Αμπελόκηποι Αθήνας. 100 χρόνια από τη Μικρασιατική καταστροφή. Συμμετοχή μελών της Συντακτικής και Φωτογραφικής Ομάδας του Εργαστηρίου Πληροφορικής του 56ου Γυμνασίου Αθήνας στο διαγωνισμό του Πολιτιστικού και Περιβαλλοντικού Συλλόγου Κέντρου Αμπελοκήπων. 2022 1. Συνοπτική παρουσίαση συνεντεύξεων προσφύγων που έμεναν σε προσφυγικούς συνοικισμούς των Αμπελοκήπων Αθήνας στη Συντακτική και Φωτογραφική Ομάδα του Εργαστηρίου Πληροφορικής του 56ου Γυμνασίου Αθήνας Σοφία Ντάκου: Α' τάξη 56ου Λυκείου Αθήνας

1. Η εγκατάσταση και η ζωή των προσφύγων του
1922 στους Αμπελόκηπους Αθήνας
Διαγωνισμός με θέμα τα 100 χρόνια από τη Μικρασιατική καταστροφή που
διοργανώνει ο Πολιτιστικός Περιβαλλοντικός Σύλλογος Κέντρου Αμπελοκήπων
Θέμα: Συνοπτική αναφορά σε συνεντεύξεις προσφύγων της
περιοχής των Αμπελοκήπων Αθήνας (που έχει λάβει η
Συντακτική και Φωτογραφική Ομάδα του Εργαστηρίου
Πληροφορικής του 56ου Γυμνασίου Αθήνας)
Μαθήτρια: Σοφία Ντάκου, Α' τάξη 56ου ΓΕΛ Αθηνών
56ο Γυμνάσιο Αθήνας
ΠΕΡΙΟΧΗ
ΚΑΠΠΑΔΟΚΙΑΣ

2. 2
Ενότητες
0)
Στην ευρύτερη περιοχή των Αμπελοκήπων Αθήνας στεγάστηκαν πολλοί
πρόσφυγες από τη Μικρά Ασία, αλλά και από άλλες περιοχές της σημερινής
Τουρκίας. Με βάση τις συνεντεύξεις που έχουμε λάβει από άτομα που έμειναν
σε συνοικισμούς της περιοχής των Αμπελοκήπων, θα μπορούσαμε να πούμε,
συνοπτικά, τα παρακάτω.
1) Περιοχή καταγωγής
Πρόσφυγες στους προσφυγικούς συνοικισμούς της ευρύτερης περιοχής των
Αμπελοκήπων Αθήνας ήρθαν από πολλές περιοχές της σημερινής Τουρκίας.
Πάρα πολλοί ήταν από τη Σμύρνη, τα παράλια της Μικράς Ασίας και το
εσωτερικό της Τουρκίας, όπως από την Έφεσο, το Κιρκιντζέ της Εφέσου, τη
Σπάρτη, το Βουλδούρι (Μπουρντούρ), την Αττάλεια, το Κορδελιό, τη Μαγνησία,
το Τσεσμέ, τα Αλάτσατα, το Αϊβαλί, την Πέργαμο, το Αϊδίνι, την περιοχή της
Καππαδοκίας αλλά και από την Κωνσταντινούπολη. Φυσικά θα είχαν έρθει και
από άλλες περιοχές.
Αμέσως μετά τη Μικρασιατική καταστροφή, ενώ τα τραγικά γεγονότα ήταν
ακόμα νωπά, η ελπίδα επιστροφής στην πατρίδα ήταν ζωηρή ανάμεσα στους
πρόσφυγες. Με τον καιρό έγινε κατανοητό ότι η απώλεια των "χαμένων
πατρίδων" ήταν οριστική.

