghiÖm. C. TiÕn tr×nh d¹y – häc Ho¹t ®éng cña GV Ho¹t ®éng cña HS Ho¹t ®éng 1 (5 phót) kiÓm tra c¸c kiÕn thøc cã liªn quan ®Õn bµi thùc hµnh GV kiÓm tra HS c¸c kiÕn thøc cã liªn quan ®Õn néi dung bµi thùc hµnh : – Ph¶n øng kim lo¹i víi dung dÞch axit. – Ph¶n øng kim lo¹i víi dung dÞch muèi. – Ph¶n øng oxi ho¸ – khö trong m«i tr−êng axit. HS tr¶ lêi c¸c c©u hái lÝ thuyÕt cña GV. i. néi dung thÝ nghiÖm vµ c¸ch tiÕn hµnh Ho¹t ®éng 2 (10 phót) ThÝ nghiÖm 1. Ph¶n øng gi÷a kim lo¹i víi dung dÞch axit
- 40. GV : H−íngdÉn c¸c nhãm HS tiÕn hµnh lµm TN nh− SGK tr×nh bµy. HS : TiÕn hµnh thÝ nghiÖm theo c¸c b−íc : – Rãt vµo èng nghiÖm kho¶ng 2ml dung dÞch H2SO4 lo·ng 15%. – Cho tiÕp vµo èng nghiÖm mét viªn kÏm nhá. GV : H−íng dÉn HS quan s¸t hiÖn t−îng x¶y ra trong èng nghiÖm. HS : Quan s¸t hiÖn t−îng, ghi chÐp vµo vë thùc hµnh. GV gäi ®¹i diÖn tõng nhãm nªu hiÖn t−îng thÝ nghiÖm, viÕt ph−¬ng tr×nh ph¶n øng vµ gi¶i thÝch (GV cã thÓ cho c¸c nhãm HS ghi vµo b¶ng nhãm, sau ®ã d¸n lªn b¶ng vµ gäi c¸c nhãm kh¸c bæ sung). HS nhËn xÐt hiÖn t−îng : – Viªn kÏm tan ra. – Bät khÝ hi®ro næi lªn trong èng nghiÖm. Ph−¬ng tr×nh ph¶n øng : Zn + H2SO4 → ZnSO4 + H2 ↑ GV yªu cÇu HS x¸c ®Þnh sù thay ®æi SOXH cña c¸c nguyªn tè ®Ó x¸c ®Þnh vai trß tõng chÊt trong ph¶n øng. HS x¸c ®Þnh : Zn – chÊt khö. H2SO4 – chÊt oxi ho¸ Ho¹t ®éng 3 (10 phót) ThÝ nghiÖm 2. Ph¶n øng gi÷a kim lo¹i vµ dung dÞch muèi GV : H−íng dÉn HS lµm thÝ nghiÖm nh− SGK tr×nh bµy. HS : TiÕn hµnh thÝ nghiÖm theo c¸c b−íc sau : – Rãt vµo èng nghiÖm kho¶ng 2ml dung dÞch CuSO4 lo·ng. – Cho vµo èng nghiÖm mét ®inh s¾t ®· ®−îc lµm s¹ch bÒ mÆt.
- 41. GV : H−íngdÉn HS quan s¸t hiÖn t−îng xÈy ra trong èng nghiÖm. HS : Quan s¸t hiÖn t−îng, ghi chÐp vµo vë thùc hµnh. GV gäi ®¹i diÖn tõng nhãm nªu hiÖn t−îng thÝ nghiÖm, viÕt ph−¬ng tr×nh ph¶n øng vµ gi¶i thÝch. HS nhËn xÐt hiÖn t−îng : – Mµu xanh cña dung dÞch CuSO4 nh¹t dÇn. – Trªn bÒ mÆt ®inh s¾t xuÊt hiÖn líp kim lo¹i ®ång mµu ®á b¸m vµo. Ph−¬ng tr×nh ph¶n øng : Fe + CuSO4 → FeSO4 + Cu GV yªu cÇu HS x¸c ®Þnh sù thay ®æi SOXH cña c¸c nguyªn tè ®Ó x¸c ®Þnh vai trß cña tõng chÊt trong ph¶n øng. HS x¸c ®Þnh : Fe – chÊt khö. CuSO4 – chÊt oxi ho¸. Ho¹t ®éng 4 (10 phót) ThÝ nghiÖm 3. Ph¶n øng oxi ho¸ – khö trong m«i tr−êng axit GV : H−íng dÉn HS lµm thÝ nghiÖm nh− SGK ®· tr×nh bµy. HS : TiÕn hµnh thÝ nghiÖm theo c¸c b−íc : – Rãt vµo èng nghiÖm kho¶ng 2ml dung dÞch FeSO4, thªm vµo ®ã 1ml dung dÞch H2SO4 lo·ng. – Dïng èng nhá giät, nhá vµo èng nghiÖm trªn tõng giät dung dÞch KMnO4, l¾c nhÑ èng nghiÖm sau mçi lÇn thªm mét giät dung dÞch.
- 42. GV : H−íngdÉn HS quan s¸t hiÖn t−îng xÈy ra trong èng nghiÖm. GV gäi ®¹i diÖn tõng nhãm nªu hiÖn t−îng thÝ nghiÖm, viÕt ph−¬ng tr×nh ph¶n øng vµ gi¶i thÝch. HS : Quan s¸t hiÖn t−îng, ghi chÐp vµo vë thùc hµnh. HS nhËn xÐt hiÖn t−îng : – Mµu tÝm cña dung dÞch KMnO4 sÏ mÊt ®i khi nhá tõng giät vµo hçn hîp dung dÞch FeSO4 vµ H2SO4. (§Õn khi mµu tÝm kh«ng nh¹t ®i th× dõng kh«ng nhá tiÕp KMnO4 n÷a). – Ph−¬ng tr×nh ph¶n øng : 2KMnO4 + 10FeSO4 + 8H2SO4 → → 5Fe2(SO4)3 + 2MnSO4 + K2SO4 + 8H2O GV yªu cÇu HS x¸c ®Þnh sù thay ®æi SOXH ®Ó x¸c ®Þnh chÊt oxi ho¸, chÊt khö vµ m«i tr−êng. HS x¸c ®Þnh : FeSO4 – chÊt khö. KMnO4 – chÊt oxi ho¸. H2SO4 – m«i tr−êng ph¶n øng. GV : KÕt luËn, ®¸nh gi¸ kÕt qu¶ thùc hµnh. Ho¹t ®éng 5 (10 phót) ii. c«ng viÖc sau buæi thùc hµnh GV : NhËn xÐt buæi thùc hµnh vµ h−íng dÉn HS thu håi ho¸ chÊt, röa èng nghiÖm, thu dän c¸c dông cô thÝ nghiÖm, vÖ sinh phßng thÝ nghiÖm. HS : Thu dän vÖ sinh phßng thÝ nghiÖm. GV : Yªu cÇu HS lµm t−êng tr×nh theo mÉu. HS : Lµm t−êng tr×nh theo mÉu sau ®©y :
- 43. Ngµy ….. th¸ng….. n¨m ….. Hä vµ tªn : …………………………………………… Líp :……….. Tæ thÝ nghiÖm : ………………………. T−êng tr×nh ho¸ häc bµi sè : ………………………… Tªn bµi : …………………………………………….. Tªn thÝ nghiÖm HiÖn t−îng quan s¸t ®−îc Gi¶i thÝch – ViÕt ph−¬ng tr×nh ph¶n øng
- 45. Ch−¬ng 5 Nhãm halogen TiÕt37 kh¸i qu¸t vÒ nhãm halogen a. môc tiªu 1. Gióp HS biÕt nhãm halogen gåm c¸c nguyªn tè F, Cl, Br, I, At vµ vÞ trÝ cña chóng trong b¶ng tuÇn hoµn, sù biÕn ®æi ®é ©m ®iÖn, b¸n kÝnh nguyªn tö vµ mét sè tÝnh chÊt vËt lý. 2. Gióp HS hiÓu ®−îc : – CÊu h×nh electron cña nguyªn tö, cÊu t¹o ph©n tö halogen. – TÝnh chÊt ho¸ häc c¬ b¶n cña halogen lµ tÝnh oxi ho¸ m¹nh. – Nguyªn nh©n lµm cho tÝnh oxi ho¸ cña c¸c halogen gi¶m tõ Flo ®Õn Iot. – T¹i sao trong hîp chÊt th× F chØ cã sè oxi ho¸ (SOXH) lµ -1 trong khi c¸c halogen cßn l¹i cã SOXH lµ -1, +1, +3, +5 vµ +7. 3. RÌn luyÖn cho HS kÜ n¨ng : – ViÕt ®−îc cÊu h×nh electron ngoµi cïng cña nguyªn tö F, Cl, Br, I. – Dù ®o¸n tÝnh chÊt ho¸ häc c¬ b¶n cña halogen lµ tÝnh oxi ho¸ m¹nh dùa vµo cÊu h×nh electron líp ngoµi cïng. – ViÕt ®−îc c¸c ph−¬ng tr×nh ph¶n øng ho¸ häc chøng minh tÝnh oxi ho¸ m¹nh. b. chuÈn bÞ cña GV vμ HS • GV : M¸y tÝnh, m¸y chiÕu, b¶ng tuÇn hoµn, b¶ng 11 (SGK).
- 46. • HS :¤n l¹i kiÕn thøc vÒ cÊu t¹o nguyªn tö, ®é ©m ®iÖn, SOXH, viÕt cÊu h×nh electron. c. tiÕn tr×nh D¹y – Häc Ho¹t ®éng cña GV Ho¹t ®éng cña HS Ho¹t ®éng 1 (10 phót) I. vÞ trÝ cña nhãm halogen trong b¶ng tuÇn hoµn GV chiÕu b¶ng tuÇn hoµn lªn mµn h×nh, h−íng dÉn HS th¶o luËn : – Nhãm halogen gåm nh÷ng nguyªn tè nµo ? – VÞ trÝ cña chóng trong b¶ng tuÇn hoµn ? HS quan s¸t b¶ng tuÇn hoµn vµ th¶o luËn theo nhãm. GV yªu cÇu HS ®iÒn vµo phiÕu häc tËp sè 1 : HS ®iÒn vµo phiÕu häc tËp. Tªn nguyªn tè KÝ hiÖu ¤ Chu k× GV nªu lÝ do sÏ kh«ng nghiªn cøu nguyªn tè atatin (At). Ho¹t ®éng 2 (15 phót) II. cÊu h×nh electron nguyªn tö, cÊu t¹o ph©n tö
- 47. GV yªu cÇuHS : – ViÕt cÊu h×nh electron líp ngoµi cïng cña c¸c nguyªn tö F, Cl, Br, I vµ cÊu h×nh tæng qu¸t líp ngoµi cïng ? HS : ViÕt cÊu h×nh electron líp ngoµi cïng : F (Z = 9) : 2s2 2p5 . Cl (Z = 17) : 3s2 3p5 . – NhËn xÐt sè electron líp ngoµi cïng ? Sè electron ®éc th©n ? GV h−íng dÉn HS biÓu diÔn sù ph©n bè electron trªn c¸c obitan ë tr¹ng th¸i c¬ b¶n vµ tr¹ng th¸i kÝch thÝch. Br (Z = 35) : 4s2 4p5 . I (Z = 53) : 5s2 5p5 . Tæng qu¸t : n2 np5 . NhËn xÐt : Halogen cã 7 electron ngoµi cïng d¹ng ns2 np5 trong ®ã cã 1 electron ®éc th©n ë tr¹ng th¸i c¬ b¶n. GV : Cho biÕt sè electron ®éc th©n cña c¸c nguyªn tö F, Cl, Br, I ? HS : Nguyªn tö F kh«ng cã ph©n líp d → F chØ cã 1 electron ®éc th©n. C¸c nguyªn tö halogen cßn l¹i cã ph©n líp d → sè electron ®éc th©n cña Cl, Br, I cã 1, 3, 5, 7 electron ®éc th©n tïy tr¹ng th¸i kÝch thÝch. GV ®Æt vÊn ®Ò : Nguyªn tö halogen (X) muèn bÒn ph¶i nh− thÕ nµo ? Tõ ®ã gióp HS dù ®o¸n sù h×nh thµnh liªn kÕt trong ph©n tö X2. HS : Th¶o luËn vÒ cÊu t¹o ph©n tö halogen : X X X X: : : : :+ → ii ii ii ii i i ii ii ii ii hay X – X hoÆc X2 GV chiÕu kÕt luËn lªn mµn h×nh : Liªn kÕt cña X2 kh«ng bÒn l¾m, chóng dÔ bÞ t¸ch thµnh 2 nguyªn tö X. Trong ph¶n øng ho¸ häc, c¸c nguyªn tö nµy rÊt ho¹t ®éng v× chóng dÔ thu thªm 1 electron, do ®ã tÝnh chÊt ho¸ häc c¬ b¶n cña c¸c halogen lµ tÝnh oxi ho¸ m¹nh. HS : Ghi kÕt luËn.
- 48. III. sù biÕn®æi tÝnh chÊt Ho¹t ®éng 3 (5 phót) 1. Sù biÕn ®æi tÝnh chÊt vËt lÝ cña c¸c ®¬n chÊt GV chiÕu b¶ng 11 (SGK) lªn mµn h×nh ®Ó HS nhËn xÐt vÒ sù biÕn ®æi tÝnh chÊt vËt lÝ cña c¸c ®¬n chÊt halogen bao gåm : HS nhËn xÐt sù biÕn ®æi tÝnh chÊt vËt lÝ cña c¸c ®¬n chÊt halogen khi ®i tõ flo ®Õn iot : – Tr¹ng th¸i tËp hîp. – Mµu s¾c. – Tr¹ng th¸i tËp hîp : KhÝ → láng → r¾n. – Mµu s¾c : §Ëm dÇn – NhiÖt ®é nãng ch¶y vµ nhiÖt ®é s«i. – NhiÖt ®é nãng ch¶y vµ nhiÖt ®é s«i : T¨ng dÇn – B¸n kÝnh nguyªn tö. – B¸n kÝnh nguyªn tö : T¨ng dÇn Ho¹t ®éng 4 (3 phót) 2. Sù biÕn ®æi ®é ©m ®iÖn GV cho HS quan s¸t b¶ng 11 (SGK) trªn mµn h×nh vµ yªu cÇu HS nhËn xÐt vÒ sù biÕn ®æi ®é ©m ®iÖn cña c¸c nguyªn tè halogen vµ SOXH cña c¸c nguyªn tè. HS nhËn xÐt : – §é ©m ®iÖn t−¬ng ®èi lín nh−ng gi¶m dÇn. – F cã ®é ©m ®iÖn lín nhÊt nªn nguyªn tè F chØ cã SOXH lµ -1 trong hîp chÊt. C¸c nguyªn tè halogen kh¸c, ngoµi SOXH –1 cßn cã SOXH +1, +3, +5, +7. Ho¹t ®éng 5 (7 phót) 3. Sù biÕn ®æi tÝnh chÊt ho¸ häc cña c¸c ®¬n chÊt
- 49. GV ®Æt vÊn®Ò : Trªn c¬ së vÒ cÊu t¹o nguyªn tö, ®é ©m ®iÖn h·y dù ®o¸n tÝnh chÊt ho¸ häc cña c¸c ®¬n chÊt halogen. HS : Halogen lµ phi kim ®iÓn h×nh dÔ nhËn 1 electron, thÓ hiÖn tÝnh oxi ho¸ m¹nh : X2 + 2e → 2X– GV gîi ý ®Ó HS gi¶i thÝch v× sao halogen cã tÝnh oxi ho¸ gi¶m dÇn ? HS : Tõ F → I tÝnh phi kim vµ tÝnh oxi ho¸ gi¶m dÇn do ®é ©m ®iÖn gi¶m dÇn vµ b¸n kÝnh nguyªn tö t¨ng dÇn. GV yªu cÇu HS gi¶i thÝch v× sao c¸c halogen gièng nhau vÒ tÝnh chÊt ho¸ häc còng nh− thµnh phÇn vµ tÝnh chÊt cña c¸c hîp chÊt do chóng t¹o ra ? HS : V× líp electron ngoµi cïng cã cÊu t¹o t−¬ng tù nhau : ns2 np5 . GV gîi ý ®Ó HS gi¶i thÝch v× sao trong c¸c hîp chÊt F chØ cã SOXH lµ -1 cßn Cl, Br, I cã thÓ cã c¸c SOXH –1, +1, +3, +5 vµ +7. HS : – F kh«ng cã ph©n líp d. – F cã ®é ©m ®iÖn lín nhÊt. – Cl, Br, I cã ph©n líp d nªn ë tr¹ng th¸i kÝch thÝch cã nhiÒu electron ®éc th©n h¬n. Ho¹t ®éng 6 (5 phót) Cñng cè bµi – Bµi tËp vÒ nhµ 1. GV tæng kÕt 3 ý sau : – Nguyªn nh©n thÓ hiÖn tÝnh oxi ho¸ m¹nh cña c¸c halogen. – Nguyªn nh©n c¸c halogen cã tÝnh oxi ho¸ gi¶m dÇn tõ F ®Õn I – Nguyªn nh©n cña sù gièng nhau vÒ tÝnh chÊt ho¸ häc còng nh− thµnh phÇn vµ tÝnh chÊt cña c¸c hîp chÊt cña chóng. 2. Bµi tËp vÒ nhµ : 1 → 8 (SGK). D. h−íng dÉn gi¶i bμi tËp SGK 1. §¸p ¸n B. 2. §¸p ¸n C.
- 50. Chó ý :§Ó bµi tËp ®−îc râ nghÜa, ph−¬ng ¸n A nªn bá tõ “chØ” tøc lµ viÕt l¹i nh− sau : A. Nguyªn tö cã kh¶ n¨ng thu thªm electron. 3. §¸p ¸n B. 8. Gäi a lµ sè mol ph©n tö X2 ta cã : Mg + X2 → MgX2 a → a 2Al + 3X2 → 2AlX3 a → 2a 3 → (24 2X)a 19 2a (27 3X). 17,8 3 + =⎧ ⎪ ⎨ + =⎪⎩ → X 35,5 (Cl) a 0,2 =⎧ ⎨ =⎩ → 2 Cl m = 71. 0,2 = 14,2g. e. t− liÖu tham kh¶o 1. Trõ F, c¸c halogen kh¸c cßn cã thÓ dïng cÆp electron ho¸ trÞ ®Ó t¹o thªm liªn kÕt cho – nhËn, nh− trong ph©n tö Al2Cl6 : Cl Cl Cl Cl Cl Cl Al Al §Ó gi¶i thÝch sù t¹o thµnh c¸c ph©n tö ClF3, BrF5, IF7 ng−êi ta gi¶ thiÕt r»ng khi t¹o liªn kÕt cã sù kÝch thÝch c¸c cÆp electron ho¸ trÞ thµnh c¸c electron ®éc th©n. Sù kÝch thÝch ns2 np5 ®Õn tr¹ng th¸i ns2 np4 nd1 t¹o ra ba electron ®éc th©n, gi¶i thÝch sù h×nh thµnh ph©n tö ClF3, ®Õn tr¹ng th¸i ns2 np3 nd2 vµ ns1 np3 nd3 t¹o ra 5 vµ 7 electron ®éc th©n dÉn ®Õn ho¸ trÞ n¨m vµ b¶y nh− trong c¸c ph©n tö BrF5 vµ IF7. Flo kh«ng t¹o ®−îc c¸c ph©n tö t−¬ng tù v× sù kÝch thÝch c¸c electron cÆp ®«i thµnh c¸c electron ®éc th©n ph¶i chuyÓn tõ líp trong ra líp ngoµi, ®ßi hái n¨ng l−îng qu¸ lín kh«ng ®−îc bï ®¾p khi h×nh thµnh liªn kÕt ho¸ häc.
- 51. 2. Halogen lµc¸c phi kim ®iÓn h×nh, cã tÝnh oxi ho¸ m¹nh nhÊt so víi c¸c ®¬n chÊt kh¸c vµ tÝnh chÊt nµy gi¶m dÇn tõ trªn xuèng d−íi nhãm. §é bÒn cña liªn kÕt X – X trong ph©n tö X2 lµ mét trong nh÷ng yÕu tè quyÕt ®Þnh ®Õn kh¶ n¨ng ph¶n øng cña halogen. N¨ng l−îng liªn kÕt X – X nhá sÏ t¹o ®iÒu kiÖn thuËn lîi cho halogen dÔ tham gia ph¶n øng h¬n. Ph©n tö F2 Cl2 Br2 I2 N¨ng l−îng liªn kÕt (KJ. mol–1 ) 151 239 190 149 §é dµi liªn kÕt ( o A ) 1,42 1,99 2,28 2,67 N¨ng l−îng liªn kÕt Cl – Cl lµ lín nhÊt vµ gi¶m dÇn tõ Cl2 ®Õn Br2 vµ I2, cßn n¨ng l−îng liªn kÕt F – F nhá h¬n so víi Cl – Cl, do ®ã ®é ph©n huû nhiÖt cña X2 gi¶m tõ flo ®Õn clo vµ t¨ng theo chiÒu clo – brom – iot. Ph¶n øng ph©n huû nhiÖt x¶y ra theo s¬ ®å sau : X2(k) → 2X(k) Flo lµ phi kim ho¹t ®éng nhÊt, nã ph¶n øng víi hÇu hÕt c¸c ®¬n chÊt vµ nhiÒu hîp chÊt, trong ®ã cã mét sè chÊt kh¸ tr¬ nh− khÝ hiÕm nÆng (Kr, Xe, Rn) b«ng thuû tinh vµ ph¶n øng th−êng x¶y ra m·nh liÖt, thËm chÝ næ : 2F2 + SiO2 → SiF4 + O2 nF2 + 2Xe → 2XeFn (n = 2, 4 hay 6 tuú vµo ®iÒu kiÖn ph¶n øng). Ho¹t tÝnh ho¸ häc cao cña flo lµ do n¨ng l−îng liªn kÕt F – F trong ph©n tö F2 nhá, ¸i lùc víi electron cña flo, n¨ng l−îng liªn kÕt cña flo víi c¸c nguyªn tè kh¸c vµ kh¶ n¨ng hi®rat ho¸ cña ion F– ®Òu lín. 3. Trong thiªn nhiªn kh«ng gÆp halogen d−íi d¹ng ®¬n chÊt do ho¹t tÝnh ho¸ häc lín cña chóng. Kho¸ng vËt quan träng nhÊt cña flo lµ florit CaF2, criolit Na3AlF6 vµ floapatit Ca5(PO4)3F, cña clo lµ NaCl (trong n−íc biÓn, muèi má), cacnalit KCl.MgCl2.6H2O vµ xinvin KCl; cña brom trong hå n−íc mÆn, n−íc biÓn
- 52. (10–5 %); cña iottrong n−íc lç khoan dÇu má (0,006 – 0,4%), ®i kÌm trong quÆng diªm tiªu natri (xanpet) ë Chi Lª d−íi d¹ng io®at, trong tro cña rong biÓn. 4. Trong thùc tÕ Flo ®−îc sö dông ®Ó chÕ chÊt lµm l¹nh (freon) vµ c¸c chÊt polime chøa flo rÊt bÒn (teflon). Flo láng vµ mét sè hîp chÊt cña flo còng lµm chÊt oxi ho¸ nhiªn liÖu tªn löa. Clo ®−îc dïng lµm chÊt oxi ho¸ m¹nh trong nhiÒu ngµnh c«ng nghiÖp ho¸ häc, ®−îc dïng lµm chÊt diÖt trïng n−íc uèng. Brom vµ iot ®−îc dïng trong tæng hîp h÷u c¬ vµ trong ho¸ häc ph©n tÝch. Ngoµi ra iot cßn ®−îc dïng lµm d−îc phÈm. TiÕt 38 CLO A. Môc tiªu 1. VÒ kiÕn thøc: • HS biÕt ®−îc c¸c tÝnh chÊt vËt lÝ, tr¹ng th¸i tù nhiªn, øng dông, nguyªn t¾c, ®iÒu chÕ clo trong phßng thÝ nghiÖm vµ trong c«ng nghiÖp. • HS hiÓu ®−îc tÝnh chÊt hãa häc c¬ b¶n cña clo lµ phi kim m¹nh, cã tÝnh oxi ho¸ m¹nh (t¸c dông víi kim lo¹i, hi®ro), ®Æc biÖt trong ph¶n øng víi n−íc, clo võa lµ chÊt oxi ho¸ võa lµ chÊt khö. 2. VÒ kÜ n¨ng : • Dù ®o¸n, kiÓm tra vµ kÕt luËn ®−îc vÒ tÝnh chÊt ho¸ häc c¬ b¶n cña clo. • Quan s¸t c¸c thÝ nghiÖm hoÆc h×nh ¶nh thÝ nghiÖm, rót ra nhËn xÐt vÒ tÝnh chÊt vµ ph−¬ng ph¸p ®iÒu chÕ khÝ clo. • ViÕt c¸c ph−¬ng tr×nh ph¶n øng ho¸ häc minh ho¹. • TÝnh to¸n theo ph−¬ng tr×nh ph¶n øng. 3. VÒ th¸i ®é, t− t−ëng: Th«ng qua tÝnh chÊt cña khÝ Cl2 (rÊt ®éc, nÆng h¬n kh«ng khÝ, dÔ tan trong n−íc vµ dung dÞch baz¬, ...), gi¸o dôc HS ý thøc b¶o vÖ m«i tr−êng, søc khoÎ.
- 53. B. ChuÈn bÞcña GV vµ HS 1. GV : • M¸y tÝnh, m¸y chiÕu, c¸c phiÕu häc tËp, phãng to h×nh 5.3 vµ 5.4 (SGK) • Ho¸ chÊt vµ dông cô thÝ nghiÖm. – §iÒu chÕ sÉn b×nh khÝ clo (5 b×nh ®ùng khÝ clo). – 1 con ch©u chÊu (cµo cµo). – Kim lo¹i Na, Fe. – N−íc cÊt. – C¸nh hoa hång. – GiÊy quú, ®Ìn cån. – ChËu thuû tinh. 2. HS : ¤n tËp vÒ tÝnh chÊt chung cña halogen vµ kÜ n¨ng x¸c ®Þnh SOXH cña c¸c nguyªn tè trong ph¶n øng oxi ho¸ – khö. C. TiÕn tr×nh d¹y – häc Ho¹t ®éng cña GV Ho¹t ®éng cña HS Ho¹t ®éng 1 (3 phót) KiÓm tra bµi cò GV chiÕu néi dung lªn mµn h×nh vµ ph¸t phiÕu häc tËp sè 1 cho ®¹i diÖn c¸c nhãm HS víi c¸c c©u hái sau : C¸c nhãm HS th¶o luËn, cö ®¹i diÖn tr×nh bµy : 1. T¹i sao trong c¸c hîp chÊt th× F chØ cã SOXH -1 mµ Cl, Br, I ngoµi SOXH –1 cßn cã SOXH +1, +3, +5 vµ +7. 1. Nguyªn tö halogen cã 7e ngoµi cïng nªn cã kh¶ n¨ng nhËn thªm 1e t¹o SOXH -1. Kh¶ n¨ng nµy lµ duy nhÊt ®èi víi F v× nã cã ®é ©m ®iÖn lín nhÊt vµ kh«ng cã ph©n líp d. C¸c nguyªn tè cßn l¹i do cÊu h×nh cã ph©n líp d nªn khi bÞ kÝch thÝch sÏ t¹o ra 1, 3, 5 vµ 7 electron víi SOXH t−¬ng øng lµ +1, +3, +5 vµ +7.
- 54. 2. Nªu tÝnhchÊt ho¸ häc c¬ b¶n cña c¸c nguyªn tè halogen vµ gi¶i thÝch chiÒu biÕn ®æi tÝnh chÊt ®ã khi xÐt tõ flo ®Õn iot. 2. TÝnh chÊt ho¸ häc c¬ b¶n cña halogen lµ tÝnh oxi ho¸ vµ gi¶m tõ F ®Ðn I v× ®é ©m ®iÖn gi¶m dÇn, b¸n kÝnh nguyªn tö t¨ng dÇn. Ho¹t ®éng 2 (5 phót) I. TÝnh chÊt vËt lÝ GV cho HS quan s¸t b×nh ®ùng khÝ clo ®−îc ®iÒu chÕ s½n vµ yªu cÇu HS nhËn xÐt vÒ trang th¸i, mµu s¾c. – ChÊt khÝ. – Mµu vµng lôc. – GV më n¾p b×nh, vÈy nhÑ cho mét HS ngöi nhanh vµ nhËn xÐt. – Mïi xèc. – Cho con ch©u chÊu vµo b×nh khÝ clo vµ nót b×nh l¹i, yªu cÇu HS theo dâi t×nh tr¹ng søc khoÎ cña nã. – KhÝ Cl2 ®éc. – GV lµm thÝ nghiÖm vÒ khÝ Cl2 tan trong n−íc : Thu khÝ clo kh« vµo ®Çy b×nh cÇu, ®Ëy b×nh b»ng nót cao su. óp ng−îc b×nh vµo chËu n−íc råi më nót ra. §−a cæ b×nh lªn xuèng vµi lÇn nh−ng kh«ng nhÊc miÖng b×nh lªn khái mÆt n−íc. H−íng dÉn HS quan s¸t cã mét sè Ýt n−íc d©ng lªn cæ b×nh. Sau ®ã dïng nót ®Ëy chÆt miÖng b×nh ë trong n−íc, lËt ng−îc b×nh vµ l¾c m¹nh. L¹i óp b×nh bµo chËu n−íc vµ më nót.
- 55. – KhÝ clotan mét phÇn trong n−íc gäi lµ n−íc clo cã mµu vµng nh¹t. GV h−íng dÉn HS quan s¸t vµ gi¶i thÝch hiÖn t−îng n−íc d©ng lªn nhiÒu trong b×nh cÇu. GV bæ sung : KhÝ Cl2 tan trong n−íc theo tû lÖ 2 2H O ClV : V 1 : 2,5.= KhÝ Cl2 tan nhiÒu trong c¸c dung m«i h÷u c¬ nh− r−îu, benzen, hexan, tetraclometan,... GV : Vµo s¸ng sím, nÕu c¸c em më vßi n−íc m¸y sÏ ngöi thÊy cã mïi xèc khã chÞu, ®ã chÝnh lµ mïi cña khÝ clo cßn sãt l¹i trong qu¸ tr×nh diÖt khuÈn n−íc. T¹i sao l¹i cßn sãt l¹i khÝ clo ? HS : Clo kh«ng tan hoµn toµn trong n−íc. GV yªu cÇu HS tÝnh tØ khèi cña Cl2 so víi kh«ng khÝ vµ rót ra nhËn xÐt ? HS : 2Cl KK 71 d 2,5 29 = = . → KhÝ clo nÆng gÊp 2,5 lÇn kh«ng khÝ. GV : §Ó diÖt chuét ngoµi ®ång, ng−êi ta dÉn khÝ Cl2 qua èng mang mÒm vµo hang chuét. TÝnh chÊt nµo cña khÝ Cl2 gi¶i thÝch c¸ch lµm ®ã ? HS : KhÝ clo ®éc vµ nÆng h¬n kh«ng khÝ.
- 56. II. TÝnh chÊtho¸ häc Ho¹t ®éng 3 (2 phót) GV yªu cÇu HS viÕt cÊu h×nh electron cña nguyªn tö Cl vµ nhËn xÐt vÒ cÊu h×nh electron líp ngoµi cïng, dù ®o¸n tÝnh chÊt ho¸ häc chñ yÕu cña clo ? GV bæ sung : V× cã tÝnh oxi ho¸ m¹nh nªn clo t¸c dông ®−îc víi kim lo¹i, hi®ro vµ c¸c hîp chÊt cã tÝnh khö kh¸c. HS : 1s2 2s2 2p6 3s2 3p5 → líp ngoµi cïng cã 7e. → Clo cã tÝnh oxi ho¸ m¹nh. Cl + 1e → Cl– Ho¹t ®éng 4 (5 phót) 1. T¸c dông víi kim lo¹i GV lµm 2 thÝ nghiÖm : §èt ch¸y Na, Fe trong khÝ clo cho HS quan s¸t, nhËn xÐt vµ viÕt ph−¬ng tr×nh ph¶n øng, x¸c ®Þnh SOXH cña clo trong hai ph¶n øng trªn. HS nhËn xÐt : – Na nãng ch¶y trong clo víi ngän löa s¸ng chãi t¹o ra muèi natri clorua : o o 1 1 2 2 Na Cl 2 Na Cl + − + → – Fe nung ®á ch¸y trong khÝ clo t¹o thµnh khãi mµu n©u ®á lµ nh÷ng h¹t s¾t (III) clorua : o o 3 1 32 2Fe 3Cl 2FeCl + − + → GV söa ch÷a vµ bæ sung nhËn xÐt cña HS vµ nhÊn m¹nh Fe bÞ oxi ho¸ lªn SOXH cao nhÊt th−êng gÆp +3. §iÒu nµy chøng tá Cl2 lµ chÊt oxi ho¸ m¹nh. GV cã thÓ lµm tiÕp thÝ nghiÖm : Nung HS nhËn xÐt : D©y ®ång ch¸y trong
- 57. mét d©y ®ångnãng ®á råi cho vµo b×nh khÝ Cl2, sau mét thêi gian d©y ®ång ch¸y, ®Ó nguéi b×nh, cho mét Ýt n−íc vµo ®Ó hoµ tan s¶n phÈm. Yªu cÇu HS quan s¸t hiÖn t−îng vµ viÕt ph−¬ng tr×nh ph¶n øng. khÝ clo t¹o khãi tr¾ng, khi cho n−íc vµo thu ®−îc dung dÞch cã mµu xanh cña ion Cu2+ : o o o 2 1 t 22 Cu Cl CuCl + − + ⎯⎯→ GV : C¸c hîp chÊt NaCl, FeCl3, CuCl2 lµ hîp chÊt céng ho¸ trÞ hay ion ? T¹i sao ? HS : Chóng lµ hîp chÊt ion v× Clo lµ mét phi kim m¹nh. GV chiÕu kÕt luËn lªn mµn h×nh : KhÝ clo oxi ho¸ trùc tiÕp hÇu hÕt c¸c kim lo¹i t¹o muèi clorua (trong ®ã kim lo¹i cã SOXH cao nhÊt th−êng gÆp). Ph¶n øng xÈy ra ë ®iÒu kiÖn th−êng, nhiÖt ®é kh«ng cao l¾m, tèc ®é nhanh, to¶ nhiÒu nhiÖt. HS : Ghi kÕt luËn. Ho¹t ®éng 5 (5 phót) 2. T¸c dông víi hi®ro GV giíi thiÖu thÝ nghiÖm : §èt hi®ro ch¸y trong kh«ng khÝ, råi ®em ngän löa hi®ro vµo b×nh ®ùng khÝ clo thÊy hi®ro tiÕp tôc ch¸y víi ngän löa mµu tr¾ng nh¹t. Cho vµo b×nh mét Ýt n−íc råi thö quú tÝm thÊy chuyÓn sang mµu hång. HS th¶o luËn theo nhãm. GV yªu cÇu HS gi¶i thÝch thÝ nghiÖm, viÕt ph−¬ng tr×nh ph¶n øng vµ x¸c ®Þnh SOXH. HS viÕt ph−¬ng tr×nh ph¶n øng : o o 1 1 2 2 H Cl 2HCl + − + →
- 58. GV bæ sung: Ph¶n øng nµy xÈy ra rÊt chËm ë nhiÖt ®é th−êng vµ trong bãng tèi, nh−ng khi ®èt nãng hoÆc chiÕu s¸ng m¹nh th× ph¶n øng xÈy ra rÊt nhanh vµ cã thÓ g©y næ. Ngoµi H2 ra cßn t¸c dông víi nhiÒu phi kim kh¸c (trõ C, N, O vµ khÝ hiÕm) t¹o thµnh häp chÊt clorua. HS rót ra nhËn xÐt: Trong ph¶n øng víi kim lo¹i vµ hi®ro, clo thÓ hiÖn tÝnh oxi ho¸ m¹nh. Ho¹t ®éng 6 (5 phót) 3. T¸c dông víi n−íc GV th«ng b¸o ph¶n øng cña clo víi n−íc vµ yªu cÇu HS x¸c ®Þnh sù thay ®æi SOXH cña clo ®Ó kÕt luËn vÒ vai trß cña clo trong ph¶n øng nµy. GV giíi thiÖu : Do Cl2 võa lµ chÊt oxi ho¸ võa lµ chÊt khö nªn ph¶n øng nµy gäi lµ ph¶n øng tù oxi ho¸ – khö. GV th«ng b¸o : Axit HClO lµ axit yÕu (yÕu h¬n c¶ H2CO3) nh−ng cã tÝnh oxi ho¸ m¹nh. o 1 1 22 Cl H O HCl HClO − + + + HS : Trong ph©n tö Cl2 cã 1 nguyªn tö Cl bÞ oxi ho¸ thµnh 1 Cl + vµ 1 nguyªn tö Cl bÞ khö thµnh 1 Cl − → Cl2 võa lµ chÊt oxi ho¸ võa lµ chÊt khö. Tõ ®ã yªu cÇu HS gi¶i thÝch : – T¹i sao ph¶n øng cña clo víi n−íc l¹i thuËn nghÞch ? – V× sao n−íc clo hoÆc clo Èm cã tÝnh tÈy mµu trong khi khÝ clo kh« kh«ng cã tÝnh chÊt nµy ? GV bæ sung : HClO lµ axit kÐm bÒn dÔ bÞ ph©n tÝch theo ph¶n øng khi chiÕu s¸ng : as HClO HCl O⎯⎯→ + HS gi¶i thÝch : – Ph¶n øng trªn lµ thuËn nghÞch do HClO lµ chÊt oxi ho¸ m¹nh sÏ oxi ho¸ HCl thµnh Cl2. – Clo Èm cã tÝnh tÈy mµu v× HClO cã tÝnh oxi ho¸ m¹nh.
- 59. Oxi nguyªn töcòng lµ mét chÊt cã tÝnh oxi ho¸ rÊt m¹nh. GV lµm thÝ nghiÖm : – Cho mÈu giÊy quú tÝm Èm vµo b×nh khÝ clo. – Cho c¸nh hoa hång vµo b×nh ®ùng khÝ clo kh¸c. GV h−íng dÉn HS quan s¸t hiÖn t−îng vµ nhËn xÐt. HS : GiÊy quú mÊt mµu vµ c¸nh ho¸ hång nh¹t dÇn. → Clo Èm cã tÝnh tÈy mµu. Ho¹t ®éng 7 (3 phót) III. Tr¹ng th¸i tù nhiªn GV chiÕu néi dung lªn mµn h×nh vµ ph¸t phiÕu häc tËp sè 2 c¸c nhãm HS víi néi dung c©u hái : HS th¶o luËn, cö ®¹i diÖn c¸c nhãm tr×nh bµy : 1. Trong tù nhiªn, clo chñ yÕu tån t¹i ë d¹ng ®¬n chÊt hay hîp chÊt ? T¹i sao ? 1. Do ho¹t ®éng ho¸ häc m¹nh nªn clo chñ yÕu tån t¹i ë d¹ng hîp chÊt trong tù nhiªn. 2. H·y kÓ tªn mét sè hîp chÊt chøa clo mµ em ®−îc biÕt ? 3. Trong tù nhiªn clo cã 2 ®ång vÞ bÒn lµ 35 Cl (75,77%) vµ 37 Cl(24,23%). TÝnh nguyªn tö khèi trung b×nh cña Clo ? 2. Th−êng gÆp lµ muèi natri clorua cã trong n−íc biÓn vµ muèi má. Ngoµi ra clo cßn cã trong : – ChÊt kho¸ng cacnalit KCl.MgCl2.6H2O – Axit clohi®ric cã trong dÞch vÞ d¹ dµy cña ng−êi vµ ®éng vËt. 3. Cl 35.75,77 37.24,23 A 100 + = ≈ 35,5
- 60. Ho¹t ®éng 8(2 phót) IV. øng dông GV nªu c©u hái vÒ øng dông cña clo nh− : – KhÝ clo dïng ®Ó lµm g× trong ®êi sèng ? – KhÝ clo dïng ®Ó s¶n xuÊt g× trong c«ng nghiÖp ? GV h−íng dÉn HS tr¶ lêi vµ bæ sung nh÷ng vÊn ®Ò mµ HS ch−a biÕt : 2 o 4 H KOH 3 2t CH 4 HCl KCl KClO H O CCl PVC, cao su DDT (thuèc trõ s©u) ⎯⎯→ ⎯⎯⎯→ + + ⎯⎯⎯→ ⎯⎯→ ⎯⎯→ HS : – KhÝ clo dïng ®Ó diÖt trïng n−íc sinh ho¹t, hoµ tan mét l−îng nhá clo ®Ó diÖt c¸c vi khuÈn g©y bÖnh. – KhÝ clo dïng ®Ó s¶n xuÊt c¸c chÊt tÈy tr¾ng, s¸t trïng nh− n−íc gia-ven, clorua v«i, ... V. §iÒu chÕ Ho¹t ®éng 9 (5 phót) 1. Trong phßng thÝ nghiÖm GV nªu ph−¬ng ph¸p ®iÒu chÕ khÝ Cl2 trong phßng thÝ nghiÖm : Cho axit clohi®ric (HCl) ®Æc t¸c dông víi chÊt oxi ho¸ m¹nh nh− mangan ®ioxit r¾n (MnO2) vµ kalipemanganat r¾n (KMnO4) GV yªu cÇu HS viÕt c¸c ph−¬ng tr×nh HS : ViÕt ph−¬ng tr×nh ph¶n øng : Cl2 ––
- 61. ph¶n øng. MnO2+ 4HCl o t ⎯⎯→ MnCl2 + Cl2 + + 2H2O 2MnO4 + 16HCl → 2MnCl2 + 5Cl2 + + 2KCl + 8H2O GV chiÕu h×nh 5.3 (SGK) m« pháng thÝ nghiÖm ®iÒu chÕ khÝ Cl2 lªn mµn h×nh vµ ph¸t phiÕu häc tËp sè 3 víi c¸c néi dung c©u hái : HS th¶o luËn vµ tr¶ lêi : 1. Muèn thu khÝ Cl2 tinh khiÕt cã thÓ bá b×nh chøa dung dÞch NaCl ®−îc kh«ng ? 1. Kh«ng ®−îc v× H2SO4 ®Æc kh«ng gi÷ ®−îc khÝ HCl. 2. NÕu thay ®æi vÞ trÝ hai b×nh chøa dung dÞch NaCl vµ H2SO4 ®Æc th× cã thu ®−îc khÝ Cl2 tinh khiÕt kh«ng ? GV nhËn xÐt vµ bæ sung : – B×nh ®ùng dung dÞch NaCl ®Ó gi÷ khÝ HCl ®−îc gäi lµ b×nh röa khÝ. – B×nh ®ùng H2SO4 ®Æc ®Ó gi÷ h¬i n−íc ®−îc gäi lµ b×nh lµm kh«. 2. NÕu thay ®æi vÞ trÝ hai b×nh th× khÝ Cl2 vÉn cßn lÉn h¬i n−íc. Ho¹t ®éng 10 (5 phót) 2. S¶n xuÊt clo trong c«ng nghiÖp GV chiÕu h×nh 5.4 (SGK) m« pháng thÝ nghiÖm ®iÒu chÕ Cl2 b»ng ph−¬ng ph¸p ®iÖn ph©n dung dÞch muèi ¨n trong n−íc cã mµng ng¨n. GV yªu cÇu HS tr¶ lêi phiÕu häc tËp sè 4 víi c¸c néi dung. HS : Nghiªn cøu m« h×nh thÝ nghiÖm d−íi sù h−íng dÉn cña GV. 1. ViÕt ph−¬ng tr×nh ph¶n øng ®iÖn 1. Ph−¬ng tr×nh ®iÖn ph©n :
- 62. ph©n. 2. T¹i saoph¶i dïng mµng ng¨n ? 3. T¹i sao l¹i sö dông ph−¬ng ph¸p nµy ®Ó ®iÒu chÕ trong c«ng nghiÖp. 2NaCl + 2H2O ®pdd mn ⎯⎯⎯→ 2NaOH + + Cl2↑ + H2↑ 2. Tr¸nh ph¶n øng t¹o n−íc gia-ven. 3. V× NaCl lµ nguyªn liÖu s½n cã, rÎ tiÒn, ®iÒu chÕ Cl2 víi l−îng lín vµ s¶n phÈm cã NaOH vµ H2 còng lµ ho¸ chÊt quan träng trong c«ng nghiÖp. Ho¹t ®éng 11 (5 phót) Cñng cè bµi tËp – Bµi tËp vÒ nhµ • GV sö dông c¸c bµi tËp 1, 2, 3, 4 (SGK) ®Ó luyÖn tËp. • Bµi tËp vÒ nhµ : 5, 6, 7 (SGK) D. h−íng dÉn gi¶i bµi tËp 5. LËp ph−¬ng tr×nh ph¶n øng : a) 2KMnO4 + 16HCl → 2KCl + 2MnCl2 + 5Cl2+ 8H2O b) 2HNO3 + 2HCl → 2NO2 + Cl2 + 2H2O c) HClO3 + 5HCl → 3Cl2 + 3H2O d) PbO2 + 4HCl → PbCl2 + Cl2 + 2H2O 6. Trong c«ng nghiÖp, ng−êi ta dïng ph−¬ng ph¸p ®iÖn ph©n ®Ó s¶n xuÊt khÝ clo v× ®©y lµ ph−¬ng ph¸p kinh tÕ nhÊt ë ®iÒu kiÖn ViÖt Nam. 7. C¸c ph−¬ng tr×nh ph¶n øng : 2KMnO4 + 16HCl → 2KCl + 2MnCl2 + 5Cl2 + 8H2O (1) 3Cl2+ 2Fe → 2FeCl3 (2)
- 63. 3FeCl 16,25 n 0,1mol 162,5 = = (2)→ 2Cl 0,1. 3 n 0,15mol 2 = = (1) → 4KMnO 0,15. 2 n 0,06mol 5 = = 4KMnOm = 158. 0,06 = 9,48 g HCl 0,15. 16 n 0,48 mol 5 = = → VddHCl = 0,48 0,48 1 = E. t− liÖu tham kh¶o 1. Nhµ ho¸ häc Seel¬ (Thuþ §iÓn) ®· m« t¶ thÝ nghiÖm ®−îc «ng tiÕn hµnh vµo n¨m 1774 nh− sau : “T«i ®æ hçn hîp manhªdi®en vµ axit muric vµo nåi ch−ng, miÖng b×nh g¾n víi mét c¸i bong bãng ®· hót hÕt kh«ng khÝ, ®Æt nåi lªn bÕp c¸t. Bong bãng trµn ®Çy khÝ mµu vµng lôc vµ mïi h¾c”. KhÝ do Seeel¬ thu ®−îc lµ clo Cl2 Seel¬ trë thµnh ng−êi ph¸t sinh ra nguyªn tè clo. Manhedi ®en ®ã lµ kho¸ng pyroluzit MnO2, tªn gäi ho¸ häc cña nã lµ mangan ®ioxit. Trong thêi gian nµy, ng−êi ta gäi axit clohi®ric HCl lµ “axit muric”. HiÖn nay ng−êi ta viÕt ph¶n øng mµ Seel¬ ®· c«ng bè nh− sau : MnO2 + 4HCl o t ⎯⎯→ Cl2↑ + MnCl2 + 2H2O Seel¬ gäi khÝ thu ®−îc lµ “axit muric biÕn d¹ng”. M·i ®Õn n¨m 1812, nhµ ho¸ häc Ph¸p Gay - Luytx¨c ®· ®Æt tªn cho khÝ nµy lµ clo, theo tiÕng Hy L¹p cã nghÜa lµ mµu vµng lôc. Cho ®Õn thÕ kØ XIX, ë Nga, ng−êi ta vÉn gäi clo lµ xoletvor (sinh muèi), xolerod (gièng muèi), clorin, ...