3. 3

4. 4
2) Το ταξίδι της προσφυγιάς
Κάποιοι πρόσφυγες πρόλαβαν και έφυγαν πριν την καταστροφή. Όσοι δεν
πρόλαβαν κατάφεραν να διαφύγουν με κάποιο πλοίο, καραβάκι ή καΐκι από την
προκυμαία σε λιμάνια περιοχών και νησιών, όπως για παράδειγμα η Χίος, το
Ηράκλειο της Κρήτης, τα Μέθανα. Από τις περιοχές αυτές κατέφθασαν στην
συνέχεια στην περιοχή μας, κυρίως μέσω του Πειραιά. Δυστυχώς όμως πολλοί
πρόσφυγες, στην προσπάθειά τους να διαφύγουν, δεν τα κατάφεραν.
Αρκετούς τους κράτησαν οι Τούρκοι και χάθηκαν τα ίχνη τους.
Οι μεγάλες δυνάμεις ήταν αμέτοχες στην καταστροφή. Λίγοι φιλέλληνες-
άνθρωποι βοήθησαν στη διάσωση των κυνηγημένων, όπως ο Αμερικανός
πρόξενος στη Σμύρνη Τζορτζ Χόρτον και ο πλοίαρχος του Ιαπωνικού σκάφους
"Τόκεϊ Μαρού" που βοήθησαν έμπρακτα τους κυνηγημένους πρόσφυγες να
διαφύγουν από την καταστροφή.

5. 5
3) Συνοικισμοί στους Αμπελόκηπους
Όσον αφορά την περιοχή των Αμπελοκήπων πολλοί πρόσφυγες εγκαταστάθηκαν
στον συνοικισμό Κουντουριώτη, στους συνοικισμούς του Κάδμου, της Νέας
Ανατολής, στις πολυκατοικίες της λεωφόρου Αλεξάνδρας, πίσω από τις φυλακές
Αβέρωφ, στη Στέγης Πατρίδος, σε συνοικισμούς κοντά σε αυτόν, στον
συνοικισμό Γηροκομείου, κτλ.
Άλλοι πήραν παραχωρητήρια στην περιοχή του Γηροκομείου για να χτίσουν
σπίτια, σε άλλους δόθηκαν μικρές κατοικίες, ενώ άλλοι αγόρασαν με δάνειο
διαμερίσματα στις πολυκατοικίες της Λεωφόρου Αλεξάνδρας. Αρκετοί
καταπάτησαν χώρους δίπλα και όχι μόνο, από τους προσφυγικούς
συνοικισμούς.
Σε κάποιους άλλους δόθηκαν, αργότερα, διαμερίσματα.

6. 6
4) Η οικογενειακή ζωή στην Ελλάδα
Πολλοί πρόσφυγες έφυγαν από τη Μ. Ασία με τις οικογένειες τους τις οποίες,
στη συνέχεια με την εγκατάστασή τους στην Ελλάδα, μεγάλωσαν αποκτώντας
και άλλα μέλη, συζύγους, παιδιά. Άλλοι ωστόσο, στην προσπάθειά τους να
διαφύγουν, χωρίστηκαν από τους δικούς τους, ενώ αρκετές οικογένειες ήρθαν
στην Ελλάδα χωρίς τους ενήλικες άνδρες της οικογένειάς τους.
Μέσα από τις δυσκολίες προσπάθησαν να συνεχίσουν τη ζωή τους. Αρκετά από
τα ορφανά παιδιά παντρεύτηκαν με συνοικέσιο, ενώ συχνό ήταν και το
φαινόμενο των γάμων που πραγματοποιούσε μαζικά το Κράτος σε εκκλησίες και
σε γήπεδα, όπως εκείνο της λεωφόρου Αλεξάνδρας, βοηθώντας οικονομικά τους
νεόνυμφους.

7. 7
5) Η επαγγελματική αποκατάσταση των προσφύγων στην Ελλάδα
Προκειμένου να τα βγάλουν πέρα κάποιοι από τους πρόσφυγες εργάζονταν ως
έμποροι και κυκλοφορούσαν με τα άλογά τους για να πουλήσουν τα προϊόντα
τους, όπως κιλίμια, σουτζουκάκια, παστουρμάδες. Άλλοι έκαναν ψιλικατζίδικο
το σπίτι τους, άλλοι δούλευαν ως τσικογράφοι ή σιδεράδες και άλλοι
εργάζονταν σε σπίτια και εργοστάσια. Άλλοι πάλι, άνοιξαν δικές τους
επιχειρήσεις όπως μπακάλικα, γαλακτοπωλεία, φυλλαράδικα.
Οι οικονομικές δυσκολίες ωστόσο και οι αντίξοες συνθήκες ανάγκασαν ακόμη
και τα μικρά παιδιά να δουλεύουν έτσι ώστε να βοηθήσουν τους γονείς τους.
Αρκετές γυναίκες έπλεναν ρούχα και καθάριζαν σπίτια για να υποστηρίξουν την
οικογένειά τους.
1ος οργανωμένος
συνοικισμός
"Κουντουριώτη"
Σπιτάκια δίπλα
στον συνοικισμό
μεταξύ Κόνιαρη και
Μελά.

8. 8
6) «Αναμνήσεις από τους Αμπελόκηπους» μέσα από αφηγήσεις
Όσον αφορά τους συνοικισμούς των προσφύγων, υπήρχαν σπίτια που ήταν
όμοια, όπως στον συνοικισμό Κουντουριώτη. Ο κ. Κουκουμπέτσος μας έκανε ένα
διάγραμμα του δωματίου των σπιτιών. Ήταν ένας οργανωμένος συνοικισμός με
τις ελλείψεις του. Καμιά σχέση με τα διπλανά αυθαίρετα σπιτάκια μεταξύ
Κόνιαρη και Μελά ή άλλων συνοικισμών, όπως αυτού της Νέας Ανατολής, όπου
η κατάσταση ήταν πολύ άσχημη. Δεν υπήρχε νερό, τουαλέτες, φως!
Παρά τις δύσκολες συνθήκες διαβίωσης που αντιμετώπιζαν οι πρόσφυγες στη
νέα τους πατρίδα, δεν έλειπαν από τη ζωή τους οι ευχάριστες στιγμές. Πολλές
είναι οι όμορφες αναμνήσεις από τους γείτονες που κάθονταν μαζί έξω από τα
σπίτια τους, στις αυλές και συζητούσαν. Σε αυτό βοηθούσε και η γειτνίαση των
σπιτιών τους. Τα γλέντια και τα τραπέζια σε μεγάλες γιορτές και γάμους, με
μουσική και παραδοσιακά φαγητά από την πατρίδα, όπως σουτζουκάκια
σμυρναίικα, μουσακάδες, παστίτσιο κτλ, έδιναν μια ευχάριστη νότα στη
δύσκολη καθημερινότητα των ανθρώπων που νοσταλγούσαν τον τόπο τους.
Μέσα σε αυτήν την πραγματικότητα, η μόνη διέξοδος των παιδιών ήταν,
φυσικά, το παιχνίδι. Οι γονείς δε χρειάζονταν να ξοδεύουν χρήματα στην αγορά
παιχνιδιών, αφού τα παιδιά με ό,τι υλικά έβρισκαν και με την πολλή φαντασία
που διέθεταν, περνούσαν πολύ ευχάριστα. Τα υλικά τους ήταν απλά και ποικίλα,
όπως: κιμωλίες, πακέτα τσιγάρων, καπάκια από μπουκάλια και τα πεζοδρόμια.
Από τα πιο συνηθισμένα και αγαπημένα τους παιχνίδια ήταν το κουτσό, τα
μηλαρόνια, οι βόλοι, οι γκάζες, τα λακκουβάκια και το ποδήλατο το οποίο
νοικιάζανε. Η μεγάλη αγάπη όμως, των αγοριών κυρίως, ήταν το ποδόσφαιρο, το
οποίο συνήθιζαν να παίζουν σε αλάνες και οικόπεδα.