- 64. 2. Hîp chÊtchøa clo phæ biÕn th−êng gÆp lµ NaCl chiÕm tíi 85% khèi l−îng c¸c lo¹i muèi hoµ tan trong n−íc biÓn. Cã thÓ h×nh dung, nÕu ta t¸ch ®−îc muèi NaCl ra khái n−íc biÓn råi r¶i ®Òu trªn lôc ®Þa th× líp muèi sÏ cao tíi hµng tr¨m mÐt, cßn nÕu lµm bay h¬i toµn bé n−íc biÓn th× ®¸y biÓn sÏ cã líp muèi dµy tíi vµi chôc mÐt. “BiÓn chÕt” n»m gi÷a biªn giíi Pa-le-stin vµ Giooc-®an cã hµm l−îng NaCl ®¹t tõ 23 - 25%, tøc lµ cø 10kg n−íc biÓn th× cã h¬n 2kg NaCl. Do hµm l−îng muèi cao nªn søc ®Èy cña n−íc lín ®Õn møc ng−êi ta cã thÓ võa n»m ph¬i n¾ng võa ®äc b¸o trªn mÆt biÓn. S©u h¬n 100 mÐt d−íi lßng ®Êt, trong mét má muèi ë Ba Lan cã mét cung ®iÖn lµm b»ng muèi. C«ng tr×nh nµy ®−îc t¹o dùng tõ thÕ kØ XVII, c¸c gian phßng ®Òu ®−îc lµm muèi. TiÕt 39 HI§RO CLORUA – AXIT CLOHI§RIC vμ Muèi CLORUA A. Môc tiªu 1. VÒ kiÕn thøc : • HS biÕt hi®ro clorua lµ chÊt khÝ tan nhiÒu trong n−íc vµ cã mét sè tÝnh chÊt kh«ng gièng víi axit clohi®ric (kh«ng lµm ®æi mµu quú tÝm, kh«ng t¸c dông víi ®¸ v«i) vµ c¸ch nhËn biÕt ion clorua. • HS hiÓu ph−¬ng ph¸p ®iÒu chÕ axit clohi®ric trong phßng thÝ nghiÖm vµ trong c«ng nghiÖp. • HS hiÓu ®−îc ngoµi tÝnh chÊt chung cña axit, axit clohi®ric cßn cã tÝnh chÊt riªng lµ tÝnh khö do nguyªn tö clo trong ph©n tö HCl cã SOXH thÊp nhÊt lµ –1. 2. VÒ kÜ n¨ng :
- 65. • Quan s¸tthÝ nghiÖm (®iÒu chÕ hi®ro clorua, thö tÝnh tan, nhËn biÕt ion clorua). • ViÕt ph−¬ng tr×nh ho¸ häc cña ph¶n øng gi÷a axit clohi®ric víi kim lo¹i ho¹t ®éng, oxit baz¬, baz¬, muèi. • RÌn luyÖn kÜ n¨ng tÝnh to¸n CM, C% trong c¸c bµi tËp. 3. VÒ gi¸o dôc : • Vai trß quan träng cña axit clohi®ric trong cuéc sèng vµ s¶n xuÊt c«ng nghiÖp. • ¶nh h−ëng cña khÝ hi®ro clorua tíi hiÖn t−îng m−a axit. B. ChuÈn bÞ cña GV vμ HS 1. GV : M¸y tÝnh, m¸y chiÕu vµ c¸c ho¸ chÊt, dông cô thÝ nghiÖm sau : • Ho¸ chÊt : NaCl (khan), H2SO4, dung dÞch AgNO3, giÊy quú tÝm. • Dông cô : B×nh cÇu, nót cao su cã èng dÉn khÝ xuyªn qua, ®Ìn cån, gi¸ thÝ nghiÖm, chËu thuû tinh ®ùng n−íc. 2. HS : ¤n tËp tÝnh chÊt chung cña axit. C. TiÕn tr×nh D¹y – häc Ho¹t ®éng cña GV Ho¹t ®éng cña HS Ho¹t ®éng 1 (3 phót) KiÓm tra bµi cò GV ph¸t phiÕu häc tËp sè 1 vµ chiÕu néi dung lªn mµn h×nh : – ViÕt c«ng thøc nh÷ng hîp chÊt mµ em ®· ®−îc häc trong ®ã clo cã SOXH lµ -1. HS th¶o luËn vµ cö ®¹i diÖn c¸c nhãm tr×nh bµy : – HCl, NaCl, KCl, CuCl2, FeCl3, ... – ViÕt ph−¬ng tr×nh ph¶n øng t¹o ra – H2 + Cl2 as ⎯⎯→ 2HCl
- 66. c¸c hîp chÊt®ã tõ khÝ Cl2. 2Na + Cl2 → 2NaCl Cu + Cl2 → CuCl2 2Fe + 3Cl2 → 2FeCl3 Cl2 + H2O HCl + HClO GV yªu cÇu HS kh¸c nhËn xÐt phÇn tr¶ lêi cña b¹n vµ ®Æt vÊn ®Ò nghiªn cøu bµi míi : Nh− c¸c em ®· biÕt, clo t¹o ®−îc nhiÒu SOXH trong c¸c hîp chÊt, h«m nay ta nghiªn cøu c¸c hîp chÊt trong ®ã clo cã SOXH –1 ®ã lµ HCl vµ muèi clorua (NaCl, FeCl3, ...) GV nªu c©u hái : Hîp chÊt víi hi®ro cña clo lµ HCl, khi nµo chóng ta gäi lµ khÝ hi®roclorua vµ khÝ nµo lµ axit clohi®ric ? HS : Th¶o luËn, chuÈn bÞ bµi häc míi. I. HI§RO CLORUA Ho¹t ®éng 2 (2 phót) 1. CÊu t¹o ph©n tö GV yªu cÇu HS viÕt c«ng thøc electron, c«ng thøc cÊu t¹o cña ph©n tö HCl vµ gi¶i thÝch sù ph©n cùc cña ph©n tö. HS viÕt c«ng thøc : H : Cl → H – Cl Do XCl > XH → ph©n tö HCl ph©n cùc. Ho¹t ®éng 3 (7 phót) 2. TÝnh chÊt
- 67. GV cho HSquan s¸t b×nh ®ùng khÝ hi®ro clorua ®· ®iÒu chÕ s½n vµ yªu cÇu HS nhËn xÐt vÒ : HS quan s¸t vµ th¶o luËn : – Tr¹ng th¸i. – Mµu s¾c. – Mïi vÞ GV cho HS tÝnh tØ khèi cña hi®ro clorua so víi kh«ng khÝ. Rót ra nhËn xÐt. – ChÊt khÝ. – Kh«ng mµu. – Mïi xèc HS : HCl KK 36,5 d 1,26 29 = = → KhÝ HCl nÆng h¬n kh«ng khÝ 1,26 lÇn. GV l−u ý tÝnh ®éc cña khÝ HCl. GV yªu cÇu HS lµm thÝ nghiÖm : Cho mét mÈu gi¸y quú tÝm kh« vµo b×nh khÝ HCl vµ quan s¸t hiÖn t−îng ? HS : KhÝ HCl rÊt ®éc. HS : Lµm thÝ nghiÖm → kh«ng ®æi mµu quú tÝm. GV lµm thÝ nghiÖm nghiªn cøu tÝnh tan cña khÝ HCl trong n−íc theo SGK vµ h−íng dÉn HS quan s¸t råi tr¶ lêi vµo phiÕu häc tËp sè 2 sau ®©y : HS : Quan s¸t, th¶o luËn. – Nªu hiÖn t−îng xÈy ra ? HS : – Nªu hiÖn t−îng quan s¸t ®−îc. – V× sao n−íc phun vµo b×nh ? – V× sao c¸c tia n−íc phun lªn cã mµu hång ? Chó ý : §Ó thÝ nghiÖm thµnh c«ng, ta nhóng nót cao su cã èng vuèt nhän vµo cèc n−íc tr−íc khi ®Ëy vµo lä chøa khÝ HCl. N−íc trong èng sÏ – Gi¶i thÝch : Do khÝ HCl tan nhiÒu trong n−íc nªn t¹o sù gi¶m ¸p suÊt m¹nh trong b×nh lµm cho kh«ng khÝ ®Èy n−íc tõ chËu vµo qua èng vuèt nhän → dung dÞch thu ®−îc lµ axit nªn quú tÝm ho¸ ®á.
- 68. kh¬i mµo choqu¸ tr×nh hoµ tan HCl lµm cho n−íc tõ chËu nhanh chãng phun vµo lä. GV h−íng dÉn HS rót ra nhËn xÐt vÒ kh¶ n¨ng hoµ tan trong n−íc cña khÝ HCl. GV bæ sung : ë 200 C, mét thÓ tÝch n−íc cã thÓ hoµ tan tíi gÇn 500 thÓ tÝch khÝ HCl. HS nhËn xÐt : KhÝ hi®ro clorua tan nhiÒu trong n−íc → dung dÞch axit clohi®ric. II. AXIT CLOHI§RIC Ho¹t ®éng 4 (3 phót) 1. TÝnh chÊt vËt lÝ GV giíi thiÖu vÒ dung dÞch HCl vµ cho HS quan s¸t lä ®ùng dung dÞch HCl ®Æc, më nót cho HS thÊy “khãi” bèc lªn. Yªu cÇu HS nhËn xÐt vÒ tr¹ng th¸i, mµu s¾c, mïi vÞ vµ gi¶i thÝch hiÖn t−îng “bèc khãi”. HS nhËn xÐt vÒ dung dÞch HCl : – ChÊt láng, kh«ng mµu, mïi xèc. – Khi më nót lä ®ùng HCl ®Æc th× hi®ro clorua bay ra t¹o víi h¬i n−íc trong kh«ng khÝ Èm nh÷ng h¹t dung dÞch nhá nh− s−¬ng mï → hiÖn t−îng “bèc khãi”. GV bæ sung : Dung dÞch HCl ®Æc nhÊt ë 200 C ®¹t tíi 37% vµ cã khèi l−îng riªng d = 1,19 g/cm3 . Dung dÞch HCl ®Æc rÊt dÔ bay h¬i. Ho¹t ®éng 5 (7 phót) 2. TÝnh chÊt ho¸ häc GV yªu cÇu c¸c nhãm HS th¶o luËn vÒ tÝnh chÊt ho¸ häc chung cña dung dÞch axit. C¸c nhãm HS th¶o luËn vµ bæ sung cho nhau :
- 69. – Lµm quútÝm ho¸ ®á. – T¸c dông víi baz¬. – T¸c dông víi oxit baz¬. – T¸c dông víi muèi. – T¸c dông víi kim lo¹i (tr−íc H). GV h−íng dÉn HS lÊy thÝ dô c¸c ph¶n øng víi dung dÞch HCl. L−u ý ®iÒu kiÖn ph¶n øng gi÷a axit vµ muèi, axit vµ kim lo¹i. HS : C¸c ph−¬ng tr×nh ph¶n øng : HCl + NaOH → NaCl + H2O (1) 2HCl + CuO → CuCl2 + H2O (2) 2HCl + Na2CO3 → 2NaCl + CO2↑ + + H2O (3) 2HCl + Fe → FeCl2 + H2↑ (4) GV h−íng dÉn HS rót ra nhËn xÐt : – TÝnh axit cña dung dÞch HCl. – Nguyªn nh©n g©y ra tÝnh axit ? – Trong c¸c ph¶n øng ®· nªu ph¶n øng nµo lµ oxi ho¸ – khö ? – So s¸nh tÝnh chÊt kh¸c nhau cña khÝ HCl vµ dung dÞch HCl ? HS nhËn xÐt : – HCl lµ axit m¹nh. – TÝnh axit do ion H+ g©y nªn. – Trong ph¶n øng víi kim lo¹i (4) th× H+ (HCl) lµ chÊt oxi ho¸ vµ kim lo¹i (Fe) lµ chÊt khö, H+ oxi ho¸ kim lo¹i cã nhiÒu SOXH lªn SOXH thÊp (FeCl2). – KhÝ HCl kh«ng thÓ hiÖn tÝnh chÊt th−êng thÊy cña dung dÞch axit HCl : + Kh«ng lµm ®æi mµu quú tÝm. + Kh«ng t¸c dông víi CaCO3. GV ®Æt vÊn ®Ò : Dùa vµo SOXH cña clo trong dung dÞch, h·y dù ®o¸n HCl cã tÝnh khö kh«ng ? ViÕt ph−¬ng tr×nh ph¶n øng. HS : HCl ®Æc cã tÝnh khö v× clo cã SOXH thÊp nhÊt lµ –1. MnO2 + o 1 t 4HCl − ⎯⎯→ MnCl2 + o 2 Cl +
- 70. 2H2O 2KMnO4 + 1 16HCl − → 2MnCl2+ 5 o 2 Cl + 2KCl + 8H2O GV h−íng dÉn HS kÕt luËn vÒ tÝnh chÊt ho¸ häc cña dung dÞch HCl : KÕt luËn vÒ axit HCl : – ThÓ hiÖn tÝnh axit m¹nh. – Lµ chÊt oxi ho¸ khi t¸c dông víi kim lo¹i tr−íc H. – Lµ chÊt khö khi t¸c dông víi chÊt oxi ho¸ m¹nh. Ho¹t ®éng 6 (5 phót) 3. §iÒu chÕ GV ph¸t phiÕu häc tËp sè 3 vµ chiÕu néi dung bµi tËp lªn mµn h×nh : Cho c¸c chÊt : H2SO4, NaCl, H2O vµ Zn. Nªu c¸c ph−¬ng ph¸p ®iÒu chÕ khÝ HCl vµ cho biÕt ph−¬ng ph¸p nµo dïng trong c«ng nghiÖp vµ trong phßng thÝ nghiÖm ? GV : KhÝ HCl thu ®−îc cho hÊp thô vµo n−íc ta cã dung dÞch HCl. HS : Th¶o luËn bµi tËp : NaCl + H2SO4 o 250 C< ⎯⎯⎯→ NaHSO4 + (khan) (®Æc) + HCl↑ 2NaCl + H2SO4 o 400 C≥ ⎯⎯⎯→ Na2SO4 + (khan) (®Æc) + 2HCl↑ Zn + H2SO4 → ZnSO4 + H2↑ 2NaCl + 2H2O ®pdd m.n ⎯⎯⎯→ H2↑ + Cl2↑ + + 2NaOH H2 + Cl2 → 2HCl GV : T¹i sao ph¶i dïng NaCl khan vµ HS : §Ó khÝ HCl bay ra dÔ dµng. – TÝnh axit – TÝnh oxi ho¸ H+ – Cl– – TÝnh khö
- 71. H2SO4 ®Æc trongph−¬ng ph¸p sunfat ? GV chiÕu h×nh 5.7 (SGK) vÒ s¬ ®å thiÕt bÞ s¶n xuÊt axit HCl trong c«ng nghiÖp, ph©n tÝch, nhËn xÐt, h−íng dÉn HS rót ra nguyªn t¾c khoa häc trong s¶n xuÊt. HS : Ph−¬ng ph¸p tæng hîp : H2 + Cl2 o t ⎯⎯→ 2HCl → HÊp thô HCl theo nguyªn t¾c ng−îc dßng, khÐp kÝn. GV bæ sung : Trong qu¸ tr×nh s¶n xuÊt nÕu ®Ó thÊt tho¸t khÝ HCl ra ngoµi kh«ng khÝ cã thÓ g©y hiÖn t−îng m−a axit. Trong c«ng nghiÖp, mét l−îng lín axit HCl dïng ®Ó s¶n xuÊt c¸c muèi clorua vµ tæng hîp c¸c chÊt h÷u c¬. HS : Nghe gi¶ng. III. muèi clorua vµ nhËn biÕt ion clorua Ho¹t ®éng 7 (5 phót) 1. Mét sè muèi clorua GV chiÕu b¶ng tÝnh tan lªn mµn h×nh vµ yªu cÇu HS rót ra nhËn xÐt vÒ kh¶ n¨ng hoµ tan trong n−íc cña c¸c muèi clorua. HS nhËn xÐt : – HÇu hÕt c¸c muèi clorua ®Òu tan trong n−íc. – Mét sè muèi Ýt tan trong n−íc : AgCl, CuCl, PbCl2. GV yªu cÇu HS nghiªn cøu SGK vµ liªn hÖ víi thùc tÕ ®Ó rót ra c¸c øng dông. HS tr×nh bµy : – KCl lµm ph©n kali. – ZnCl2 cã kh¶ n¨ng diÖt khuÈn. – AlCl3 dïng lµm xóc t¸c trong tæng hîp h÷u c¬. – BaCl2 dïng lµm thuèc trõ s©u.
- 72. – NaCl lµmmuèi ¨n, nguyªn liÖu ®iÒu chÕ Cl2, NaOH vµ n−íc Gia-ven. Ho¹t ®éng 8 (7 phót) 2. NhËn biÕt ion clorua GV h−íng dÉn HS lµm thÝ nghiÖm : Nhá dung dÞch AgNO3 lÇn l−ît vµo 2 èng nghiÖm ®ùng dung dÞch HCl vµ dung dÞch NaCl. Quan s¸t hiÖn t−îng, viÕt ph−¬ng tr×nh ph¶n øng. GV l−u ý : KÕt tña tr¾ng AgCl khi tiÕp xóc víi ¸nh s¸ng sÏ bÞ ph©n tÝch thµnh Ag v« ®Þnh h×nh cã mµu x¸m ®en : 2AgCl as ⎯⎯→ 2Ag + Cl2 HS lµm thÝ nghiÖm vµ nªu hiÖn t−îng : XuÊt hiÖn kÕt tña tr¾ng AgCl kh«ng tan trong axit. AgNO3 + HCl → AgCl ↓ + HNO3 AgNO3 + NaCl → AgCl ↓ + NaNO3 GV ph¸t phiÕu häc tËp sè 4 vµ chiÕu néi dung lªn mµn h×nh : Tr×nh bµy ph−¬ng ph¸p ph©n biÖt 4 dung dÞch riªng biÖt sau : HCl, NaCl, HNO3 vµ NaNO3. HS th¶o luËn c¸ch lµm : 3 3 3 3 HCl mµu ®á (A)HCl HNO NaCl Quú tÝm HNO NaCl NaNO Kh«ng ®æi mµu (B) NaNO ⎧ ⎫ → ⎨ ⎬⎧ ⎫ ⎩ ⎭⎪ ⎪ ⎪ ⎪ ⎨ ⎬ ⎪ ⎪ ⎧ ⎫⎪ ⎪ → ⎨ ⎬⎩ ⎭ ⎩ ⎭ 3 3 tr¾ng HCl (A) dd AgNO Kh«ng cã HNO ↓ → ↓ → 3 3 tr¾ng NaCl (B) dd AgNO Kh«ng cã NaNO ↓ → ↓ →
- 73. GV yªu cÇuHS viÕt v¸c ph−¬ng tr×nh ph¶n øng. GV h−íng dÉn HS rót ra kÕt luËn vÒ c¸ch nhËn biÕt ion Cl– . HS kÕt luËn : §Ó nhËn biÕt dung dÞch HCl vµ muèi clorua : – Thuèc thö lµ AgNO3. – HiÖn t−îng : Cã kÕt tña tr¾ng (AgCl) kh«ng tan trong axit m¹nh. Ho¹t ®éng 9 (6 phót) Cñng cè bµi – Bµi tËp vÒ nhµ • GV ph¸t phiÕu häc tËp sè 5 vµ chiÕu néi dung lªn mµn h×nh : 1. Cã 5 èng nghiÖm ®ùng dung dÞch HCl, nªu hiÖn t−îng vµ viÕt ph−¬ng tr×nh ph¶n øng xÈy ra khi cho mçi chÊt sau vµo tõng èng : a) Zn; b) Cu; c) AgNO3; d) CaCO3; e) CaS. 2. Cho c¸c ho¸ chÊt sau : Fe2O3, MgCO3, Zn, Ag, K2Cr2O7, Cu(OH)2, BaSO4, CaCl2, KMnO4, MnO2. H·y chän c¸c chÊt ph¶n øng víi dung dÞch HCl ®Ó chøng tá : a) Dung dÞch HCl cã tÝnh axit m¹nh. b) Dung dÞch HCl cã tÝnh oxi ho¸. b) Dung dÞch HCl cã tÝnh khö. 3. B»ng ph−¬ng ph¸p ho¸ häc tr×nh bµy ph−¬ng ph¸p dïng ®Ó ph©n biÖt c¸c dung dÞch riªng biÖt : HCl, NaOH, NaCl, NaNO3. • Bµi tËp vÒ nhµ : 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7 (SGK) D. H−íng dÉn gi¶i bµi tËp SGK 1. §¸p ¸n C. 3. C¸c ph−¬ng tr×nh ph¶n øng :
- 74. 2KCl + H2SO4 o t ⎯⎯→K2SO4 + 2HCl ↑ 2KCl + 2H2O ®pdd m.n ⎯⎯⎯→ 2KOH + H2 ↑ + Cl2 ↑ H2 + Cl2 o t ⎯⎯→ 2HCl 5. B¶n chÊt cña ph−¬ng ph¸p sunfat lµ dïng ph¶n øng trao ®æi : NaCl + H2SO4 o t ⎯⎯→ NaHSO4 + HCl ↑ B¶n chÊt cña ph−¬ng ph¸p tæng hîp lµ dïng ph¶n øng oxi ho¸ – khö : H2 + Cl2 o t ⎯⎯→ 2HCl 6. C¸c ph¶n øng : Cl2 + H2O HCl + HClO Na2CO3 + 2HCl → 2NaCl + CO2 ↑ + H2O 7. a) 3AgNO 200. 8,5 n 0,1 mol 100. 170 = = HCl + AgNO3 → AgCl ↓ + HNO3 0,1 ← 0,1 → CM(HCl) = 0,1 0,67 M 0,15 = b) HCl + NaHCO3 → NaCl + CO2 ↑ + H2O 0,1 ← 2,24 0,1 22,4 = → C% (HCl) = 6,5. 0,1 .100 7,3% 50 3 =
- 75. E. T− liÖutham kh¶o Muèi ¨n lµ mét thµnh phÇn kh«ng thÓ thiÕu ®−îc trong ®êi sèng vµ trong s¶n xuÊt c«ng nghiÖp : dïng ®Ó ¨n, b¶o qu¶n thùc phÈm t−¬i sèng, lµm muèi iot, lµm huyÕt thanh vµ s¶n xuÊt c¸c ho¸ chÊt nh− Cl2, HCl, Na, NaOH, Na2CO3 (x« ®a) còng nh− c¸c muèi kh¸c. Nã cßn cã øng dông trong s¶n xuÊt xµ phßng, c«ng nghÖ nhuém, thuéc da vµ lµm l¨ng kÝnh m¸y quang phæ hång ngo¹i. N−íc biÓn lµ nguyªn liÖu ®Ó ®iÒu chÕ muèi ¨n. Nh÷ng ng−êi d©n biÓn lµm muèi theo c¸ch cho bay h¬i n−íc biÓn ®−îc dung dÞch NaCl ®Ëm ®Æc, sau ®ã ph¬i n¾ng dung dÞch ®Ëm ®Æc trªn s©n xi m¨ng thu ®−îc NaCl. N−íc ta thiªn nhiªn −u ®·i cho mét bê biÓn dµi tõ B¾c ®Õn Nam lµ mét thuËn lîi to lín cho viÖc s¶n xuÊt muèi ¨n xuÊt khÈu. TiÕt 40 S¬ l−îc vÒ hîp chÊt cã oxi cña clo A. Môc tiªu 1. VÒ kiÕn thøc : o HS biÕt ®−îc thµnh phÇn cña n−íc Gia-ven, clorua v«i, øng dông vµ nguyªn t¾c ®iÒu chÕ. o HS hiÓu ®−îc tÝnh oxi hãa m¹nh cña n−íc Gia-ven, clorua v«i. 2. VÒ kÜ n¨ng : o Dùa vµo cÊu t¹o ph©n tö ®Ó suy ra tÝnh chÊt. o ViÕt ®−îc ph−¬ng tr×nh hãa häc minh häa tÝnh chÊt hãa häc vµ ph−¬ng ph¸p ®iÒu chÕ. o RÌn luyÖn kÜ n¨ng lËp ph−¬ng tr×nh hãa häc cña ph¶n øng oxi hãa – khö. o Gi¶i ®−îc mét sè bµi tËp hãa häc cã néi dung liªn quan ®Õn tÝnh chÊt, øng dông vµ ®iÒu chÕ. 3. VÒ gi¸o dôc : Sö dông hiÖu qu¶, an toµn n−íc Gia-ven, clorua v«i trong thùc tÕ. B. ChuÈn bÞ cña GV vμ HS
- 76. o GV :– M¸y tÝnh, m¸y chiÕu – Chai ®ùng n−íc Gia-ven vµ clorua v«i. o HS : ¤n tËp bµi clo, hi®ro clorua – axit clohi®ric. C. TiÕn tr×nh d¹y – häc Ho¹t ®éng cña GV Ho¹t ®éng cña HS Ho¹t ®éng 1 (5 phót) Kتm tra bµi cò – Vµo bµi míi GV sö dông phiÕu häc tËp sè 1 ®Ó kiÓm tra bµi cò : 1. Nªu tÝnh chÊt hãa häc cña axit clohi®ric vµ viÕt ph−¬ng tr×nh ph¶n øng ? Hai HS lªn b¶ng tr×nh bµy. 1. a) TÝnh axit. b) TÝnh oxi hãa. c) TÝnh khö. 2. ViÕt ph−¬ng tr×nh hãa häc x¶y ra khi sôc khÝ clo vµo n−íc vµ tÝnh SOXH cña clo trong c¸c s¶n phÈm. GV yªu cÇu HS kh¸c nhËn xÐt, GV kÕt luËn vµ cho ®iÓm. GV vµo bµi : Bµi häc h«m nay chóng ta t×m hiÓu thªm hîp chÊt chøa oxi cña clo ®ã lµ n−íc Gia-ven vµ clorua v«i lµ nh÷ng hîp chÊt cã nhiÒu øng dông. 2. Ph−¬ng tr×nh ph¶n øng 1 1 2 2Cl H O HCl HClO ο − + + + I. N−íc Gia-ven Ho¹t ®éng 2 (5 phót) 1. §iÒu chÕ GV cho HS quan s¸t lä ®ùng n−íc Gia-ven vµ giíi thiÖu c¸ch ®iÒu chÕ n−íc Gia-ven trong phßng thÝ a) Trong phßng thÝ nghiÖm : Cho khÝ Cl2 t¸c dông víi dung dÞch NaOH lo·ng ë nhiÖt ®é th−êng :
- 77. nghiÖm vµ trongc«ng nghiÖp. Yªu cÇu HS viÕt c¸c ph−¬ng tr×nh ph¶n øng. Cl2 + 2NaOH → NaCl + NaClO + H2O N−íc Gia-ven b) Trong c«ng nghiÖp : §iÖn ph©n dung dÞch muèi ¨n (15 – 20%) trong thïng ®iÖn ph©n kh«ng cã mµng ng¨n : 2NaCl + 2H2O ®pdd ⎯⎯⎯→ 2NaOH + H2↑ + Cl2↑ (cat«t) (an«t) Do kh«ng cã mµng ng¨n nªn khÝ Cl2 tho¸t ra ë an«t t¸c dông víi NaOH trong dung dÞch t¹o ra n−íc Gia-ven : Cl2 + 2NaOH → NaCl + NaClO + H2O GV h−íng dÉn HS ph©n tÝch c¬ chÕ ph¶n øng t¹o n−íc Gia-ven : Cl2 + H2O HCl + HClO 2NaOH NaCl + NaClO + H2O N−íc Gia-ven GV dïng ph−¬ng ph¸p kÓ chuyÖn : V× sao gäi lµ n−íc Gia-ven ? Gia-ven lµ tªn mét thµnh phè ë n−íc Ph¸p mµ ë ®ã lÇn ®Çu tiªn nhµ b¸c häc Bect«te ®iÒu chÕ ®−îc dung dÞch hçn hîp nµy. Ho¹t ®éng 3 (3 phót)
- 78. 2. Thµnh phÇn GVyªu cÇu HS ph©n tÝch thµnh phÇn cña n−íc Gia-ven ? HS : N−íc Gia-ven lµ dung dÞch hçn hîp 2 muèi NaCl vµ NaClO. GV : Muèi NaClO lµ muèi t−¬ng øng cña axit nµo ? Gäi tªn. HClO → NaClO HS : HClO → NaClO Axit hipoclor¬ Natri hipoclorit GV : TÝnh SOXH cña clo trong NaClO HS : 1 NaClO + Ho¹t ®éng 4 (6 phót) 3. TÝnh chÊt GV ph©n tÝch cho HS thÊy HClO lµ mét axit yÕu (yÕu h¬n H2CO3) do ®ã trong kh«ng khÝ (cã mÆt khÝ CO2) sÏ cã ph¶n øng : NaClO + CO2 + H2O → NaHCO3 + HClO HS : ViÕt ph−¬ng tr×nh ph¶n øng : NaClO + CO2 + H2O → NaHCO3 + HClO GV : Gi¶i thÝch t¹i sao n−íc Gia-ven cã tÝnh oxi hãa m¹nh ? GV l−u ý : khi cã mÆt ¸nh s¸ng HClO bÞ ph©n tÝch cho oxi nguyªn tö còng lµ mét t¸c nh©n oxi hãa m¹nh : HClO as ⎯⎯→ HCl + O HS : Do NaClO vµ HClO lµ nh÷ng chÊt cã tÝnh oxi hãa m¹nh. GV gîi ý cho HS lµm thÝ nghiÖm: Cho mÈu giÊy mµu vµo n−íc Gia- ven. Quan s¸t hiÖn t−îng, rót ra nhËn xÐt. HS : Quan s¸t hiÖn t−îng → n−íc Gia- ven cã tÝnh tÈy mµu. GV : N−íc Gia-ven cã ®Ó l©u ®−îc HS : Kh«ng. V× cã ph¶n øng víi CO2
- 79. trong kh«ng khÝkh«ng ? Gi¶i thÝch. trong kh«ng khÝ. Ho¹t ®éng 5 (3 phót) 4. øng dông GV yªu cÇu HS nghiªn cøu SGK vµ liªn hÖ víi thùc tÕ ®Ó kÕt luËn vÒ øng dông cña n−íc Gia-ven ? GV giíi thiÖu vÒ c¸ch sö dông thuèc tÈy cho an toµn vµ hiÖu qu¶. HS : Nªu c¸c øng dông : – TÈy tr¾ng v¶i, sîi, giÊy. – TÈy uÕ chuång tr¹i ch¨n nu«i, nhµ vÖ sinh… II. Clorua v«i Ho¹t ®éng 6 (5 phót) 1. CÊu t¹o GV cho HS quan s¸t mÉu clorua v«i, rót ra nhËn xÐt. HS : ChÊt bét mµu tr¾ng, xèp. GV viÕt CTPT vµ CTCT cña clorua v«i lªn b¶ng : Ca O Cl Cl CaOCl2 vµ HS : CTPT : CaOCl2 CTCT : Ca O Cl Cl GV yªu cÇu HS x¸c ®Þnh SOXH cña clo vµ nhËn xÐt ®iÓm ®Æc biÖt cña muèi nµy. HS : Cã thÓ tr¶ lêi – SOXH lµ 0 (tÝnh trung b×nh theo CTPT) – SOXH lµ –1 vµ +1 (tÝnh theo CTCT) : Ca O Cl Cl -1 +1 – Nguyªn tö Ca liªn kÕt víi hai lo¹i gèc axit :
- 80. Ca O Cl Cl gècclorua gèc hipoclorit GV giíi thiÖu kh¸i niÖm vÒ muèi hçn t¹p vµ kÕt luËn : clorua v«i CaOCl2 lµ muèi hçn t¹p. HS : CaOCl2 lµ muèi hçn t¹p. Ho¹t ®éng 7 (7 phót) 2. §iÒu chÕ GV m« t¶ qu¸ tr×nh t¹o ra clorua v«i : Cho khÝ clo ®i qua v«i t«i hoÆc s÷a v«i ë kho¶ng 300 C. Yªu cÇu HS viÕt ph−¬ng tr×nh ph¶n øng. HS : KhÝ Cl2 + v«i t«i (s÷a v«i) Cl2 + Ca(OH)2 0 30 C ⎯⎯⎯→ CaOCl2 + H2O s÷a v«i GV gîi ý HS ph©n tÝch c¬ chÕ ph¶n øng t−¬ng tù t¹o n−íc Gia-ven. – §Çu tiªn khÝ Cl2 t¸c dông víi H2O trong s÷a v«i t¹o ra hçn hîp axit HCl vµ HClO. – Sau ®ã hai axit nµy t¸c dông víi baz¬ Ca(OH)2 t¹o muèi hçn t¹p gäi lµ clorua v«i. GV yªu cÇu HS viÕt c¸c ph−¬ng tr×nh ph¶n øng HS : C¸c ph−¬ng tr×nh ph¶n øng : Cl2 + H2O HCl + HClO Ca OH + H ClO OH + H Cl Ca Cl O Cl + 2H2O Ca(OH)2 + Cl2 0 30 C ⎯⎯⎯→ CaOCl2 + H2O
- 81. s÷a v«i cloruav«i GV l−u ý HS : NÕu cho khÝ Cl2 vµo dung dÞch n−íc v«i lo·ng ë nhiÖt ®é th−êng sÏ t¹o ra s¶n phÈm g× ? HS : Khi cho khÝ Cl2 qua dung dÞch n−íc v«i ë nhiÖt ®é th−êng sÏ t¹o ra canxi hipoclorit : Ca O Cl O Cl hay Ca(ClO)2 Ph−¬ng tr×nh ph¶n øng : 2Cl2 + 2Ca(OH)2 → CaCl2 + Ca(ClO)2 + dung dÞch 2H2O GV : So s¸nh s¶n phÈm canxi hipoclorit vµ clorua v«i ? GV nhËn xÐt : Clorua v«i lµ hçn hîp CaCl2, Ca(ClO)2, CaOCl2. §Ó ®¬n gi¶n, ta xem clorua v«i lµ muèi hçn t¹p CaOCl2. HS : So s¸nh : – Gièng nhau : §Òu cã tÝnh oxi hãa m¹nh do cã chøa gãc hipoclorit. – Kh¸c nhau : clorua v«i ë d¹ng r¾n cßn canxi hipoclorit ë d¹ng dung dÞch, CaOCl2 lµ muçi hçn t¹p cßn Ca(ClO)2 kh«ng ph¶i lµ muèi hçn t¹p. Ho¹t ®éng 8 (6 phót) 3. TÝnh chÊt vµ øng dông GV h−íng dÉn HS rót ra nhËn xÐt t−¬ng tù n−íc Gia-ven, clorua v«i còng cã tÝnh oxi hãa m¹nh vµ lµ muèi cña axit HCl (m¹nh) vµ HClO (yÕu) nªn : – T¸c dông víi chÊt khö. – T¸c dông víi CO2 trong kh«ng khÝ. HS : ViÕt c¸c ph−¬ng tr×nh ph¶n øng : – Clorua v«i cã tÝnh oxi hãa m¹nh : CaOCl2 + 2HCl → CaCl2 + Cl2↑ + H2O → Ph¶n øng ®iÒu chÕ khÝ Cl2. – T¸c dông víi CO2 trong kh«ng khÝ Èm : 2CaOCl2 + CO2 + H2O → CaCO3↓ +
- 82. Yªu cÇu HSviÕt c¸c ph−¬ng tr×nh ph¶n øng. CaCl2 + 2HClO GV yªu cÇu HS nghiªn cøu SGK vµ liªn hÖ víi thùc tÕ ®Ó rót ra c¸c øng dông cña clorua v«i. HS : Tr×nh bµy c¸c øng dông : – TÈy tr¾ng v¶i, sîi, giÊy. – TÈy uÕ. – Xö lÝ c¸c chÊt ®éc ®Ó b¶o vÖ m«i tr−êng. – Tinh chÕ dÇu má. Ho¹t ®éng 9 (5 phót) Cñng cè bµi – Bµi tËp vÒ nhµ 1. GV gîi ý HS tãm t¾t l¹i kiÕn thøc träng t©m vÒ : – Thµnh phÇn – TÝnh chÊt – §iÒu chÕ 2. Ph¸t phiÕu häc tËp vµ chiÕu néi dung bµi tËp sau lªn mµn h×nh : Hoµn thµnh s¬ ®å ph¶n øng : NaCl Cl2 NaClO NaCl CaOCl2 CaCl2 NaClO Cho biÕt nh÷ng ph¶n øng nµo lµ ph¶n øng oxi hãa – khö. Vai trß cña c¸c chÊt tham gia trong ph¶n øng oxi hãa – khö. 3. Bµi tËp vÒ nhµ : 1, 2, 3, 4, 5 (SGK) D. H−íng dÉn gi¶i bμi tËp SGK 1. §¸p ¸n B. 3. §iÒu chÕ axit HCl tõ NaCl, H2SO4 ®Æc, H2O : cña hai hîp chÊt lµ n−íc Gia-ven vµ clorua v«i.
- 83. NaCl + H2SO4 0 t ⎯⎯→NaHSO4 + HCl ↑ HÊp thô khÝ hi®ro clorua vµo n−íc ®−îc dung dÞch HCl. – Tõ HCl vµ MnO2 ®iÒu chÕ Cl2 : MnO2 + 4HCl 0 t ⎯⎯→ MnCl2 + Cl2↑ + 2H2O – Tõ Cl2 vµ dung dÞch NaOH ®iÒu chÕ n−íc Gia-ven : Cl2 + 2NaOH → NaCl + NaClO + H2O 4. C¸c ph¶n øng oxi hãa – khö lµ a, b, c, d, f. 5. C¸c ph¶n øng : CaO + H2O → Ca(OH)2 (1) NaCl + H2SO4 0 t ⎯⎯→ NaHSO4 + HCl (2) MnO2 + 4HCl 0 t ⎯⎯→ MnCl2 + Cl2 + 2H2O (3) Cl2 + Ca(OH)2 → CaOCl2 + H2O (4) 2CaOCl 254 n 127 = = 2 mol Tõ (3, 4) → 2MnOn = 2 mol Tõ (2, 3, 4) → 2 4H SOn = 8 mol vµ nNaCl = 8 mol Tõ (1, 4) → nCaO = 2 mol. E. T− liÖu tham kh¶o C¸c hîp chÊt cã oxi bÒn nhÊt cña halogen lµ muèi cña c¸c oxiaxit, trong ®ã cã øng dông réng r·i nhÊt lµ hipoclorit (d−íi d¹ng n−íc Gia-ven, clorua v«i) vµ kaliclorat.
- 84. ViÖc ®iÒu chÕn−íc Gia-ven, clorua v«i vµ clorat ®Òu xuÊt ph¸t tõ c©n b»ng cña clo trong n−íc (n−íc clo) : Cl2 + HOH HCl + HClO (1) Axit hipoclor¬ HClO lµ axit rÊt yÕu (Ka = 5.10–8 ), yÕu h¬n axit cacbonic (K1 = 4,5.10–7 vµ K2 = 5,6.10–11 ), kh«ng bÒn, bÞ ph©n hñy theo ba h−íng kh¸c nhau tïy theo ®iÒu kiÖn ph¶n øng : 2 o o as CaCl khan 2 2 t 370 C HCl + O (2) HClO Cl O + H O (3) HCl + HClO (4)≈ ⎯⎯⎯⎯→ ⎯⎯⎯⎯⎯→ ⎯⎯⎯⎯→ Khi cho kiÒm vµo n−íc clo, c©n b»ng (1) chuyÓn dÞch sang ph¶i vµ ph¶n øng thùc tÕ x¶y ra ®Õn cïng cho ta n−íc Gia-ven (hçn hîp muèi clorua vµ hipoclorit trong n−íc). HCl + HClO + 2NaOH → NaCl + NaClO + 2H2O (5) Tõ ®ã ta thÊy r»ng ®Ó thu ®−îc n−íc Gia-ven ng−êi ta dïng ph¶n øng : Cl2 + 2NaOH (nguéi) → NaCl + NaClO + H2O (6) Trong c«ng nghiÖp n−íc Gia-ven ®−îc chÕ t¹o b»ng ®iÖn ph©n kh«ng mµng ng¨n dung dÞch NaCl. Trong thµnh phÇn cña clorua v«i còng chøa ion hipoclorit, nªn nã cã tÝnh chÊt t−¬ng tù n−íc Gia-ven. Clorua v«i lµ chÊt bét mµu tr¾ng, mïi xèc, ®−îc ®iÒu chÕ b»ng c¸ch cho khÝ clo ®i qua huyÒn phï ®Æc cña canxi hicloxit ë kho¶ng 300 C : Cl2 + Ca(OH)2 0 30 C ⎯⎯⎯→ Ca O Cl Cl + H2 O (7)
- 85. Hipoclorit cã tÝnhoxi hãa m¹nh, nªn n−íc Gia-ven vµ clorua v«i ®−îc dïng ®Ó tÈy tr¾ng vµ tÈy uÕ. Khi cho khÝ clo t¸c dông víi dung dÞch kiÒm nãng (kho¶ng 700 C) ta thu ®−îc clorat, v× hipoclorit ®−îc t¹o ra ë ph¶n øng (1) bÞ ph©n hñy thµnh clorat do ph¶n øng (4). Tõ ®ã ta cã : 3Cl2 + 6OH– 0 t ⎯⎯→ 5Cl– + 3ClO− + 3H2O (8) Trong c«ng nghiÖp kaliclorat KClO3 ®−îc ®iÒu chÕ b»ng ®iÖn ph©n kh«ng mµng ng¨n dung dÞch KCl nãng. Kaliclorat tan Ýt trong n−íc l¹nh, nªn nã ®−îc t¸ch ra b»ng c¸ch lµm l¹nh (kÕt tinh ph©n ®o¹n). Nã lµ muèi cña axitcloric HClO3. Axit nµy chØ tån t¹i trong dung dÞch n−íc kh«ng qu¸ 50%, lµ axit m¹nh vµ chÊt oxi hãa m¹nh. TÝnh oxi hãa m¹nh cña axitcloric lµ do ion 3ClO− trong m«i tr−êng axit. TÝnh chÊt nµy gi¶m m¹nh trong m«i tr−êng trung tÝnh lµ kiÒm. VÝ dô, ion 3ClO− oxi hãa Cl– , Br– , I– trong m«i tr−êng axit, nh−ng kh«ng oxi hãa ®−îc chóng trong m«i tr−êng trung tÝnh vµ kiÒm : 3ClO− + 5Cl– + 6H+ → 3Cl2 + 3H2O (9) 3ClO− + 6I– + 6H+ → Cl– + 3I2 + 3H2O (10) Kaliclorat lµ chÊt tinh thÓ kh«ng mµu, bÞ ph©n hñy khi ®un nãng theo 2 h−íng : 0 0 2 0 t thÊp (–250 C) 2MnO 3 t cao 4 KCl O (11) KClO KCl KClO (12) ⎯⎯⎯⎯⎯⎯→ + ↑ ⎯⎯⎯⎯⎯→ + Víi c¸c chÊt ch¸y nh− P, S, C, kaliclorat t¹o thµnh hçn hîp dÔ ch¸y vµ næ khi va ch¹m. Do ®ã KClO3, ®−îc dïng ®Ó chÕ t¹o ngßi næ, s¶n xuÊt ph¸o hoa, nh−ng øng dông chñ yÕu cña nã lµ trong s¶n xuÊt diªm. ë ®Çu que diªm chøa kho¶ng 50% KClO3.
- 86. Khi ®un nãngcÈn thËn ë nhiÖt ®é kh«ng qu¸ cao vµ kh«ng cã mÆt chÊt xóc t¸c, sù ph©n hñy cña KClO3, x¶y ra chñ yÕu theo ph−¬ng tr×nh (12) t¹o ra muèi kalipeclorat KClO4. Muèi nµy tan rÊt Ýt trong n−íc. Nã lµ muèi cña axit pecloric HClO4. Axitpecloric khan lµ chÊt láng kh«ng mµu, bèc khãi trong kh«ng khÝ, Ýt bÒn, dÔ g©y næ trong qu¸ tr×nh b¶o qu¶n, nh−ng dung dÞch n−íc cña nã rÊt bÒn. Nã lµ axit m¹nh nhÊt trong sè c¸c axit ®· biÕt : chiÒu t¨ng tÝnh axit vµ ®é bÒn ph©n tö HClO HClO2 HClO3 HClO4 chiÒu t¨ng tÝnh oxi hãa TiÕt 41 Flo – Brom – iot A. Môc tiªu 1. VÒ kiÕn thøc : • HS biÕt s¬ l−îc vÒ tÝnh chÊt vËt lÝ, tr¹ng th¸i tù nhiªn, øng dông vµ ®iÒu chÕ F2, Br2, I2 vµ mét vµi hîp chÊt cña chóng. • HS hiÓu ®−îc : – TÝnh chÊt hãa häc c¬ b¶n cña F2, Br2, I2 lµ tÝnh oxi hãa. – Sù gièng nhau vµ kh¸c nhau vÒ tÝnh chÊt hãa häc cña flo, brom, iot so víi clo. – Nguyªn nh©n tÝnh oxi hãa gi¶m dÇn tõ flo ®Õn iot. – TÝnh axit t¨ng theo chiÒu HF < HCl < HBr < HI. • VÒ kÜ n¨ng :
- 87. • ViÕt c¸cph−¬ng tr×nh hãa häc minh häa cho tÝnh chÊt hãa häc cña F2, Cl2, Br2, I2 vµ so s¸nh kh¶ n¨ng ho¹t ®éng cña chóng. • Quan s¸t thÝ nghiÖm, rót ra nhËn xÐt. 3. VÒ gi¸o dôc HiÓu biÕt vÒ c¸c øng dông cña c¸c ®¬n chÊt halogen vµ mét vµi hîp chÊt cña chóng trong thùc tÕ, còng nh− mÆt tr¸i vÒ sù ¶nh h−ëng ®èi víi m«i tr−êng cña c¸c chÊt ®−îc biÕt. B. ChuÈn bÞ cña GV vμ HS o GV : – M¸y tÝnh, m¸y chiÕu, phiÕu häc tËp. – ThÝ nghiÖm so s¸nh ®é ho¹t ®éng cña halogen. – ThÝ nghiÖm vÒ sù th¨ng hoa cña iot, axit HF ¨n mßn thñy tinh. – C¸c phÇn mÒm, b¨ng, ®Üa d¹y häc vÒ flo, brom, iot. o HS : ¤n tËp bµi kh¸i qu¸t vÒ nhãm halogen. C. TiÕn tr×nh d¹y – häc Ho¹t ®éng cña GV Ho¹t ®éng cña HS Ho¹t ®éng 1 (10 phót) I. tÝnh chÊt vËt lÝ vµ tr¹ng th¸i tù nhiªn GV h−íng dÉn HS nghiªn cøu SGK ®Ó biÕt tÝnh chÊt vËt lÝ vµ tr¹ng th¸i tù nhiªn cña flo, brom, iot vµ yªu cÇu ®iÒn c¸c th«ng tin vµo b¶ng sau : HS th¶o luËn theo nhãm vµ cö ®¹i diÖn c¸c nhãm ®iÒn vµo b¶ng sau :
- 88. F2 Br2 I2 TÝnh chÊtvËt lÝ Tr¹ng th¸i tù nhiªn GV lµm thÝ nghiÖm vÒ sù th¨ng hoa cña I2 vµ gîi ý HS rót ra nhËn xÐt vÒ hiÖn t−îng th¨ng hoa. F2 Br2 I2 TÝnh chÊt vËt lÝ – KhÝ, lôc nh¹t – RÊt ®éc – Láng, ®á n©u, ®éc – Tan Ýt – R¾n, ®en tÝm – DÔ th¨ng hoa Tr¹ng th¸i tù nhiªn D¹ng hîp chÊt Chñ yÕu ë d¹ng hîp chÊt Chñ yÕu ë d¹ng hîp chÊt I2 (r¾n) ®un nãng (th¨ng hoa) ⎯⎯⎯⎯→ I2 (h¬i) Ho¹t ®éng 2 (15 phót) iI. tÝnh chÊt hãa häc GV : Dùa vµo ®é ©m ®iÖn vµ cÊu t¹o nguyªn tö h·y cho biÕt flo, brom, iot cã tÝnh chÊt hãa häc c¬ b¶n g× ? TÝnh oxi hãa ®−îc s¾p xÕp nh− thÕ nµo ? GV h−íng dÉn HS gi¶i thÝch v× sao tÝnh oxi hãa gi¶m dÇn ? HS : – Flo, brom, iot cã tÝnh oxi hãa m¹nh t−¬ng tù clo. – TÝnh oxi hãa gi¶m dÇn tõ F2 ®Õn I2. – Do ®é ©m ®iÖn gi¶m dÇn, b¸n kÝnh nguyªn tö t¨ng dÇn. GV ph¸t phiÕu häc tËp vµ h−íng dÉn HS ho¹t ®éng theo nhãm vµ ®iÒn vµo b¶ng sau : HS ho¹t ®éng theo nhãm vµ ®iÒn c¸c th«ng tin vµo b¶ng :
- 89. F2 Br2 I2 T¸c dông víikim lo¹i T¸c dông víi H2 T¸c dông víi H2O F2 Br2 I2 T¸c dông víi kim lo¹i Oxi hãa tÊt c¶ c¸c kim lo¹i Oxi hãa nhiÒu kim lo¹i Oxi hãa nhiÒu kim lo¹i chØ khi cã xóc t¸c hoÆc ®un nãng : 2Al + 3Br2 → 2AlBr3 3I2 + 2Al 2H O ⎯⎯⎯→ 2AlI3 T¸c dông víi H2 Ph¶n øng víi H2 ngay trong bãng tèi vµ ë nhiÖt ®é thÊp : Ph¶n øng ë niÖt ®é cao : Ph¶n øng ë nhiÖt ®é cao cã xóc t¸c vµ thuËn nghÞch : H2 + F2 → 2HF HF lµ axit yÕu, ¨n mßn thñy tinh : 4HF + SiO2 → SiF4 + 2H2O H2 + Br2 0 t ⎯⎯→ 2HBr Axit HBr m¹nh h¬n HCl vµ còng cã tÝnh khö m¹nh h¬n HCl. H2 + I2 2HI HI cã tÝnh axit m¹nh h¬n HCl vµ HBr. T¸c dông víi H2O H¬i n−íc bèc ch¸y ngay khi tiÕp xóc víi F2 : 2F2 + 2H2O → 4HF + O2 Ph¶n øng chËm : Br2 + H2O HBr + HBrO Kh«ng t¸c dông víi H2O
- 90. HS : §ého¹t ®éng hãa häc cña F > Cl > Br > I. Tõ b¶ng trªn, GV yªu cÇu HS so s¸nh ®é ho¹t ®éng hãa häc cña F, Cl, Br, I. GV lµm thÝ nghiÖm chøng minh : clo ®Èy brom ra khái muèi NaBr, brom ®Èy iot ra khái muèi NaI. GV kÕt luËn vÒ tÝnh oxi hãa cña F, Cl, Br, I. 1 1 2 2 1 1 2 2 Cl 2Na Br 2Na Cl Br Br 2Na I 2Na Br I ο − − ο ο − − ο + → + + → + Sau ®ã giíi thiÖu tÝnh chÊt riªng cña iot : t¸c dông víi hå tinh bét t¹o thµnh hîp chÊt cã mµu xanh. HS nhËn xÐt : I2 lµm xanh hå tinh bét → Dïng I2 ®Ó nhËn biÕt hå tinh bét vµ ng−îc l¹i. GV h−íng dÉn HS lµm thÝ nghiÖm vµ rót ra nhËn xÐt. Ho¹t ®éng 3 (5 phót) iiI. øng dông GV yªu cÇu HS ®äc SGK vµ tãm t¾t c¸c øng dông cña flo, brom, iot. HS th¶o luËn theo SGK. Ho¹t ®éng 4 (10 phót) IV. §iÒu chÕ vµ s¶n xuÊt GV giíi thiÖu c¸c ph−¬ng ph¸p ®iÒu chÕ vµ s¶n xuÊt : HS : Nghe gi¶ng. F2 : §iÖn ph©n hçn hîp KF vµ HF (kh«ng cã mÆt n−íc) 2HF ®p ⎯⎯→ H2 + F2 GV : T¹i sao ph¶i kh«ng cã mÆt n−íc ? 2HF ®p ⎯⎯→ H2 + F2 Br2 : s¶n xuÊt tõ n−íc biÓn : Cl2 + 2NaBr → 2NaCl + Br2 Cl2 + 2NaBr → 2NaCl + Br2
- 91. I2 : s¶nxuÊt tõ rong biÓn. I2 : s¶n xuÊt tõ rong biÓn. Ho¹t ®éng 5 (5 phót) Cñng cè bµi – Bµi tËp vÒ nhµ • GV sö dông c¸c bµi tËp 1, 2, 3 (SGK) ®Ó cñng cè bµi häc. • Bµi tËp vÒ nhµ : 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11 (SGK) D. H−íng dÉn gi¶i bμi tËp SGK 1. §¸p ¸n D. 2. §¸p ¸n B. 5. a) Cho hå tinh bét vµo hçn hîp NaCl vµ NaI råi sôc khÝ Cl2 vµo, mµu xanh xuÊt hiÖn, chøng tá cã NaI : Cl2 + 2NaI → 2NaCl + I2 Hå tinh bét 2I ⎯⎯→ Mµu xanh. b) Sôc khÝ Cl2 d− vµo hçn hîp ®Ó t¸c dông hÕt NaI. §un nãng, I2 th¨ng hoa, cßn l¹i NaCl tinh khiÕt. 6. KhÝ Cl2 oxi hãa KI thµnh I2. Cl2 vµ I2 tan mét phÇn trong n−íc, do ®ã xuÊt hiÖn dung dÞch mµu vµng n©u : Cl2 + 2KI → 2KCl + I2 Sau ®ã dung dÞch mµu vµng n©u chuyÓn sang mµu xanh do iot t¸c dông víi hå tinh bét : Hå tinh bét 2I ⎯⎯→ Mµu xanh. Mµu xanh dÇn dÇn biÕn mÊt do mét phÇn khÝ Cl2 t¸c dông víi n−íc t¹o ra HClO lµ chÊt oxi hãa m¹nh lµm mÊt mµu xanh cña hå tinh bét vµ iot : Cl2 + H2O HCl + HClO 7. C% = 55,86%.
- 92. 8. NaX +AgNO3 → AgX↓ + NaNO3 (1) 2AgX → 2Ag + X2 (2) Theo (2) → nAgX = nAg = 1,08 108 = 0,01 (mol) Theo (1) → nNaX = nAgX = 0,01 mol → MNaX = 1,03 0,01 = 103 → X = 103 – 23 = 80 → Nguyªn tè X lµ Br → A lµ NaBr. 9. CaF2 + H2SO4 (®Æc) 0 t ⎯⎯→ CaSO4 + 2HF mHF = 2500.40 100 = 1000 (g) → nHF = 1000 20 = 50 (mol) → 2CaF 50 n 2 = = 25 (mol) → 2CaFm = 78.25.100 80 = 2437,5 (g) 10. Ph©n biÖt dung dÞch NaF vµ dung dÞch NaCl b»ng dung dÞch AgNO3 : NaF + AgNO3 → kh«ng t¸c dông NaCl + AgNO3 → AgCl↓ + NaNO3 (mµu tr¾ng) 11. §un nãng hçn hîp iot vµ NaI th× chØ cã iot th¨ng hoa, ng−ng tô h¬i iot ta ®−îc iot r¾n tinh khiÕt. E. T− liÖu tham kh¶o 1. §iÒu chÕ khÝ flo tõ c¸c hîp chÊt flo lµ mét c«ng viÖc hÕt søc khã kh¨n v× flo lµ nguyªn tè phi kim m¹nh nhÊt, thùc tÕ nã t¸c dông víi tÊt c¶ c¸c chÊt mµ nã tiÕp xóc, trong ®ã nhiÒu tr−êng hîp g©y ch¸y, næ. Nh÷ng n¹n nh©n ®Çu tiªn cña flo lµ hai thµnh viªn cña ViÖn Hµn L©m Khoa häc Ai-len : Mét ng−êi chÕt, mét ng−êi
- 93. trë thµnh tµntËt v× báng HF. N¹n nh©n tiÕp theo lµ c¸c nhµ khoa häc ng−êi BØ vµ Ph¸p, hä bÞ chÕt khi tiÕn hµnh c¸c thÝ nghiÖm ®iÒu chÕ flo do ngöi ph¶i mét l−îng nhá khÝ HF. ChØ ®Õn n¨m 1886, nhµ b¸c häc ng−êi Ph¸p Hen-ri Moa-x¨ng (Heri Moissan) (1852 – 1907) míi ®iÒu chÕ thµnh c«ng khÝ flo an toµn khi ®iÖn ph©n KF trong hçn hîp lo·ng víi HF (kh«ng cã mÆt n−íc) trong thiÕt bÞ platin, «ng thu ®−îc khÝ F2 ë anot. N¨m 1906, «ng ®−îc gi¶i th−ëng N«-ben vÒ hãa häc víi ph−¬ng ph¸p ®iÒu chÕ flo. 2. Brom lµ mét phi kim láng duy nhÊt. LÇn ®Çu tiªn, vµo n¨m 1825, mét sinh viªn cña tr−êng §¹i häc Tæng hîp Hai®enbec (§øc), tªn lµ Cac Lªvic (1803 – 1890), ng−êi gióp viÖc cho nhµ hãa häc Gmªlin (1788 – 1853) ®· cho clo t¸c dông víi mét lo¹i n−íc kho¸ng vµ ®· thu ®−îc mét chÊt láng mµu vµng. Cac Lªvic dïng dietylete (C2H5)2O chiÕt chÊt láng. Sau khi t¸ch ete, anh ®· t¸ch ®−îc chÊt láng cã mµu n©u ®á vµ mïi khã chÞu. Ng−êi h−íng dÉn anh ®· khuyªn anh ®iÒu chÕ thªm chÊt míi nµy. Khi anh sinh viªn ®· chuÈn bÞ ®−îc mét l−îng chÊt míi võa ®ñ cho nghiªn cøu, th× còng xuÊt hiÖn mét th«ng b¸o cña Antoan Zªrom Bala (1802 – 1876), mét xÐt nghiÖm viªn 24 tuæi cña gi¸o s− hãa häc Z.Angat vÒ viÖc anh ®· ®iÒu chÕ ®−îc mét ®¬n chÊt míi. Bala ®· nghiªn cøu c¸c lo¹i n−íc muèi cña c¸c ®Çm lÇy n−íc mÆn phÝa nam n−íc Ph¸p. Khi tiÕn hµnh mét trong nh÷ng thÝ nghiÖm cña m×nh, anh ®· cho clo t¸c dông víi muèi, thÊy xuÊt hiÖn mµu rÊt vµng : 2NaBr + Cl2 → 2NaCl + Br2 Sau mét sè n¨m lµm viÖc tÝch cùc, Bala ®· t¸ch ®−îc mét sè l−îng chÊt láng mµu n©u sÉm cÇn thiÕt vµ gäi nã lµ murid. Theo lêi khuyªn cña Angat, anh göi c«ng tr×nh nghiªn cøu cho ViÖn Hµn l©m Khoa häc Pari. T¹i ®©y, hai gi¸o s− hãa häc lµ Gay Luytx¨c vµ Tenar¬ ®· kiÓm tra l¹i ph¸t minh nµy. Hä ®· x¸c nhËn r»ng Bala lµ ng−êi ph¸t minh ra mét ®¬n chÊt míi, nh−ng hä thÊy tªn gäi cña chÊt ch−a ®¹t l¾m vµ ®Ò nghÞ gäi nã lµ “brom”, tiÕng Hi L¹p cã nghÜa lµ h«i thèi. Còng n¨m 1826, nhµ hãa häc Libic (§øc) ®· thu ®−îc mét chÊt láng mµu n©u, nh−ng l¹i t−ëng nhÇm lµ ICl (iot mono clorua). Mét th¸ng sau, Libic biÕt vÒ ph¸t minh cña Bala vµ cña sinh viªn Lªvic, Libic rÊt buån. Sau ®ã Libic cay có nãi r»ng : “kh«ng ph¶i Bala lµ ng−êi ph¸t hiÖn ra brom mµ brom ®· ph¸t hiÖn ra anh ta”. Cßn tõ ®ã Libic thÒ kh«ng bao giê ®−a ra nh÷ng kÕt luËn thiÕu nh÷ng d÷ liÖu thùc nghiÖm.
- 94. 3. Mét bµib¸o cña nhµ hãa häc Ph¸p, «ng Cutoa cã ®o¹n viÕt : “Trong dung dÞch n−íc c¸i dïng kiÒm chiÕt rong biÓn cã mét l−îng t−¬ng ®èi lín cña mét chÊt k× l¹ nµo ®ã. Khi ®èt nãng, chÊt nµy biÕn thµnh h¬i mµu tÝm ®Ñp lung linh”. ChÊt míi ®ã lµ iot I2. N¨m 1811, khi nghiªn cøu thµnh phÇn tro cña c¸c lo¹i rong biÓn, nhµ hãa häc, d−îc sÜ Ph¸p «ng Becna Cutoa (1777 – 1838) ®· nhËn ra r»ng nåi ®ång dïng ®Ó ®un c« dung dÞch tro rong biÓn bÞ háng rÊt nhanh. Cutoa b¾t ®Çu nghiªn cøu c¸c tÝnh chÊt cña c¸c dung dÞch nµy. Mét lÇn «ng ph¸t hiÖn thÊy khi thªm axit sunfuric H2SO4 ®Æc vµo dung dÞch ®ã th× thÊy cã t¸ch h¬i mµu tÝm cña chÊt l¹ nµo ®ã : 2NaI + 2H2SO4 0 t ⎯⎯→ I2↑ + SO2↑ + Na2SO4 + 2H2O ¤ng ®· c«ng bè nh÷ng hiÖn t−îng m×nh quan s¸t ®−îc, nh−ng «ng kh«ng x¸c ®Þnh ®−îc b¶n chÊt cña chÊt bay lªn. M·i ®Õn n¨m 1813, Gay Luytx¨c mét nhµ hãa häc næi tiÕng ng−êi Ph¸p ®· chøng minh r»ng chÊt míi cña Cutoa gièng clo vµ thuéc nhãm halogen. ¤ng gäi nã lµ “iot”, theo tiÕng Hi L¹p cã nghÜa lµ mµu xanh thÉm – tÝm. Sau nµy Gay Luytx¨c ®· tæng hîp c¸c chÊt sinh ra tõ iot nh− hi®roiotua HI, iot monoclorua ICl, ®iiot pentaoxit I2O5, axit iodic HIO3,… Iot lµ mét nguyªn tè vi l−îng hÕt søc cÇn thiÕt ®èi víi con ng−êi. Theo c¸c nhµ khoa häc, mçi ngµy c¬ thÓ con ng−êi cÇn ®−îc cung cÊp tõ 10–4 ®Õn 2.10–4 gam nguyªn tè iot. C¬ thÓ tiÕp nhËn ®−îc phÇn iot cÇn thiÕt d−íi d¹ng hîp chÊt cña iot cã s½n trong muèi ¨n vµ mét sè lo¹i thùc phÈm. Nh−ng viÖc thiÕu hôt iot vÉn th−êng x¶y ra. HiÖn nay, tÝnh trªn toµn thÕ giíi mét phÇn ba sè d©n bÞ thiÕu iot trong c¬ thÓ. ë ViÖt Nam, theo ®iÒu tra míi nhÊt, 94% sè d©n thiÕt hôt iot ë nh÷ng møc ®é kh¸c nhau. ThiÕu hôt iot trong c¬ thÓ dÉn ®Õn hËu qu¶ rÊt tai h¹i nh− lµm n·o bÞ tæn th−¬ng dÉn ®Õn trë nªn ®Çn ®én, chËm ch¹p, cã thÓ ®iÕc, c©m, liÖt chi, lïn. ThiÕu iot cßn g©y ra bÖnh b−íu cæ vµ hµng lo¹t rèi lo¹n kh¸c, ®Æc biÖt nguy hiÓm ®èi víi bµ mÑ vµ trÎ em. §Ó kh¾c phôc sù thiÕu hôt iot, ng−êi ta ph¶i cho thªm hîp chÊt cña iot vµo thùc phÈm nh− muèi ¨n, s÷a, kÑo,… ViÖc dïng muèi ¨n lµm ph−¬ng tiÖn chuyÓn t¶i iot vµo c¬ thÓ ng−êi ®−îc nhiÒu n−íc ¸p dông. Muèi iot lµ muèi ¨n cã trén thªm mét l−îng nhá hîp chÊt cña iot (th−êng lµ KI hoÆc KIO3), ch¼ng h¹n trén 25kg KI vµo mét tÊn muèi ¨n. Ng−êi ta còng cho thªm hîp chÊt iot vµo bét canh, n−íc m¾m,…
- 95. ViÖc dïng muèiiot thËt ®¬n gi¶n. VÒ mïi vÞ, mµu s¾c, muèi iot kh«ng kh¸c g× muèi ¨n th−êng. Tuy nhiªn, hîp chÊt iot cã thÓ bÞ ph©n hñy ë nhiÖt ®é cao, do ®ã ph¶i nªm muèi iot sau khi thùc phÈm ®· ®−îc nÊu chÝn. TiÕt 42 LuyÖn tËp : Nhãm halogen A. Môc tiªu 1. Gióp HS n¾m v÷ng : o §Æc ®iÓm cÊu t¹o líp electron ngoµi cïng cña nguyªn tö vµ cÊu t¹o ph©n tö cña ®¬n chÊt halogen (X2). o C¸c nguyªn tè halogen cã tÝnh oxi hãa m¹nh, nguyªn nh©n cña sù biÕn thiªn tÝnh chÊt cña ®¬n chÊt vµ hîp chÊt HX cña chóng khi ®i tõ flo ®Õn iot. o TÝnh oxi hãa m¹nh cña n−íc Gia-ven vµ clorua v«i lµ do gèc hipoclorit ClO– quyÕt ®Þnh, ®ã lµ nguyªn nh©n lµm cho chóng cã tÝnh s¸t trïng vµ tÈy mµu. o Ph−¬ng ph¸p ®iÒu chÕ c¸c ®¬n chÊt (X2) vµ hîp chÊt HX cña c¸c hologen. C¸ch nhËn biÕt c¸c ion X– (Cl– , Br– , I– ). o C¸c øng dông quan träng cña ®¬n chÊt vµ hîp chÊt cña c¸c hologen quan träng. 2. RÌn luyÖn mét sè kÜ n¨ng gi¶i bµi tËp hãa häc liªn quan ®Õn ®¬n chÊt vµ hîp chÊt cña halogen. B. ChuÈn bÞ cña GV vμ HS o GV : – M¸y tÝnh, m¸y chiÕu, hÖ thèng c©u hái vµ bµi tËp SGK. – C¸c dung dÞch : NaCl, NaBr, KI, AgNO3. o HS : ChuÈn bÞ hÖ thèng c©u hái vµ bµi tËp SGK. A – KiÕn thøc cÇn n¾m v÷ng Ho¹t ®éng 1 (5 phót) I. CÊu t¹o nguyªn tö vµ ph©n tö cña c¸c halogen
- 96. GV : Ph¸tphiÕu häc tËp sè 1 vµ chiÕu néi dung lªn mµn h×nh, yªu cÇu HS hoµn thµnh b¶ng sau : Nguyªn tè halogen F Cl Br I CÊu h×nh electron líp ngoµi cïng (ns2 np5 ) 2s2 5p5 CÊu t¹o ph©n tö (liªn kÕt céng hãa trÞ kh«ng cùc) F : F (F2) HS : Hoµn thµnh b¶ng trªn vµ rót ra nhËn xÐt : – B¸n kÝnh nguyªn tö t¨ng dÇn tõ Flo ®Õn iot. – Líp ngoµi cïng cã 7 electron. – Ph©n tö gåm 2 nguyªn tö, liªn kÕt lµ céng hãa trÞ kh«ng cùc. Ho¹t ®éng 2 (10 phót) II. tÝnh chÊt hãa häc cña ®¬n chÊt vµ hîp chÊt halogen • GV : Yªu cÇu HS nhËn xÐt vÒ sù biÕn thiªn ®é ©m ®iÖn tõ F ®Õn I vµ suy ra sù biÕn thiªn vÒ tÝnh oxi hãa cña halogen. • GV ph¸t phiÕu häc tËp sè 2 vµ chiÕu néi dung lªn mµn h×nh, h−íng dÉn HS hoµn thµnh b¶ng sau : X2 Ph¶n øng F2 Cl2 Br2 I2 Víi kim lo¹i Víi khÝ hi®ro Víi n−íc HS : §iÒn th«ng tin vµo b¶ng sau :
- 97. X2 Ph¶n øng F2 Cl2Br2 I2 Víi kim lo¹i Oxi hãa ®−îc tÊt c¶ c¸c kim lo¹i t¹o ra muèi florua : Oxi hãa ®−îc hÇu hÕt c¸c kim lo¹i t¹o ra muèi clorua, ph¶n øng cÇn ®un nãng : Oxi hãa ®−îc nhiÒu kim lo¹i t¹o ra muèi bromua, ph¶n øng cÇn ®un nãng : Oxi hãa ®−îc nhiÒu kim lo¹i t¹o ra muèi iotua. Ph¶n øng chØ x¶y ra khi ®un nãng hoÆc cã chÊt xóc t¸c : Ca + F2 → CaF2 Fe + Cl2 0 t ⎯⎯→ FeCl3 Cu + Br2 0 t ⎯⎯→ CuBr2 2Al + 3I2 2 xt (H O) ⎯⎯⎯→ 2AlI3 Víi khÝ hi®ro Trong bãng tèi, ë nhiÖt ®é thÊp (–2520 C) vµ næ m¹nh : CÇn chiÕu s¸ng, ph¶n øng næ : CÇn nhiÖt ®é cao : CÇn nhiÖt ®é cao h¬n, ph¶n øng thuËn nghÞch : F2 + H2 → 2HF Cl2 + H2 as ⎯⎯→ 2HCl Br2 + H2 0 t ⎯⎯→ 2HBr I2 + H2 0 t 2HI Víi n−íc Ph©n hñy m·nh liÖt H2O ë ngay nhiÖt ®é th−êng : ë nhiÖt ®é th−êng : ë nhiÖt ®é th−êng, chËm h¬n so víi clo : HÇu nh− kh«ng ph¶n øng. 2F2 + 2H2O → 4HF + O2 Cl2 + H2O HCl + HClO Br2 + H2O HBr + HBrO GV : Yªu cÇu HS nhËn xÐt vÒ sù biÕn ®æi tÝnh axit halogen hi®ric (HX). HS : Dung dÞch HF lµ axit yÕu cßn c¸c dung dÞch HCl, HBr, HI ®Òu lµ c¸c axit m¹nh : HF HCl HBr HI
- 98. TÝnh axit t¨ng GV: Yªu cÇu HS gi¶i thÝch tÝnh tÈy mµu vµ s¸t trïng cña n−íc Gia-ven vµ clorua v«i. HS : Do c¸c muèi NaClO vµ CaOCl2 ®Òu chøa gèc ClO– lµ chÊt oxi hãa m¹nh. Ho¹t ®éng 3 (5 phót) III. Ph−¬ng ph¸p ®iÒu chÕ c¸c ®¬n chÊt hAlogen GV : Yªu cÇu HS tr×nh bµy ph−¬ng ph¸p ®iÒu chÕ c¸c halogen F2, Cl2, Br2, I2 vµ viÕt c¸c ph−¬ng tr×nh ph¶n øng theo b¶ng sau : Ph−¬ng ph¸p ®iÒu chÕ F2 §iÖn ph©n hçn hîp KF vµ HF (láng kh«ng cã n−íc) : 2HF ®p ⎯⎯→ H2 + F2 Cl2 – Cho axit HCl ®Æc + chÊt oxi hãa m¹nh (MnO2, KMnO4) MnO2 + 4HCl 0 t ⎯⎯→ MnCl2 + Cl2↑ + 2H2) 2KMnO4 + 16HCl → 2MnCl2 + 2KCl + 5Cl2↑ + 8H2O) – §iÖn ph©n dung dÞch NaCl cã mµng ng¨n : 2NaCl + 2H2O ®pdd m.n ⎯⎯⎯→ 2NaOH + H2↑ + Cl2↑ (catot) (anot) Br2 Dïng Cl2 ®Ó oxi hãa NaBr (cã trong n−íc biÓn) thµnh Br : Cl2 + 2NaBr → 2NaCl + Br2 I2 S¶n xuÊt I2 tõ rong biÓn. Ho¹t ®éng 4 (5 phót) IV. Ph©n biÖt c¸c ion F– , Cl– , Br– , I– GV : Cñng cè c¸ch ph©n biÖt c¸c ion F– , Cl– , Br– , I– b»ng dung dÞch AgNO3. Yªu cÇu HS viÕt ph−¬ng tr×nh ph¶n øng vµ cho biÕt mµu cña kÕt tña : HS : NaF + AgNO3 → kh«ng ph¶n øng
- 99. NaCl + AgNO3→ AgCl↓ (mµu tr¾ng) + NaNO3 NaBr + AgNO3 → AgBr↓ (mµu vµng) + NaNO3 NaI + AgNO3 → AgI↓ (mµu vµng ®Ëm) + NaNO3 B – Bμi tËp Ho¹t ®éng 5 (10 phót) GV chiÕu lÇn l−ît c¸c bµi tËp tr¾c nghiÖm 1, 2, 3, 4 (SGK) lªn mµn h×nh vµ h−íng dÉn HS ph©n tÝch tr¶ lêi. 1. D·y axit nµo sau ®©y ®−îc s¾p xÕp ®óng theo thø tù tÝnh axit gi¶m dÇn ? A. HCl, HBr, HI, HF. B. HBr, HI, HF, HCl. C. HI, HBr, HCl, HF. D. HF, HCl, HBr, HI. HS : §¸p ¸n C. 2. §æ dung dÞch AgNO3 vµo dung dÞch muèi nµo sau ®©y sÏ kh«ng cã ph¶n øng ? A. NaF B. NaCl C. NaBr D. NaI HS : §¸p ¸n A. 3. Trong ph¶n øng hãa häc sau : SO2 + Br2 + 2H2O → H2SO4 + 2HBr brom ®ãng vai trß : A. ChÊt khö. B. ChÊt oxi hãa. C. Võa lµ chÊt oxi hãa, võa lµ chÊt HS : §¸p ¸n B.
- 100. khö. D. Kh«ng lµchÊt oxi hãa, kh«ng lµ chÊt khö. Chän ®¸p ¸n ®óng. 4. Chän c©u ®óng khi nãi vÒ flo, clo, brom, iot : A. Flo cã tÝnh oxi hãa m¹nh, oxi hãa m·nh liÖt n−íc. B. Clo cã tÝnh oxi hãa m¹nh, oxi hãa ®−îc n−íc. C. Brom cã tÝnh oxi hãa m¹nh, tuy yÕu h¬n flo vµ clo nh−ng nã còng oxi hãa ®−îc n−íc. D. Iot cã tÝnh oxi hãa yÕu h¬n flo, clo, brom nh−ng nã còng oxi hãa ®−îc n−íc. GV nhËn xÐt, cho ®iÓm. HS : §¸p ¸n A. Ho¹t ®éng 6 (8 phót) GV h−íng dÉn HS gi¶i bµi tËp 5 : 5. Mét nguyªn tè halogen cã cÊu h×nh electron líp ngoµi cïng cña nguyªn tö lµ 4s2 4p5 . HS th¶o luËn 3 phót. a) ViÕt cÊu h×nh electron nguyªn tö ®Çy ®ñ cña nguyªn tè trªn. a) 1s2 2s2 2p6 3s2 3p6 3d10 4s2 4p5 → Nguyªn tè Br. b) Cho biÕt tªn, kÝ hiÖu vµ cÊu t¹o ph©n tö cña nguyªn tè hãa häc nµy. b) Brom, Br, Br2. c) Nªu tÝnh chÊt hãa häc c¬ b¶n cña nguyªn tè nµy vµ dÉn ra nh÷ng ph¶n c) TÝnh oxi hãa m¹nh : 3Br2 + 2Al → 2AlBr3
- 101. øng hãa häc®Ó minh häa. Br2 + H2 0 t ⎯⎯→ 2HBr d) So s¸nh tÝnh chÊt hãa häc cña nguyªn tè nµy víi hai nguyªn tè halogen kh¸c ®øng trªn vµ d−íi nã trong nhãm halogen vµ dÉn ra ph¶n øng hãa häc ®Ó minh häa. d) TÝnh oxi hãa Cl > Br > I Cl2 + H2 as ⎯⎯→ 2HCl Br2 + H2 0 t ⎯⎯→ 2HBr I2 + H2 0 t 2HI Ho¹t ®éng 7 (2 phót) DÆn dß – Bµi tËp vÒ nhµ Bµi tËp vÒ nhµ : 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13 (SGK). TiÕt 43 LuyÖn tËp : nhãm halogen (TiÕp) A. Môc tiªu 1. TiÕp tôc «n tËp vÒ tÝnh chÊt, ph−¬ng ph¸p ®iÒu chÕ cña c¸c ®¬n chÊt halogen vµ mét sè hîp chÊt quan träng cña chóng. 2. RÌn luyÖn mét sè kÜ n¨ng gi¶i bµi tËp hãa häc c¬ b¶n. B. ChuÈn bÞ cña GV vμ HS o GV : M¸y tÝnh, m¸y chiÕu, hÖ thèng c©u hái vµ bµi tËp SGK. o HS : ChuÈn bÞ tr¶ lêi c¸c bµi tËp trong SGK. C. TiÕn tr×nh d¹y – häc Ho¹t ®éng cña GV Ho¹t ®éng cña HS Ho¹t ®éng 1 (8 phót) GV chiÕu néi dung bµi tËp 6 lªn mµn h×nh cho HS th¶o luËn : 6. Cã nh÷ng chÊt sau : KMnO4, HS th¶o luËn, chuÈn bÞ 3 phót. a) Gi¶ sö lÊy l−îng mçi chÊt lµ a gam. MnO2 + 4HCl → MnCl2 + Cl2↑ + 2H2O
- 102. MnO2, K2Cr2O7 vµdung dÞch HCl. a) NÕu c¸c chÊt oxi hãa cã khèi l−îng b»ng nhau th× chän chÊt nµo cã thÓ ®iÒu chÕ ®−îc l−îng khÝ clo nhiÒu h¬n ? b) NÕu c¸c chÊt oxi hãa cã sè mol b»ng nhau th× chän chÊt nµo cã thÓ ®iÒu chÕ ®−îc l−îng khÝ clo nhiÒu h¬n ? H·y tr¶ lêi b»ng c¸ch tÝnh to¸n trªn c¬ së cña c¸c ph−¬ng tr×nh hãa häc cña ph¶n øng. (1) a 87 → a 87 2KMnO4 + 16HCl → 2MnCl2 + 5Cl2↑ + 2KCl + 8H2O (2) a 158 → a 63,2 K2Cr2O7 + 14HCl → 2CrCl3 + 3Cl2↑ + 2CrCl3 + 7H2O (3) a 294 → a 98 NhËn thÊy : a 63,2 > a 87 > a 98 → Dïng KMnO4 ®iÒu chÕ ®−îc nhiÒu Cl2 nhÊt. b) NÕu lÊy sè mol c¸c chÊt oxi hãa b»ng nhau lµ n mol Theo (1) → 2Cln = n (mol) Theo (2) → 2Cln = 5n 2 = 2,5 n (mol) GV yªu cÇu HS kh¸c nhËn xÐt bµi gi¶i vµ bæ sung nÕu cÇn, kÕt luËn vµ cho ®iÓm. Theo (3) → 2Cln = 3n (mol) Ho¹t ®éng 2 (5 phót) GV chiÕu néi dung bµi tËp 7 lªn mµn h×nh cho HS th¶o luËn : 7. TÝnh khèi l−îng HCl bÞ oxi hãa bëi MnO2, biÕt r»ng khÝ Cl2 sinh ra trong ph¶n øng ®ã cã thÓ ®Èy ®−îc HS th¶o luËn, chuÈn bÞ 2 phót.
- 103. 12,7g I2 tõdung dÞch NaI. GV h−íng dÉn HS viÕt c¸c ph−¬ng tr×nh ph¶n øng vµ tÝnh theo ph−¬ng tr×nh. HS : C¸c ph−¬ng tr×nh ph¶n øng : MnO2 + 4HCl → MnCl2 + Cl2↑ + 2H2O (1) Cl2 + 2NaI → 2NaCl + I2 (2) Theo (2) : 2 2Cl I 12,7 n n 254 = = = 0,05 mol Theo (1) : nHCl = 4. 2Cln = 0,2 mol → mHCl = 36,5.0,2 = 7,3 g. GV yªu cÇu HS kh¸c nhËn xÐt bµi gi¶i. Sau ®ã bæ sung nÕu cÇn vµ cho ®iÓm. Ho¹t ®éng 3 (3 phót) GV chiÕu néi dung bµi tËp 8 lªn mµn h×nh cho HS th¶o luËn : 8. Nªu c¸c ph¶n øng chøng minh tÝnh oxi hãa cña clo m¹nh h¬n brom vµ iot. HS : ChuÈn bÞ 1 phót. GV h−íng dÉn HS viÕt c¸c ph−¬ng tr×nh ph¶n øng. HS : C¸c ph−¬ng tr×nh ph¶n øng : Cl2 + 2NaBr → 2NaCl + Br2 Cl2 + 2NaI → 2NaCl + I2 GV yªu cÇu HS kh¸c nhËn xÐt vÒ chÊt oxi hãa vµ chÊt khö trong 2 ph¶n øng trªn. HS : Cl2 lµ chÊt oxi hãa. Br– vµ I– lµ chÊt khö. Ho¹t ®éng 4 (2 phót) GV chiÕu néi dung bµi tËp 9 lªn mµn h×nh cho HS th¶o luËn : 9. §Ó ®iÒu chÕ flo, ng−êi ta ph¶i ®iÖn ph©n dung dÞch KF trong HF láng ®· ®−îc lo¹i bá hÕt n−íc. V× sao ph¶i tr¸nh sù cã mÆt cña n−íc ? HS th¶o luËn, chuÈn bÞ 1 phót.
- 104. GV h−íng dÉnHS chó ý vÒ kh¶ n¨ng ph¶n øng m¹nh cña flo víi n−íc vµ yªu cÇu HS viÕt ph−¬ng tr×nh, rót ra nhËn xÐt. HS : 2F2 + 2H2O → 4HF + O2 → ph¶i ®iÖn ph©n kh«ng cã mÆt n−íc. Ho¹t ®éng 5 (7 phót) GV chiÕu néi dung bµi tËp 10 lªn mµn h×nh cho HS th¶o luËn : 10. Mét dung dÞch cã hßa tan hai muèi lµ NaBr vµ NaCl. Nång ®é phÇn tr¨m cña mçi muèi trong dung dÞch ®Òu b»ng nhau vµ b»ng C%. H·y x¸c ®Þnh nång ®é C% cña hai muèi trong dung dÞch, biÕt r»ng 50g dung dÞch hai muèi nãi trªn t¸c dông võa ®ñ víi 50ml dung dÞch AgNO3, cã khèi l−îng riªng d = 1,0625 g/cm3 . HS : ChuÈn bÞ 3 phót. GV h−íng dÉn HS viÕt ph−¬ng tr×nh ph¶n øng vµ sö dông c«ng thøc tÝnh nång ®é C%. HS : 3AgNO 50.1,0625.8 n 100.170 = = 0,025 (mol) NaBr + AgNO3 → AgBr↓ + NaNO3 x → x → x NaCl + AgNO3 → AgCl↓ + NaNO3 y → y → y → x y 0,025 103x 58,5y + =⎧ ⎨ =⎩ → x = 0,009 → mNaBr = mNaCl = 103.0,009 = 0,927g → C% = 0,927 50 .100 = 1,86%. GV yªu cÇu HS kh¸c nhËn xÐt c¸ch
- 105. gi¶i, sau ®ãGV bæ sung vµ cho ®iÓm. Ho¹t ®éng 6 (7 phót) GV chiÕu néi dung bµi tËp 11 lªn mµn h×nh cho HS th¶o luËn : 11. Cho 300ml mét dung dÞch cã hßa tan 5,85g NaCl t¸c dông víi 200ml dung dÞch cã hßa tan 34g AgNO3, ng−êi ta thu ®−îc mét kÕt tña vµ n−íc läc. a) TÝnh khèi l−îng chÊt kÕt tña thu ®−îc. b) TÝnh nång ®é mol cña chÊt cßn l¹i trong n−íc läc. Cho r»ng thÓ tÝch n−íc läc thu ®−îc thay ®æi kh«ng ®¸ng kÓ. HS th¶o luËn, chuÈn bÞ 3 phót. HS : TÝnh sè mol NaCl vµ AgNO3 : nNaCl = 5,85 58,5 = 0,1 mol 3AgNO 34 n 170 = = 0,2 mol a) NaCl + AgNO3 → AgCl↓ + NaNO3 0,1 → 0,1 → 0,1 → 0,1 → mAgCl = 143,5 . 0,1 = 14,35g. b) Vdd = 300 + 200 = 500ml CM(NaNO3) = CM(AgNO3 d−) = 0,1 0,5 = 0,2 mol/l. GV yªu cÇu HS kh¸c nhËn xÐt c¸ch gi¶i, sau ®ã GV nhËn xÐt vµ cho ®iÓm. Ho¹t ®éng 7 (7 phót)
- 106. GV chiÕu bµitËp 12 lªn mµn h×nh cho HS th¶o luËn : 12. Cho 69,6g MnO2 t¸c dông víi dung dÞch HCl ®Æc, d−. DÉn khÝ tho¸t ra ®i vµo 500ml dung dÞch NaOH 4M (ë nhiÖt ®é th−êng). a) ViÕt ph−¬ng tr×nh hãa häc cña c¸c ph¶n øng x¶y ra. b) X¸c ®Þnh nång ®é mol cña nh÷ng chÊt cã trong dung dÞch sau ph¶n øng. BiÕt r»ng thÓ tÝch cña dung dÞch sau ph¶n øng thay ®æi kh«ng ®¸ng kÓ. HS th¶o luËn, chuÈn bÞ 3 phót. HS : TÝnh sè mol MnO2 vµ NaOH : 2MnO 69,6 n 87 = = 0,8 mol nNaOH = 0,5 . 4 = 2 mol MnO2 + 4HCl → MnCl2 + Cl2 + 2H2O 0,8 → 0,8 Cl2 + 2NaOH → NaCl + NaClO + H2O 0,8 → 1,6 → 0,8 → 0,8 nNaOH d− = 2 – 1,6 = 0,4 mol → CM(NaOH) = 0,4 0,5 = 0,8 mol/l CM(NaCl) = CM(NaClO) = 0,8 0,5 = 1,6 mol/l. GV yªu cÇu HS kh¸c nhËn xÐt, sau ®ã
- 107. GV nhËn xÐtvµ cho ®iÓm. Ho¹t ®éng 8 (4 phót) GV chiÕu ®Ò bµi sè 13 lªn mµn h×nh cho HS th¶o luËn : 13. KhÝ oxi cã lÉn t¹p chÊt lµ khÝ clo. Lµm thÕ nµo ®Ó lo¹i bá t¹p chÊt ®ã. HS : ChuÈn bÞ 2 phót. GV yªu cÇu HS tr×nh bµy c¸ch lµm vµ viÕt ph−¬ng tr×nh ph¶n øng nÕu cã. HS : DÉn khÝ oxi cã lÉn t¹p chÊt lµ khÝ clo ®i qua dung dÞch kiÒm, chØ cã khÝ clo t¸c dông t¹o ra muèi tan vµo dung dÞch. KhÝ ®i ra lµ O2 tinh khiÕt. Cl2 + 2NaOH → NaCl + NaClO + H2O GV yªu cÇu HS kh¸c nhËn biÕt, sau ®ã GV nhËn xÐt vµ cho ®iÓm. Ho¹t ®éng 9 (2 phót) DÆn dß – Bµi tËp vÒ nhµ GV tæng kÕt mét sè nÐt chÝnh trong ch−¬ng halogen vµ yªu cÇu HS vÒ nhµ lµm thªm mét sè bµi tËp sau ®©y : 1. Cã hai khÝ kh«ng mµu dÔ tan trong n−íc, dung dÞch thu ®−îc t¸c dông víi dung dÞch AgNO3 t¹o ra kÕt tña mµu vµng. a) Cho biÕt tªn cña hai chÊt khÝ ®ã. b) B»ng ph−¬ng ph¸p hãa häc nµo cã thÓ ph©n biÖt ®−îc hai khÝ ®ã. 2. Vµo ®Çu thÕ kØ XIX ng−êi ta s¶n xuÊt natrisunfat b»ng c¸ch cho axit sunfuric ®Æc t¸c dông víi muèi ¨n. Khi ®ã, xung quanh c¸c nhµ m¸y s¶n xuÊt b»ng c¸ch nµy, dông cô cña thî thñ c«ng rÊt chãng háng vµ c©y cèi bÞ chÕt rÊt nhiÒu. Ng−êi ra ®· cè g¾ng cho khÝ tho¸t ra b»ng nh÷ng èng cao tíi 300m nh−ng t¸c h¹i cña khÝ th¶i vÉn tiÕp diÔn, ®Æc biÖt lµ khi khÝ hËu Èm. H·y cho biÕt khÝ ®ã lµ khÝ g× ? ViÕt ph−¬ng tr×nh ph¶n øng vµ gi¶i thÝch hiÖn
- 108. t−îng trªn. 3. Tr×nhbµy ph−¬ng ph¸p hãa häc ®Ó ph©n biÖt c¸c b×nh riªng biÖt ®ùng mçi dung dÞch sau ®©y : Natri clorua, natri nitrat, bari clorua vµ bari nitrat. 4. Iot ®−îc b¸n trªn thÞ tr−êng th−êng chøa c¸c t¹p chÊt lµ clo, brom vµ n−íc. §Ó tinh chÕ lo¹i iot ®ã, ng−êi ta nghiÒn nhá nã víi kali iotua vµ v«i sèng råi nung hçn hîp trong cèc ®−îc ®Ëy b»ng mét b×nh cã chøa n−íc l¹nh. Khi ®ã, iot sÏ b¸m vµo ®¸y b×nh. H·y gi¶i thÝch c¸ch lµm trªn vµ viÕt ph−¬ng tr×nh ph¶n øng. 5. Cho 13,5 g hçn hîp Cl2 vµ Br2 cã tØ lÖ sè mol 5 : 2 vµo mét dung dÞch chøa m gam NaI. a) TÝnh khèi l−îng chÊt r¾n A thu ®−îc sau khi c« c¹n dung dÞch trong c¸c tr−êng hîp m = 15 ; 30 ; 42 gam. b) TÝnh m ®Ó thu ®−îc 15,82 gam chÊt r¾n A. TiÕt 44 bμi thùc hμnh sè 2 : tÝnh chÊt ho¸ häc cña khÝ clo vμ hîp chÊt cña clo A. Môc tiªu 3. Cñng cè kiÕn thøc vÒ clo vµ hîp chÊt cña clo. 4. RÌn luyÖn c¸c thao t¸c lµm thÝ nghiÖm vµ quan s¸t, gi¶i thÝch c¸c hiÖn t−îng thÝ nghiÖm. 5. ViÕt t−êng tr×nh thÝ nghiÖm. B. ChuÈn bÞ cña GV vμ HS 1. GV : ChuÈn bÞ c¸c dông cô vµ ho¸ chÊt ®ñ cho HS lµm thùc hµnh theo nhãm : a) Dông cô : èng nghiÖm, èng dÉn thuû tinh, nót cao su cã lç, èng nhá giät, ®òa thuû tinh, ®Ìn cån, gi¸ thÝ nghiÖm, gi¸ ®Ó èng nghiÖm.
- 109. b) Ho¸ chÊt: KMnO4, NaCl (r¾n), H2SO4 ®Æc, dung dÞch HCl ®Æc, giÊy quú tÝm, n−íc cÊt. 2 HS : ¤n tËp nh÷ng kiÕn thøc liªn quan ®Õn thÝ nghiÖm trong tiÕt thùc hµnh, nghiªn cøu tr−íc c¸c thÝ nghiÖm theo SGK ®Ó biÕt ®−îc dông cô, ho¸ chÊt vµ c¸ch tiÕn hµnh tõng thÝ nghiÖm. C. TiÕn tr×nh d¹y – häc Ho¹t ®éng cña GV Ho¹t ®éng cña HS I. néi dung thÝ nghiÖm vµ c¸ch tiÕn hµnh Ho¹t ®éng 1 (10 phót) ThÝ nghiÖm 1. §iÒu chÕ khÝ clo – TÝnh tÈy mµu cña khÝ clo Èm GV : H−íng dÉn c¸c nhãm HS tiÕn hµnh lµm TN nh− SGK tr×nh bµy. HS : TiÕn hµnh thÝ nghiÖm theo c¸c b−íc : – Cho vµo èng nghiÖm kh« mét vµi tinh thÓ KMnO4, nhá tiÕp vµo èng nghiÖm vµi giät dung dÞch HCl ®Æc. – §Ëy nhanh èng nghiÖm b»ng nót cao su cã ®Ýnh mét b¨ng giÊy mµu Èm. GV : H−íng dÉn HS quan s¸t hiÖn t−îng xÈy ra trong èng nghiÖm. L−u ý tÝnh ®éc cña khÝ clo ®Ó HS lµm thÝ nghiÖm an toµn. GV yªu cÇu ®¹i diÖn tõng nhãm nªu hiÖn t−îng thÝ nghiÖm, viÕt ph−¬ng tr×nh vµ gi¶i thÝch. GV cã thÓ cho HS c¸c nhãm ghi vµo b¶ng nhãm, sau ®ã gi¸n lªn b¶ng vµ gäi c¸c nhãm kh¸c bæ sung. Chó ý : §Ó ®¶m b¶o an toµn, tr−íc khi th¸o röa dông cô, nªn ng©m toµn bé dông cô vµo chËu thuû tinh ®ùng n−íc cã pha dung dÞch NaOH. HS : Quan s¸t hiÖn t−îng, ghi chÐp vµo vë thùc hµnh. HS : NhËn xÐt hiÖn t−îng : – Cã khÝ Cl2 bay lªn tiÕp xóc víi giÊy mµu Èm. – Lµm mÊt mµu cña giÊy mµu do tÝnh oxi ho¸ m¹nh cña HClO. – C¸c ph−¬ng tr×nh ph¶n øng : 2KMnO4 + 16HCl → 2MnCl2 + 5Cl2 ↑ + 2KCl + 8H2O Cl2 + H2O HCl + HClO
- 110. Ho¹t ®éng 2(15 phót) ThÝ nghiÖm 2. §iÒu chÕ axit clohi®ric GV : H−íng dÉn c¸c nhãm HS tiÕn hµnh lµm TN nh− SGK tr×nh bµy (H×nh 5.11) HS : TiÕn hµnh thÝ nghiÖm theo c¸c b−íc : – KÑp èng nghiÖm (1) trªn gi¸ thÝ nghiÖm. – Cho vµo èng nghiÖm (1) kho¶ng 2 g NaCl vµ 3 ml H2SO4 ®Æc. – §Ëy èng nghiÖm b»ng nót cao su cã èng dÉn thuû tinh h×nh ch÷ L dÉn sang èng nghiÖm (2) chøa kho¶ng 8 ml n−íc. – §un nhÑ èng nghiÖm (1) b»ng ®Ìn cån. GV h−íng dÉn HS quan s¸t hiÖn t−îng xÈy ra. Yªu cÇu ®¹i diÖn tõng nhãm nªu hiÖn t−îng vµ viÕt ph−¬ng tr×nh ph¶n øng, gi¶i thÝch. HS : Quan s¸t hiÖn t−îng, ghi chÐp vµo vë thùc hµnh. HS : NhËn xÐt hiÖn t−îng : – Khi ®un nãng, trong èng nghiÖm (1) cã khãi tr¾ng bay lªn, ®−îc dÉn sang èng nghiÖm (2), ®ã lµ khÝ HCl : NaCl + H2SO4 o t ⎯⎯→ NaHSO4 + HCl↑ (khan) (®Æc) – Cho giÊy quú tÝm vµo èng nghiÖm (2) chuyÓn sang mµu ®á → dung dÞch axit m¹nh (HCl). GV l−u ý HS : Khi dõng thÝ nghiÖm ph¶i th¸o èng nghiÖm (2) tr−íc, sau ®ã míi t¾t ®Ìn cån, ®Ó n−íc kh«ng d©ng tõ èng nghiÖm (2) sang èng nghiÖm (1) g©y vì èng nghiÖm.
- 111. Ho¹t ®éng 3(15 phót) ThÝ nghiÖm 3. Bµi tËp thùc nghiÖm ph©n biÖt c¸c dung dÞch GV chuÈn bÞ s½n cho mçi nhãm HS 3 b×nh nhá ®−îc ®Ëy b»ng nót cã èng nhá giät. Mçi b×nh chøa mét trong c¸c dung dÞch sau HCl, NaCl, HNO3 (kh«ng ghi nh·n). GV h−íng dÉn HS th¶o luËn trong nhãm vÒ c¸c ho¸ chÊt, dông cô cÇn lùa chän vµ tr×nh tù tiÕn hµnh thÝ nghiÖm ®Ó ph©n biÖt mçi dung dÞch. HS : Th¶o luËn theo nhãm vµ v¹ch ra ph−¬ng ¸n thÝ nghiÖm : Kh«ng chuyÓn mµu NaCl HCl NaCl quú tÝm HCl HNO Mµu ®á (A)HNO3 3 → ⎧ ⎫ ⎪ ⎪⎪ ⎪ ⎨ ⎬ ⎧ ⎫⎪ ⎪⎪ ⎪ → ⎨ ⎬⎪ ⎪⎩ ⎭ ⎪ ⎪⎩ ⎭ 3 3 tr¾ng HCl (A) dd AgNO Kh«ng cã hiÖn t−îng HNO ↓ → → GV h−íng dÉn HS ®¸nh sè 1, 2, 3 vµo èng nghiÖm vµ lùa chän ho¸ chÊt, thùc hiÖn nhËn biÕt theo s¬ ®å. Ho¹t ®éng 4 (5 phót) II. c«ng viÖc sau buæi thùc hµnh GV nhËn xÐt vÒ buæi thùc hµnh vµ h−íng dÉn HS thu dän ho¸ chÊt, röa èng nghiÖm vµ dông cô thÝ nghiÖm, vÖ sinh phßng thÝ nghiÖm. HS : Thu dän vÖ sinh phßng thÝ nghiÖm. GV : Yªu cÇu HS lµm t−êng tr×nh theo mÉu. HS : Lµm t−êng tr×nh theo mÉu sau ®©y :
- 112. Ngµy ….. th¸ng….. n¨m ….. Hä vµ tªn : …………………………………… Líp : ……… Tæ thÝ nghiÖm : ……………….. T−êng tr×nh ho¸ häc bµi sè : …………………. Tªn bµi : ……………………………………… Tªn thÝ nghiÖm Ph−¬ng ph¸p tiÕn hμnh HiÖn t−îng quan s¸t Gi¶i thÝch – ViÕt ph−¬ng tr×nh ph¶n øng TiÕt 45 bμi thùc hμnh sè 3 : tÝnh chÊt ho¸ häc cña brom vμ iot A. Môc tiªu 4. Cñng cè vÒ tÝnh chÊt ho¸ häc cña c¸c nguyªn tè halogen. 5. RÌn luyÖn kÜ n¨ng lµm thÝ nghiÖm, quan s¸t hiÖn t−îng. 6. ViÕt t−êng tr×nh thÝ nghiÖm. B. ChuÈn bÞ cña GV vμ HS o GV chuÈn bÞ c¸c dông cô vµ ho¸ chÊt ®ñ cho HS thùc hµnh theo nhãm : a) Dông cô : èng nghiÖm, èng nhá giät, ®Ìn cån, cÆp gç, gi¸ ®Ó èng nghiÖm
- 113. b) Ho¸ chÊt: Dung dÞch NaBr, dung dÞch NaI, n−íc clo, n−íc brom, n−íc iot (hoÆc cån iot), hå tinh bét. o HS : ¤n tËp vÒ tÝnh chÊt ho¸ häc cña clo, brom, iot. So s¸nh tÝnh oxi ho¸ cña clo, brom, iot. Nghiªn cøu tr−íc c¸c thÝ nghiÖm theo SGK ®Ó biÕt c¸ch chän dông cô, ho¸ chÊt vµ c¸ch tiÕn hµnh thÝ nghiÖm. C. TiÕn tr×nh d¹y – häc Ho¹t ®éng cña GV Ho¹t ®éng cña HS Ho¹t ®éng 1 (5 phót) dÆn dß tr−íc buæi thùc hµnh GV : – Nªu néi dung cña tiÕt thùc hµnh. – Yªu cÇu HS tr×nh bµy kiÕn thøc liªn quan ®Õn bµi thùc hµnh. – L−u ý HS cÈn thËn khi tiÕp xóc víi c¸c ho¸ chÊt ®éc Cl2, Br2. HS : Nghe gi¶ng vµ th¶o luËn theo nhãm. i. néi dung thÝ nghiÖm vµ c¸ch tiÕn hµnh Ho¹t ®éng 2 (10 phót) ThÝ nghiÖm 1. So s¸nh tÝnh oxi ho¸ cña Brom vµ Clo GV : H−íng dÉn c¸c nhãm HS lµm thÝ nghiÖm nh− SGK. HS : Lµm thÝ nghiÖm theo c¸c b−íc : – Rãt vµo èng nghiÖm kho¶ng 1 ml dung dÞch NaBr. – Nhá tiÕp vµo èng nghiÖm vµi giät n−íc clo míi ®iÒu chÕ ®−îc, l¾c nhÑ.
- 114. GV : H−íngdÉn HS quan s¸t sù chuyÓn mµu cña dung dÞch NaBr. Yªu cÇu HS gi¶i thÝch hiÖn t−îng vµ viÕt ph−¬ng tr×nh ph¶n øng. HS : Dung dÞch chuyÓn sang mµu vµng n©u cña n−íc Brom : Cl2 + 2NaBr → 2NaCl + Br2 Chó ý : §Ó dÔ quan s¸t, khi thùc hµnh thÝ nghiÖm nµy cã thÓ cho thªm vµo èng nghiÖm chøa 1 – 2ml NaBr vµi giät benzen. Benzen nhÑ h¬n vµ kh«ng tan næi trªn dung dÞch. Khi Br2 ®−îc gi¶i phãng, tan vµo benzen dÔ h¬n trong n−íc, sÏ quan s¸t râ h¬n. KÕt luËn : Cl2 cã tÝnh oxi ho¸ m¹nh h¬n Br2. Ho¹t ®éng 3 (10 phót) ThÝ nghiÖm 2. So s¸nh tÝnh oxi ho¸ cña brom vµ iot GV h−íng dÉn c¸c nhãm HS lµm thÝ nghiÖm theo SGK. HS : TiÕn hµnh theo c¸c b−íc : – Rãt vµo èng nghiÖm kho¶ng 1 ml dung dÞch NaI. – Nhá tiÕp vµo èng nghiÖm vµi giät n−íc Brom, l¾c nhÑ. GV h−íng dÉn HS quan s¸t sù chuyÓn mµu cña dung dÞch NaI. Yªu cÇu HS gi¶i thÝch hiÖn t−îng vµ viÕt ph−¬ng tr×nh ph¶n øng. HS : Dung dÞch chuyÓn sang mµu xanh tÝm cña Iot. Br2 + NaI → NaBr + I2
- 115. Chó ý :Cã thÓ thùc hiÖn hai thÝ nghÖm nµy b»ng ph−¬ng ph¸p ®¬n gi¶n sau ®©y : – LÊy mét Ýt b«ng vª trßn b»ng h¹t ng«, tÈm −ít b»ng dung dÞch NaBr, ®Æt vµo hâm cña ®Õ gi¸ thÝ nghiÖm b»ng sø. – LÊy mét Ýt b«ng kh¸c vo trßn, tÈm −ít b»ng n−íc Clo, ®Ó vµo hâm sø, s¸t b«ng tÈm NaBr. Quan s¸t hiÖn t−îng xÈy ra. ë thÝ nghiÖm 2 lµm t−¬ng tù nh−ng thay b»ng dung dÞch Br2 vµ NaI. KÕt luËn : TÝnh oxi ho¸ cña Br2 m¹nh h¬n I2. Ho¹t ®éng 4 (10 phót) ThÝ nghiÖm 3. T¸c dông cña Iot víi hå tinh bét GV : H−íng dÉn c¸c nhãm HS tiÕn hµnh lµm thÝ nghiÖm theo SGK. HS : TiÕn hµnh theo c¸c b−íc : – Cho vµo èng nghiÖm kho¶ng 1 ml dung dÞch hå tinh bét. – Nhá tiÕp 1 giät n−íc iot vµo èng nghiÖm, l¾c ®Òu. GV h−íng dÉn HS quan s¸t hiÖn t−îng. HS : Hå tinh bét chuyÓn sang mµu xanh. GV yªu cÇu HS ®un nãng èng nghiÖm ®ang cã mµu xanh, quan s¸t hiÖn t−îng. HS : Mµu xanh mÊt khi ®un nãng.
- 116. Chó ý :Cã thÓ lµm thÝ nghiÖm b»ng c¸ch sau ®©y : Dïng èng nhá giät nhá 1 – 2 giät dung dÞch n−íc iot lªn l¸t khoai t©y, khoai lang hoÆc chuèi xanh, t¸o xanh. Quan s¸t hiÖn t−îng. KÕt luËn : Dïng iot ®Ó nhËn ra hå tinh bét vµ ng−îc l¹i. Ho¹t ®éng 5 (10 phót) ii. c«ng viÖc sau buæi thùc hµnh GV : NhËn xÐt buæi thùc hµnh vµ h−íng dÉn HS thu dän ho¸ chÊt, dông cô , vÖ sinh phßng thÝ nghiÖm. HS : Thu dän vÖ sinh phßng thÝ nghiÖm. GV : Yªu cÇu HS lµm t−êng tr×nh theo mÉu sau : HS : ViÕt t−êng tr×nh thÝ nghiÖm theo mÉu sau : Ngµy ….. th¸ng ….. n¨m ….. Hä vµ tªn : …………………………………… Líp : ……… Tæ thÝ nghiÖm : ……………….. T−êng tr×nh ho¸ häc bµi sè : ……………..… Tªn bµi : ……………………………………… Tªn thÝ nghiÖm Ph−¬ng ph¸p tiÕn hμnh HiÖn t−îng quan s¸t Gi¶i thÝch – ViÕt ph−¬ng tr×nh ph¶n øng
- 117. Ch−¬ng 6 oxi –L−u huúnh TiÕt 46 oxi – ozon A. Môc tiªu 1. VÒ kiÕn thøc • HS biÕt : – VÞ trÝ vµ cÊu t¹o nguyªn tö oxi, cÊu t¹o ph©n tö O2. – TÝnh chÊt vËt lÝ, tÝnh chÊt hãa häc c¬ b¶n cña oxi vµ ozon lµ tÝnh oxi hãa m¹nh, nh−ng ozon thÓ hiÖn tÝnh oxi hãa m¹nh h¬n oxi. – Vai trß cña oxi vµ tÇng ozon ®èi víi sù sèng trªn Tr¸i §Êt. • HS hiÓu : – Nguyªn nh©n tÝnh oxi hãa m¹nh cña O2, O3. Chøng minh b»ng ph−¬ng tr×nh ph¶n øng. – Nguyªn t¾c ®iÒu chÕ O2 trong phßng thÝ nghiÖm vµ trong c«ng nghiÖp. 2. VÒ kÜ n¨ng – Quan s¸t thÝ nghiÖm, h×nh ¶nh rót ra nhËn xÐt vÒ tÝnh chÊt vµ ph−¬ng ph¸p ®iÒu chÕ. – ViÕt ph−¬ng tr×nh hãa häc cña ph¶n øng oxi víi kim lo¹i, phi kim, c¸c hîp chÊt, mét sè ph¶n øng cña ozon. – TÝnh % thÓ tÝch c¸c khÝ trong hçn hîp. – NhËn biÕt c¸c chÊt khÝ. 3. VÒ gi¸o dôc
- 118. Gióp HS cãý thøc vÒ b¶o vÖ m«i tr−êng, b¶o vÖ tÇng ozon,… B. ChuÈn bÞ cña GV vμ HS • GV : – Tranh ¶nh (®Üa CD) vÒ øng dông cña oxi, líp mï quang hãa bao phñ thµnh phè, tÇng ozon trong tù nhiªn,… – Hãa chÊt : B×nh chøa oxi, Fe, C, C2H5OH, KMnO4. – Dông cô : èng nghiÖm, gi¸ thÝ nghiÖm, cÆp gç, mu«i s¾t, b¸t sø, ®Ìn cån. • HS : – B¶ng tuÇn hoµn c¸c nguyªn tè hãa häc – T×m hiÓu cÊu t¹o nguyªn tö oxi → c«ng thøc ph©n tö O2. – ViÕt vµ c©n b»ng c¸c ph¶n øng oxi hãa – khö. C. TiÕn tr×nh d¹y – häc Ho¹t ®éng cña GV Ho¹t ®éng cña HS A. Oxi Ho¹t ®éng 1 (5 phót) I. VÞ trÝ vµ cÊu t¹o GV yªu cÇu HS dùa vµo b¶ng tuÇn hoµn ®Ó x¸c ®Þnh vÞ trÝ cña nguyªn tè oxi. HS : X¸c ®Þnh vÞ trÝ cña nguyªn tè oxi. – Sè thø tù : 8 – Chu k× : 2 – Nhãm VI A. GV yªu cÇu HS viÕt cÊu h×nh electron cña O tõ ®ã suy ra c«ng thøc ph©n tö, c«ng thøc cÊu t¹o. GV sö dông bµi tËp 1 (SGK) ®Ó cñng cè. HS : 8O 1s2 2s2 2p4 CTPT CTCT O2 O = O Ho¹t ®éng 2 (5 phót) II. TÝnh chÊt vËt lÝ
- 119. GV cho HSquan s¸t b×nh ®ùng khÝ oxi, nghiªn cøu SGK ®Ó ®−a ra c¸c tÝnh chÊt vËt lÝ. Yªu cÇu HS x¸c ®Þnh tØ khèi cña oxi so víi kh«ng khÝ. HS ph¸t biÓu : – KhÝ oxi kh«ng mµu, kh«ng mïi, kh«ng vÞ, h¬i nÆng h¬n kh«ng khÝ. d 2 32O 1,1 KK 29 = ≈ GV giíi thiÖu thªm vÒ ®é tan cña khÝ oxi, nhiÖt ®é s«i (hãa láng) cña O2. GV gîi ý HS gi¶i thÝch t¸c dông cña giµn m−a trong xö lÝ n−íc ngÇm hoÆc trong c¸c ®Çm nu«i t«m. HS : o st (O2) = –183o C – KhÝ O2 tan Ýt trong n−íc. III. TÝnh chÊt hãa häc Ho¹t ®éng 3 (2 phót) GV ®Æt vÊn ®Ò : Tõ cÊu h×nh electron cña oxi h·y cho biÕt khi tham gia ph¶n øng hãa häc, nguyªn tö oxi chñ yÕu nh−êng hay nhËn electron ? GV giíi thiÖu thªm vÒ ®é ©m ®iÖn cña oxi vµ yªu cÇu HS kÕt luËn vÒ ®é ho¹t ®éng hãa häc, tÝnh oxi hãa, sè oxi hãa trong hîp chÊt. HS nhËn xÐt : Tõ cÊu h×nh electron vµ ®é ©m ®iÖn cña oxi lµ 3,44 chØ kÐm flo lµ 3,98. Suy ra : – Oxi lµ nguyªn tè phi kim ho¹t ®éng hãa häc, dÔ nhËn 2 electron. – TÝnh oxi hãa m¹nh : O + 2e → O2– – Sè oxi hãa trong hîp chÊt lµ –2. Ho¹t ®éng 4 (3 phót) 1. T¸c dông víi kim lo¹i GV lµm thÝ nghiÖm : Cho d©y s¾t nãng ®á ch¸y trong b×nh khÝ O2. GV yªu cÇu HS quan s¸t hiÖn t−îng, gi¶i thÝch b»ng ph−¬ng tr×nh ph¶n øng. GV yªu cÇu HS x¸c ®Þnh sè oxi hãa cña c¸c nguyªn tè trong ph−¬ng tr×nh ph¶n øng. HS : ViÕt ph−¬ng tr×nh ph¶n øng : o 2 3 4 8 o o 23 t 3Fe 2O Fe O + − + ⎯⎯→ GV h−íng dÉn HS nhËn xÐt vÒ kh¶ n¨ng ph¶n øng cña oxi víi kim lo¹i. NhËn xÐt : Oxi t¸c dông víi hÇu hÕt c¸c kim lo¹i (trõ Au, Ag, Pt).
- 120. Ho¹t ®éng 5(2 phót) 2. T¸c dông víi phi kim GV lµm thÝ nghiÖm : §èt ch¸y mét mÈu than (C) ngoµi kh«ng khÝ sau ®ã ®−a vµo b×nh khÝ O2. HS : Nªu hiÖn t−îng vµ viÕt ph−¬ng tr×nh ph¶n øng : o o 4 2 2 2C O CO + − + → Yªu cÇu HS quan s¸t hiÖn t−îng, nhËn xÐt, viÕt ph−¬ng tr×nh ph¶n øng. GV yªu cÇu HS x¸c ®Þnh sù thay ®æi SOXH cña c¸c nguyªn tè. NhËn xÐt : Oxi t¸c dông víi hÇu hÕt c¸c phi kim (trõ halogen). Ho¹t ®éng 6 (5 phót) 3. T¸c dông víi c¸c hîp chÊt cã tÝnh khö GV lµm thÝ nghiÖm : §èt C2H5OH trong b¸t sø víi sù cã mÆt oxi kh«ng khÝ. Yªu cÇu HS quan s¸t hiÖn t−îng, viÕt ph−¬ng tr×nh ph¶n øng. GV h−íng dÉn HS viÕt ph−¬ng tr×nh ph¶n øng khÝ CO ch¸y trong oxi. GV gîi ý HS rót ra nhËn xÐt. HS : Quan s¸t hiÖn t−îng vµ gi¶i thÝch b»ng ph−¬ng tr×nh ph¶n øng : o 2 o 4 2 2 t 5 22 2 2C H OH 3O 2CO 3H O − + − − + ⎯⎯→ + o 2 o 4 2 t 2 22CO O 2CO + + − + ⎯⎯→ NhËn xÐt : Oxi t¸c dông víi nhiÒu hîp chÊt (v« c¬, h÷u c¬) cã tÝnh khö. GV kÕt luËn hai ý : – Oxi cã tÝnh oxi hãa. – Oxi thÓ hiÖn tÝnh oxi hãa m¹nh. GV yªu cÇu HS gi¶i thÝch. HS : Oxi cã tÝnh oxi hãa v× líp ngoµi cïng cã 6e → dÔ nhËn thªm 2e. O + 2e → O2– Oxi cã tÝnh oxi hãa m¹nh v× cã ®é ©m ®iÖn lín (chØ kÐm flo). Ho¹t ®éng 7 (3 phót) IV. øng dông
- 121. GV chiÕu métsè h×nh ¶nh vÒ øng dông cña oxi lªn mµn h×nh : – Oxi dïng luyÖn gang thÐp. – Oxi dïng cho thî lÆn, nhµ du hµnh vò trô, cÊp cøu. – Oxi theo m¹ch m¸u ®i nu«i c¬ thÓ. – BiÓu ®å tØ lÖ % vÒ øng dông cña oxi trong c«ng nghiÖp (h×nh 6.1 SGK) HS quan s¸t vµ rót ra øng dông. Ho¹t ®éng 8 (5 phót) V. §iÒu chÕ 1. §iÒu chÕ oxi trong phßng thÝ nghiÖm GV sö dông phiÕu häc tËp : Trong c¸c chÊt sau, nh÷ng chÊt nµo ®−îc dïng ®Ó ®iÒu chÕ oxi : KMnO4, Na2SO4, KClO3, HgO. GV h−íng dÉn HS lµm vµ rót ra nguyªn t¾c. GV lµm thÝ nghiÖm ®iÒu chÕ O2 b»ng c¸ch nhiÖt ph©n KMnO4. HS : NhiÖt ph©n c¸c hîp chÊt giµu oxi, kÐm bÒn ®èi víi nhiÖt. GV gîi ý HS quan s¸t, rót ra nhËn xÐt vÓ c¸ch thu khÝ oxi vµ nhËn biÕt khÝ oxi, viÕt ph−¬ng tr×nh ph¶n øng. HS : – Thu qua n−íc (hoÆc thu trùc tiÕp b»ng ph−¬ng ph¸p ®Èy kh«ng khÝ). – Lµm bïng ch¸y mÉu than hång. – Ph−¬ng tr×nh ph¶n øng. 2KMnO4 o t ⎯⎯→ K2MnO4 + MnO2 + O2 ↑ 2. S¶n xuÊt oxi trong c«ng nghiÖp
- 122. GV giíi thiÖung¾n gän vÒ s¶n xuÊt oxi trong c«ng nghiÖp : – Tõ kh«ng khÝ. – Tõ n−íc. HS : – Kh«ng khÝ 1. Hãa láng 22. Ch−ng cÊt ph©n ®o¹n O⎯⎯⎯⎯⎯⎯⎯→ ↑ – §iÖn ph©n n−íc : 2 2 ®p 2 2 2H SO hoÆc NaOH 1 H O H O 2 ⎯⎯⎯⎯⎯⎯→ ↑ + ↑ (cat«t) (an«t) B. Ozon Ho¹t ®éng 9 (5 phót) I. TÝnh chÊt GV yªu cÇu HS nghiªn cøu SGK, tõ ®ã so s¸nh víi oxi vÒ tÝnh chÊt vËt lÝ vµ tÝnh chÊt hãa häc. 1. VÒ tÝnh chÊt vËt lÝ : – Tr¹ng th¸i ? – NhiÖt ®é hãa láng ? – TÝnh tan trong n−íc ? HS tãm t¾t : 1. TÝnh chÊt vËt lÝ : KhÝ O3 mµu xanh nh¹t, mïi ®Æc tr−ng, hãa láng ë nhiÖt ®é –1120 C, tan trong n−íc nhiÒu h¬n so víi oxi. 2. VÒ tÝnh chÊt hãa häc – TÝnh oxi hãa ? GV bæ sung : Ozon lµ d¹ng thï h×nh cña oxi. 2. TÝnh chÊt hãa häc : TÝnh oxi hãa m¹nh vµ m¹nh h¬n oxi. – Ozon oxi hãa ®−îc hÇu hÕt c¸c kim lo¹i : Ag + O2 → kh«ng x¶y ra 2Ag + O3 → Ag2O + O2 – Ozon oxi hãa ®−îc nhiÒu phi kim, nhiÒu hîp chÊt h÷u c¬, v« c¬. Ho¹t ®éng 10 (3 phót) II. Ozon trong tù nhiªn
- 123. GV chiÕu h×nh¶nh tÇng ozon trong tù nhiªn ®Ó giíi thiÖu. HS tãm t¾t : – TÇng ozon . – Ozon t¹o ra do sù phãng ®iÖn (chíp, sÐt) trong khÝ quyÓn. – Trªn mÆt ®Êt, ozon t¹o ra do sù oxi hãa mét sè chÊt h÷u c¬ (nhùa th«ng, rong biÓn,…). Ho¹t ®éng 11 (4 phót) III. øng dông GV chiÕu mét sè h×nh ¶nh : – VÒ líp mï quang hãa bao phñ thµnh phè vµ giíi thiÖu cho HS biÕt vÒ sù « nhiÔm cña O3 do kÕt hîp víi c¸c hîp chÊt Oxitnit¬ t¹o nªn nh÷ng líp mï quang hãa. – VÒ tÇng ozon trong khÝ quyÓn. – VÒ øng dông cña ozon. GV bæ sung thªm t¸c dông cña ozon : – Ng¨n tia tö ngo¹i. – Mét l−îng nhá ozon lµm cho kh«ng khÝ trong lµnh,… HS quan s¸t c¸c h×nh ¶nh trªn mµn h×nh, nghiªn cøu SGK vµ rót ra c¸c øng dông. Ho¹t ®éng 12 (3 phót) Cñng cè bµi – Bµi tËp vÒ nhµ • GV yªu cÇu HS n¾m v÷ng 2 ý : – O3 vµ O2 ®Òu cã tÝnh oxi hãa m¹nh, O3 cã tÝnh oxi hãa m¹nh h¬n O2. – Ph−¬ng ph¸p ®iÒu chÕ oxi. • Bµi tËp vÒ nhµ : 2, 3, 4, 5, 6 (SGK) D. h−íng dÉn gi¶i bμi tËp sgk
- 124. 6. Gäi x,y lµ sè mol cña O2, O3 trong hçn hîp : 2O3 → 3O2 y 3 2 y – Sè mol hçn hîp khÝ ban ®Çu lµ : (x + y) mol – Sè mol khÝ oxi sau ph¶n øng lµ : (x + 3 2 y) mol → Sè mol khÝ t¨ng so víi ban ®Çu lµ : (x + 3 2 y) – (x + y) = 0,5y Theo bµi ra : 0,5y øng víi 2% → y øng víi 4% → O3 chiÕm 4% vµ O2 chiÕm 96%. e. T− liÖu tham kh¶o 1. Oxi lµ nguyªn tè phæ biÕn nhÊt trong vá Tr¸i §Êt. D−íi d¹ng ®¬n chÊt oxi cã trong khÝ quyÓn vµ chiÕm kho¶ng 20% theo thÓ tÝch. D−íi d¹ng hîp chÊt nã cã trong n−íc (89% khèi l−îng) vµ trong c¸c kho¸ng chÊt. L−îng chung cña oxi trong vá Qu¶ §Êt gÇn b»ng nöa khèi l−îng cña nã (kho¶ng 47%). Trong c«ng nghiÖp oxi ®−îc ®iÒu chÕ b»ng ph−¬ng ph¸p hãa láng kh«ng khÝ råi ch−ng cÊt ph©n ®o¹n. Ph−¬ng ph¸p nµy cho nit¬ vµ oxi tinh khiÕt, ngoµi ra cßn cho ta s¶n phÈm phô lµ khÝ hiÕm (chñ yÕu lµ agon). Ph−¬ng ph¸p ®iÖn ph©n n−íc trong dung dÞch kiÒm còng cho ta oxi cïng víi hi®ro tinh khiÕt nh−ng gi¸ thµnh ®¾t. Trong phßng thÝ nghiÖm oxi th−êng ®−îc lÊy tõ c¸c b×nh thÐp ®ùng oxi nÐn do c«ng nghiÖp s¶n xuÊt. Cã thÓ nhiÖt ph©n mét sè hîp chÊt giµu oxi, Ýt bÒn ®Ó ®iÒu chÕ mét l−îng nhá khÝ oxi trong phßng thÝ nghiÖm : 2KMnO4 o t C ⎯⎯⎯→∼ K2MnO4 + MnO2 + O2↑
- 125. Oxi ®ãng vaitrß v« cïng quan träng trong thiªn nhiªn. Mét trong c¸c qu¸ tr×nh sèng quan träng nhÊt lµ sù thë ®−îc thùc hiÖn nhê sù tham gia cña oxi. Nhê cã oxi, sù thèi r÷a vµ môc n¸t cña ®éng vµ thùc vËt chÕt ®· chuyÓn c¸c chÊt h÷u c¬ phøc t¹p thµnh c¸c chÊt ®¬n gi¶n h¬n, cuèi cïng thµnh CO2, H2O, N2 vµ c¸c chÊt nµy l¹i tham gia vµo vßng tuÇn hoµn chung cña c¸c chÊt trong thiªn nhiªn. Trong c«ng nghiÖp, oxi ®−îc dïng ®Ó t¨ng c−êng c¸c qu¸ tr×nh hãa häc trong nhiÒu ngµnh s¶n xuÊt nh− axit sunfuric, axit nitric, gang. C¸c lo¹i ®Ìn x× nh− ®Ìn hi®ro, axetilen ®−îc ®èt ch¸y trong oxi ®Ó t¹o nhiÖt ®é cao. Trong y häc oxi ®−îc dïng trong c¸c tr−êng hîp khã thë. Hçn hîp oxi láng víi bét than, bét gç hoÆc c¸c chÊt ch¸y kh¸c lµ thuèc næ ®−îc dïng trong c¸c c«ng tr×nh khai ph¸ b»ng chÊt næ. 2. Khi cã tia löa ®iÖn trong oxi hoÆc trong kh«ng khÝ ta thÊy cã mïi ®Æc tr−ng do sù t¹o thµnh mét chÊt míi ®ã lµ ozon. Ozon lµ d¹ng thï h×nh cña oxi, nã gåm c¸c ph©n tö O3. Ng−êi ta th−êng ®iÒu chÕ nã b»ng c¸ch phãng ®iÖn ªm trong oxi kh«, s¶n phÈm t¹o thµnh lµ mét hçn hîp kho¶ng 10% ozon. Ch−ng cÊt ph©n ®o¹n hçn hîp nµy ta cã thÓ t¸ch ®−îc ozon d−íi d¹ng tinh khiÕt. Ozon láng cã mµu xanh ®Ëm ( o st = –112o C) vµ r¾n cã mµu xanh tÝm ( o nct = –193o C), chóng ®Òu kh«ng bÒn vµ dÔ næ. Trong khÝ quyÓn ë kho¶ng gi÷a 15km vµ 30km c¸ch mÆt ®Êt, ozon ®−îc h×nh thµnh tõ oxi d−íi t¸c dông cña tia tö ngo¹i s¸ng ng¾n cña mÆt trêi (220 < λ < 290nm). §©y lµ ph¶n øng quang hãa víi tØ lÖ t¹o thµnh ozon kho¶ng mét ph©n tö trªn 106 ph©n tö O2 : O2 + hν → O + O O2 + O → O3 C¸c ph©n tö ozon ®−îc t¹o thµnh l¹i bÞ ph©n hñy bëi c¸c tia tö ngo¹i cã ®é dµi sãng 280 < λ < 320nm : O3 + hν → O2 + O Nh− vËy, ozon ®· hÊp thô c¸c tia tö ngo¹i cã h¹i cho sù sèng trªn Tr¸i §Êt (t¨ng nhiÖt ®é, biÕn dÞ, g©y ung th− da,…).
- 126. Ph©n tö O3cã tÝnh nghÞch tõ, cã cÊu h×nh gãc, momen l−ìng cùc μ = 0,66D, gãc liªn kÕt OOO lµ 116,80 vµ ®é dµi liªn kÕt 1,278A ο . §iÒu ®ã chøng tá liªn kÕt O – O trong O3 cã mét phÇn ®Æc tÝnh kÐp. S¬ ®å cÊu t¹o céng h−ëng cña O3 nh− sau : O O O O O O O O O . . 3. Mét trong nh÷ng nguyªn nh©n quan träng lµm suy gi¶m tÇng ozon lµ do hîp chÊt CFC dïng trong c«ng nghiÖp lµm l¹nh. Nh÷ng l−îng lín (nhiÒu tÊn) chÊt CFC th¶i vµo kh«ng khÝ ë tÇng ®èi l−u, chóng khuÕch t¸n lªn tÇng b×nh l−u. D−íi t¸c dông cña c¸c tia tö ngo¹i ph¸t ra tõ MÆt Trêi, chóng bÞ ph©n hñy t¹o ra c¸c gèc clo tù do : CF2Cl2 tia tö ngo¹i ⎯⎯⎯⎯→ CF2Cl• + Cl• C¸c gèc clo tù do ph¸ hñy ozon theo c¬ chÕ d©y chuyÓn : Cl• + O3 → ClO• + O2 vµ ClO• + O3 → 2O2 + Cl• Mét gèc clo tù do cã thÓ ph¸ hñy hµng ngh×n ph©n tö ozon tr−íc khi nã hãa hîp thµnh chÊt kh¸c. HiÖn nay chÊt CFC bÞ cÊm sö dông trong c¸c thiÕt bÞ lµm l¹nh. TiÕt 47 L−u huúnh a. môc tiªu 1. VÒ kiÕn thøc • HS biÕt : – L−u huúnh trong tù nhiªn tån t¹i ë hai d¹ng thï h×nh : l−u huúnh tµ ph−¬ng Sα vµ l−u huúnh ®¬n tµ Sβ. – ¶nh h−ëng cña nhiÖt ®é ®Õn cÊu t¹o ph©n tö vµ tÝnh chÊt vËt lÝ cña l−u huúnh.
- 127. – TÝnh chÊthãa häc c¬ b¶n cña l−u huúnh lµ võa cã tÝnh oxi hãa võa cã tÝnh khö. – Trong c¸c hîp chÊt l−u huúnh cã SOXH –2, +4, +6. • HS hiÓu : – Sù biÕn ®æi vÒ cÊu t¹o ph©n tö vµ tÝnh chÊt vËt lÝ cña l−u huúnh theo nhiÖt ®é. – Mèi quan hÖ gi÷a cÊu t¹o nguyªn tö vµ tÝnh chÊt hãa häc cña l−u huúnh. – V× sao l−u huúnh võa cã tÝnh oxi hãa, võa cã tÝnh khö. – So s¸nh ®−îc nh÷ng ®iÓm gièng nhau vµ kh¸c nhau vÒ tÝnh chÊt hãa häc gi÷a oxi vµ l−u huúnh. 2. VÒ kÜ n¨ng – Quan s¸t ®−îc sù ¶nh h−ëng cña nhiÖt ®é ®Õn tÝnh chÊt vËt lÝ. – ViÕt ®−îc c¸c ph¶n øng cña l−u huúnh t¸c dông víi mét sè ®¬n chÊt vµ hîp chÊt. b. chuÈn bÞ cña GV vμ HS • GV : – M¸y tÝnh, m¸y chiÕu, b¶ng tuÇn hoµn, phiÕu häc tËp. – Tranh m« t¶ cÊu t¹o tinh thÓ vµ tÝnh chÊt vËt lÝ cña Sα, Sβ. – ThÝ nghiÖm : ¶nh h−ëng cña nhiÖt ®é ®Õn cÊu t¹o ph©n tö vµ tÝnh chÊt vËt lÝ. – Hãa chÊt : L−u huúnh. • HS : CÊu t¹o nguyªn tö l−u huúnh, gi¶i thÝch v× sao S cã c¸c SOXH –2, 0, +4, +6. c. tiÕn tr×nh d¹y – häc Ho¹t ®éng cña GV Ho¹t ®éng cña HS
- 128. Ho¹t ®éng 1(3 phót) KiÓm tra bµi cò GV sö dông phiÕu häc tËp sè 1 vµ chiÕu néi dung lªn mµn h×nh : Hai HS lªn b¶ng lµm bµi. C¸c em kh¸c lµm bµi vµo vë. 1. So s¸nh tÝnh chÊt hãa häc cña hai d¹ng thï h×nh cña oxi. DÉn ra ph−¬ng tr×nh hãa häc ®Ó minh häa. 2. Hçn hîp khÝ A gåm oxi vµ ozon cã tØ khèi so víi hi®ro b»ng 18. TÝnh % vÒ thÓ tÝch hçn hîp. GV ch÷a bµi, nhËn xÐt, cho ®iÓm. Ho¹t ®éng 2 (2 phót) I. VÞ trÝ, cÊu h×nh electron nguyªn tö GV chiÕu b¶ng tuÇn hoµn lªn mµn h×nh, yªu cÇu HS cho biÕt vÞ trÝ cña l−u huúnh, viÕt cÊu h×nh electron, nhËn xÐt sè electron líp ngoµi cïng. HS : – VÞ trÝ : z 16 chu k× 3 nhãm VI A =⎧ ⎪ ⎨ ⎪ ⎩ – CÊu h×nh electron : 1s2 2s2 2p6 3s2 3p4 – Líp ngoµi cïng cã 6e trong ®ã cã 2e ®éc th©n. II. TÝnh chÊt vËt lÝ Ho¹t ®éng 3 (5 phót) 1. Hai d¹ng thï h×nh cña l−u huúnh ↑↓ ↑↓ ↑ ↑
- 129. GV h−íng dÉnHS quan s¸t tranh vÏ tinh thÓ 2 d¹ng thï h×nh cña l−u huúnh tõ ®ã yªu cÇu HS rót ra nhËn xÐt vÒ tÝnh bÒn, nhiÖt ®é s«i, nhiÖt ®é nãng ch¶y. HS : – L−u huúnh tµ ph−¬ng Sα. – L−u huúnh ®¬n tµ Sβ. → Khèi l−îng riªng Sα > Sβ. → §é bÒn Sα < Sβ. → NhiÖt ®é nãng ch¶y Sα < Sβ. – Hai d¹ng thï h×nh kh¸c nhau vÒ tÝnh chÊt vËt lÝ. Ho¹t ®éng 4 (5 phót) 2. ¶nh h−ëng cña nhiÖt ®é ®Õn tÝnh chÊt vËt lÝ GV lµm thÝ nghiÖm : §un èng nghiÖm ®ùng l−u huúnh trªn ngän löa ®Ìn cån, yªu cÇu HS quan s¸t. HS quan s¸t, nhËn xÐt sù biÕn ®æi tr¹ng th¸i : GV chiÕu lªn mµn h×nh vÒ ¶nh h−ëng cña nhiÖt ®é ®Õn cÊu t¹o ph©n tö. GV dïng tranh vÏ h×nh 6.3 (SGK) ®Ó giíi thiÖu cÊu t¹o ph©n tö l−u huúnh. GV l−u ý HS : §Ó ®¬n gi¶n trong c¸c ph−¬ng tr×nh ph¶n øng ta dïng kÝ hiÖu S mµ kh«ng dïng S8. III. TÝnh chÊt hãa häc cña l−u huúnh Ho¹t ®éng 5 (2 phót) GV yªu cÇu HS nh¾c l¹i SOXH cã thÓ cã cña l−u huúnh. Tõ ®ã h·y dù ®o¸n vÒ tÝnh oxi hãa vµ tÝnh khö cña S ? HS : – S cã SOXH : –2, 0, +4, +6. – S võa cã tÝnh oxi hãa võa cã tÝnh khö. Ho¹t ®éng 6 (5 phót) 1. T¸c dông víi kim lo¹i vµ hi®ro
- 130. GV lµm thÝnghiÖm : Nung nãng mét d©y ®ång uèn thµnh lß xo råi ®−a vµo èng nghiÖm chøa S ®ang s«i. HS : Quan s¸t thÝ nghiÖm. GV yªu cÇu HS quan s¸t vµ nhËn xÐt hiÖn t−îng, viÕt ph−¬ng tr×nh hãa häc. GV gîi ý HS viÕt tiÕp c¸c ph−¬ng tr×nh ph¶n øng cña Fe víi S, Hg víi S vµ H2 víi S. GV l−u ý víi HS ph¶n øng Hg víi S x¶y ra ë nhiÖt ®é th−êng ®Ó rót ra øng dông thùc tÕ : thu håi l¹i thñy ng©n r¬i v·i. HS : ViÕt ph−¬ng tr×nh hãa häc : o o o o o o 2 2 t o o 2 2 t o o 2 2 t o o 1 2 t 2 2 Cu S Cu S Fe S Fe S Hg S Hg S H S H S + − + − + − + − + ⎯⎯→ + ⎯⎯→ + ⎯⎯→ + ⎯⎯→ GV ph©n tÝch sù thay ®æi SOXH cña S vµ yªu cÇu HS cho biÕt vai trß cña S trong c¸c ph¶n øng. HS : o S + 2e → S–2 → S thÓ hiÖn tÝnh oxi hãa. Ho¹t ®éng 7 (5 phót) 2. T¸c dông víi phi kim m¹nh h¬n GV h−íng dÉn HS viÕt ph−¬ng tr×nh hãa häc cña S víi O2, F2,… vµ ph©n tÝch sù thay ®æi SOXH ®Ó ®−a ra nhËn xÐt vÒ vai trß cña l−u huúnh trong ph¶n øng. HS : ViÕt c¸c ph−¬ng tr×nh hãa häc : 6 o o 4 2 o o 6 1 2 2 2 S O S O S F S F + − + − + → + → → o 4 S S 4e + → + o 6 S S 6e + → + → S thÓ hiÖn tÝnh khö GV h−íng dÉn HS rót ra kÕt luËn vÒ tÝnh chÊt hãa häc cña l−u huúnh. HS : Khi tham gia ph¶n øng, l−u huúnh thÓ hiÖn tÝnh oxi hãa hoÆc tÝnh khö, SOXH gi¶m hoÆc t¨ng.
- 131. Ho¹t ®éng 8(3 phót) IV. øng dông cña l−u huúnh GV h−íng dÉn HS nghiªn cøu SGK vµ liªn hÖ víi thùc tÕ ®Ó rót ra nh÷ng øng dông chÝnh cña l−u huúnh. HS : Tãm t¾t øng dông cña l−u huúnh : – Dïng ®Ó s¶n xuÊt H2SO4 S → SO2 → SO3 → H2SO4 – L−u hãa cao su, s¶n xuÊt diªm, d−îc phÈm, phÈm nhuém, chÊt trõ s©u, diÖt nÊm,… Ho¹t ®éng 9 (3 phót) V. Tr¹ng th¸i tù nhiªn vµ s¶n xuÊt l−u huúnh GV h−íng dÉn HS ®äc SGk vµ tãm t¾t vÒ tr¹ng th¸i tù nhiªn vµ øng dông. HS : Th¶o luËn theo SGK. Ho¹t ®éng 10 (10 phót) Cñng cè bµi GV tãm t¾t l¹i : – CÊu t¹o cña S vµ tÝnh chÊt vËt lÝ phô thuéc vµo nhiÖt ®é. – TÝnh chÊt hãa häc : TÝnh oxi hãa (ph¶n øng víi kim lo¹i, hi®ro) TÝnh khö (ph¶n øng víi phi kim m¹nh h¬n Cl2, F2, O2 vµ c¸c hîp chÊt cã tÝnh oxi hãa) HS tæng kÕt l¹i kiÕn thøc d−íi sù h−íng dÉn cña GV : 2 o 4 6 2e 4e 6e S S S S − + + + − − GV yªu cÇu HS lµm bµi tËp 1, 2 (SGK) vµ lµm thªm hai bµi sau : Bµi 1. S t¸c dông ®−îc víi chÊt nµo trong sè c¸c chÊt sau : Fe, Cu, Au, HCl, H2SO4, O2, F2, Ar. HS : S t¸c dông ®−îc víi Fe, Cu, H2SO4 ®Æc, O2, F2. S
- 132. Bµi 2. X¸c®Þnh tÝnh oxi hãa, tÝnh khö cña S trong c¸c ph¶n øng sau : S + 6HNO3 → H2SO4 + 6NO2 + 2H2O S + 2H2SO4® → 3SO2 + 2H2O HS : S thÓ hiÖn tÝnh khö. Ho¹t ®éng 11 (2 phót) DÆn dß – Bµi tËp vÒ nhµ Bµi tËp vÒ nhµ : 3, 4, 5 (SGK) d. h−íng dÉn gi¶i bμi tËp SGK 1. §¸p ¸n D. 2. §¸p ¸n B. 4. Ta cã nZn = 0,650 65 = 0,01 mol vµ nS = 0,224 32 = 0,007 mol Zn + S o t ⎯⎯→ ZnS 0,007 ← 0,007 → 0,007 Sau ph¶n øng, trong èng nghiÖm cã ZnS vµ Zn d−. → mZnS = 97.0,007 = 0,679g mZn d− = 65(0,01 – 0,007) = 0,195g. 5. Ph−¬ng tr×nh hãa häc Fe + S → FeS x → x
- 133. 2Al + 3S→ Al2S3 y → 3y 2 → 56x 27y 1,1 x 0,01 3y 1,28 y 0,02x 0,04 2 32 + =⎧ =⎧⎪ →⎨ ⎨ =+ = = ⎩⎪⎩ → % sè mol mçi chÊt lµ : %nFe = 0,01 0,03 .100 = 33,33% %nAl = 100 – 33,33 = 66,67% → % khèi l−îng mçi chÊt lµ : %mFe = 56.0,01 1,1 .100 = 50,9% %mAl = 100 – 50,9 = 49,1%. e. T− liÖu tham kh¶o NhiÒu n¬i trªn ThÕ Giíi, l−u huúnh l¾ng ®äng thµnh nh÷ng má lín. Nh÷ng má nµy n»m gi÷a líp ®¸ s©u hµng tr¨m mÐt trong lßng ®Êt, do vËy viÖc khai th¸c lé thiªn lµ rÊt khã kh¨n. Hecman (1851 – 1914) ®· ph¸t minh ph−¬ng ph¸p khai th¸c l−u huúnh rÊt hiÖu qu¶, ®−îc gäi lµ ph−¬ng ph¸p Frasch : Ng−êi ta khoan nh÷ng lç khoan s©u tíi má l−u huúnh råi ®Æt vµo ®ã hÖ thèng thiÕt bÞ gåm ba èng ®ång t©m lång vµo nhau cã ®−êng kÝnh lÇn l−ît lµ 2,5cm; 7,5cm vµ 15cm. N−íc siªu nãng (170o C) ®−îc nÐn vµo èng ngoµi cïng ®Ó lµm nãng ch¶y l−u huúnh. Kh«ng khÝ ®−îc nÐn vµo èng trung t©m ®Ó t¹o ¸p suÊt cao. Hçn hîp bät cña kh«ng khÝ, n−íc vµ l−u huúnh nãng ch¶y ®−îc ®Èy lªn mÆt ®Êt qua èng cßn l¹i. T¸ch l−u huúnh
- 134. ch¶y ra kháihçn hîp, ®−îc l−u huúnh cã ®é tinh khiÕt 99,5%. HiÖn nay, h¬n 80% khèi l−îng l−u huúnh ®−îc s¶n xuÊt trªn ThÕ Giíi b»ng ph−¬ng ph¸p nµy. TiÕt 48 Bμi thùc hμnh sè 4 : tÝnh chÊt cña oxi, l−u huúnh A. Môc tiªu 3. RÌn luyÖn c¸c thao t¸c thÝ nghiÖm an toµn, chÝnh x¸c. 4. TiÕn hµnh c¸c thÝ nghiÖm ®Ó chøng minh ®−îc : • Oxi vµ l−u huúnh lµ nh÷ng ®¬n chÊt phi kim cã tÝnh oxi hãa m¹nh. • Ngoµi tÝnh oxi hãa, l−u huúnh cßn cã tÝnh khö. • L−u huúnh cã thÓ biÕn ®æi tr¹ng th¸i theo nhiÖt ®é. 3. ViÕt t−êng tr×nh thÝ nghiÖm. B. ChuÈn bÞ cña GV vμ HS 1. GV : ChuÈn bÞ dông cô, hãa chÊt ®ñ cho HS thùc hiÖn thÝ nghiÖm theo tõng nhãm. a) Dông cô – èng nghiÖm – Lä thñy tinh miÖng réng 100ml ®ùng oxi. – KÑp ®èt hãa chÊt. – Muçng ®èt hãa chÊt. – §Ìn cån. – CÆp èng nghiÖm. – Gi¸ thÝ nghiÖm. – Gi¸ ®Ó èng nghiÖm. b) Hãa chÊt
- 135. – §o¹n d©ythÐp. – Bét l−u huúnh. – Than gç (nh÷ng mÈu nhá) – Bét s¸t. – Oxi ®−îc ®iÒu chÕ s½n chøa trong c¸c lä thñy tinh 100ml. 2. HS : – ¤n tËp tÝnh chÊt cña oxi, l−u huúnh cã liªn quan ®Õn c¸c thÝ nghiÖm trong bµi. – Nghiªn cøu tr−íc ®Ó biÕt dông cô, hãa chÊt, c¸ch lµm tõng thÝ nghiÖm. c. tiÕn tr×nh D¹y – häc Ho¹t ®éng cña GV Ho¹t ®éng cña HS I. Néi dung thÝ nghiÖm vµ c¸ch tiÕn hµnh Ho¹t ®éng 1 (10 phót) ThÝ nghiÖm 1. TÝnh oxi hãa cña oxi GV h−íng dÉn c¸c nhãm HS lµm thÝ nghiÖm theo SGK. HS lµm thÝ nghiÖm theo c¸c b−íc : – §èt nãng mét ®o¹n d©y thÐp xo¾n (cã g¾n mÉu than ë ®Çu ®Ó lµm måi) trªn ngän löa ®Ìn cån. – §−a nhanh vµo b×nh ®ùng khÝ oxi. GV yªu cÇu HS quan s¸t hiÖn t−îng vµ viÕt ph−¬ng tr×nh hãa häc. HS : M« t¶ hiÖn t−îng vµ ghi vµo vë thÝ nghiÖm : – D©y thÐp ch¸y trong oxi s¸ng chãi kh«ng thµnh ngän löa, kh«ng khãi, t¹o ra c¸c h¹t nhá nãng ch¶y mµu n©u b¾n tung tãe ra xung quanh nh− ph¸o hoa. §ã lµ nh÷ng h¹t Fe3O4. – Ph−¬ng tr×nh hãa häc :
- 136. GV gîi ýHS x¸c ®Þnh SOXH cña c¸c nguyªn tè ®Ó x¸c ®Þnh vai trß c¸c chÊt tham gia ph¶n øng. o 8 o o 23 t 2 3 43Fe 2O Fe O + − + ⎯⎯→ HS : Fe – chÊt khö O2 – chÊt oxi hãa Ho¹t ®éng 2 (10 phót) ThÝ nghiÖm 2. Sù biÕn ®æi tr¹ng th¸i cña l−u huúnh theo nhiÖt ®é GV h−íng dÉn c¸c nhãm HS lµm thÝ nghiÖm theo SGK. GV l−u ý HS : Trong khi thÝ nghiÖm ph¶i th−êng xuyªn h−íng miÖng èng nghiÖm vÒ phÝa kh«ng cã ng−êi ®Ó tr¸nh hÝt ph¶i h¬i l−u huúnh ®éc h¹i. HS lµm thÝ nghiÖm theo c¸c b−íc : – KÑp èng nghiÖm chøa mét Ýt bét l−u huúnh vµo cÆp gç hoÆc trªn gi¸ thÝ nghiÖm. – §un nãng liªn tôc trªn ngän löa ®Ìn cån. GV yªu cÇu HS quan s¸t sù biÕn ®æi tr¹ng th¸i cña l−u huúnh theo nhiÖt ®é. HS quan s¸t hiÖn t−îng vµ ghi vµo vë thÝ nghiÖm : ChÊt r¾n mµu vµng → chÊt láng mµu vµng linh ®éng → qu¸nh nhít mµu ®á n©u → h¬i mµu da cam. GV gi¶i thÝch nguyªn nh©n : ë nhiÖt ®é cao h¬n 150 – 160o C, cÊu tróc vßng cña l−u huúnh S8 b¾t ®Çu bÞ ph¸ vì. C¸c chuçi nguyªn tö t¹o thµnh kÕt hîp víi nhau t¹o ra nh÷ng chuçi dµi, do ®ã ®é nhít cña thÓ nãng ch¶y t¨ng lªn m¹nh. NÕu ®un nãng tiÕp tôc sÏ dÉn ®Õn viÖc lµm ®øt c¸c m¹ch nµy vµ ®é nhít cña l−u huúnh bÞ gi¶m xuèng. Khi t¨ng nhiÖt ®é th× sè nguyªn tö trong ph©n tö h¬i l−u huúnh gi¶m xuèng : S8 → S6 → S4 → S2 → S. ë 800 – 1400o C h¬i l−u huúnh chñ yÕu gåm c¸c ph©n tö S2, ë 1700o C gåm c¸c
- 137. nguyªn tö. Ho¹t ®éng3 (10 phót) ThÝ nghiÖm 3. TÝnh oxi hãa cña l−u huúnh GV h−íng dÉn c¸c nhãm HS lµm thÝ nghiÖm. HS tiÕn hµnh thÝ nghiÖm theo c¸c b−íc sau ®©y: L−u ý : – KÑp chÆt èng nghiÖm trªn gi¸ thÝ nghiÖm, ®un nãng b»ng ®Ìn cån. – Bét s¾t ph¶i ®−îc b¶o qu¶n trong lä kÝn (tèt nhÊt lµ bét s¾t míi), kh«. – Hçn hîp bét Fe vµ S ®−îc t¹o theo tØ lÖ 7 : 4 vÒ khèi l−îng. – Ph¶i dïng èng nghiÖm thñy tinh trung tÝnh, kh«. – Cho mét Ýt bét s¾t vµ bét l−u huúnh vµo ®¸y èng nghiÖm. – §un nãng èng nghiÖm trªn ngän löa ®Ìn cån cho ®Õn khi ph¶n øng x¶y ra. GV h−íng dÉn HS quan s¸t hiÖn t−îng vµ viÕt ph−¬ng tr×nh hãa häc. HS : M« t¶ hiÖn t−îng quan s¸t ®−îc vµ ghi vµo vë thÝ nghiÖm : – Hçn hîp bét s¾t vµ l−u huúnh trong èng nghiÖm cã mµu vµng x¸m nh¹t. Khi ®un nãng trªn ngän löa ®Ìn cån ph¶n øng x¶y ra m·nh liÖt, táa nhiÒu nhiÖt lµm ®á rùc hçn hîp vµ t¹o thµnh hîp chÊt FeS mµu x¸m ®en. GV l−u ý HS : Khi ph¶n øng gi÷a Fe vµ S x¶y ra m·nh liÖt, táa nhiÒu nhiÖt, lµm ®á rùc hçn hîp th× ph¶i dõng ®un ngay. – Ph−¬ng tr×nh hãa häc : Fe + S o t ⎯⎯→ FeS Ho¹t ®éng 4 (10 phót) ThÝ nghiÖm 4. TÝnh khö cña l−u huúnh GV h−íng dÉn c¸c nhãm HS lµm thÝ nghiÖm theo SGK. HS tiÕn hµnh thÝ nghiÖm theo c¸c b−íc : – Cho mét l−îng l−u huúnh b»ng h¹t ng« vµo muçng lÊy hãa chÊt hoÆc dïng ®òa thñy tinh h¬ nãng, nhóng
- 138. ®Çu ®òa vµobét l−u huúnh. §èt ch¸y l−u huúnh trªn ngän löa ®Ìn cån. – Më n¾p lä thñy tinh ®ùng ®Çy khÝ oxi, cho nhanh muçng (hoÆc ®òa thñy tinh) cã l−u huúnh ®ang ch¸y vµo lä. GV yªu cÇu HS quan s¸t hiÖn t−îng vµ viÕt ph−¬ng tr×nh hãa häc. HS : M« t¶ hiÖn t−îng vµ ghi vµo vë thÝ nghiÖm : – L−u huúnh ch¸y trong lä chøa oxi m·nh liÖt h¬n nhiÒu khi ch¸y trong kh«ng khÝ, t¹o thµnh khãi mµu tr¾ng ®ã lµ SO2. – Ph−¬ng tr×nh hãa häc : S + O2 o t ⎯⎯→ SO2 L−u ý : KhÝ SO2 mïi h¾c, g©y ho vµ khã thë, cÇn ph¶i cÈn thËn khi lµm thÝ nghiÖm vµ tr¸nh kh«ng hÝt ph¶i khÝ nµy. Ho¹t ®éng 5 (5 phót) II. c«ng viÖc sau buæi thùc hµnh GV nhËn xÐt buæi thùc hµnh vµ yªu cÇu HS thu dän dông cô hãa chÊt, vÖ sinh phßng thÝ nghiÖm. HS lµm vÖ sinh hßng thÝ nghiÖm. GV yªu cÇu HS viÕt t−êng tr×nh theo mÉu sau : 1. Hä vµ tªn ……………………………… Líp :………………. 2. Tªn bµi thùc hµnh ……………………………………………. TT Tªn thÝ nghiÖm C¸ch tiÕn hμnh thÝ nghiÖm HiÖn t−îng Gi¶i thÝch – ViÕt ph−¬ng tr×nh hãa häc
- 139. TiÕt 49 hi®rosunfua L−u huúnh ®ioxit – l−u huúnh trioxit A. Môc tiªu 1. VÒ kiÕn thøc • HS biÕt tÝnh chÊt vËt lÝ, tr¹ng th¸i tù nhiªn, tÝnh axit yÕu vµ øng dông cña H2S. • HS hiÓu ngoµi tÝnh axit yÕu, H2S cßn cã tÝnh khö m¹nh. 2. VÒ kÜ n¨ng • Dùa vµo SOXH ®Ó dù ®o¸n tÝnh oxi hãa, tÝnh khö. • ViÕt ph−¬ng tr×nh hãa häc minh häa tÝnh chÊt cña H2S dùa trªn sù thay ®æi SOXH cña c¸c nguyªn tè. • Lµm c¸c bµi tËp vÒ H2S ph¶n øng víi dung dÞch kiÒm. • NhËn biÕt c¸c chÊt khÝ. 3. VÒ gi¸o dôc ¶nh h−ëng cña khÝ H2S ®Õn m«i tr−êng. B. ChuÈn bÞ cña GV vμ HS • GV : – M¸y tÝnh, m¸y chiÕu, phiÕu häc tËp. – C¸c thÝ nghiÖm ®iÒu chÕ khÝ H2S vµ ®èt ch¸y. • HS : ChuÈn bÞ bµi theo SGK. C. TiÕn tr×nh d¹y – häc Ho¹t ®éng cña GV Ho¹t ®éng cña HS
- 140. a. hi®ro sunfuah2s Ho¹t ®éng 1 (5 phót) I. TÝnh chÊt vËt lÝ GV h−íng dÉn HS nghiªn cøu tÝnh chÊt vËt lÝ cña H2S : – Tr¹ng th¸i, mïi ®Æc tr−ng, tØ khèi so víi kh«ng khÝ. – Kh¶ n¨ng tan trong n−íc. – L−u ý tÝnh ®éc cña H2S cã ë khÝ gas, khÝ nói löa, bèc ra tõ x¸c ®éng vËt thùc vËt, n−íc th¶i nhµ m¸y,… HS th¶o luËn : – ChÊt khÝ, mïi trøng thèi. – NÆng h¬n kh«ng khÝ. – Tan Ýt trong n−íc. – RÊt ®éc. II. TÝnh chÊt hãa häc Ho¹t ®éng 2 (10 phót) 1. TÝnh axit yÕu GV giíi thiÖu : KhÝ hi®rosunfua H2S tan vµo n−íc t¹o thµnh dung dÞch axit sunfuhi®ric lµ mét axit rÊt yÕu, yÕu h¬n c¶ axit cacbonic. GV yªu cÇu HS th¶o luËn : Khi cho H2S t¸c dông víi dung dÞch NaOH cã thÓ t¹o ra nh÷ng muèi nµo ? ViÕt ph−¬ng tr×nh hãa häc ? HS : Nghe gi¶ng vµ rót ra nhËn xÐt : – Hi®ro sunfua tan trong n−íc → dung dÞch axit sunfuhi®ric. – TÝnh axit rÊt yÕu (yÕu h¬n H2CO3) HS : H2S lµ axit 2 lÇn axit, cã thÓ t¹o ra 2 lo¹i muèi lµ muèi trung hßa vµ muèi axit : H2S + NaOH → NaHS + H2O H2S + 2NaOH → Na2S + 2H2O GV h−íng dÉn HS nhËn xÐt : Khi nµo t¹o muèi trung hßa vµ khi nµo t¹o muèi axit ? HS : Dùa vµo tØ lÖ sè mol T = 2 NaOH H S n n – NÕu T ≤ 1 → t¹o muèi NaHS – NÕu T ≥ 2 → t¹o muèi Na2S
- 141. – NÕu 1< T < 2 → t¹o 2 muèi NaHS vµ Na2S. Ho¹t ®éng 3 (10 phót) 2. TÝnh khö m¹nh GV yªu cÇu HS nhËn xÐt vÒ : – SOXH cña S trong H2S ? – H2S cã tÝnh oxi hãa hay tÝnh khö ? HS : Trong H2S, l−u huúnh cã SOXH lµ –2, ®©y lµ SOXH thÊp nhÊt cña l−u huúnh → H2S cã tÝnh khö m¹nh. GV bæ sung : Tïy thuéc vµo ®iÒu kiÖn ph¶n øng mµ H2S 2 (S) − cã thÓ bÞ oxi hãa thµnh o S, 4 +6 S hoÆc S . + GV lµm thÝ nghiÖm chøng minh : §iÒu chÕ vµ ®èt H2S trong ®iÒu kiÖn thiÕu vµ ®ñ oxi. HS : ViÕt ph−¬ng tr×nh hãa häc : o 2 o o 2 t 2 222H S O 2S 2H O − − + ⎯⎯→ + (thiÕu) o 2 o 4 2 t 2 2 222H S 3O 2 S O 2H O − + − + ⎯⎯→ + (®ñ) GV yªu cÇu HS quan s¸t hiÖn t−îng vµ gîi ý HS viÕt ph−¬ng tr×nh hãa häc. GV yªu cÇu HS gi¶i thÝch : Dung dÞch H2S ®Ó l©u trong kh«ng khÝ bÞ vÈn ®ôc mµu vµng ? HS : Do bÞ oxi kh«ng khÝ oxi hãa. H2S t¹o thµnh S kÕt tña mµu vµng. GV m« t¶ thÝ nghiÖm : NÕu sôc khÝ H2S vµo dung dÞch n−íc brom (mµu vµng n©u) th× thÊy dung dÞch mÊt mµu. H·y viÕt ph−¬ng tr×nh hãa häc ? HS : Ph−¬ng tr×nh hãa häc : 2 o 6 1 2 2 2 422H S Br 2H O H S O 2HBr (kh«ng mµu)(vµng n©u) − + − + + → + Yªu cÇu HS viÕt ph−¬ng tr×nh hãa häc t−¬ng tù víi n−íc Cl2 ? GV yªu cÇu HS x¸c ®Þnh SOXH trong c¸c ph¶n øng. HS : 2 o 6 1 2 2 2 42H S Cl 2H O H S O 2HCl − + − + + → +
- 142. GV h−íng dÉnHS kÕt luËn vÒ tÝnh chÊt cña H2S trong ph¶n øng oxi hãa – khö. HS : H2S lµ chÊt khö m¹nh, tïy thuéc vµo ®iÒu kiÖn ph¶n øng vµ chÊt oxi hãa mµ H2S 2 (S) − cã thÓ bÞ oxi hãa thµnh o S, 4 +6 S hoÆc S . + Ho¹t ®éng 4 (5 phót) III. Tr¹ng th¸i tù nhiªn vµ ®iÒu chÕ GV yªu cÇu HS ®äc SGK vµ h−íng dÉn HS rót ra kÕt luËn. HS nhËn xÐt : – H2S cã ë khÝ ga, suèi n−íc nãng, khÝ nói löa, x¸c ®éng thùc vËt, n−íc th¶i nhµ m¸y. – Ph−¬ng tr×nh ph¶n øng ®iÒu chÕ : FeS + 2HCl → FeCl2 + H2S↑ Ho¹t ®éng 5 (15 phót) Cñng cè bµi – Bµi tËp vÒ nhµ • GV ph¸t phiÕu häc tËp vµ chiÕu néi dung lªn mµn h×nh : 1. Cho 0,1 mol khÝ H2S t¸c dông víi 150ml dung dÞch NaOH 1M. ViÕt ph−¬ng tr×nh hãa häc vµ tÝnh khèi l−îng muèi thu ®−îc. 2. Hoµn thµnh c¸c ph−¬ng tr×nh hãa häc sau (mçi mòi tªn chØ viÕt mét ph−¬ng tr×nh) : FeS → H2S → S → SO2 → H2SO4 • Bµi tËp vÒ nhµ : 1, 2, 3 (SGK). TiÕt 50 hi®ro sunfua l−u huúnh ®ioxit – l−u huúnh trioxit (TiÕp) A. Môc tiªu
- 143. 1. VÒ kiÕnthøc • HS biÕt : – TÝnh chÊt vËt lÝ vµ tÝnh chÊt hãa häc cña SO2 vµ SO3. – So s¸nh tÝnh chÊt cña SO2 vµ SO3. • HS hiÓu : Nguyªn nh©n tÝnh khö vµ tÝnh oxi hãa cña SO2. 2. VÒ kÜ n¨ng • ViÕt ph−¬nopg tr×nh hãa häc thÓ hiÖn tÝnh oxi hãa cña SO3, tÝnh khö, tÝnh oxi hãa cña SO2. • KÜ n¨ng gi¶i bµi tËp vÒ oxit axit t¸c dông víi dung dÞch kiÒm. 3. VÒ gi¸o dôc Sù ¶nh h−ëng cña SO2 tíi søc kháe, m«i tr−êng. B. ChuÈn bÞ cña GV vμ HS • GV : – M¸y tÝnh, m¸y chiÕu, phiÕu häc tËp, h×nh 6.5 (SGK). – ThÝ nghiÖm ®iÒu chÕ SO2 tõ H2SO4, Na2SO3. – ThÝ nghiÖm lµm mÊt mµu c¸nh hoa hång cña khÝ SO2. • HS : ¤n tËp kiÕn thøc vÒ oxit axit, tÝnh chÊt cña H2S. C. TiÕn tr×nh d¹y – häc Ho¹t ®éng cña GV Ho¹t ®éng cña HS Ho¹t ®éng 1 (5 phót) KiÓm tra bµi cò GV ph¸t phiÕu häc tËp sè 1 vµ chiÕu néi dung lªn mµn h×nh. HS : Th¶o luËn. 1. Tr×nh bµy ph−¬ng ph¸p nhËn biÕt c¸c chÊt khÝ riªng biÖt sau ®©y : O2, H2S, Cl2, N2.
- 144. 2. Cho s¶nphÈm t¹o thµnh khi nung nãng hçn hîp gåm 5,6g bét s¾t vµ 1,6g bét l−u huúnh vµo 500ml dung dÞch HCl th× thu ®−îc hçn hîp khÝ bay ra. TÝnh % thÓ tÝch hçn hîp khÝ. GV gäi 2 HS lªn b¶ng lµm bµi, yªu cÇu c¸c nhãm HS nhËn xÐt, GV söa ch÷a vµ cho ®iÓm. HS 1 : – Dïng dung dÞch KI cã hå tinh bét ®Ó nhËn ra khÝ clo : Cl2 + 2KI → 2KCl + I2 I2 + hå tinh bét → mµu xanh – HoÆc nhËn ra khÝ clo b»ng mµu vµng lôc. – Dïng dung dÞch Pb(NO3)2 ®Ó nhËn biÕt khÝ H2S cã ↓ mµu ®en : Pb(NO3)2 + H2S → PbS↓ + 2HNO3 (mµu ®en) – Dïng que ®ãm cã tµn ®á ®Ó nhËn biÕt khÝ oxi : que ®ãm bïng ch¸y. – Cßn l¹i lµ khÝ N2. HS 2 : nFe = 5,6 56 = 0,1 mol nS = 1,6 32 = 0,05 mol Ph−¬ng tr×nh hãa häc : Fe + S → FeS 0,05 ← 0,05 → 0,05 ⇒ s¶n phÈm t¹o thµnh
- 145. FeS : 0,05mol Fed− : 0,05mol ⎧ ⎨ ⎩ Ph−¬ng tr×nh hãa häc : Fe + 2HCl → FeCl2 + H2↑ FeS + 2HCl → FeCl2 + H2S↑ → 2Hn = nFe = 0,05mol 2H Sn = nFeS = 0,05mol → 2 2H H S%V %V= = 50% B. L−u huúnh §ioxit Ho¹t ®éng 2 (5 phót) I. TÝnh chÊt vËt lÝ GV cho HS quan s¸t mét b×nh khÝ SO2 ®−îc ®iÒu chÕ s½n vµ yªu cÇu HS nhËn xÐt vÒ : – Tr¹ng th¸i – Mµu s¾c – Mïi vÞ – TØ khèi cña SO2 so víi kh«ng khÝ – Kh¶ n¨ng hßa tan trong n−íc GV bæ sung : SO2 hãa láng ë –10o C, ë 20o C mét thÓ tÝch n−íc hßa tan ®−îc 40 thÓ tÝch khÝ SO2. KhÝ SO2 rÊt ®éc, hÝt thë ph¶i kh«ng khÝ cã khÝ nµy sÏ g©y viªm ®−êng h« hÊp. GV yªu cÇu HS gäi tªn cña SO2. HS : Quan s¸t, lËp luËn vµ rót ra nhËn xÐt : – ChÊt khÝ – Kh«ng mµu – Mïi h¾c – NÆng h¬n kh«ng khÝ (d = 64 2,2) 29 ≈ – Tan nhiÒu trong n−íc – Tªn gäi SO2 - KhÝ sunfur¬ - L−u huúnh ®ioxit - L−u huúnh (IV) oxit - Anhi®rit sunfur¬ ⎧ ⎪ ⎪ ⎨ ⎪ ⎪⎩
- 146. II. TÝnh chÊthãa häc Ho¹t ®éng 3 (7 phót) 1. L−u huúnh ®ioxit lµ oxit axit GV yªu cÇu c¸c nhãm HS th¶o luËn vÒ tÝnh chÊt hãa häc cña oxit axit. – T¸c dông víi nh÷ng chÊt nµo ? – ViÕt ph−¬ng tr×nh hãa häc ? HS tr¶ lêi tãm t¾t : – SO2 tan trong n−íc t¹o thµnh dung dÞch axit t−¬ng øng : SO2 + H2O 2 3H SO (axit sunfur¬) H2SO3 lµ axit yÕu (m¹nh h¬n H2S vµ axit cacbonic), kh«ng bÒn. – T¸c dông víi oxit baz¬ : Na2O + SO2 → Na2SO3 – T¸c dông víi dung dÞch baz¬ t¹o muèi axit hoÆc muèi trung hßa : SO2 + NaOH → NaHSO3 SO2 + 2NaOH → Na2SO3 + H2O GV h−íng dÉn HS c¸ch biÖn luËn s¶n phÈm muèi dùa vµo tØ lÖ : T = 2 NaOH SO n N BiÖn luËn : 0 < T ≤ 1 → Muèi NaHSO3 T ≥ 2 → Muèi Na2SO3 1 < T < 2 → 2 muèi 3 2 3 NaHSO Na SO ⎧ ⎨ ⎩ Ho¹t ®éng 4 (7 phót) 2. L−u huúnh ®ioxit lµ chÊt khö vµ chÊt oxi hãa GV yªu cÇu HS th¶o luËn : – V× sao SO2 võa lµ chÊt khö võa lµ chÊt oxi hãa. HS : Trong SO2, l−u huúnh cã SOXH lµ +4, ®©y lµ SOXH trung gian → SO2
- 147. võa cã tÝnhoxi hãa võa cã tÝnh khö. 6 4 o 2 4e 2e 6e S S S S + + − + − + TÝnh khö TÝnh oxi hãa – Hoµn thµnh ph−¬ng tr×nh hãa häc cña c¸c ph¶n øng sau : SO2 + Br2 + H2O → ……. SO2 + H2S → ……. GV h−íng dÉn HS hoµn thµnh ph−¬ng tr×nh ph¶n øng vµ nhËn xÐt vÒ sù thay ®æi SOXH cña c¸c nguyªn tè, chØ ra chÊt oxi hãa vµ chÊt khö trong mçi ph¶n øng. GV cã thÓ h−íng dÉn HS lµm thÝ nghiÖm ®Ó chøng minh. GV yªu cÇu HS rót ra c¸c øng dông cña c¸c ph¶n øng trªn. HS : 4 1 6 2 2 42 2 o S O B r 2H O 2HB r H S O mµu vµng n©u kh«ng mµu + − + + + → + → 2 2 SO chÊt khö Br chÊt oxi hãa −⎧ ⎨ −⎩ → Dïng ph¶n øng nµy ®Ó nhËn biÕt khÝ SO2 (lµm mÊt mµu n−íc brom). 4 2 o 2 22SO 2H S 3S 2H O + − + → + → 2 2 SO chÊt oxi hãa H S chÊt khö −⎧ ⎨ −⎩ GV lµm thÝ nghiÖm mÊt mµu c¸nh hoa hång cña khÝ SO2. → øng dông cña ph¶n øng nµy lµ thu håi H2S, lµm s¹ch kh«ng khÝ. Ho¹t ®éng 5 (10 phót) III. øng dông vµ ®iÒu chÕ l−u huúnh ®ioxit 1. øng dông GV h−íng dÉn HS ®äc SGK vµ liªn hÖ víi thùc tÕ ®Ó rót ra c¸c øng dông cña SO2. HS tãm t¾t c¸c øng dông cña SO2 : s¶n xuÊt H2SO4 SO2 tÈy tr¾ng giÊy vµ bét giÊy
- 148. chèng nÊm mècl−¬ng thùc, thùc phÈm 2. §iÒu chÕ GV ph¸t phiÕu häc tËp sè 2 vµ chiÕu néi dung lªn mµn h×nh : H·y viÕt c¸c ph−¬ng tr×nh hãa häc ®iÒu chÕ khÝ SO2 tõ c¸c chÊt sau ®©y : H2S, Na2SO3, S, FeS2, O2, dung dÞch H2SO4. HS th¶o luËn : 2H2S + 3O2 o t ⎯⎯→ 2SO2 + 2H2O (1) Na2SO3 + H2SO4 → Na2SO4 + SO2 + H2O (2) S + O2 o t ⎯⎯→ SO2 (3) 4FeS2 + 11O2 o t ⎯⎯→ 2Fe2O3 + 8SO2 (4) GV h−íng dÉn HS ph©n tÝch rót ra ph−¬ng ph¸p nµo ®−îc dïng trong phßng thÝ nghiÖm vµ trong c«ng nghiÖp. GV chiÕu s¬ ®å h×nh 6.5 (SGK) lªn mµn h×nh ®Ó ph©n tÝch ph−¬ng ph¸p ®iÒu chÕ khÝ SO2 trong phßng thÝ nghiÖm. HS : Trong phßng thÝ nghiÖm : Na2SO3 + H2SO4 → SO2↑ + Na2SO4 + H2O Trong c«ng nghiÖp : S + O2 o t ⎯⎯→ SO2 4FeS2 + 11O2 o t ⎯⎯→ 2Fe2O3 + 8SO2 c. l−u huúnh trioxit Ho¹t ®éng 6 (5phót) I. TÝnh chÊt GV ph¸t phiÕu häc tËp sè 3 vµ chiÕu néi dung lªn mµn h×nh : Trén SO2 vµ O2 ®un nãng cã xóc t¸c thu ®−îc chÊt A. HS : 2SO2 + O2 o t xt ⎯⎯→ 2SO3 – SO3 lµ chÊt láng, kh«ng mµu – Tan v« h¹n trong n−íc vµ trong axit sunfuric :
- 149. a) X¸c ®ÞnhCTPT cña A ? Gäi tªn. b) A cã tan trong n−íc kh«ng ? c) Dù ®o¸n c¸c tÝnh chÊt hãa häc cña A ? ViÕt c¸c ph−¬ng tr×nh hãa häc ®Ó minh häa. SO3 + H2O → H2SO4 nSO3 + H2SO4 → H2SO4.nSO3 (oleum) – SO3 lµ oxit axit m¹nh : SO3 + Na2O → Na2SO4 SO3 + 2NaOH → Na2SO4 + H2O Ho¹t ®éng 7 (3 phót) II. øng dông vµ s¶n xuÊt GV h−íng dÉn HS ®äc SGK. HS : – SO3 lµ s¶n phÈm trung gian ®Ó ®iÒu chÕ H2SO4 – Trong c«ng nghiÖp, SO3 ®−îc s¶n xuÊt b»ng c¸ch oxi hãa SO2 cã xóc t¸c. Ho¹t ®éng 8 (3 phót) Cñng cè – Bµi tËp vÒ nhµ 1. GV h−íng dÉn HS tæng kÕt träng t©m bµi häc vÒ tÝnh chÊ cña H2S, SO2, SO3. 2. Sö dông thªm mét sè bµi tËp sau ®©y ®Ó cñng cè bµi häc : Bµi 1. V× sao trong tù nhiªn cã nhiÒu nguån phãng th¶i ra khÝ H2S nh−ng l¹i kh«ng cã sù tÝch tô khÝ ®ã trong kh«ng khÝ ? Bµi 2. Hçn hîp khÝ nµo sau ®©y cã thÓ tån t¹i ®−îc ? Gi¶i thÝch. a) H2S vµ O2. b) H2S vµ SO2. c) SO2 vµ O2. Bµi 3. KhÝ SO2 do c¸c nhµ m¸y th¶i ra lµ nguyªn nh©n quan träng nhÊt g©y « nhiÔm m«i tr−êng. Tiªu chuÈn quèc tÕ quy ®Þnh nÕu l−îng SO2 v−ît qu¸ 30.10–6 mol trong 1m3 kh«ng khÝ th× coi lµ kh«ng khÝ bÞ « nhiÔm. NÕu ng−êi ta lÊy 50 lÝt kh«ng khÝ ë mét thµnh phè vµ ph©n tÝch thÊy cã 0,012mg SO2 th× kh«ng khÝ ®ã cã bÞ « nhiÔm kh«ng ?
- 150. 3. Bµi tËpvÒ nhµ : 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10 (SGK) d. h−íng dÉn gi¶i bμi tËp sgk 1. §¸p ¸n C. 3. §¸p ¸n D. 4. a) H2S cã tÝnh khö : 2 4 2 2 22 2H S 3O 2SO 2H O − + + → + b) SO2 võa cã tÝnh oxi hãa võa cã tÝnh khö : 2 5 o 4 o 2 22 4 6 V O 22 3t SO 2H S 3S 2H O 2SO O 2SO + + + + → + + ⎯⎯⎯→ 5. 5SO2 + 2KMnO4 + 2H2O → 2MnSO4 + K2SO4 + 2H2SO4 (khö) (oxi hãa) 6. a) S + O2 → SO2 SO2 + 2H2S → 3S + 2H2O b) TÝnh khö cña SO2 SO2 do c¸c nhµ m¸y th¶i vµo khÝ quyÓn. Nhê xóc t¸c lµ oxit kim lo¹i cã trong khãi bôi cña nhµ m¸y, nã bÞ oxi cña kh«ng khÝ oxi hãa thµnh SO3 : 2SO2 + O2 o xt t ⎯⎯→ 2SO3 SO3 t¸c dông víi n−íc m−a t¹o axit H2SO4. Axit H2SO4 tan trong n−íc m−a t¹o ra m−a axit. 8. a) Fe + 2HCl → FeCl + H2↑ x x FeS + 2HCl → FeCl2 + H2S↑ y y H2S + Pb(NO3)2 → PbS↓ + 2HNO3
- 151. 0,1 ← 23,9 239 = 0,1 → 2,464 xy 0,11 x 0,01 22,4 y 0,1 y 0,1 ⎧ + = = =⎧⎪ →⎨ ⎨ =⎩⎪ =⎩ b) 2HV = 0,01.22,4 = 0,224l ; 2H SV = 0,1.22,4 = 2,24l. c) mFe = 56.0,01 = 0,56g ; mFeS = 88.0,1 = 8,8g. 9. a) H2S b) 3H2S + H2SO4 → 4S↓ + 4H2O mS = 2,56g. 10. a) X¶y ra 2 ph¶n øng : SO2 + NaOH → NaHSO3 NaHSO3 + NaOH → Na2SO3 + H2O b) 3NaHSOm = 15,6g ; 2 3Na SOm = 6,3g. e. T− liÖu tham kh¶o 1. Ph©n tö H2S cã d¹ng gãc nh− ph©n tö H2O ( HSH = 92o , ®é dµi liªn kÕt S – H b»ng 1,22 o A ). V× vËy H2S lµ ph©n tö ph©n cùc. Kh¶ n¨ng t¹o thµnh liªn kÕt hi®ro ë H2S yÕu h¬n H2O, do ®ã ë ®iÒu kiÖn th−êng H2S lµ chÊt khÝ ( o nct = –85,6o C, o st = –60,75o C). KhÝ H2S kh«ng mµu, mïi trøng thèi, rÊt ®éc, t−¬ng ®èi Ýt tan trong n−íc. ë tr¹ng th¸i láng H2S ph©n li theo s¬ ®å : H2S + H2S 3SH SH+ − + TÝch sè ion cña nã 3[SH ][SH ]+ − = 3.10-33 Dung dÞch n−íc H2S lµ mét axit yÕu hai lÇn (K1 = 10–7 ; K2 = 10–14 ) : H2S + H2O H3O+ + SH– KhÝ H2S cã tÝnh khö m¹nh :
- 152. 2H2S + 3O2 o t ⎯⎯→2SO2 + 2H2O 2H2S + O2 o t ⎯⎯→ 2S + 2H2O H2S + X2 → 2HX + S (halogen) 5H2S + 2KMnO4 + 3H2SO4 → K2SO4 + 2MnSO4 + 5S + 8H2O 2. Ph©n tö SO2 cã cÊu t¹o gièng O3, d¹ng tam gi¸c, gãc OSO = 120o , ®é dµi liªn kÕt S – O lµ 1,43 o A . Trong ph©n tö SO2, l−u huúnh ë tr¹ng th¸i lai hãa sp2 , c«ng thøc cÊu t¹o : S O O S O O S O O KhÝ SO2 kh«ng mµu, mïi xèc khã chÞu, rÊt ®éc, dÔ hãa láng ( o St = –10o C). SO2 dÔ tan trong n−íc t¹o thµnh dung dÞch cã tÝnh axit. Tr−íc ®©y ng−êi ta coi dung dÞch ®ã lµ axit sunfur¬ H2SO3 vµ SO2 lµ anhi®rit sunffurow. Axit sunfur¬ cã 2 d¹ng ®ång ph©n : S O HO OH S HO O O H . . Nh−ng ngµy nay b»ng nh÷ng ph−¬ng ph¸p vËt lÝ hiÖn ®¹i, cho thÊy r»ng trong dung dÞch SO2 trong n−íc ph©n tö H2SO3 cã rÊt Ýt, c©n b»ng trong dung dÞch ®ã cã thÓ biÓu diÔn nh− sau : SO2 + x H2O SO2 . x H2O SO2 . x H2O H2SO3 K << 1
- 153. SO2 . xH2O 3HSO− (aq) + H3O+ + (x – 2)H2O K1 = 2.10–2 vµ K2 = 6.10–8 KhÝ SO2 vµ dung dÞch cña nã lµ chÊt khö m¹nh. Nã khö ®−îc HNO3, KMnO4, K2Cr2O7, halogen,… SO2 + 2HNO3 → H2SO4 + 2NO2 3SO2 + K2Cr2O7 + H2SO4 → Cr2(SO4)3 + K2SO4 + H2O SO2 + Cl2 + H2O → H2SO4 + 2HCl Nh−ng víi chÊt khö m¹nh h¬n, SO2 cã tÝnh oxi hãa : SO2 + 2H2S → 3S + 2H2O TiÕt 51 axit sunfuric Muèi sunfat A. Môc tiªu 1. VÒ kiÕn thøc • HS biÕt : – TÝnh chÊt vËt lÝ cña H2SO4, c¸ch pha lo·ng H2SO4. – H2SO4 lo·ng lµ axit m¹nh, cã ®Çy ®ñ tÝnh chÊt chung cña mét axit. – H2SO4 ®Æc nãng cã tÝnh oxi hãa m¹nh. • HS hiÓu : – H2SO4 lo·ng cã tÝnh axit g©y ra bëi ion H+ vµ tÝnh oxi hãa ®−îc quyÕt ®Þnh bëi ion H+ (2H+ + 2e → H2). – H2SO4 ®Æc nãng cã tÝnh oxi hãa m¹nh g©y ra bëi gèc 2 4SO − trong ®ã l−u huúnh cã SOXH cao nhÊt +6.
- 154. 2. VÒ kÜn¨ng – KÜ n¨ng pha lo·ng H2SO4 ®Æc. – Quan s¸t thÝ nghiÖm, rót ra nhËn xÐt vÒ tÝnh chÊt. – ViÕt ph−¬ng tr×nh hãa häc cña H2SO4 víi c¸c chÊt. B. ChuÈn bÞ cña GV vμ HS • GV : – M¸y tÝnh, m¸y chiÕu, phiÕu häc tËp. – C¸c hãa chÊt vµ dông cô : H2SO4 ®Æc, H2SO4 lo·ng, Cu, Fe, Na2CO3, NaOH, Al2O3, èng nghiÖm, ®Ìn cån, gi¸ thÝ nghiÖm. • HS : Xem l¹i bµi tÝnh chÊt cña HCl. C. TiÕn tr×nh d¹y – häc Ho¹t ®éng cña GV Ho¹t ®éng cña HS Ho¹t ®éng 1 (5 phót) KiÓm tra bµi cò
- 155. GV sö dôngphiÕu häc tËp sè 1 vµ chiÕu néi dung lªn mµn h×nh : Hoµn thµnh s¬ ®å ph¶n øng : H2S SO2 SO3 Na2 SO4 S H2 SO4 GV yªu cÇu HS nhËn xÐt : – Ph¶n øng nµo lµ ph¶n øng oxi hãa – khö vµ kh«ng ph¶i ph¶n øng oxi hãa – khö ? – Vai trß cña c¸c chÊt trong ph¶n øng oxi hãa – khö ? GV yªu cÇu nh÷ng HS kh¸c nhËn xÐt bµi lµm vµ bæ sung, söa ch÷a, cho ®iÓm. HS lªn b¶ng lµm bµi. i. axit sunfuric Ho¹t ®éng 2 (5 phót) 1. TÝnh chÊt vËt lÝ GV cho HS quan s¸t b×nh ®ùng dung dÞch H2SO4 ®Æc vµ ph¸t biÓu tÝnh chÊt vËt lÝ. HS nhËn xÐt : – ChÊt láng, s¸nh, kh«ng mµu, kh«ng bay h¬i. GV cho HS nghiªn cøu h×nh 6.6 (SGK) vµ yªu cÇu HS rót ra nhËn xÐt vÒ c¸ch pha lo·ng axit H2SO4 ®Æc. – Tan v« h¹n trong n−íc vµ táa nhiÒu nhiÖt. – C¸ch pha lo·ng axit H2SO4 ®Æc : rãt tõ tõ axit ®Æc vµo cèc n−íc theo ®òa thñy tinh vµ khuÊy nhÑ.
- 156. GV : T¹isao kh«ng ®−îc lµm ng−îc l¹i ? HS : V× axit H2SO4 ®Æc rÊt h¸o n−íc vµ khi tan trong n−íc táa nhiÒu nhiÖt → g©y báng axit. GV th«ng b¸o : H2SO4 98% cã khèi l−îng riªng D = 1,84 g/cm3 . 2. TÝnh chÊt hãa häc Ho¹t ®éng 3 (10 phót) a) Dung dÞch H2SO4 lo∙ng GV yªu cÇu c¸c nhãm HS th¶o luËn tÝnh chÊt hãa häc cña axit H2SO4 lo·ng. HS : Dung dÞch H2SO4 lo·ng cã nh÷ng tÝnh chÊt chung cña axit : – Lµm quú tÝm → mµu ®á – T¸c dông víi oxit baz¬, baz¬. – T¸c dông víi muèi cña axit yÕu h¬n hoÆc dÔ bay h¬i h¬n. – T¸c dông víi kim lo¹i ho¹t ®éng → H2. GV tæ chøc cho c¸c nhãm HS lµm thÝ nghiÖm chøng minh : Nhãm 1 : ThÝ nghiÖm ®æi mµu quú tÝm. Nhãm 2 : ThÝ nghiÖm H2SO4 + Fe Nhãm 3 : ThÝ nghiÖm H2SO4 + NaOH (dïng phenolphtalein ®Ó chøng tá cã dÊu hiÖu ph¶n øng). Nhãm 4 : ThÝ nghiÖm H2SO4 + Al2O3.
- 157. Nhãm 5 :ThÝ nghiÖm H2SO4 + Na2CO3. Sau ®ã c¸c nhãm b¸o c¸o kÕt qu¶, viÕt ph−¬ng tr×nh hãa häc. HS : C¸c ph−¬ng tr×nh hãa häc : Fe + H2SO4 → FeSO4 + H2 ↑ 2NaOH + H2SO4 → Na2SO4 + 2H2O (NaOH + H2SO4 → NaHSO4 + H2O) Al2O3 + 3H2SO4 → Al2(SO4)3 + 3H2O Na2CO3 + H2SO4 → Na2SO4 + CO2↑ + H2O GV nhËn xÐt, h−íng dÉn HS kÕt luËn vÒ tÝnh chÊt cña dung dÞch H2SO4 lo·ng. Ho¹t ®éng 4 (15 phót) b) TÝnh chÊt cña H2SO4 ®Æc
- 158. GV h−íng dÉn3 nhãm HS lµm 3 thÝ nghiÖm sau : Nhãm 1 : Cu + H2SO4 lo·ng Nhãm 2 : Cu + H2SO4 ®Æc Nhãm 3 : S + H2SO4 ®Æc GV gîi më ®Ó HS viÕt ®−îc ph−¬ng tr×nh hãa häc cña ph¶n øng x¶y ra. Yªu cÇu HS hoµn thµnh c¸c ph−¬ng tr×nh hãa häc : Cu + H2SO4 ® → ……. S + H2SO4 ® → ……. Fe + H2SO4 ® o t ⎯⎯→ ……. KBr + H2SO4 ® → ……. FeO + H2SO4 ® → ……. C¸c nhãm HS quan s¸t vµ nhËn xÐt hiÖn t−îng. KÕt luËn : – H2SO4 ®Æc cã tÝnh oxi hãa rÊt m¹nh : t¸c dông víi hÇu hÕt kim lo¹i (trõ Au, Pt), nhiÒu phi kim (C, S, P) vµ nhiÒu hîp chÊt cã tÝnh khö. Cu + 2H2SO4 ® → CuSO4 + SO2 + 2H2O S + 2H2SO4 ® → 3SO2 + 2H2O 2Fe + 6H2SO4 ® o t ⎯⎯→ Fe2(SO4)3 + 3SO2 + 6H2O 2KBr + 2H2SO4 ® → Br2 + SO2 + K2SO4 + 2H2O 2FeO + 4H2SO4 ® → Fe2(SO4)3 + SO2 + 4H2O GV yªu cÇu HS nhËn xÐt vÒ sù thay ®æi SOXH cña c¸c nguyªn tè vµ vai trß cña NhËn xÐt : H2SO4 ®Æc ngoµi tÝnh axit cßn cã tÝnh oxi hãa m¹nh ®−îc g©y ra c¸c chÊt ph¶n øng ? Nguyªn nh©n g©y ra tÝnh oxi hãa m¹nh cña H2SO4 ®Æc. Chó ý : Al, Fe bÞ thô ®éng hãa trong axit H2SO4 ®Æc nguéi. bëi gèc 2 4SO − trong ®ã S cã SOXH lµ +6 cao nhÊt.
- 159. GV h−íng dÉnc¸c nhãm HS lµm thÝ nghiÖm : Nhá H2SO4 ®Æc vµo cèc ®ùng ®−êng saccaroz¬. Yªu cÇu HS quan s¸t gi¶i thÝch hiÖn t−îng. – TÝnh h¸o n−íc : H2SO4 ®Æc hót n−íc m¹nh, cã thÓ lÊy n−íc tö c¸c hîp chÊt gluxit nh− ®−êng saccaroz¬ : C11H22O11 2 4H SO ® ⎯⎯⎯⎯→ 12C + 11H2O H2SO4 ®Æc hÊp thô H2O cña ®−êng t¹o ra cacbon (mµu ®en), mét phÇn C bÞ H2SO4 ®Æc oxxi hãa : C + 2H2SO4 ® → CO2 + 2SO2 + 2H2O KhÝ CO2 cïng víi SO2 bay lªn lµm sñi bät ®Èy C trµo ra ngoµi cèc. GV l−u ý HS hÕt søc cÈn thËn khi sö dông H2SO4 ®Æc. Ho¹t ®éng 5 (10 phót) Cñng cè – Bµi tËp vÒ nhµ • GV sö dông phiÕu häc tËp sè 2 vµ chiÕu néi dung c¸c bµi tËp sau lªn mµn h×nh ®Ó HS luyÖn tËp : Bµi 1. Trªn mét ®Üa c©n ®Æt cèc ®ùng H2SO4 ®Æc vµ trªn ®Üa c©n cßn l¹i ®Æt c¸c qu¶ c©n sao cho c©n ë vÞ trÝ c©n b»ng. Hái sau mét thêi gian c©n cã ë vÞ trÝ c©n b»ng hay kh«ng ? Gi¶i thÝch. Bµi 2. Chia mét dung dÞch axit sunfuric lµm 3 phÇn b»ng nhau. a) Dïng mét dung dÞch NaOH ®Ó trung hßa võa ®ñ phÇn thø nhÊt. ViÕt ph−¬ng tr×nh hãa häc cña ph¶n øng x¶y ra. b) Trén phÇn thø hai vµ thø ba vµo nhau råi rãt vµo dung dÞch thu ®−îc mét l−îng NaOH b»ng ®óng l−îng ®· trung hßa ë phÇn thø nhÊt. ViÕt ph−¬ng tr×nh hãa häc cña ph¶n øng x¶y ra. Bµi 3. Tr×nh bµy ph−¬ng ph¸p t¸ch nhanh bét Al ra khái hçn hîp bét Al, Zn vµ Mg.
- 160. Bµi 4. Hoµnthµnh c¸c ph−¬ng tr×nh hãa häc sau : a) FeCl2 + H2SO4 ®Æc → ……. b) Ag + H2SO4 ®Æc → ……. c) Zn + H2SO4 lo·ng → ……. • Bµi tËp vÒ nhµ : 1, 2, 4, 5 (SGK). TiÕt 52 axit sunfuric muèi sunfat (TiÕp) a. môc tiªu 1. VÒ kiÕn thøc HS biÕt øng dông c¸c c«ng ®o¹n chÝnh s¶n xuÊt H2SO4, tÝnh chÊt cña muèi sunfat vµ nhËn biÕt ion 2 4SO − . 2. VÒ kÜ n¨ng • Ph©n biÖt muèi sunfat, axit sunfuric víi c¸c axit vµ muèi kh¸c. • TÝnh nång ®é hoÆc khèi l−îng dung dÞch H2SO4, muèi sunfat tham gia hoÆc t¹o thµnh trong ph¶n øng. 3. VÒ gi¸o dôc Vai trß cña axit H2SO4 ®èi víi nÒn kinh tÕ quèc d©n. b. chuÈn bÞ cña GV vμ HS • GV : – M¸y tÝnh, m¸y chiÕu, phiÕu häc tËp, tranh vÏ s¬ ®å s¶n xuÊt H2SO4 trong c«ng nghiÖp – ThÝ nghiÖm nhËn biÕt ion 2 4SO − . • HS : ¤n tËp tÝnh chÊt cña axit H2SO4.
- 161. c. tiÕn tr×nhD¹y – Häc Ho¹t ®éng cña GV Ho¹t ®éng cña HS Ho¹t ®éng 1 (7phót) KiÓm tra bµi cò GV sö dông phiÕu häc tËp vµ chiÕu néi dung lªn mµn h×nh : 1. So s¸nh tÝnh chÊt hãa häc cña dung dÞch H2SO4 lo·ng vµ axit H2SO4 ®Æc. ViÕt ph−¬ng tr×nh hãa häc minh häa. 2. Cho 855g dung dÞch Ba(OH)2 10% vµo 200g dung dÞch H2SO4. Läc bá kÕt tña, ®Ó trung hßa n−íc läc ph¶i dïng 125ml dung dÞch NaOH 25% (d = 1,28 g/ml). TÝnh C% dung dÞch H2SO4 ban ®Çu. GV yªu cÇu c¸c nhãm HS nhËn xÐt, sau ®ã bæ sung, söa ch÷a vµ cho ®iÓm. HS th¶o luËn vµ cö ®¹i diÖn c¸c nhãm tr×nh bµy. Ho¹t ®éng 2 (3 phót) 3. øng dông cña H2SO4 GV cho c¸c nhãm HS ®äc SGK vµ liªn hÖ thùc tÕ, cã thÓ cho xem nh÷ng ®o¹n phim ng¾n vÒ sö dông H2SO4 trong c«ng nghiÖp. GV yªu cÇu HS th¶o luËn, tãm t¾t c¸c øng dông. HS th¶o luËn : – S¶n xuÊt ph©n bãn, thuèc trõ s©u, chÊt giÆt röa tæng hîp, t¬ sîi hãa häc, chÊt dÎo, s¬n mµu, phÈm nhuém, d−îc phÈm, chÕ biÕn dÇu má,… Ho¹t ®éng 3 (15 phót) 4. S¶n xuÊt axit H2SO4 GV sö dông tranh vÏ s¬ ®å s¶n xuÊt axit H2SO4 trong c«ng nghiÖp vµ giíi thiÖu ph−¬ng ph¸p tiÕp xóc.
- 162. GV h−íng dÉnc¸c nhãm HS th¶o luËn vÒ 3 c«ng ®o¹n chÝnh cña ph−¬ng ph¸p nµy : HS th¶o luËn vµ tr×nh bµy : a) S¶n xuÊt SO2 Trong c«ng nghiÖp cã thÓ chän nh÷ng nguyªn liÖu nµo ? T¹i sao ? ViÕt ph−¬ng tr×nh hãa häc ? a) S¶n xuÊt SO2 – §èt ch¸y l−u huúnh : S + O2 o t ⎯⎯→ SO2 – §èt quÆng FeS2 : 4FeS2 + 11O2 o t ⎯⎯→ 2Fe2O3 + 8SO2 b) S¶n xuÊt SO3 – ViÕt ph−¬ng tr×nh hãa häc ? – §iÒu kiÖn ? b) S¶n xu¸t SO3 2SO2 + O2 o xt, t 2SO3 xt : V2O5 to : 450 – 500o C. c) HÊp thô SO3 b»ng H2SO4 ®Æc. – Nguyªn t¾c ? – Ph−¬ng tr×nh hãa häc ? c) HÊp thô SO3 b»ng H2SO4 ®Æc – Dïng H2SO4 98% hÊp thô SO3 theo nguyªn t¾c ng−îc dßng (®Ó t¨ng diÖn tÝch tiÕp xóc) t¹o oleum : H2SO4 + nSO3 → H2SO4 . nSO3 – Dïng l−îng n−íc thÝch hîp, pha lo·ng oleum, ®−îc H2SO4 ®Æc : H2SO4 . nSO3 + nH2O → (n + 1)H2SO4 GV cñng cè vµ kÕt luËn s¬ ®å ph¶n øng trong qu¸ tr×nh s¶n xuÊt H2SO4 : SO2 H2SO4SO3 FeS2 S Ho¹t ®éng 4 (15 phót) II. Muèi sunfat – nhËn biÕt ion sunfat 1. Muèi sunfat
- 163. GV yªu cÇuHS ph©n lo¹i muèi sunfat GV h−íng dÉn HS sö dông b¶ng tÝnh tan ®Ó cho biÕt tÝnh tan cña muèi sunfat. HS : Muèi trung hßa : Na2SO4, CuSO4,… 2 lo¹i Muèi axit : NaHSO4, Mg(HSO4)2,… – PhÇn lín muèi sunfat tan. – BaSO4, SrSO4, PbSO4 kh«ng tan. – CaSO4, Ag2SO4 Ýt tan. 2. NhËn biÕt ion sunfat GV h−íng dÉn c¸c nhãm HS lµm thÝ nghiÖm : – Nhá dung dÞch H2SO4 vµo dung dÞch BaCl2. – Nhá dung dÞch Na2SO4 vµo dung dÞch BaCl2. HS quan s¸t hiÖn t−îng vµ kÕt luËn vÒ thuèc thö ®Ó nhËn biÕt ion 2 4SO − – Dïng thuèc thö lµ muèi tan cña bari, hiÖn t−îng : cã kÕt tña tr¾ng kh«ng tan trong axit m¹nh. H2SO4 + BaCl2 → BaSO4↓ + 2HCl Na2SO4 + BaCl2 → BaSO4↓ + 2NaCl Ho¹t ®éng 5 (5 phót) Cñng cè – Bµi tËp vÒ nhµ • GV ph¸t phiÕt häc tËp víi néi dung sau : Bµi 1. Tõ muèi ¨n (NaCl), quÆng pirit s¾t (FeS2), kh«ng khÝ, n−íc. H·y viÕt ph−¬ng tr×nh hãa häc ®iÒu chÕ : FeSO4, Fe2(SO4)3, FeCl3. Bµi 2. Tr×nh bµy ph−¬ng ph¸p ph©n biÖt c¸c dung dÞch sau : H2SO4, Na2SO4, CuSO4, NaCl. Bµi tËp vÒ nhµ : 3, 6 (SGK). D. h−íng dÉn gi¶i bμi tËp SGK 3. Dïng quú tÝm nhËn ra dung dÞch HCl.
- 164. – Rãt métÝt dung dÞch ë 3 lä cßn l¹i vµo 3 èng nghiÖm ®Ó thö. – Cho vµi giät dung dÞch BaCl2 vµo c¸c èng nghiÖm trªn, èng nghiÖm nµo t¹o ra kÕt tña mµu tr¾ng lµ èng nghiÖm ®ùng dung dÞch Na2SO4 : BaCl2 + Na2SO4 → BaSO4↓ + 2NaCl – Rãt 2 dung dÞch ch−a biÕt vµo hai èng nghiÖm. – Cho vµi giät dung dÞch Na2SO4 (®· nhËn ®−îc) vµo c¸c èng nghiÖm, èng nµo cã kÕt tña mµu tr¾ng lµ dung dÞch Ba(NO3)2 : Na2SO4 + Ba(NO3)2 → BaSO4↓ + 2NaNO3 – Cßn l¹i lµ dung dÞch NaCl, cã thÓ kh¼ng ®Þnh b»ng dung dÞch AgNO3 ; AgNO3 + NaCl → AgCl↓ + NaNO3 4. a) H2SO4 ®Æc ®−îc dïng ®Ó lµm kh« nh÷ng khÝ Èm, thÝ dô khÝ CO2. Cã nh÷ng khÝ kh«ng lµm kh« b»ng H2SO4 ®Æc, thÝ dô khÝ NH3, H2, H2S,… 6. a) 2 4H SO 100.1,84.98 m 180,32 100 = = g Gäi x lµ sè gam n−íc cÇn ®Ó pha. Dung dÞch cÇn pha lµ 20% nªn : 20g H2SO4 ph¶i pha víi 80g H2O 180,32g H2SO4 ph¶i pha víi x g H2O → x = 80.180,32 20 = 721,28g V× 2H Od = 1g/cm3 → 2H OV = 721,28 cm3 b) Khi pha lo·ng ph¶i rãt tõ tõ axit H2SO4 ®Æc vµo n−íc vµ khuÊy ®Òu, tuyÖt ®èi kh«ng ®−îc lµm ng−îc l¹i. e. t− liÖu tham kh¶o
- 165. 1. Axit sunfuricH2SO4 100% nÕu kh«ng lÉn t¹p chÊt, hÇu nh− kh«ng dÉn ®iÖn, nh−ng dung dÞch H2SO4 l¹i lµ chÊt dÉn ®iÖn tèt. • Trªn 337o C axit H2SO4 míi b¾t ®Çu s«i, do ®ã H2SO4 ®Èy ®−îc c¸c axit dÔ bay h¬i ra khái muèi : H2SO4 + 2NaNO3 o t ⎯⎯→ Na2SO4 + 2HNO3↑ H2SO4 + NaCl o t ⎯⎯→ NaHSO4 + HCl↑ • Trong dung dÞch n−íc axit H2SO4 lµ axit m¹nh : H2SO4 → 4HSO− + H+ , K1 = ∞ 4HSO− 2 4SO − + H+ , K2 = 1.10–2 • Axit H2SO4 ®Æc, nãng oxi hãa ®−îc c¶ nh÷ng kim lo¹i kÐm ho¹t ®éng nh− Cu, Ag, Hg (Eo > 0) vµ s¶n phÈm khö cña H2SO4 lµ SO2 : Cu + 2H2SO4 → CuSO4 + SO2↑ + 2H2O Víi c¸c kim lo¹i ho¹t ®éng, s¶n phÈm khö H2SO4 ngoµi SO2 cßn t¹o thµnh S, H2S. VÝ dô : Mg + 2H2SO4 → MgSO4 + SO2↑ + 2H2O 3Mg + 4H2SO4 → 3MgSO4 + S↓ + 4H2O 4Mg + 5H2SO4 → 4MgSO4 + H2S↑ + 4H2O Mét sè kim lo¹i ho¹t ®éng võa nh− Al, Fe, Cr, Mn bÞ thô ®éng hãa trong H2SO4 ®Æc nguéi. Víi mét sè phi kim nh− P, S, C, As bÞ axit H2SO4 ®Æc nãng oxi hãa ®Õn oxit hoÆc axit t−¬ng øng : S + 2H2SO4 o t ⎯⎯→ 3SO2↑ + 2H2O C + 2H2SO4 o t ⎯⎯→ CO2↑ + 2SO2↑ + 2H2O
- 166. 4P + 8H2SO4 o t ⎯⎯→4H3PO4 + 7SO2↑ + S↓ + 2H2O 4As + 6H2SO4 o t ⎯⎯→ As4O6 + 6SO2↑ + 6H2O H2SO4 ®Æc còng oxi hãa ®−îc nhiÒu hîp chÊt cã tÝnh khö : 2HBr + H2SO4 o t ⎯⎯→ SO2 + Br2 + 2H2O 2HI + H2SO4 o t ⎯⎯→ SO2 + I2 + 2H2O 8HI + H2SO4 o t ⎯⎯→ H2S + 4I2 + 4H2O H2SO4 ®Æc lµ t¸c nh©n hi®rat hãa : CuSO4 . 5H2O 2 4H SO ® ⎯⎯⎯⎯→ CuSO4 + 5H2O (mµu xanh) (mµu tr¾ng) 2HClO4 2 4H SO ® ⎯⎯⎯⎯→ Cl2O7 + H2O HCOOH 2 4H SO ® ⎯⎯⎯⎯→ CO↑ + H2O C12H22O11 2 4H SO ® ⎯⎯⎯⎯→ 12C + 11H2O • H2SO4 lo·ng kh«ng t¸c dông víi phi kim mµ chØ ph¶n øng víi nh÷ng kim lo¹i cã thÕ khö ©m vµ s¶n phÈm khö cña axit lµ H2 : Zn + H2SO4 → ZnSO4 + H2O H2SO4 lo·ng hßa tan ®−îc Cu khi cã mÆt oxi (kh«ng khÝ) : 2Cu + O2 + 4H+ → 2Cu2+ + 2H2O Mét sè kim lo¹i nh− Al, Ni, Cr khã tan trong dung dÞch H2SO4 lo·ng v× trªn bÒ mÆt nh÷ng kim lo¹i nµy ®Òu cã mµng oxit rÊt máng, nh−ng ®Æc biÖt bÒn b¶o vÖ. 3. Oleum lµ hçn hîp gåm c¸c axit poli sunfuric t¹o ra khi cho SO3 tan trong H2SO4 100% : H2SO4 + SO3 → H2S2O7 (axit ®isunfuric)
- 167. H2SO4 + 2SO3→ H2S3O10 (axit trisunfuric) H2SO4 + 3SO3 → H2S4O13 (axit tetrasunfuric) ………… Tæng qu¸t : H2SO4 + nSO3 → H2SO4 . nSO3 hay H2Sn + 1O3n + 4 (n ≥ 0) Tõ oleum cã thÓ pha lo·ng t¹o dung dÞch H2SO4 cã nång ®é tïy ý. TiÕt 53 luyÖn tËp : oxi vμ l−u huúnh A. Môc tiªu 4. Gióp HS n¾m v÷ng c¸c kiÕn thøc sau : • Mèi quan hÖ gi÷a cÊu t¹o nguyªn tö, ®é ©m ®iÖn, SOXH cña nguyªn tè víi tÝnh chÊt ho¸ häc cña oxi, l−u huúnh. • TÝnh chÊt ho¸ häc cña hîp chÊt l−u huúnh liªn quan ®Õn tr¹ng th¸i SOXH cña nguyªn tè l−u huúnh trong hîp chÊt. • DÉn ra c¸c ph¶n øng ho¸ häc ®Ó chøng minh cho nh÷ng tÝnh chÊt cña c¸c ®¬n chÊt oxi, l−u huúnh vµ nh÷ng hîp chÊt cña l−u huúnh. 2. RÌn luyÖn c¸c kÜ n¨ng : LËp c¸c ph−¬ng tr×nh ho¸ häc liªn quan ®Õn ®¬n chÊt vµ hîp chÊt cña oxi, l−u huúnh. Gi¶i thÝch ®−îc c¸c hiÖn t−îng thùc tÕ liªn quan ®Õn tÝnh chÊt cña oxi, l−u huúnh vµ c¸c hîp chÊt cña nã. ViÕt cÊu h×nh electron nguyªn tö cña oxi vµ l−u huúnh. Gi¶i c¸c bµi tËp ®Þnh tÝnh vµ ®Þnh l−îng vÒ c¸c hîp chÊt cña l−u huúnh. B. ChuÈn bÞ cña GV vμ HS
- 168. GV : M¸ytÝnh, m¸y chiÕu, hÖ thèng c©u hái vµ bµi tËp. HS : Tæng kÕt lÝ thuyÕt c¬ b¶n cña ch−¬ng vµ chuÈn bÞ c¸c bµi tËp SGK. C. TiÕn tr×nh d¹y – häc Ho¹t ®éng cña GV Ho¹t ®éng cña HS a. kiÕn thøc cÇn n¾m v÷ng Ho¹t ®éng 1 (10 phót) i. cÊu t¹o, tÝnh chÊt cña oxi vµ l−u huúnh GV h−íng dÉn HS «n tËp kiÕn thøc ®· häc vµ tr¶ lêi c¸c c©u hái sau : – ViÕt cÊu h×nh electron cña nguyªn tö O vµ S vµ cho biÕt ®é ©m ®iÖn cña oxi vµ l−u huúnh ? – Dùa vµo cÊu h×nh electron nguyªn tö cña oxi vµ l−u huúnh h·y dù ®o¸n nh÷ng tÝnh chÊt ho¸ häc c¬ b¶n cña chóng ? LÊy thÝ dô ph¶n øng ®Ó m×nh ho¹. HS tr¶ lêi c©u hái vµ tæng kÕt kiÕn thøc : 1. CÊu h×nh electron cña nguyªn tö : 8O : 1s2 2s2 2p4 18S : 1s2 2s2 2p6 3s2 3p4 2. §é ©m ®iÖn : χO = 3,44 χS = 2,58 3. TÝnh chÊt ho¸ häc c¬ b¶n : – Oxi thÓ hiÖn tÝnh oxi ho¸ rÊt m¹nh 2Mg + O2 o t ⎯⎯→ 2MgO
- 169. C + O2 o t ⎯⎯→CO2 2CO + O2 o t ⎯⎯→ 2CO2 – L−u huúnh thÓ hiÖn tÝnh oxi ho¸ m¹nh Fe + S o t ⎯⎯→ FeS H2 + S o t ⎯⎯→ H2S Hg + S ⎯⎯→ HgS – L−u huúnh thÓ hiÖn tÝnh khö : S + O2 → SO2 S + 3F2 → SF6 Ho¹t ®éng 2 (10 phót) i. tÝnh chÊt c¸c hîp chÊt cña l−u huúnh GV h−íng dÉn HS «n tËp b»ng c¸ch tr¶ lêi c¸c c©u hái sau : – Tr×nh bµy tÝnh chÊt ho¸ häc c¬ b¶n cña H2S ? Gi¶i thÝch. LÊy thÝ dô minh ho¹. – Tr×nh bµy tÝnh chÊt ho¸ häc cña SO2 ? Gi¶i thÝch. LÊy vÝ dô minh ho¹. HS tr¶ lêi c©u hái vµ tæng kÕt kiÕn thøc : 1. H2S thÓ hiÖn tÝnh khö v× l−u huúnh cã SOXH – 2 thÊp nhÊt : 2H2S + O2 → 2S + 2H2O 2H2S + 3O2 → 2SO2 + 2H2O
- 170. – V× saoH2SO4 chØ cã tÝnh oxi ho¸ ? Thµnh phÇn nµo ®ãng vai trß “chÊt oxi ho¸” trong H2SO4 lo·ng vµ H2SO4 ®Æc ? 2. SO2 võa thÓ hiÖn tÝnh oxi ho¸ võa thÓ hiÖn tÝnh khö v× l−u huúnh cã SOXH +4 trung gian : a) TÝnh oxi ho¸ : SO2 + 2H2S → 3S↓ + 2H2O b) TÝnh khö : SO2 + Br2 + 2H2O → 2HBr + H2SO4 3. V× l−u huúnh cã SOXH +6 cao nhÊt a) Víi H2SO4 lo·ng → H+ ®ãng vai trß t¸c nh©n oxi ho¸ : Zn + H2SO4l → ZnSO4 + H2↑ b) Víi H2SO4 ®Æc → 2 4 SO − ®ãng vai trß t¸c nh©n oxi ho¸ (H+ lµm m«i tr−êng) : Cu + 2H2SO4 ® → CuSO4 + SO2 + 2H2O GV nhËn xÐt : 2 2 H S − 4 2 S O + 6 2 4 H S O + b. bμi tËp Ho¹t ®éng 3 (3 phót) TÝnh khö TÝnh khö TÝnh oxi ho¸ TÝnh oxi ho¸
- 171. GV chiÕu néidung bµi tËp 1 (SGK) lªn mµn h×nh : Bµi 1. Cho ph−¬ng tr×nh ho¸ häc : H2SO4(®) + 8HI → 4I2 + H2S + 4H2O C©u nµo sau ®©y diÔn t¶ kh«ng ®óng tÝnh chÊt c¸c chÊt ? A. H2SO4 lµ chÊt oxi ho¸, HI lµ chÊt khö. B. HI bÞ oxi ho¸ thµnh O2, H2SO4 bÞ khö thµnh H2S. C. H2SO4 oxi ho¸ HI thµnh I2 vµ nã bÞ khö thµnh H2S. D. I2 oxi ho¸ H2S thµnh H2SO4 vµ nã bÞ khö thµnh HI. HS th¶o luËn. → §¸p ¸n D. GV yªu cÇu c¸c HS kh¸c nhËn xÐt, sau ®ã cho ®iÓm. Ho¹t ®éng 4 (5 phót) GV chiÕu néi dung bµi tËp 2 (SGK) lªn mµn h×nh : Bµi 2. Cho c¸c ph−¬ng tr×nh ho¸ häc : a) SO2 + 2H2O + Br2 → 2HBr + H2SO4 b) SO2 + H2O H2SO3 c) 5SO2 + 2KMnO4 + 2H2O → 2MnSO4 + 2H2SO4 + K2SO4 d) SO2 + 2H2S → 3S + 2H2O e) 2SO2 + O2 2SO3 HS th¶o luËn.
- 172. 1. SO2 lµchÊt oxi ho¸ trong c¸c ph¶n øng ho¸ häc sau : A. a, d, e B. b, c C. d 1. §¸p ¸n C. 2. SO2 lµ chÊt khö trong c¸c ph¶n øng ho¸ häc sau : A. b, d, c, e B. a, c, e C. a, d, e. H·y chän ®¸p ¸n ®óng cho c¸c tr−êng hîp trªn. GV yªu cÇu c¸c HS kh¸c nhËn xÐt, sau ®ã cho ®iÓm. 2. §¸p ¸n B. Ho¹t ®éng 5 (5 phót) GV chiÕu néi dung bµi tËp 3 (SGK) lªn mµn h×nh : Bµi 3 : KhÝ H2S vµ axit H2SO4 tham gia c¸c ph¶n øng oxi ho¸ - khö, ng−êi ta cã nhËn xÐt : – Hi®ro sunfua chØ thÓ thiÖn tÝnh khö. HS th¶o luËn. a) V× l−u huúnh trong H2S cã SOXH lµ –2 thÊp nhÊt → chØ cã tÝnh khö. V× l−u huúnh trong H2SO4 cã SOXH lµ +6 cao nhÊt → chØ thÓ hiÖn tÝnh oxi ho¸. – Axit sunfuric chØ thÓ hiÖn tÝnh oxi ho¸. a) H·y gi¶i thÝch ®iÒu nhËn xÐt trªn. b) §èi víi mçi chÊt, h·y dÉn ra mét ph¶n øng ho¸ häc ®Ó minh ho¹. GV yªu cÇu HS kh¸c nhËn xÐt, sau ®ã cho ®iÓm. b) Ph−¬ng tr×nh ph¶n øng : 2H2S + SO2 → 3S↓ + 2H2O Cu + 2H2SO4 → CuSO4 + SO2↑ + 2H2O Ho¹t ®éng 6 (10 phót) GV chiÕu néi dung bµi tËp 4 (SGK) lªn mµn h×nh : Bµi 4. Cã nh÷ng chÊt sau : s¾t, l−u huúnh, axit sunfuric lo·ng.
- 173. a) H·y tr×nhbµy 2 ph−¬ng ph¸p ®iÒu chÕ hi®rosunfua tõ nh÷ng chÊt ®· cho. b) ViÕt ph−¬ng tr×nh ho¸ häc cña c¸c ph¶n øng xÈy ra vµ cho biÕt vai trß cña l−u huúnh trong c¸c ph¶n øng. GV h−íng dÉn HS nhËn xÐt, sau ®ã bæ sung vµ cho ®iÓm. a) Hai ph−¬ng ph¸p : Ph−¬ng ph¸p 1 : Fe + S o t ⎯⎯→ FeS FeS + 2HCl → FeCl2 + H2S↑ Ph−¬ng ph¸p 2 : Fe + 2HCl → FeCl2 + H2↑ H2 + S o t ⎯⎯→ H2S Ho¹t ®éng 7 (2 phót) DÆn dß – Bµi tËp vÒ nhµ Bµi tËp vÒ nhµ : 5, 6, 7, 8 (SGK) TiÕt 54 luyÖn tËp : oxi vμ l−u huúnh (TiÕp) a. môc tiªu 3. TiÕp tôc gióp HS «n tËp vÒ l−u huúnh vµ c¸c hîp chÊt cña l−u huúnh. 4. RÌn luyÖn kÜ n¨ng ph©n biÖt, nhËn biÕt c¸c chÊt. 5. RÌn luyÖn kÜ n¨ng gi¶i bµi tËp ho¸ häc ®Þnh l−îng. b. chuÈn bÞ cña GV vμ HS GV : M¸y tÝnh, m¸y chiÕu, hÖ thèng bµi tËp SGK. HS : ¤n tËp kiÕn thøc cña ch−¬ng, chuÈn bÞ bµi tËp SGK. c. tiÕn tr×nh d¹y – häc Ho¹t ®éng cña GV Ho¹t ®éng cña HS b. bμi tËp (tiÕp) Ho¹t ®éng 1 (5 phót)
- 174. GV chiÕu néidung bµi tËp 5 (SGK) lªn mµn h×nh : HS th¶o luËn. Bµi 5. Cã 3 b×nh, mçi b×nh ®ùng mét chÊt khÝ lµ H2S, SO2, O2. H·y tr×nh bµy ph−¬ng ph¸p ho¸ häc ph©n biÖt chÊt khÝ ®ùng trong mçi b×nh víi ®iÒu kiÖn kh«ng dïng thªm thuèc thö. GV yªu cÇu HS kh¸c nhËn xÐt c¸ch lµm vµ bæ sung, cho ®iÓm. – Dïng que ®ãm cßn than hång ®Ó nhËn biÕt khÝ O2. – Cßn l¹i 2 b×nh lµ khÝ H2S vµ SO2 mang ®èt → khÝ nµo ch¸y ®−îc lµ H2S, khÝ kh«ng ch¸y lµ SO2. Ho¹t ®éng 2 (10 phót) GV chiÕu néi dung bµi tËp 6 (SGK) lªn mµn h×nh : Bµi 6. Cã 3 b×nh, mçi b×nh ®ùng mét dung dÞch sau : HCl, H2SO3, H2SO4. HS th¶o luËn. Cã thÓ ph©n biÖt dung dÞch ®ùng trong mçi b×nh b»ng ph−¬ng ph¸p ho¸ häc víi mét thuèc thö nµo sau ®©y ? a) Quú tÝm. b) Natri hi®roxit. c) Natri oxit. d) Cacbon ®ioxit. Dïng BaCl2 : – LÊy mçi dung dÞch axit mét Ýt cho vµo èng nghiÖm. – Nhá dung dÞch BaCl2 vµo c¸c èng nghiÖm trªn. – Cã kÕt tña tr¾ng (BaSO3, BaSO4) lµ èng ®ùng H2SO3 vµ H2SO4. Tr×nh bµy c¸ch nhËn biÕt sau khi chän thuèc thö. GV yªu cÇu HS viÕt c¸c ph−¬ng tr×nh ho¸ häc. Yªu cÇu HS kh¸c nhËn xÐt, sau ®ã cho ®iÓm. – LÊy dung dÞch HCl cßn l¹i nhá vµo c¸c kÕt tña, nÕu kÕt tña tan lµ BaSO3 (nhËn ra H2SO3) vµ kh«ng tan lµ BaSO4 (nhËn ra H2SO4). Ho¹t ®éng 3 (10 phót)
- 175. GV chiÕu néidung bµi tËp sè 7 (SGK) lªn mµn h×nh : Bµi 7. Cã thÓ tån t¹i ®ång thêi nh÷ng chÊt sau trong mét b×nh chøa ®−îc kh«ng ? a) KhÝ H2S vµ SO2. b) KhÝ O2 vµ Cl2. c) KhÝ HI vµ Cl2. Gi¶i thÝch b»ng ph−¬ng tr×nh ho¸ häc cña c¸c ph¶n øng. HS th¶o luËn. a) KhÝ H2S vµ SO2 kh«ng thÓ tån t¹i trong cïng mét b×nh chøa v× H2S lµ chÊt khö m¹nh, khi tiÕp xóc víi SO2 sÏ xÈy ra ph¶n øng : 2H2S + SO2 → 3S + 2H2O b) KhÝ O2 vµ Cl2 cã thÓ tån t¹i trong mét b×nh v× O2 kh«ng t¸c dông trùc tiÕp víi Cl2. c) KhÝ HI vµ Cl2 kh«ng tån t¹i mét b×nh v× Cl2 lµ chÊt oxi ho¸ m¹nh vµ HI lµ chÊt khö m¹nh. GV yªu cÇu HS kh¸c nhËn xÐt, sau ®ã bæ sung, söa ch÷a vµ cho ®iÓm. Cl2 + 2HI → I2 + 2HCl Ho¹t ®éng 4 (10 phót) GV chiÕu néi dung bµi tËp 8 (SGK) lªn mµn h×nh : Bµi 8. Nung nãng 3,72g hçn hîp bét c¸c kim lo¹i Zn vµ Fe trong bét S d−. ChÊt r¾n thu ®−îc sau ph¶n øng ®−îc hoµ tan hoµn toµn b»ng dung dÞch H2SO4 lo·ng, nhËn thÊy cã 1,344 lÝt khÝ (®ktc) bay ra. a) ViÕt ph−¬ng tr×nh ho¸ häc c¸c ph¶n øng x¶y ra. HS th¶o luËn. – Gäi x, y lµ sè mol Zn, Fe trong hçn hîp. – Ph−¬ng tr×nh ho¸ häc : Zn + S o t ⎯⎯→ ZnS x → x Fe + S ⎯⎯→ FeS y → y
- 176. b) X¸c ®Þnhkhèi l−îng mçi kim lo¹i trong hçn hîp ban ®Çu. V× S d− nªn Zn, Fe ph¶n øng hÕt. ZnS + H2SO4 ⎯⎯→ ZnSO4 + H2S↑ x → x FeS + H2SO4 ⎯⎯→ FeSO4 + H2S↑ y → y – HÖ ph−¬ng tr×nh to¸n häc : 65x 56y 3,72 1,344 x y 0,06 22,4 + =⎧ ⎪ ⎨ + = =⎪ ⎩ → x = 0,04 vµ y = 0,02. – Khèi l−îng mçi kim lo¹i trong hçn hîp ban ®Çu : GV yªu cÇu HS kh¸c nhËn xÐt bµi lµm, sau ®ã söa ch÷a, bæ sung vµ cho ®iÓm. mZn = 65. 0,04 = 2,6g. mFe = 56. 0,02 = 1,12g. Ho¹t ®éng 5 (10 phót) Cñng cè – DÆn dß – Bµi tËp vÒ nhµ GV cã thÓ h−íng dÉn HS gi¶i thªm mét sè bµi tËp sau ®©y vµ h−íng dÉn vÒ nhµ lµm. Bµi 1. ChØ tõ KMnO4, FeS, Zn vµ dung dÞch axit clohi®ric víi c¸c thiÕt bÞ thÝ nghiÖm vµ ®iÒu kiÖn ph¶n øng coi nh− cã ®ñ h·y viÕt c¸c ph−¬ng tr×nh ph¶n øng cã thÓ ®iÒu chÕ ®−îc 6 chÊt khÝ kh¸c nhau. Bµi 2. Trong mét b×nh kÝn dung tÝch kh«ng ®æi chøa a mol O2 vµ 2a mol SO2 cã V2O5 xóc t¸c ë nhiÖt ®é to C vµ ¸p suÊt p. Nung nãng b×nh mét thêi gian, sau ®ã ®−a nhiÖt ®é vÒ to C th× ¸p suÊt trong b×nh lóc ®ã lµ p’. BiÕt ë to C th× c¸c chÊt trong b×nh ®Òu ë thÓ khÝ. H·y nªu nguyªn t¾c dùa vµo gi¸ trÞ p’ hoÆc tØ khèi d cña hçn hîp khÝ trong b×nh so víi H2 còng nh− sö dông c¸c dung dÞch NaOH, Br2, BaCl2 ®Ó chøng tá hiÖu suÊt ph¶n øng d−íi 100%.
- 177. Bµi 3. Tréna g Fe vµ b g S råi nung mét thêi gian trong b×nh kÝn (kh«ng cã mÆt oxi). Sau ph¶n øng ®em phÇn chÊt r¾n thu ®−îc cho t¸c dông víi l−îng d− dung dÞch HCl thu ®−îc 3,8g chÊt r¾n X kh«ng tan, dung dÞch Y vµ 4,48l khÝ X (®ktc). DÉn khÝ Z qua dung dÞch Cu(NO3)2 d− thu ®−îc 9,6g kÕt tña ®en. a) TÝnh a vµ b. b) Hái khi nung hçn hîp cã bao nhiªu % Fe vµ bao nhiªu % S ®· tham gia ph¶n øng. Bµi 4. Cho khÝ SO2 léi chËm qua 10ml dung dÞch gåm FeSO4 vµ Fe2(SO4)3 sau ®ã thªm NaOH cho ®Õn d−, thÊy cã kÕt tña xanh rªu. L¾c m¹nh hçn hîp trong khong khÝ thÊy cã kÕt tña ®á n©u. Gi¶i thÝch hiÖn t−îng vµ viÕt c¸c ph−¬ng tr×nh ph¶n øng. Bµi 5. §èt ch¸y hoµn toµn 8,96 lit khÝ H2S (®ktc) råi hoµ tan s¶n phÈm khÝ sinh ra vµo 80ml dung dÞch NaOH 25% (d = 1,28 g/ml). X¸c ®Þnh sè mol muèi ®−îc t¹o thµnh. TiÕt 55 bμi thùc hμnh sè 5 tÝnh chÊt c¸c hîp chÊt cña l−u huúnh A. Môc tiªu 5. Cñng cè vµ kh¾c s©u kiÕn thøc vÒ : – TÝnh khö cña hi®ro sunfua. – TÝnh khö vµ tÝnh oxi ho¸ cña l−u huúnh ®ioxit. – TÝnh oxi ho¸ m¹nh cña axit sunfuric. 6. RÌn luyÖn kÜ n¨ng lµm thÝ nghiÖm, quan s¸t hiÖn t−îng. §Æc biÖt thùc hiÖn an toµn víi nh÷ng ho¸ chÊt ®éc, dÔ ch¸y, g©y nguy hiÓm nh− SO2, H2S, H2SO4 ®Æc. B. ChuÈn bÞ cña GV vμ HS GV : ChuÈn bÞ dông cô, ho¸ chÊt ®ñ cho HS thùc hµnh theo nhãm.
- 178. a) Dông cô –èng nghiÖm. – èng nghiÖm cã nh¸nh. – Bé gi¸ thÝ nghiÖm c¶i tiÕn. – èng dÉn thuû tinh (ch÷ L, th¼ng, vuèt nhän). – Lä thuû tinh réng miÖng cã n¾p kÝnh ®Ëy. – Nót cao su cã khoan lç. – Nót cao su kh«ng khoan lç. – èng dÉn cao su dµi 3,5 em. – Nót cao su kh«ng khoan lç. – §Ìn cån. b) Ho¸ chÊt – Dung dÞch H2SO4 ®Æc. – Dung dÞch HCl. – Dung dÞch Br2 lo·ng. – S¾t (II) sunfua FeS. – L¸ ®ång (Cu) – Dung dÞch Na2SO3. 2. HS «n tËp c¸c kiÕn thøc liªn quan ®Õn néi dung bµi thùc hµnh : tÝnh chÊt ho¸ häc cña H2S, c¸c hîp chÊt cã oxi cña l−u huúnh, axit sunfuric. c. tiÕn tr×nh D¹y – häc Ho¹t ®éng cña GV Ho¹t ®éng cña HS Ho¹t ®éng 1 (3 phót) Giíi thiÖu môc ®Ých – Yªu cÇu – Néi dung buæi thùc hµnh – GV nªu môc ®Ých, yªu cÇu cña buæi thùc hµnh vµ kiÓm tra mét sè kiÕn thøc liªn quan ®Õn buæi thùc hµnh. HS nghe gi¶ng vµ quan s¸t.
- 179. – Chó ýan toµn trong khi lµm thÝ nghiÖm víi c¸c ho¸ chÊt ®éc vµ dÔ g©y nguy hiÓm nh− H2S, SO2, H2SO4 ®Æc. – H−íng dÉn HS thùc hiÖn mét sè thao t¸c, l¾p r¸p dông cô ®Ó thùc hiÖn thÝ nghiÖm tÝnh khö cña H2S vµ SO2. Ho¹t ®éng 2 (10 phót) ThÝ nghiÖm 1. §iÒu chÕ vµ chøng minh tÝnh khö cña hi®ro sunfua GV h−íng dÉn c¸c nhãm l¾p dông cô vµ lµm thÝ nghiÖm nh− h×nh 6.8 (SGK). GV yªu cÇu HS quan s¸t hiÖn t−îng, viÕt ph−¬ng tr×nh ho¸ häc. C¸c nhãm HS lµm TN theo c¸c b−íc : – L¾p dông cô ®iÒu chÕ khÝ H2S tõ FeS vµ dung dÞch HCl. – §èt khÝ H2S tho¸t ra tõ èng vuèt nhän. – Ph−¬ng tr×nh ho¸ häc : FeS + 2HCl → FeCl2 + H2S↑ 2H2S + 3O2 o t ⎯⎯→ 2SO2 + 2H2O L−u ý : H2S lµ khÝ kh«ng mµu, mïi trøng thèi rÊt khã chÞu vµ rÊt ®éc. V× vËy khi lµm thÝ nghiÖm ph¶i rÊt cÈn thËn, dïng ho¸ chÊt víi l−îng nhá, l¾p dông cô thÝ nghiÖm thËt kÝn ®Ó thùc hiÖn thÝ nghiÖm khÐp kÝn, ®èt ch¸y hÕt khÝ, ®¶m b¶o an toµn. GV nhËn xÐt c¸ch lµm cña HS vµ h−íng dÉn khi cÇn thiÕt. Ho¹t ®éng 3 (8 phót) ThÝ nghiÖm 2. TÝnh khö cña l−u huúnh ®ioxit GV h−íng dÉn HS sö dông èng nghiÖm cã nh¸nh ®Ó tiÕn hµnh thÝ nghiÖm. C¸c nhãm HS lµm thÝ nghiÖm theo c¸c b−íc : – Nèi nh¸nh cña èng nghiÖm cã nh¸nh
- 180. víi èng dÉnthuû tinh th¼ng b»ng èng dÉn cao su dµi 3 – 5 cm. – Nhóng ®Çu èng dÉn thuû tinh víi èng nghiÖm kh¸c chøa dung dÞch brom lo·ng (cã thÓ dïng dung dÞch KMnO4 lo·ng). – §Ó èng nghiÖm lªn gi¸ ®ì èng nghiÖm hoÆc kÑp trªn gi¸ thÝ nghiÖm. – Cho vµo èng nghiÖm cã nh¸nh l−îng nhá Na2SO3. §Ëy èng nghiÖm b»ng nót cao su cã kÌm èng nhá giät chøa H2SO4 ®Æc. – Bãp qu¶ bãng cho H2SO4 ®Æc ch¶y xuèng t¸c dông víi Na2SO3. GV h−íng dÉn HS quan s¸t hiÖn t−îng khi cã khÝ SO2 tho¸t ra theo èng dÉn sang èng nghiÖm chøa dung dÞch Br2 (hoÆc KMnO4). GV gîi ý HS viÕt ph−¬ng tr×nh ho¸ häc cña c¸c ph¶n øng. L−u ý : KhÝ SO2 kh«ng mµu, mïi h¾c, rÊt ®éc. V× vËy khi lµm thÝ nghiÖm ph¶i cËn thËn, lµm thÝ nghiÖm víi l−îng ho¸ chÊt nhá, l¾p dông cô kÝn ®Ó khÝ SO2 kh«ng tho¸t ra ngoµi. HS quan s¸t hiÖn t−îng : – Mµu cña dung dÞch Br2 hoÆc KMnO4 nh¹t dÇn. – C¸c ph−¬ng tr×nh ho¸ häc : Na2SO3 + H2SO4 → Na2SO4 + SO2↑ + + H2O SO2 + Br2 + 2H2O → 2HBr + H2SO4 5SO2 + 2KMnO4 + 2H2O → 2MnSO4 + 2H2SO4 + K2SO4 Ho¹t ®éng 4 (8 phót) ThÝ nghiÖm 3. TÝnh oxi ho¸ cña l−u huúnh ®ioxit GV h−íng dÉn HS lµm thÝ nghiÖm, quan s¸t hiÖn t−îng xÈy ra. C¸c nhãm HS lµm theo c¸c b−íc : – Nèi nh¸nh cña èng nghiÖm cã nh¸nh víi èng dÉn thuû tinh dµi, mét ®Çu nhóng vµo èng nghiÖm chøa 2 – 3ml n−íc cÊt.
- 181. – Cho vµoèng nghiÖm cã nh¸nh 2 – 3 mÈu FeS b»ng h¹t ng«. §Ëy èng nghiÖm b»ng nót cao su cã kÌm èng nhá giät chøa dung dÞch HCl. – Bãp qu¶ bãng cao su ®Ó dung dÞch HCl ch¶y xuèng, ph¶n øng víi FeS. – KhÝ H2S t¹o thµnh ®−îc dÉn sang èng nghiÖm cã chøa n−íc cÊt thu ®−îc dung dÞch H2S. – DÉn khÝ SO2 ®iÒu chÕ ë thÝ nghiÖm 2 vµo dung dÞch axit H2S. GV yªu cÇu HS quan s¸t hiÖn t−îng vµ viÕt ph−¬ng tr×nh ho¸ häc. HS quan s¸t hiÖn t−îng : – Dung dÞch trong èng nghiÖm bÞ vÈn ®ôc mµu vµng. – Ph−¬ng tr×nh ho¸ häc : GV nhËn xÐt c¸ch lµm thÝ nghiÖm. SO2 + 2H2S → 3S↓ + 2H2O Ho¹t ®éng 5 (8 phót) ThÝ nghiÖm 4. TÝnh oxi ho¸ cña axit sunfuric ®Æc GV h−íng dÉn HS lµm thÝ nghiÖm theo SGK. GV l−u ý HS cÈn thËn khi sö dông H2SO4 ®Æc. GV yªu cÇu HS quan s¸t hiÖn t−îng, viÕt ph−¬ng tr×nh ho¸ häc. HS tiÕn hµnh thÝ nghiÖm theo c¸c b−íc : – Nhá vµi giät H2SO4 ®Æc vµo èng nghiÖm. – Cho vµi l¸ ®ång nhá vµo èng nghiÖm, ®un nãng nhÑ. HS quan s¸t hiÖn t−îng : – Dung dÞch trong èng nghiÖm chuyÓn sang mµu xanh. – Cã khÝ bay ra víi mïi xèc, nÕu thö
- 182. quú tÝm ÈmthÊy chuyÓn dÇn sang mµu ®á. – Ph−¬ng tr×nh ho¸ häc : Cu + 2H2SO4 ®Æc o t ⎯⎯→ CuSO4 + SO2↑ + 2H2O Ho¹t ®éng 6 (8 phót) C«ng viÖc sau buæi thùc hµnh – GV nhËn xÐt, ®¸nh gi¸ buæi thùc hµnh. – Yªu cÇu HS viÕt t−êng tr×nh theo mÉu cho s½n : Hä vµ tªn : ………………………. Líp ………. Nhãm……………. Tªn bµi thùc hµnh : ……………………………………………..….. TÕn thÝ nghiÖm C¸ch tiÕn hμnh HiÖn t−îng Gi¶i thÝch – Yªu cÇu HS thu dän dông cô, ho¸ chÊt, vÖ sinh phßng thÝ nghiÖm.
- 184. Ch−¬ng 7 tèc ®éph¶n øng vμ c©n b»ng ho¸ häc TiÕt 56 tèc ®é ph¶n øng ho¸ häc A. Môc tiªu 1. VÒ kiÕn thøc • HS biÕt kh¸i niÖm vÒ tèc ®é ph¶n øng, chÊt xóc t¸c. • HS hiÓu sù ¶nh h−ëng c¸c yÕu tè (nång ®é, ¸p suÊt, nhiÖt ®é, diÖn tÝch bÒ mÆt, chÊt xóc t¸c) ®Õn tèc ®é ph¶n øng. 2. VÒ kÜ n¨ng • Quan s¸t hiÖn t−îng thÝ nghiÖm, nhËn biÕt vÒ sù thay ®æi tèc ®é ph¶n øng. • Thay ®æi nång ®é, ¸p suÊt, nhiÖt ®é, diÖn tÝch bÒ mÆt ®Ó thay ®æi tèc ®é ph¶n øng. • Sö dông chÊt xóc t¸c ®Ó t¨ng tèc ®é ph¶n øng. B. ChuÈn bÞ cña GV vμ HS GV : – M¸y tÝnh, m¸y chiÕu, phiÕu häc tËp. – C¸c dông cô vµ ho¸ chÊt thÝ nghiÖm : + Cèc ®ùng 25 ml dd H2SO4 0,1M (6 cèc) + Cèc ®ùng 25 ml dd Na2S2O3 0,1M (4 cèc) + Cèc ®ùng 25 ml dd BaCl2 0,1M (1 cèc) + Cèc ®ùng 10 ml dd Na2S2O3 0,1M + 15 ml n−íc cÊt (1 cèc) + §¸ v«i d¹ng h¹t to (1g) + §¸ v«i d¹ng h¹t nhá (1g)
- 185. + Cèc ®ùng25 ml dd HCl 4M (2 cèc) HS : Nghiªn cøu tr−íc c¸c néi dung trong SGK. C. TiÕn tr×nh d¹y – häc Ho¹t ®éng cña GV Ho¹t ®éng cña HS i. kh¸i niÖm vÒ tèc ®é ph¶n øng ho¸ häc Ho¹t ®éng 1 (5 phót) 1. ThÝ nghiÖm GV ®Æt vÊn ®Ò : Chóng ta tiÕn hµnh hai ph¶n øng ho¸ häc kh¸c nhau ®−îc biÓu diÔn bëi 2 ph−¬ng tr×nh ho¸ häc : H2SO4 + BaCl2 → BaSO4↓ + 2HCl (1) Na2S2O3 + H2SO4 → S↓ + SO2↑ + H2O + Na2SO4 (2) GV biÓu diÔn hoÆc h−íng dÉn c¸c nhãm HS lµm 2 thÝ nghiÖm. HS tiÕn hµnh lµm 2 thÝ nghiÖm : ThÝ nghiÖm 1 : §æ 25 ml dd H2SO4 0,1M vµo cèc ®ùng 25 ml dd BaCl2 0,1M. ThÝ nghiÖm 2 : §æ 25ml dd H2SO4 0,1M vµo cèc ®ùng 25 ml dd Na2S2O3 0,1M. Ho¹t ®éng 2 (5 phót) 2. NhËn xÐt GV yªu cÇu HS quan s¸t thÝ nghiÖm vµ nhËn xÐt hiÖn t−îng. Tõ ®ã cho biÕt ph¶n øng nµo xÈy ra nhanh h¬n ? HS nhËn xÐt : – Ph¶n øng (1) xuÊt hiÖn ngay kÕt tña. – Ph¶n øng (2) mét l¸t sau míi cã kÕt tña. GV bæ sung : C¸c ph¶n øng ho¸ häc xÈy ra nhanh, chËm kh¸c nhau. §Ó ®¸nh gi¸ møc ®é xÈy ra nhanh hay chËm ng−êi ta ®−a ra kh¸i niÖm tèc ®é ph¶n øng. Tõ ®ã h×nh thµnh kh¸i niÖm tèc ®é ph¶n øng cho HS. → Ph¶n øng (1) xÈy ra nhanh h¬n. – Kh¸i niÖm : Tèc ®é ph¶n øng lµ ®é biÕn thiªn nång ®é cña mét trong c¸c chÊt ph¶n øng hoÆc s¶n phÈm trong mét ®¬n vÞ thêi gian. GV ph¸t phiÕu häc tËp sè 1 vµ chiÕu HS th¶o luËn :
- 186. néi dung lªnmµn h×nh : Khi b¾t ®Çu ph¶n øng nång ®é mét chÊt lµ 0,024 mol/l, sau 10 gi©y nång ®é chÊt ®ã lµ 0,022 mol/l. TÝnh tèc ®é trung b×nh cña ph¶n øng. 4 mol l.s 0,024 0,022 V 2.10 10 −− = = ii. c¸c yÕu tèc ¶nh h−ëng ®Õn tèc ®é ph¶n øng Ho¹t ®éng 3 (5 phót) 1. ¶nh h−ëng cña nång ®é GV h−íng dÉn HS lµm thÝ nghiÖm thùc hiÖn ph¶n øng (2) víi hai nång ®é kh¸c nhau. ThÝ nghiÖm 1 : 25 ml dd H2SO4 0,1M + 25 ml dd Na2S2O3 0,1M. ThÝ nghiÖm 2 : 25 ml dd H2SO4 0,1M + 10ml dd Na2S2O3 0,1M + 15 ml n−íc cÊt. GV yªu cÇu HS quan s¸t hiÖn t−îng, so s¸nh thêi gian xuÊt hiÖn mµu tr¾ng ®ôc ë 2 cèc. HS quan s¸t vµ nhËn xÐt : – Mµu tr¾ng ®ôc ë thÝ nghiÖm 1 sÏ xuÊt hiÖn sím h¬n → ph¶n øng ë thÝ nghiÖm 1 xÈy ra nhanh h¬n → tèc ®é ph¶n øng lín h¬n. GV h−íng dÉn HS kÕt luËn vÒ nång ®é ¶nh h−ëng tíi tèc ®é ph¶n øng. – KÕt luËn : T¨ng nång ®é chÊt ph¶n øng → tèc ®é ph¶n øng t¨ng. Ho¹t ®éng 4 (5 phót) 2. ¶nh h−ëng cña ¸p suÊt GV chiÕu lªn mµn h×nh b¶ng sè liÖu : – Thùc hiÖn ph¶n øng sau trong b×nh kÝn : 2HI → H2 + I2 (k) (k) (k) PHI(atm) 1 2
- 187. V(mol/l.s) 1,22.10–8 4,88.10–8 – GVyªu cÇu HS nhËn xÐt vÒ sù liªn hÖ gi÷a ¸p suÊt vµ tèc ®é ph¶n øng. – GV bæ sung : Cã 2 c¸ch ®Ó t¨ng ¸p suÊt chÊt khÝ : HS : Khi t¨ng ¸p suÊt, nång ®é chÊt khÝ t¨ng theo → tèc ®é ph¶n øng t¨ng. C¸ch 1 : T¨ng thªm sè ph©n tö khÝ ®ã vµ gi÷ nguyªn thÓ tÝch b×nh ph¶n øng. C¸ch 2 : Gi÷ nguyªn sè ph©n tö khÝ vµ gi¶m thÓ tÝch b×nh ph¶n øng. → KÕt qu¶ nång ®é chÊt khÝ sÏ t¨ng → tèc ®é ph¶n øng t¨ng. Ho¹t ®éng 5 (5 phót) 3. ¶nh h−ëng cña nhiÖt ®é GV biÓu diÔn thÝ nghiÖm : Thùc hiÖn ph¶n øng (2) ë hai nhiÖt ®é kh¸c nhau. HS quan s¸t. TN1 : Cho 25 ml dung dÞch H2SO4 0,1M vµo 25 ml dd Na2S2O3 0,1M ë nhiÖt ®é th−êng. TN2 : Cho 25 ml dd H2SO4 0,1M vµo 25 ml dd Na2S2O3 0,1M ®· ®−îc ®un nãng tr−íc kho¶ng 50o C. HS nhËn xÐt sù kÕt tña ë hai tr−êng hîp : ë thÝ nghiÖm 2 thÊy kÕt tña S xuÊt hiÖn sím h¬n. GV bæ sung : T¨ng nhiÖt ®é c¸c ph©n tö chuyÓn ®éng nhanh h¬n → va ch¹m nhiÒu h¬n → sè va ch¹m cã hiÖu qu¶ t¨ng lªn → tèc ®é ph¶n øng t¨ng. KÕt luËn : T¨ng nhiÖt ®é → tèc ®é ph¶n øng t¨ng. Ho¹t ®éng 6 (5 phót) 4. ¶nh h−ëng cña diÖn tÝch bÒ mÆt GV h−íng dÉn HS lµm 2 thÝ nghiÖm ThÝ nghiÖm 1 :
- 188. nh− SGK 1g®¸ v«i (h¹t to) + 25ml dd HCl 4M. ThÝ nghiÖm 2 : 1g ®¸ v«i (h¹t nhá) + 25 ml dd HCl 4M. GV h−íng dÉn HS quan s¸t, nhËn xÐt vÒ møc ®é sñi bät vµ thêi gian ®Ó ®¸ v«i tan hÕt. HS nhËn xÐt : ë thÝ nghiÖm 2, tèc ®é sñi bät khÝ nhanh h¬n, thêi gian ®¸ v«i tan hÕt nhanh h¬n. GV yªu cÇu HS kÕt luËn vÒ sù ¶nh h−ëng cña diÖn tÝch bÒ mÆt. HS : ë TN2 tæng diÖn tÝch bÒ mÆt ®¸ v«i tiÕp xóc víi dung dÞch HCl lín h¬n nªn tèc ®é ph¶n øng t¨ng. KÕt luËn : Khi t¨ng diÖn tÝch bÒ mÆt cña chÊt ph¶n øng → tèc ®é ph¶n øng t¨ng. Ho¹t ®éng 7 (5 phót) 5. ¶nh h−ëng cña chÊt xóc t¸c GV ®Æt vÊn ®Ò : Sù ph©n huû H2O2 ®−îc biÓu diÔn b»ng ph−¬ng tr×nh ho¸ häc sau : 2H2O2 → 2H2O + O2↑ Thùc hiÖn ph¶n øng nµy trong hai tr−êng hîp : Tr−êng hîp 1 : Kh«ng cã xóc t¸c → khÝ oxi tho¸t ra chËm. Tr−êng hîp 2 : Cã MnO2 lµm chÊt xóc t¸c → khÝ oxi tho¸t ra nhanh h¬n. GV yªu cÇu HS nhËn xÐt vÒ sù ¶nh h−ëng cña xóc t¸c tíi tèc ®é ph¶n øng. GV bæ sung : chÊt xóc t¸c lµm t¨ng tèc dé ph¶n øng nh−ng kh«ng bÞ tiªu hao trong qu¸ tr×nh ph¶n øng. HS : ChÊt xóc t¸c lµm t¨ng tèc ®é ph¶n øng.
- 189. Ho¹t ®éng 8(7 phót) iii. ý nghÜa thùc tiÔn cña tèc ®é ph¶n øng GV sö dông phiÕu häc tËp sè 2 vµ chiÕu néi dung lªn mµn h×nh cho c¸c nhãm HS th¶o luËn : 1. So s¸nh nhiÖt ®é ngän löa axetilen ch¸y trong oxi vµ ch¸y trong kh«ng khÝ ? 2. T¹i sao khi ®un bÕp, c¸c chÊt ®èt r¾n nh− than ph¶i ®Ëp nhá, cñi ph¶i bæ nhá ? 3. T¹i sao nÊu thøc ¨n trong nåi ¸p suÊt nhanh chÝn h¬n khi nÊu trong nåi th−êng ? C¸c nhãm HS th¶o luËn vµ cö ®¹i diÖn tr×nh bµy. GV yªu cÇu c¸c HS kh¸c nhËn xÐt c©u tr¶ lêi vµ bæ sung lêi gi¶i nÕu cÇn. Sau ®ã yªu cÇu HS lÊy thªm thÝ dô vÒ c¸c yÕu tè ¶nh h−ëng ®Õn tèc ®é ph¶n øng th−êng gÆp trong thùc tiÔn. KÕt luËn : C¸c yÕu tè ¶nh h−ëng ®Õn tèc ®é ph¶n øng ®−îc øng dông nhiÒu trong ®êi sèng vµ s¶n xuÊt. Ho¹t ®éng 9 (3 phót) Cñng cè – Bµi tËp vÒ nhµ • GV tæng kÕt c¸c ý chÝnh trong bµi. • Bµi tËp vÒ nhµ : 1, 2, 3, 4, 5 (SGK) d. h−íng dÉn gi¶i bμi tËp SGK 1. §¸p ¸n C. 3. H−íng dÉn : – Khi t¨ng nång ®é chÊt ph¶n øng → tèc ®é ph¶n øng t¨ng. – Khi ¸p suÊt t¨ng, nång ®é chÊt khÝ t¨ng theo → tèc ®é ph¶n øng t¨ng. – Khi t¨ng nhiÖt ®é, sè va ch¹m cã hiÖu qu¶ cña c¸c chÊt ph¶n øng t¨ng → tèc ®é ph¶n øng t¨ng.
- 190. – §èi víiph¶n øng cã chÊt r¾n tham gia, khi t¨ng diÖn tÝch bÒ mÆt → tèc ®é ph¶n øng t¨ng. – ChÊt xóc t¸c lµm t¨ng tèc ®é ph¶n øng. 4. a) Kh«ng khÝ nÐn cã nång ®é oxi cao h¬n trong kh«ng khÝ th−êng nªn tèc ®é ph¶n øng t¨ng. Dïng kh«ng khÝ ®· nãng s½n tõ tr−íc thæi vµo lß cao sÏ lµm cho toµn bé nguyªn vËt liÖu trong lß ®−îc sÊy nãng lªn, ®Õn khi than cèc trong lß ch¸y to¶ nhiÖt sÏ lµm cho nhiÖt ®é trong lß cao h¬n n÷a, tiÕt kiÖm nhiªn liÖu, rót ng¾n thêi gian luyÖn gang. b) T¨ng nhiÖt ®é ®Ó t¨ng tèc ®é ph¶n øng. c) T¨ng diÖn tÝch bÒ mÆt chÊt r¾n ®Ó t¨ng tèc ®é ph¶n øng. 5. Cho 6g kÏm h¹t vµo mét cèc ®ùng dd H2SO4 4M ë nhiÖt ®é th−êng x¶y ra ph¶n øng sau : Zn + H2SO4 → ZnSO4 + H2↑ a) Thay 6g kÏm h¹t b»ng 6g kÏm bét → tèc ®é ph¶n øng t¨ng. b) Thay dd H2SO4 4M b»ng dd H2SO4 2M → tèc ®é ph¶n øng gi¶m. c) Thùc hiÖn ph¶n øng ë nhiÖt ®é cao h¬n (~50o C) → tèc ®é ph¶n øng t¨ng. d) T¨ng thÓ tÝch dung dÞch H2SO4 4M lªn gÊp ®«i → tèc ®é ph¶n øng kh«ng thay ®æi. e. t− liÖu tham kh¶o(*) 1. Tèc ®é ph¶n øng ho¸ häc lµ biÕn thiªn nång ®é cña mét chÊt ®· cho (chÊt ph¶n øng hoÆc s¶n phÈm) trong mét ®¬n vÞ thêi gian. XÐt ph¶n øng : aA + bB → cC + dD Cã thÓ biÓu thÞ tèc ®é ph¶n øng theo nång ®é cña bÊt k× chÊt nµo trong ph¶n øng. §Ó thuËn tiÖn, ng−êi ta chän chÊt nµo dÔ theo dâi vµ dÔ x¸c ®Þnh sù biÕn thiªn nång ®é cña chóng b»ng thùc nghiÖm. Ta cã : 1 [A] 1 [B] 1 [C] 1 [D] V a t b t c t d t Δ Δ Δ Δ = − = − = = Δ Δ Δ Δ
- 191. 2. Tèc ®éph¶n øng ho¸ häc phô thuéc vµo b¶n chÊt cña c¸c chÊt tham gia ph¶n øng, nång ®é cña chóng vµ ®iÒu kiÖn lóc thùc hiÖn ph¶n øng. Muèn mét ph¶n øng ho¸ häc xÈy ra tr−íc hÕt ph¶i cã sù va ch¹m cña c¸c h¹t chÊt ph¶n øng. Tuy nhiªn va ch¹m ®ã ph¶i lµ va ch¹m cã hiÖu qu¶, nghÜa lµ chØ nh÷ng va ch¹m gi÷a c¸c h¹t cã n¨ng l−îng ®ñ lín, Ýt nhÊt còng ph¶i tréi h¬n c¸c h¹t kh¸c mét n¨ng l−îng tèi thiÓu nµo ®ã. N¨ng l−îng tèi thiÓu cÇn cho mét ph¶n øng ho¸ häc xÈy ra gäi lµ n¨ng l−îng ho¹t ho¸. Khi ®ã : • NÕu n¨ng l−îng ho¹t ho¸ lín th× chØ cã mét sè Ýt h¹t chÊt ph¶n øng cã ®ñ n¨ng l−îng ®Ó ph¶n øng, lµm cho ph¶n øng xÈy ra chËm, tèc ®é bÐ. • NÕu n¨ng l−îng ho¹t ho¸ nhá th× cã nhiÒu h¹t chÊt cã ®ñ n¨ng l−îng ph¶n øng, lµm cho ph¶n øng xÈy ra nhanh, tèc ®é lín. TiÕt 57 bμi thùc hμnh sè 6 : tèc ®é ph¶n øng ho¸ häc A. Môc tiªu 5. Cñng cè c¸c kiÕn thøc vÒ c¸c yÕu tèc ¶nh h−ëng ®Õn tèc ®é ph¶n øng. 6. RÌn luyÖn kÜ n¨ng quan s¸t, so s¸nh c¸c hiÖn t−îng thÝ nghiÖm vµ rót ra kÕt luËn. B. ChuÈn bÞ cña GV vμ HS 1. GV chuÈn bÞ dông cô, ho¸ chÊt phï hîp víi sè l−îng nhãm HS : a) Dông cô – èng nghiÖm. – Gi¸ ®Ó èng nghiÖm. (*) Xem thªm : Cao Cù Gi¸c, TuyÓn tËp bµi gi¶ng ho¸ häc v« c¬. Nhµ xuÊt b¶n §¹i häc S− ph¹m, Hµ Néi (2005).
- 192. – KÑp ho¸chÊt. – KÑp gç. – èng nhá giät. – §Ìn cån. b) Ho¸ chÊt – H¹t kÏm kim lo¹i. – Dung dÞch HCl nång ®é 18% vµ nång ®é 6%. – Dung dÞch H2SO4 lo·ng, nång ®é 15%. 2. HS «n tËp nh÷ng kiÕn thøc liªn quan ®Õn néi dung bµi thùc hµnh : – Tèc ®é ph¶n øng ho¸ häc. – C¸c yÕu tè ¶nh h−ëng tíi tèc ®é ph¶n øng. HS nghiªn cøu tr−íc néi dung thÝ nghiÖm trong SGK ®Ó n¾m ®−îc dông cô, ho¸ chÊt vµ c¸ch lµm c¸c thÝ nghiÖm. C. TiÕn tr×nh d¹y – häc Ho¹t ®éng cña GV Ho¹t ®éng cña HS Ho¹t ®éng 1 (5 phót) Giíi thiÖu môc ®Ých – Yªu cÇu – Néi dung buæi thùc hµnh GV giíi thiÖu : – Néi dung tiÕt thùc hµnh. – Nh÷ng ®iÓm cÇn chó ý khi thùc hiÖn c¸c thÝ nghiÖm. – Nh÷ng yªu cÇu cÇn thùc hiÖn. HS th¶o luËn.
- 193. i. néi dungthÝ nghiÖm vµ c¸ch tiÕn hµnh Ho¹t ®éng 2 (10 phót) ThÝ nghiÖm 1. ¶nh h−ëng cña nång ®é ®Õn tèc ®é ph¶n øng GV h−íng dÉn c¸c nhãm HS tiÕn hµnh thÝ nghiÖm theo SGK. HS thùc hiÖn : – LÊy 2 èng nghiÖm : èng 1 : chøa 3ml dd HCl 18%. èng 2 : chøa 3ml dd HCl 6%. – Cho ®ång thêi vµo mçi èng mét h¹t Zn cã kÝch th−íc gièng nhau. GV yªu cÇu HS quan s¸t hiÖn t−îng xÈy ra trong 2 èng nghiÖm vµ rót ra kÕt luËn, viÕt ph−¬ng tr×nh ph¶n øng x¶y ra. HS quan s¸t hiÖn t−îng : Bät khÝ H2 tho¸t ra ë èng 1 nhanh h¬n ë èng 2. NhËn xÐt : Nång ®é ¶nh h−ëng tíi tèc ®é ph¶n øng, t¨ng nång ®é chÊt ph¶n øng → tèc ®é ph¶n øng t¨ng. Ho¹t ®éng 3 (10 phót) ThÝ nghiÖm 2. ¶nh h−ëng cña nhiÖt ®é ®Õn tèc ®é ph¶n øng GV h−íng dÉn c¸c nhãm HS tiÕn hµnh thÝ nghiÖm theo SGK. HS thùc hiÖn : – LÊy 2 èng nghiÖm : èng 1 : chøa 3ml dd H2SO4 15%. èng 2 : chøa 3ml dd H2SO4 15%. – §un dung dÞch trong èng 1 gÇn s«i. – Cho ®ång thêi vµo mçi èng mét h¹t Zn cã kÝch th−íc gièng nhau.
- 194. GV h−íng dÉnHS nhËn xÐt hiÖn t−îng vµ rót ra kÕt luËn. HiÖn t−îng : èng 1 sñi bät khÝ nhanh h¬n (sím h¬n) èng 2. KÕt luËn : T¨ng nhiÖt ®é → tèc ®é ph¶n øng t¨ng. Ho¹t ®éng 4 (10 phót) ThÝ nghiÖm 3. ¶nh h−ëng cña diÖn tÝch bÒ mÆt chÊt r¾n tíi tèc ®é ph¶n øng GV h−íng dÉn HS lµm thÝ nghiÖm theo SGK. HS thùc hiÖn : – ChuÈn bÞ 2 mÉu Zn cã khèi l−îng b»ng nhau nh−ng kÝch th−íc h¹t kh¸c nhau. – ChuÈn bÞ 2 èng nghiÖm : èng 1 : chøa 3ml dd H2SO4 15%. èng 2 : chøa 3ml dd H2SO4 15%. – Cho vµo èng 1 mÈu Zn cã kÝch th−íc nhá vµ èng 2 mÈu Zn cã kÝch th−íc lín h¬n. GV h−íng dÉn HS nhËn xÐt hiÖn t−îng vµ rót ra kÕt luËn. HiÖn t−îng : èng 2 khÝ tho¸t ra nhanh h¬n (sím h¬n) èng 1. KÕt luËn : T¨ng diÖn tÝch tiÕp xóc cña chÊt r¾n → tèc ®é ph¶n øng t¨ng. Ho¹t ®éng 5 (10 phót) ii. c«ng viÖc sau buæi thùc hµnh • GV nhËn xÐt, ®¸nh gi¸ buæi thùc hµnh. • H−íng dÉn HS viÕt t−êng tr×nh theo mÉu : Hä vµ tªn : …………………………… Líp : ……… Nhãm : ……….. Tªn bµi thùc hµnh : ……………………………………………………..
- 195. Tªn thÝ nghiÖmC¸ch tiÕn hμnh HiÖn t−îng KÕt luËn • Yªu cÇu HS thu dän dông cô, ho¸ chÊt, vÖ sinh phßng thÝ nghiÖm. TiÕt 58 c©n b»ng ho¸ häc a. môc tiªu 6. VÒ kiÕn thøc • HS biÕt thÕ nµo lµ c©n b»ng ho¸ häc vµ sù chuyÓn dÞch c©n b»ng ho¸ häc. • HS hiÓu ph¶n øng mét chiÒu, ph¶n øng thuËn nghÞch vµ c©n b»ng ho¸ häc. 7. VÒ kÜ n¨ng • NhËn biÕt c©n b»ng ho¸ häc dùa vµo hiÖn t−îng thÝ nghiÖm. • Ph©n biÖt ph¶n øng mét chiÒu vµ ph¶n øng thuËn nghÞch. b. chuÈn bÞ cña GV vμ HS • GV : – M¸y tÝnh, m¸y chiÕu, phiÕu häc tËp. – Phãng to h×nh 7.4 vµ 7.5 (SGK) • HS : – ¤n tËp vÒ tèc ®é ph¶n øng.
- 196. – C¸c vÝdô vÒ ph¶n øng mét chiÒu, ph¶n øng 2 chiÒu. c. tiÕn tr×nh d¹y – häc Ho¹t ®éng cña GV Ho¹t ®éng cña HS i. ph¶n øng mét chiÒu, ph¶n øng thuËn nghÞch Ho¹t ®éng 1 (5 phót) 1. Ph¶n øng mét chiÒu GV yªu cÇu HS lªn b¶ng viÕt ph−¬ng tr×nh ho¸ häc : KClO3 2 o MnO t ⎯⎯⎯→ ……… HS th¶o luËn vµ cö ®¹i diÖn lªn b¶ng tr×nh bµy : 2KClO3 2 o MnO t ⎯⎯⎯→ 2KCl + 3O2 GV ph©n tÝch : Khi ®un nãng KClO3 (xóc t¸c MnO2), KClO3 ph©n huû thµnh KCl vµ O2, còng trong ®iÒu kiÖn ®ã KCl vµ O2 kh«ng ph¶n øng ®−îc víi nhau t¹o l¹i KClO3, nghÜa lµ ph¶n øng chØ x¶y ra mét chiÒu tõ tr¸i sang ph¶i. Ph¶n øng nh− thÕ ®−îc gäi lµ ph¶n øng mét chiÒu. NhËn xÐt : Ph¶n øng mét chiÒu lµ ph¶n øng chØ x¶y ra mét chiÒu tõ tr¸i sang ph¶i trong ®iÒu kiÖn ®· cho. Trong ph−¬ng tr×nh ho¸ häc dïng mét mòi tªn (→) chØ chiÒu ph¶n øng. Ho¹t ®éng 2 (5 phót) 2. Ph¶n øng thuËn nghÞch
- 197. GV lÊy vÝdô ph¶n øng : Cl2 + H2O HCl + HClO GV ph©n tÝch : ë ®iÒu kiÖn th−êng Cl2 ph¶n øng víi H2O t¹o thµnh HCl vµ HClO, ®ång thêi HCl vµ HClO sinh ra còng t¸c dông víi nhau t¹o thµnh Cl2 vµ H2O, nghÜa lµ trong cïng ®iÒu kiÖn, ph¶n øng x¶y ra theo hai chiÒu tr¸i ng−îc nhau, gäi lµ ph¶n øng thuËn nghÞch. NhËn xÐt : – Ph¶n øng thuËn nghÞch lµ ph¶n øng x¶y ra theo hai chiÒu ng−îc nhau ë cïng ®iÒu kiÖn. GV yªu cÇu HS nhËn xÐt vÒ ph¶n øng thuËn nghÞch vµ lÊy vÝ c¸c vÝ dô kh¸c vÒ ph¶n øng mét chiÒu vµ ph¶n øng thuËn nghÞch. – Trong ph−¬ng tr×nh ho¸ häc cña ph¶n øng thuËn nghÞch dïng mòi tªn hai chiÒu ( ). Ho¹t ®éng 3 (15 phót) 3. C©n b»ng ho¸ häc GV sö dông phiÕu häc tËp vµ chiÕu néi dung lªn mµn h×nh : Nªu c¸c yÕu tè ¶nh h−ëng ®Õn tèc ®é ph¶n øng ? HS th¶o luËn : – T¨ng nång ®é chÊt ph¶n øng → Tèc ®é ph¶n øng t¨ng. – T¨ng nhiÖt ®é → tèc ®é ph¶n øng t¨ng. – T¨ng ¸p suÊt → tèc ®é ph¶n øng t¨ng. – T¨ng diÖn tÝch bÒ mÆt → tèc ®é ph¶n øng t¨ng.
- 198. GV chiÕu h×nh7.4 (SGK) lªn mµn h×nh vµ ®Æt vÊn ®Ò : Cho I2 vµ H2 vµo b×nh ph¶n øng xÈy ra ph¶n øng thuËn nghÞch : I2 + H2 t n v v 2HI Ban ®Çu tèc ®é ph¶n øng thuËn lín v× nång ®é H2 vµ I2 lín, tèc ®é ph¶n øng nghÞch b»ng kh«ng (vn = 0). HS : Sù biÕn ®æi tèc ®é ph¶n øng thuËn vµ ph¶n øng nghÞch theo thêi gian Theo thêi gian ph¶n øng th× nång ®é H2 vµ I2 gi¶m → vt gi¶m vµ vn t¨ng v× nång ®é HI t¨ng. §Õn lóc nµo ®ã vt = vn khi ®ã nång ®é c¸c chÊt trong ph¶n øng gi÷ nguyªn → ph¶n øng ®¹t ®Õn tr¹ng th¸i c©n b»ng ho¸ häc. H2 + I2 2HI Ban ®Çu: P.−: C©n b»ng: 0,5 0,5 0 (mol / l) 0,393 0,393 0,786 (mol / l) 0,107 0,107 0,786 (mol / l) GV h−íng dÉn HS ph©n tÝch sè liÖu thùc nghiÖm thu ®−îc tõ ph¶n øng. GV : T¹i tr¹ng th¸i c©n b»ng, ph¶n øng thuËn vµ ph¶n øng nghÞch cã xÈy ra kh«ng ? T¹i sao nång ®é c¸c chÊt kh«ng ®æi nÕu gi÷ nguyªn ®iÒu kiÖn ph¶n øng ? GV kÕt luËn : HS : T¹i tr¹ng th¸i c©n b»ng c¸c ph¶n øng thuËn vµ nghÞch vÉn xÈy ra nh−ng vt = vn nªn kh«ng nhËn thÊy sù biÕn ®æi trong hÖ vµ nång ®é c¸c chÊt kh«ng ®æi. – C©n b»ng ho¸ häc lµ c©n b»ng ®éng (kh«ng ®øng yªn) – Kh¸i niÖm c©n b»ng ho¸ häc. HS ghi ®Þnh nghÜa c©n b»ng ho¸ häc (SGK). ii. sù chuyÓn dÞch c©n b»ng ho¸ häc Ho¹t ®éng 4 (10 phót) 1. ThÝ nghiÖm
- 199. GV chuÈn bÞthÝ nghiÖm hoÆc chiÕu h×nh 7.5 (SGK) lªn mµn h×nh vµ giíi thiÖu bé dông cô thÝ nghiÖm : – Trong èng (a) vµ (b) cã hçn hîp khÝ NO2 (mµu n©u) vµ N2O4 (kh«ng mµu). – Hçn hîp ë tr¹ng th¸i c©n b»ng. GV gîi ý HS viÕt ph−¬ng tr×nh ho¸ häc. GV yªu cÇu HS nhËn xÐt tèc ®é cña ph¶n øng thuËn vµ nghÞch, mµu cña khÝ trong 2 èng (a) vµ (b). – §ãng kho¸ K ®Ó ng¨n kh«ng cho khÝ ë 2 èng khuÕch t¸n vµo nhau. Nhóng èng (a) vµo chËu n−íc ®¸ cßn èng (b) ®Ó ®èi chøng. HS : 2NO2 N2O4 (1) (k) (k) mµu n©u kh«ng mµu – Tr¹ng th¸i c©n b»ng : vt = vn – Mµu cña 2 èng nh− nhau. GV h−íng dÉn HS quan s¸t h×nh 7.5 (SGK) ®Ó rót ra hiÖn t−îng mµu s¾c trong 2 èng. HS : Mµu cña èng (a) nh¹t h¬n. GV yªu cÇu HS gi¶i thÝch. HS : Khi lµm l¹nh èng (a), c¸c ph©n tö NO2 (mµu n©u) ®· ph¶n øng thªm ®Ó t¹o ra N2O4 (kh«ng mµu) → lµm cho mµu cña èng (a) nh¹t h¬n. GV bæ sung : Khi ®ã nång ®é NO2 gi¶m bít vµ nång ®é N2O4 t¨ng lªn → lµm cho c©n b»ng (1) bÞ ph¸ vì. §Ó mét thêi gian trong n−íc ®¸, mµu cña èng (a) nh¹t dÇn ®Õn mét møc nµo ®ã råi gi÷ nguyªn → mét tr¹ng th¸i c©n b»ng míi ®−îc h×nh thµnh. HiÖn t−îng ®ã ®−îc gäi lµ sù chuyÓn dÞch c©n b»ng.
- 200. Chó ý :GV cã thÓ tiÕn hµnh thÝ nghiÖm theo c¸ch ®¬n gi¶n sau ®©y : Cho vµo èng nghiÖm mét mÈu ®ång (Cu), nhá vµo vµi giät HNO3 ®Æc ®Ó ®iÒu chÕ NO2, sau ®ã óp ng−îc èng nghiÖm ®Ó ®æ Cu vµ HNO3 ra nót kÝn nhanh èng nghiÖm b»ng nót cao su, sau ®ã nhóng èng nghiÖm vµo n−íc ®¸ th× mµu trong èng nghiÖm nh¹t dÇn. Ho¹t ®éng 5 (3 phót) 2. §Þnh nghÜa GV yªu cÇu HS rót ra ®Þnh nghÜa vÒ sù chuyÓn dÞch c©n b»ng ho¸ häc. HS : Sù chuyÓn dÞch c©n b»ng ho¸ häc lµ sù di chuyÓn tõ tr¹ng th¸i c©n b»ng nµy sang tr¹ng th¸i c©n b»ng kh¸c do t¸c ®éng cña c¸c yÕu tè tõ bªn ngoµi lªn c©n b»ng. GV bæ sung c¸c yÕu tè lµm chuyÓn dÞch c©n b»ng. HS : nhiÖt ®é, nång ®é, ¸p suÊt. Ho¹t ®éng 6 (7 phót) Cñng cè – Bµi tËp vÒ nhµ • GV cñng cè l¹i c¸c néi dung chÝnh trong bµi : – §Þnh nghÜa ph¶n øng thuËn nghÞch ? – §Þnh nghÜa c©n b»ng ho¸ häc ? – T¹i sao c©n b»ng ho¸ häc lµ c©n b»ng ®éng ? – ThÕ nµo lµ sù chuyÓn dÞch c©n b»ng ? • Bµi tËp vÒ nhµ : 1, 2, 3 (SGK).
- 201. TiÕt 59 c©nb»ng ho¸ häc (TiÕp) A. Môc tiªu 7. VÒ kiÕn thøc • HS biÕt thÕ nµo lµ sù dÞch chuyÓn c©n b»ng. • HS hiÓu c¸c yÕu tè ¶nh h−ëng ®Õn c©n b»ng ho¸ häc vµ néi dung nguyªn lÝ L¬ Sa-t¬-li-ª. 8. VÒ kÜ n¨ng • Quan s¸t thÝ nghiÖm vµ rót ra ®−îc nhËn xÐt vÒ ph¶n øng thuËn nghÞch vµ c©n b»ng ho¸ häc. • VËn dông nguyªn lÝ La S¬-t¬-li-ª ®Ó lµm chuyÓn dÞch c©n b»ng ®èi víi mét ph¶n øng thuËn nghÞch cô thÓ. • Dù ®o¸n ®−îc chiÒu chuyÓn dÞch c©n b»ng ho¸ häc trong nh÷ng ®iÒu kiÖn cô thÓ. 3. VÒ gi¸o dôc VËn dông c¸c quy luËt häc ®−îc vµo bµi tËp, vµo thùc tÕ ®Ó cho c©n b»ng ho¸ häc xÈy ra theo chiÒu cã lîi cho ®êi sèng vµ s¶n xuÊt. B. ChuÈn bÞ cña GV vμ HS • GV : – M¸y tÝnh, m¸y chiÕu, phiÕu häc tËp, h×nh 7.6 (SGK). – ThÝ nghiÖm chøng minh ¶nh h−ëng cña ¸p suÊt ®Õn c©n b»ng. • HS : – ¤n tËp vÒ ph¶n øng thuËn nghÞch vµ c©n b»ng ho¸ häc. – Sù chuyÓn dÞch c©n b»ng ho¸ häc c. tiÕn tr×nh d¹y – häc Ho¹t ®éng cña GV Ho¹t ®éng cña HS
- 202. iiI. c¸c yÕutè ¶nh h−ëng ®Õn c©n b»ng ho¸ häc Ho¹t ®éng 1 (10 phót) 1. ¶nh h−ëng cña nång ®é GV sö dông ph−¬ng ph¸p ®µm tho¹i, dÉn d¾t HS theo hÖ thèng c©u hái : XÐt hÖ c©n b»ng sau trong b×nh kÝn ë nhiÖt ®é kh«ng ®æi : HS : C (r) + CO2 (k) 2CO(k) (1) HÖ ®ang ë tr¹ng th¸i c©n b»ng, h·y nhËn xÐt vÒ vt, vn ? Nång ®é c¸c chÊt trong ph¶n øng thay ®æi nh− thÕ nµo ? C (r) + CO2 (k) 2CO(k) (1) – vt = vn → nång ®é c¸c chÊt trong hÖ kh«ng ®æi. GV ®Æt vÊn ®Ò : Cho thªm vµo hÖ mét l−îng CO2 lóc nµy vt cã b»ng vn kh«ng ? – Thªm mét l−îng CO2 → nång ®é CO2 t¨ng → vt > vn. GV : vt t¨ng, vn cã thay ®æi kh«ng ? – vt t¨ng → CO2 ph¶n øng thªm víi C t¹o ra CO → vn thay ®æi vµ sau mét thêi gian vt = vn. GV ph©n tÝch : Lóc ®ã c©n b»ng míi ®−îc thiÕt lËp. ë tr¹ng th¸i c©n b»ng míi, nång ®é c¸c chÊt kh¸c víi c©n b»ng cò. GV : ë tr¹ng th¸i c©n b»ng míi nång ®é CO2 so víi ë c©n b»ng cò thay ®æi nh− thÕ nµo ? – Nång ®é CO2 ë c©n b»ng míi gi¶m ®i so víi c©n b»ng cò. GV h−íng dÉn HS kÕt luËn vÒ sù ¶nh h−ëng cña nång ®é ®Õn c©n b»ng ho¸ häc. Chó ý : Trong hÖ c©n b»ng cã chÊt r¾n (ë d¹ng nguyªn chÊt) th× viÖc t¨ng KÕt luËn : Khi t¨ng hoÆc gi¶m nång ®é mét chÊt trong c©n b»ng, th× c©n b»ng bao giê còng chuyÓn dÞch theo chiÒu lµm gi¶m hoÆc t¨ng nång ®é cña chÊt ®ã.
- 203. hoÆc gi¶m khèil−îng cña chÊt r¾n, kh«ng ¶nh h−ëng ®Õn c©n b»ng. Ho¹t ®éng 2 (10 phót) 2. ¶nh h−ëng cña ¸p suÊt GV lµm thÝ nghiÖm hoÆc giíi thiÖu nghiÖm trong SGK nh− h×nh 7.6 GV sö dông ph−¬ng ph¸p ®µm tho¹i dÉn d¾t HS theo hÖ thèng c©u hái : – XÐt hÖ c©n b»ng : N2O4(K) 2NO2 (K) (2) kh«ng mµu mµu n©u ®á HS th¶o luËn vµ nhËn xÐt. – §Èy pÝt t«ng vµo, thÓ tÝch cña hÖ thay ®æi thÕ nµo ? ¸p suÊt chung cña hÖ t¨ng hay gi¶m ? NÕu lµm ®−îc thÝ nghiÖm th× GV yªu cÇu HS nhËn xÐt mµu cña khÝ trong hÖ nh¹t ®i hay ®Ëm lªn. NÕu dïng tranh vÏ m« t¶ th× GV m« t¶ mµu cña khÝ nh¹t ®i. – ThÓ tÝch cña hÖ gi¶m ®i → ¸p suÊt chung cña hÖ t¨ng lªn. GV : Chøng tá c©n b»ng ho¸ häc ®· dÞch chuyÓn theo chiÒu nµo ? – Khi hÖ ®ang ë tr¹ng th¸i c©n b»ng, gi¶m ¸p suÊt cña hÖ b»ng c¸ch kÐo pit t«ng ra. GV yªu cÇu HS nhËn xÐt sù thay ®æi mµu cña khÝ trong hÖ. NÕu m« t¶ thÝ nghiÖm th× GV cho biÕt mµu khÝ cña hÖ ®Ëm lªn. HS : T¨ng ¸p suÊt c©n b»ng ho¸ häc dÞch chuyÓn theo chiÒu gi¶m sè mol khÝ. GV : VËy khi gi¶m ¸p suÊt th× c©n b»ng dÞch chuyÓn theo chiÒu nµo ? HS : Gi¶m ¸p suÊt c©n b»ng dÞch chuyÓn theo chiÒu t¨ng sè mol khÝ.
- 204. GV h−íng dÉnHS kÕt luËn vÒ sù ¶nh h−ëng cña ¸p suÊt ®Õn c©n b»ng ho¸ häc. GV l−u ý HS : NÕu ph¶n øng cã sè mol khÝ tham gia ë 2 vÕ cña ph−¬ng tr×nh ho¸ häc b»ng nhau hoÆc ph¶n øng kh«ng cã chÊt khÝ tham gia th× ¸p suÊt kh«ng ¶nh h−ëng ®Õn c©n b»ng. KÕt luËn : Khi t¨ng hoÆc gi¶m ¸p suÊt chung cña hÖ c©n b»ng th× c©n b»ng bao giê còng chuyÓn dÞch theo chiÒu lµm gi¶m t¸c dông cña viÖc t¨ng hay gi¶m ¸p suÊt ®ã. Ho¹t ®éng 3 (10 phót) 3. ¶nh h−ëng cña nhiÖt ®é GV bæ sung kiÕn thøc vÒ ph¶n øng to¶ nhiÖt, ph¶n øng thu nhiÖt : – C¸c ph¶n øng ho¸ häc th−êng kÌm theo sù gi¶i phãng hoÆc hÊp thô n¨ng l−îng d−íi d¹ng nhiÖt. – §Ó chØ l−îng nhiÖt kÌm theo ng−êi ta dïng ®¹i l−îng nhiÖt ph¶n øng, kÝ hiÖu lµ ΔH : HS : ΔH < 0 → ph¶n øng to¶ nhiÖt. ΔH > 0 → ph¶n øng thu nhiÖt. GV chiÕu 2 thÝ dô lªn mµn h×nh : CaO + H2O → Ca(OH)2 ΔH = –65KJ CaCO3 o t ⎯⎯→ CaO + CO2 ΔH = +178KJ Ph¶n øng to¶ nhiÖt → ΔH < 0 Ph¶n øng thu nhiÖt → ΔH > 0 CaO + H2O → Ca(OH)2 ΔH = -65KJ CaCO3 o t ⎯⎯→ CaO + CO2 ΔH = +178KJ Chóng ta trë l¹i xÐt c©n b»ng (2) trong b×nh kÝn. N2O4(K) 2NO2 (K) (2) kh«ng mµu mµu n©u ΔH = 85 KJ HS : XÐt c©n b»ng (2) : N2O4(K) 2NO2 (K) ΔH = 85KJ kh«ng mµu mµu n©u
- 205. GV yªu cÇuHS th¶o luËn : – Dùa vµo gi¸ trÞ ΔH h·y cho biÕt ®©y lµ ph¶n øng to¶ nhiÖt hay thu nhiÖt. – Ph¶n øng thuËn thu nhiÖt vµ ph¶n øng nghÞch to¶ nhiÖt. – Khi hçn hîp ®ang ë tr¹ng th¸i c©n b»ng, nhóng b×nh ®ùng hçn hîp vµo n−íc s«i th× mµu n©u ®á cña hçn hîp khÝ ®Ëm lªn. Chøng tá c©n b»ng dÞch chuyÓn sang chiÒu nµo ? chiÒu ph¶n øng thu nhiÖt hay to¶ nhiÖt ? – T¨ng nhiÖt ®é c©n b»ng chuyÓn dÞch sang chiÒu thuËn (chiÒu ph¶n øng thu nhiÖt). – NÕu nhóng b×nh ®ùng hçn hîp vµo n−íc ®¸ th× mµu cña hçn hîp khÝ nh¹t ®i. Chøng tá c©n b»ng dÞch chuyÓn theo chiÒu nµo ? ChiÒu ph¶n øng thu nhiÖt hay to¶ nhiÖt ? – Gi¶m nhiÖt ®é c©n b»ng chuyÓn dÞch sang chiÒu nghÞch (chiÒu ph¶n øng to¶ nhiÖt). GV yªu cÇu HS kÕt luËn vÒ ¶nh h−ëng cña nhiÖt ®é ®Õn c©n b»ng ho¸ häc. KÕt luËn : Khi t¨ng nhiÖt ®é, c©n b»ng chuyÓn dÞch theo chiÒu ph¶n øng thu nhiÖt. Khi gi¶m nhiÖt ®é, c©n b»ng dÞch chuyÓn theo chiÒu ph¶n øng to¶ nhiÖt. GV h−íng dÉn HS ph©n tÝch nh÷ng ®iÓm gièng nhau cña chiÒu chuyÓn dÞch c©n b»ng ho¸ häc khi chÞu sù t¸c ®éng cña c¸c yÕu tè nh− nång ®é, ¸p suÊt, nhiÖt ®é. NhËn xÐt : ChiÒu chuyÓn dÞch c©n b»ng lµ chiÒu gi¶m t¸c ®éng bªn ngoµi. GV kÕt luËn, nªu thµnh nguyªn lÝ L¬ Sa-t¬-li-ª vµ chiÕu néi dung lªn mµn h×nh. Nguyªn lÝ L¬ Sa-t¬-li-ª : Mét ph¶n øng ®ang ë tr¹ng th¸i c©n b»ng chÞu mét t¸c ®éng tõ bªn ngoµi nh− biÕn ®æi nång ®é, ¸p suÊt, nhiÖt ®é, th× c©n b»ng chuyÓn dÞch chiÒu lµm gi¶m t¸c ®éng bªn ngoµi ®ã.
- 206. Ho¹t ®éng 4(3 phót) 4. Vai trß cña chÊt xóc t¸c GV giíi thiÖu : ChÊt xóc t¸c lµm t¨ng tèc ®é ph¶n øng thuËn vµ tèc ®é ph¶n øng nghÞch víi sè lÇn b»ng nhau. GV yªu cÇu HS th¶o luËn : – ChÊt xóc t¸c cã ¶nh h−ëng ®Õn chuyÓn dÞch c©n b»ng kh«ng ? – Vai trß cña chÊt xóc t¸c trong ph¶n øng thuËn nghÞch ? HS th¶o luËn : – ChÊt xóc t¸c kh«ng ¶nh h−ëng ®Õn viÖc dÞch chuyÓn c©n b»ng ho¸ häc. – ChÊt xóc t¸c cã t¸c dông lµm cho c©n b»ng nhanh chãng ®−îc thiÕt lËp. Ho¹t ®éng 5 (10 phót) Iv. ý nghÜa cña tèc ®é ph¶n øng vµ c©n b»ng ho¸ häc trong s¶n xuÊt ho¸ häc GV ®Æt vÊn ®Ò : §Ó hiÓu râ ý nghÜa cña tèc ®é ph¶n øng vµ c©n b»ng ho¸ häc trong s¶n suÊt chóng ta nghiªn cøu hai qu¸ tr×nh s¶n xuÊt sau : ThÝ dô 1 : Trong qu¸ tr×nh s¶n xuÊt axit sunfuric ph¶i thùc hiÖn ph¶n øng sau : 2SO2 (K) + O2 (K) 2SO3 (K) ΔH = –198KJ GV yªu cÇu HS rót ra c¸c ®Æc ®iÓm cña ph¶n øng nµy. ThÝ dô 1 : HS th¶o luËn. 2SO2 + O2 2SO3 ΔH = –198KJ §Æc ®iÓm : – Ph¶n øng thuËn nghÞch cã sù tham gia cña c¸c chÊt khÝ. – ΔH < 0 → Ph¶n øng theo chiÒu thuËn lµ to¶ nhiÖt. GV bæ sung : ë ®iÒu kiÖn th−êng, ph¶n øng xÈy ra chËm, lµm thÕ nµo ®Ó ph¶n øng dÞch chuyÓn theo chiÒu thuËn, thu ®−îc nhiÒu SO3 ? HS : C¸c biÖn ph¸p ®Ó c©n b»ng chuyÓn dÞch theo chiÒu thuËn : – T¨ng ¸p suÊt cña hÖ. – T¨ng nång ®é SO2 hoÆc O2.
- 207. – Gi¶m nång®é SO3. – Gi¶m nhiÖt ®é. GV ph©n tÝch nh÷ng ý kiÕn cña HS vµ cho biÕt thùc tÕ trong nhµ m¸y ®· lµm nh− thÕ nµo ? HS : BiÖn ph¸p thùc tÕ : – T¨ng nång ®é O2 b»ng c¸ch dïng d− kh«ng khÝ. – NÕu gi¶m nhiÖt ®é th× tèc ®é ph¶n øng chËm → ph¶i thùc hiÖn ë nhiÖt ®é hîp lÝ 4500 C vµ dïng thªm xóc t¸c V2O5. ThÝ dô 2 : XÐt ph¶n øng tæng hîp amoniac : N2 (K) + 3H2 (K) 2NH3 ΔH = –46,19KJ GV yªu cÇu HS nhËn xÐt vÒ ®Æc ®iÓm ph¶n øng ? ThÝ dô 2 : HS th¶o luËn. N2 (K) + 3H2 (K) 2NH3 ΔH = –46,19KJ §Æc ®iÓm : – Ph¶n øng thuËn nghÞch cã sù tham gia cña chÊt khÝ. – ΔH < 0 → Ph¶n øng theo chiÒu thuËn lµ to¶ nhiÖt. GV ®Æt vÊn ®Ò : ë ®iÒu kiÖn th−êng ph¶n øng x¶y ra chËm. H·y cho biÕt biÖn ph¸p thùc hiÖn ®Ó thu ®−îc nhiÒu NH3 (ph¶n øng chuyÓn dÞch sang ph¶i). HS : C¸c biÖn ph¸p : – T¨ng p. – T¨ng nång ®é N2, H2. – Gi¶m nång ®é NH3. – Dïng chÊt xóc t¸c. – Gi¶m nhiÖt ®é. GV ph©n tÝch c¸c ý kiÕn cña HS vµ x¸c nhËn ý kiÕn ®óng vµ cho biÕt thùc tÕ trong c¸c nhµ m¸y ng−êi ta lµm nh− sau : HS : BiÖn ph¸p thùc tÕ : – p = 200 – 300 atm. – Xóc t¸c : : Fe, K2O, Al2O3.
- 208. – Thùc hiÖnph¶n øng ë ¸p suÊt cao : 200 – 300 atm. – Dïng xóc t¸c : Fe, K2O, Al2O3. – NhiÖt ®é phï hîp : 450 – 5500 C. – to = 450 – 5500 C. Ho¹t ®éng 6 (2 phót) Cñng cè – Bµi tËp vÒ nhµ • GV cñng cè c¸c ý chÝnh trong bµi : – Nguyªn lÝ chuyÓn dÞch c©n b»ng – ¶nh h−ëng cña c¸c yÕu tè : nång ®é, nhiÖt ®é, ¸p suÊt. • Bµi tËp vÒ nhµ : 4, 5, 6, 7, 8 (SGK). d. h−íng dÉn gi¶i bμi tËp SGK 5. §¸p ¸n C vµ D ®Òu ®óng. Chó ý : §Ó chØ chän mét ®¸p ¸n C nh− ý ®å cña t¸c gi¶ SGK th× c©u D cÇn söa l¹i nh− sau : D. ë tr¹ng th¸i c©n b»ng, nång ®é c¸c chÊt ë hai vÕ cña ph−¬ng tr×nh ph¶i b»ng nhau. V× theo ®Þnh luËt b¶o toµn khèi l−îng th× khèi l−îng c¸c chÊt ë hai vÕ cña ph−¬ng tr×nh ho¸ häc lu«n b»ng nhau ë mäi tr¹ng th¸i (Cao Cù Gi¸c). 6. §¸p ¸n C. 5. C(r) + CO2 (K) 2CO (K) ΔH > 0 – Khi thªm vµo hÖ mét l−îng khÝ CO2 → c©n b»ng chuyÓn dÞch theo chiÒu thuËn. – Khi t¨ng nhiÖt ®é → c©n b»ng chuyÓn dÞch theo chiÒu thuËn. – Khi gi¶m ¸p suÊt chung cña hÖ → c©n b»ng chuyÓn dÞch theo chiÒu thuËn. 6. C(r) + H2O (K) CO (K) + H2 (K) ΔH > 0 (1)
- 209. a) T¨ng nhiÖt®é → c©n b»ng chuyÓn dÞch theo chiÒu thuËn. b) Thªm l−îng h¬i n−íc vµo → c©n b»ng chuyÓn dÞch theo chiÒu thuËn. c) LÊy bít H2 ra → c©n b»ng chuyÓn dÞch theo chiÒu thuËn. d) T¨ng ¸p suÊt chung b»ng c¸ch nÐn cho thÓ tÝch cña hÖ gi¶m xuèng → c©n b»ng chuyÓn dÞch theo chiÒu nghÞch. e) Dïng chÊt xóc t¸c : kh«ng lµm chuyÓn dÞch c©n b»ng. CO (K) + H2O (K) CO2 (K) + H2 (K) ΔH < 0 (2) a) T¨ng nhiÖt ®é → c©n b»ng chuyÓn dÞch theo chiÒu nghÞch. b) Thªm l−îng h¬i n−íc vµo → c©n b»ng chuyÓn dÞch theo chiÒu thuËn. c) LÊy bít H2 ra → c©n b»ng chuyÓn dÞch theo chiÒu thuËn. d) T¨ng ¸p suÊt chung b»ng c¸ch nÐn cho thÓ tÝch cña hÖ gi¶m xuèng → kh«ng lµm chuyÓn dÞch c©n b»ng. e) Dïng chÊt xóc t¸c : kh«ng lµm chuyÓn dÞch c©n b»ng. 7. N−íc clo (dung dÞch clo trong n−íc) kh«ng b¶o qu¶n ®−îc l©u v× c©n b»ng ho¸ häc chuyÓn dÞch theo chiÒu thuËn, Cl2 t¸c dông tõ tõ víi H2O ®Õn hÕt. 8. §un nãng hoÆc hót khÝ O2 ra. e. t− liÖu tham kh¶o XÐt ph¶n øng : Cu (r) + 2Ag+ (aq) Cu2+ (aq) + 2Ag (r) T¹i tr¹ng th¸i c©n b»ng ta cã : 2 15 2 [Cu (aq)] K 2,0.10 [Ag (aq)] + + = = ë 250 C • H»ng sè c©n b»ng cña mét ph¶n øng cµng lín th× nång ®é lóc c©n b»ng cña nh÷ng chÊt ë vÕ ph¶i cµng lín h¬n nång ®é c¸c chÊt ë vÕ tr¸i cña ph−¬ng tr×nh ho¸ häc. Ph¶n øng trªn cã h»ng sè c©n b»ng (K = 2.1015 ) rÊt lín nªn cã thÓ nãi lµ ph¶n øng hoµn toµn.
- 210. Thay sè vµoh»ng sè c©n b»ng ta cã thÓ thÊy nÕu t¹i tr¹ng th¸i c©n b»ng [Cu2+ ] = 0,01 mol/l th× [Ag+ ] = 2,2.10-9 mol/l. Sè nµy lµ qu¸ bÐ nªn trong thùc tÕ cã thÓ nãi r»ng c¸c ion Ag+ ®· bÞ ®ång ®Èy hÕt ra khái dung dÞch n−íc. B¹n ®äc cã thÓ so s¸nh víi ph¶n øng : Cu (r) + Zn2+ (aq) Cu2+ (aq) + Zn (r) 2 19 2 [Cu (aq)] K 2.10 [Zn (aq)] + − + = = ë 250 C • ChØ cã thÓ x¸c ®Þnh h»ng sè c©n b»ng cña mét ph¶n øng ë mét nhiÖt ®é cè ®Þnh b»ng thùc nghiÖm, kh«ng thÓ dù ®o¸n dùa trªn ph−¬ng tr×nh ho¸ häc. • NÕu nhiÖt ®é thay ®æi th× h»ng sè c©n b»ng còng thay ®æi. • ë mét nhiÖt ®é nhÊt ®Þnh cã thÓ cã nhiÒu hçn hîp ph¶n øng ë tr¹ng th¸i c©n b»ng, mçi hçn hîp cã nång ®é chÊt ph¶n øng kh¸c nhau. VÝ dô : Dung dÞch [Cu2+ ] mol/l [Ag+ ] mol/l K = [Cu2+ ] /[Ag+ ] 1 2.10–5 1.10–10 2.1015 2 8.10–3 2.10–9 2.1015 3 2.10–1 1.10–8 2.1015 • Cã thÓ biÓu diÔn mét ph¶n øng b»ng nhiÒu ph−¬ng tr×nh ho¸ häc. §é lín cña h»ng sè c©n b»ng sÏ phô thuéc vµo ph−¬ng tr×nh ®· dïng. Ph−¬ng tr×nh ho¸ häc thÝch hîp ph¶i ®−îc x¸c ®Þnh theo h»ng sè c©n b»ng ®· cho. VÝ dô : Ph¶n øng ®ång ®Èy b¹c ra khái dung dÞch n−íc cã thÓ lµ : a) Cu (r) + 2Ag+ (aq) Cu2+ (aq) + 2Ag (r) ë 250 C, K = 2 2 [Cu ] [Ag ] + + = 2.1015 b) 1 2 Cu (r) + Ag+ (aq) 1 2 Cu2+ (aq) + Ag (r)
- 211. ë 250 C, K= 1 22 [Cu ] [Ag ] + + = 4,5.107 = (2.1015 )1/2 . TiÕt 60 luyÖn tËp : tèc ®é ph¶n øng vμ c©n b»ng ho¸ häc A. Môc tiªu 1. Cñng cè c¸c kiÕn thøc vÒ : – Tèc ®é ph¶n øng. – C©n b»ng ho¸ häc. – ChuyÓn dÞch c©n b»ng ho¸ häc. 2. RÌn luyÖn c¸ch vËn dông c¸c yÕu tè ®Ó lµm t¨ng tèc ®é cña ph¶n øng ho¸ häc. 3. VËn dông nguyªn lÝ L¬ Sa-t¬-li-ª ®Ó lµm chuyÓn dÞch c©n b»ng ho¸ häc. B. ChuÈn bÞ cña GV vμ HS • GV : M¸y tÝnh, m¸y chiÕu vµ hÖ thèng bµi tËp luyÖn tËp. • HS : ChuÈn bÞ hÖ thèng bµi tËp trong SGK. C. TiÕn tr×nh d¹y – häc Ho¹t ®éng cña GV Ho¹t ®éng cña HS a. kiÕn thøc cÇn n¾m v÷ng Ho¹t ®éng 1 (10 phót) GV yªu cÇu c¸c nhãm HS liÖt kª c¸c yÕu tè lµm t¨ng tèc ®é ph¶n øng. GV chiÕu néi dung bµi tËp 3 (SGK) lªn mµn h×nh : Bµi 3 : Cã thÓ dïng nh÷ng biÖn ph¸p g× ®Ó t¨ng tèc ®é cña ®a sè ph¶n øng 1. Tèc ®é ph¶n øng t¨ng khi : a) T¨ng nång ®é chÊt ph¶n øng. b) T¨ng ¸p suÊt chÊt ph¶n øng (nÕu lµ chÊt khÝ). c) T¨ng nhiÖt ®é cho ph¶n øng.
- 212. x¶y ra chËmë ®iÒu kiÖn th−êng ? d) T¨ng diÖn tÝch bÒ mÆt chÊt ph¶n øng. e) Cã mÆt chÊt xóc t¸c. GV chiÕu néi dung bµi tËp 4 (SGK) lªn mµn h×nh ®Ó HS vËn dông : Bµi 4 : Trong c¸c ph¶n øng sau ph¶n øng nµo cã tèc ®é lín h¬n ? a) Fe + CuSO4(2M) vµ Fe + CuSO4 (4M) b) Zn + CuSO4 (2M, 250 C) vµ Zn + CuSO4 (2M, 500 C) c) Zn (h¹t) + CuSO4 (2M) vµ Zn (bét) + CuSO4 (2M) d) 2H2 + O2 0 t th−êng ⎯⎯⎯⎯→ 2H2O vµ 2H2 + O2 0 t th−êng Pt ⎯⎯⎯⎯→ 2H2O (NÕu kh«ng ghi chó g× thªm lµ so s¸nh trong cïng ®iÒu kiÖn). HS th¶o luËn theo nhãm, sau ®ã ®−a ra nhËn xÐt. a) So s¸nh nång ®é. b) So s¸nh nhiÖt ®é. c) So s¸nh diÖn tÝch bÒ mÆt Zn. d) So s¸nh vÒ xóc t¸c. Ho¹t ®éng 2 (5 phót) GV tæ chøc cho HS th¶o luËn vÒ c©n b»ng ho¸ häc : – Mét ph¶n øng thuËn nghÞch ë tr¹ng th¸i nh− thÕ nµo ®−îc gäi lµ c©n b»ng ho¸ häc ? – Cã thÓ duy tr× c©n b»ng ho¸ häc ®Ó nã kh«ng biÕn ®æi theo thêi gian ®−îc kh«ng ? b»ng c¸ch nµo ? HS th¶o luËn theo tõng nhãm : – Tr¹ng th¸i c©n b»ng ho¸ häc xÈy ra khi vt = vn. – Cã thÓ duy tr× mét c©n b»ng ho¸ häc ®Ó nã kh«ng biÕn ®æi theo thêi gian b»ng c¸ch gi÷ nguyªn c¸c ®iÒu kiÖn thùc hiÖn ph¶n øng. Ho¹t ®éng 3 (10 phót) GV tæ chøc cho HS th¶o luËn vÒ sù chuyÓn dÞch c©n b»ng ho¸ häc : HS tæng kÕt theo b¶ng sau :
- 213. – ThÕ nµolµ sù chuyÓn dÞch c©n b»ng ho¸ häc ? – C¸c yÕu tè lµm chuyÓn dÞch c©n b»ng ? – Ph¸t biÓu nguyªn lÝ L¬ Sa-t¬-li-ª ? – LÊy vÝ dô minh ho¹. gi¶m to¶ nhiÖt t¨ng c©n b»ng gi¶m sè ph©n tö khÝ ¸p suÊt gi¶m chuyÓn dÞch t¨ng sè ph©n tö khÝ t¨ng theo chiÒu gi¶m nång ®éNång ®é gi¶m t¨ng nång ®é b. bμi tËp Ho¹t ®éng 4 (5 phót) GV chiÕu ®Ò bµi tËp 1 (SGK) lªn mµn h×nh vµ yªu cÇu HS th¶o luËn : Bµi 1. Néi dung nµo thÓ hiÖn c¸c c©u sau ®©y lµ sai ? A. Nhiªn liÖu ch¸y ë tÇng khÝ quyÓn trªn cao nhanh h¬n khi ch¸y ë mÆt ®Êt. B. N−íc gi¶i kh¸t ®−îc nÐn khÝ CO2 vµo ë ¸p suÊt cao h¬n sÏ cã ®é chua (®é axit) lín h¬n. C. Thùc phÈm ®−îc b¶o qu¶n ë nhiÖt ®é thÊp h¬n sÏ gi÷ ®−îc l©u h¬n. D. Than ch¸y trong oxi nguyªn chÊt nhanh h¬n khi ch¸y trong kh«ng khÝ. HS th¶o luËn. → §¸p ¸n A. Ho¹t ®éng 5 (5 phót) GV chiÕu néi dung bµi tËp 2 (SGK) lªn mµn h×nh vµ h−íng dÉn HS th¶o luËn : Bµi 2. Cho biÕt c©n b»ng sau ®−îc HS th¶o luËn → §¸p ¸n D.
- 214. thùc hiÖn trongb×nh kÝn : PCl5 (k) PCl3 (k) + Cl2 (k) ΔH > 0 BiÖn ph¸p nµo sau ®©y t¹o nªn sù t¨ng l−îng PCl3 trong c©n b»ng ? A. LÊy bít PCl5 ra. B. Thªm Cl2 vµo. C. Gi¶m nhiÖt ®é. D. T¨ng nhiÖt ®é. Ho¹t ®éng 6 (5 phót) GV chiÕu néi dung ®Ò bµi tËp 5 lªn mµn h×nh vµ h−íng dÉn HS th¶o luËn : Bµi 5. Cho biÕt ph¶n øng thuËn nghÞch sau : 2NaHCO3 (r) Na2CO3 + CO2 (k) + + H2O (k) → ΔH > 0 Cã thÓ dïng nh÷ng biÖn ph¸p g× ®Ó chuyÓn ho¸ nhanh vµ hoµn toµn NaHCO3 thµnh Na2CO3. HS th¶o luËn : – §un nãng. – Hót CO2, H2O ra ngoµi. Ho¹t ®éng 7 (5 phót) DÆn dß – Bµi tËp vÒ nhµ • GV dÆn dß HS vÒ kÕ ho¹ch «n tËp cuèi n¨m ®Ó thi häc k×. • Bµi tËp vÒ nhµ : 6, 7 (SGK). «n tËp cuèi n¨m a. môc tiªu
- 215. 1. HÖ thèngho¸ toµn bé kiÕn thøc trong ch−¬ng tr×nh. 2. NhÊn m¹nh, kh¾c s©u c¸c kiÕn thøc träng t©m cña tõng ch−¬ng vµ cña c¶ ch−¬ng tr×nh. 3. RÌn luyÖn kÜ n¨ng vËn dông kiÕn thøc ®· häc vµo thùc tÕ vµ gi¶i bµi tËp ho¸ häc. 4. Ph¸t triÓn ë HS t×nh c¶m, th¸i ®é víi bé m«n : yªu thÝch m«n Ho¸ häc. b. chuÈn bÞ cña GV vμ Hs • GV : M¸y tÝnh, m¸y chiÕu, hÖ thèng c©u hái vµ bµi tËp liªn quan ®Õn c¸c ch−¬ng trong ch−¬ng tr×nh. • HS : HÖ thèng ho¸ c¸c kiÕn thøc träng t©m ®· häc. c. tiÕn tr×nh d¹y – häc 1. Giao cho HS tù tæng kÕt kiÕn thøc c¬ b¶n cña tõng ch−¬ng. 2. Tæ chøc cho c¸c nhãm HS th¶o luËn vµ bæ sung cho nhau. 3. H−íng dÉn HS tæng kÕt kiÕn thøc d−íi d¹ng s¬ ®å hoÆc b¶ng biÓu, cã thÓ thu l¹i ®Ó chÊm vµ cho ®iÓm tõng nhãm, sau ®ã tr¶ l¹i ®Ó HS lµm tµi liÖu «n tËp. 4. H−íng dÉn c¸c nhãm HS gi¶i mét sè bµi tËp träng ®iÓm liªn quan ®Õn kiÕn thøc cña tõng ch−¬ng vµ c¶ ch−¬ng tr×nh. 5. Trao ®æi mét sè néi dung c¬ b¶n vµ chuÈn bÞ cho viÖc «n thi häc k× II ®¹t kÕt qu¶ tèt. d. mét sè bμi tËp tham kh¶o 1. Nguyªn tö cña nguyªn tè X cã tæng sè h¹t c¬ b¶n (p, n, e) b»ng 180. Trong ®ã tæng sè c¸c h¹t mang ®iÖn tÝch chiÕm 58,89% tæng sè h¹t. a) ViÕt cÊu h×nh electron cña X. b) Dùa vµo cÊu t¹o nguyªn tö cña X h·y dù ®o¸n tÝnh chÊt ho¸ häc c¬ b¶n cña nã. 2. Hai nguyªn tè X, Y thuéc hai ph©n nhãm chÝnh (nhãm A) kÕ tiÕp nhau trong b¶ng tuÇn hoµn. Tæng sè proton trong h¹t nh©n cña chóng b»ng 58. a) ViÕt cÊu h×nh electron cña c¸c nguyªn tè X vµ Y.
- 216. b) X¸c ®ÞnhvÞ trÝ cña X, Y trong b¶ng tuÇn hoµn. 3. C©n b»ng c¸c ph¶n øng oxi ho¸ – khö sau : a) K2S + KMnO4 + H2SO4 → S↓ + …… b) KI + K2Cr2O7 + H2SO4 → I2↓ + …… c) SO2 + KMnO4 + H2O → H2SO4 + …… d) FeS2 + HNO3 → NO↑ + H2SO4 + …… 4. Cho khÝ H2S t¸c dông víi dung dÞch NaOH d−, muèi thu ®−îc lÇn l−ît cho t¸c dông víi c¸c dung dÞch sau : MgCl2, AlCl3, CuCl2, FeCl2. ViÕt ph−¬ng tr×nh ph¶n øng ho¸ häc x¶y ra. 5. T×m c¸c ph−¬ng t×nh ho¸ häc gi÷a axit sunfuric víi c¸c ®¬n chÊt vµ hîp chÊt kh¸c nhau ®Ó tõ 1 mol H2SO4 gi¶i phãng ra : a) 1 4 mol SO2 b) 1 3 mol SO2 c) 1 2 mol SO2 d) 1 mol SO2 d) 1,5 mol SO2 f) 2 mol SO2 6. Cã thÓ chuÈn bÞ ®−îc mét hçn hîp hay kh«ng gi÷a : a) N−íc clo vµ n−íc hi®ro sunfua. b) N−íc clo vµ axit clohi®ric. c) N−íc clo vµ axit brom hi®ric. 7. Cã 4 lä mÊt nh·n chøa riªng rÏ tõng dung dÞch cña 4 chÊt sau : HCl, NaCl, NaBr vµ NaClO. Tr×nh bµy ph−¬ng ph¸p ho¸ häc ®Ó nhËn biÕt 4 chÊt ®ã. 8. Hoµ tan 165g hçn hîp hai muèi cacbonat vµ sunfit cña cïng mét kim lo¹i kiÒm (nhãm IA) vµo dung dÞch HCl d−. Toµn bé khÝ tho¸t ra ®−îc hÊp thô tèi thiÓu hÕt 500ml dung dÞch KOH 3M. X¸c ®Þnh tªn kim lo¹i kiÒm ? 9. H·y cho biÕt ng−êi ta sö dông yÕu tè nµo ®Ó t¨ng tèc ®é ph¶n øng trong c¸c tr−êng hîp sau ®©y : a) R¾c men vµo tinh bét ®· ®−îc nÊu chÝn ®Ó ñ r−îu.
- 217. b) §Ëp nh᮸ v«i (®−êng kÝnh ≈ 10cm) ®Ó nung v«i. c) NÐn hçn hîp khÝ N2 vµ H2 ë nhiÖt ®é cao ®Ó tæng hîp khÝ amoniac. 10. Mét oxit A chøa 30,43% nit¬ vÒ khèi l−îng. TØ khèi cña A so víi kh«ng khÝ lµ 1,59. a) X¸c ®Þnh c«ng thøc ph©n tö cña A. b) BiÕt cã c©n b»ng sau : 2A B (khÝ) (khÝ) TØ khèi cña hçn hîp (A vµ B) so víi hi®ro ë : * o 1 t C lµ 27,6. * o 2 t C lµ 34,5. α/ Khi t¨ng ¸p suÊt, c©n b»ng cña ph¶n øng trªn chuyÓn dÞch theo chiÒu nµo ? Gi¶i thÝch. β/ Khi t1 > t2 th× chiÒu thuËn cña ph¶n øng trªn lµ to¶ nhiÖt hay thu nhiÖt ? Gi¶i thÝch.
- 218. Môc lôc Trang Ch−¬ng 4 ph¶nøng oxi hãa – khö TiÕt 31. Ph¶n øng oxi hãa – khö ................................................................. 3 TiÕt 32. Ph¶n øng oxi hãa – khö (tiÕp) ...................................................... 11 TiÕt 33. Ph©n lo¹i ph¶n øng trong hãa häc v« c¬...................................... 15 TiÕt 34. LuyÖn tËp : Ph¶n øng oxi hãa – khö............................................. 21 TiÕt 35. LuyÖn tËp : Ph¶n øng oxi hãa – khö (tiÕp).................................... 27 TiÕt 36. Bµi thùc hµnh sè 1 : Ph¶n øng oxi hãa – khö............................... 35 Ch−¬ng 5 Nhãm halogen TiÕt 37. Kh¸i qu¸t vÒ nhãm Halogen......................................................... 41 TiÕt 38. Clo................................................................................................ 47 TiÕt 39. Hi®ro clorua – Axit clohi®ric vµ muèi clorua ................................. 58 TiÕt 40. S¬ l−îc vÒ hîp chÊt cã oxi cña clo............................................... 68 TiÕt 41. Flo – Brom – Iot ........................................................................... 78 TiÕt 42. LuyÖn tËp : Nhãm Halogen........................................................... 85 TiÕt 43. LuyÖn tËp : Nhãm Halogen (tiÕp) ................................................. 91 TiÕt 44. Bµi thùc hµnh sè 2 : TÝnh chÊt hãa häc cña khÝ clo vµ hîp chÊt cña clo........................................................................ 98 TiÕt 45. Bµi thùc hµnh sè 3 :TÝnh chÊt hãa häc cña Brom vµ Iot .............. 103 Ch−¬ng 6 Oxi – L−u huúnh TiÕt 46. Oxi – Ozon ................................................................................. 107 TiÕt 47. L−u huúnh .................................................................................. 115
- 219. TiÕt 48. Bµithùc hµnh sè 4 : TÝnh chÊt cña oxi, l−u huúnh...................... 122 TiÕt 49. Hi®ro sunfua – L−u huúnh ®ioxit – L−u huúnh trioxit .................. 127 TiÕt 50. Hi®ro sunfua – L−u huúnh ®ioxit – L−u huúnh trioxit (tiÕp) ......... 130 TiÕt 51. Axit sunfuric – Muèi sunfat ......................................................... 140 TiÕt 52. Axit sunfuric – Muèi sunfat (tiÕp)................................................ 145 TiÕt 53. LuyÖn tËp : Oxi vµ l−u huúnh...................................................... 151 TiÕt 54. LuyÖn tËp : Oxi vµ l−u huúnh (tiÕp)............................................. 156 TiÕt 55. Bµi thùc hµnh sè 5 :TÝnh chÊt c¸c hîp chÊt cña l−u huúnh........ 160 Ch−¬ng 7 Tèc ®é ph¶n øng vμ c©n b»ng hãa häc TiÕt 56. Tèc ®é ph¶n øng hãa häc........................................................... 167 TiÕt 57. Bµi thùc hµnh sè 6 : Tèc ®é ph¶n øng hãa häc.......................... 174 TiÕt 58. C©n b»ng hãa häc...................................................................... 177 TiÕt 59. C©n b»ng hãa häc (tiÕp)............................................................. 182 TiÕt 60. LuyÖn tËp : Tèc ®é ph¶n øng vµ c©n b»ng hãa häc ................... 191 ¤n tËp cuèi n¨m........................................................................................ 195
- 220. ThiÕt kÕ bμigi¶ng Ho¸ häc 10 – tËp hai Cao Cù gi¸c Nhμ xuÊt b¶n hμ néi ChÞu tr¸ch nhiÖm xuÊt b¶n : nguyÔn kh¾c o¸nh Biªn tËp : ph¹m quèc tuÊn VÏ b×a : tµo thanh huyÒn Tr×nh bµy : lª anh tó Söa b¶n in : ph¹m quèc tuÊn In 2.000 cuèn, khæ 17 x 24cm, t¹i C«ng ty Cæ phÇn in Phóc Yªn. QuyÕt ®Þnh xuÊt b¶n sè: 254–2006/ CXB/13b TK–46/HN. In xong vµ nép l−u chiÓu quý IV/2006.