9. 9

10. 10
7) «Αναμνήσεις από την πατρίδα»
Γλυκόπικρη ήταν η γεύση που άφηνε η θύμηση των αλησμόνητων πατρίδων στους
πρόσφυγες. Από τη μια οι όμορφες αναμνήσεις της ζωής τους και των γειτόνων
τους. Ειδικότερα οι Σμυρνιοί που είχαν καλές σχέσεις με τους Τούρκους, τους
Αρμένιους, τους Εβραίους, τους Γάλλους και όλες τις άλλες εθνικότητες που
ζούσαν στη Σμύρνη, με τους οποίους ζούσαν ειρηνικά. Τα ξενοδοχεία, τα θέατρα,
οι Σχολές, όπως το Αμερικανικό κολλέγιο στη Σμύρνη, η Ιόνιος σχολή και η
Ευαγγελική σχολή, γενικότερα το αγαθό της μόρφωσης και οι ανέσεις
συντελούσαν στο αίσθημα της νοσταλγίας. Από την άλλη, η ανάμνηση του
πολέμου, του χάους της Μικρασιατικής καταστροφής, των διωγμών και των
απωλειών ξυπνούσαν άσχημα συναισθήματα, τα οποία απέτρεπαν μερικούς από
το να διηγούνται ιστορίες, τόσο από τη ζωή τους από την πατρίδα, όσο και από το
ταξίδι προς την Ελλάδα.
Η έννοια τους ήταν να επιστρέψουν κάποια μέρα στην πατρίδα τους την Μ. Ασία,
εκεί όπου είχαν εγκαταλείψει τις ανέσεις τους και τις περιουσίες τους. Την ημέρα
της καταστροφής μάλιστα πολλοί προσπαθούσαν να μαζέψουν οτιδήποτε
χρυσαφικό και πολύτιμα αντικείμενα μπορούσαν, έτσι ώστε να τα κρύψουν στις
αυλές, μέσα στο χώμα που έσκαβαν. Πίστευαν ότι θα ξαναγυρνούσαν εκεί και ότι
θα τα έβρισκαν, πράγμα όμως που δε συνέβη ποτέ. Το όνειρο της επιστροφής
στην πατρίδα έσβηνε σιγά σιγά με τον χρόνο. Πνιγόταν μέσα στην προσπάθεια και
την ανάγκη ένταξης στην ελληνική κοινωνία, μέχρι που μετατράπηκε στην ελπίδα
ότι οι απόγονοι τους θα μπορούσαν όντως κάποια στιγμή να επιστρέψουν στα
πάτρια εδάφη.

11. 11
8) Πηγές
Προηγούμενες εργασίες Συντακτικής και Φωτογραφικής Ομάδας Εργαστηρίου
Πληροφορικής 56ου Γυμνασίου Αθήνας
καθώς και:
-https://1.bp.blogspot.com/-
IiYsoHLFp1U/WU7RnjR5_PI/AAAAAAACnos/nyqkGoJm8CwilnZuJQFeHHUoMsPome
4zgCLcBGAs/s1600/22.jpg
https://www.iefimerida.gr/sites/default/files/1237152_10151693942839633_125
0808612_n.jpg
-https://1.bp.blogspot.com/-
TXFamL14XiM/Vk4Nk1cTBQI/AAAAAAAAfa8/Vw8doct_0wc/s1600/%25CF%2580%
25CE%25B1%25CE%25B9%25CF%2587%25CE%25BD%25CE%25AF%25CE%25B4%2
5CE%25B9%25CE%25B1%2B%25286%2529.jpg
-http://ebooks.edu.gr/ebooks/v/html/8547/5307/Istoria_G-Lykeiou_html-
apli/index3_5.html
-http://ebooks.edu.gr/ebooks/v/html/8547/2758/Themata-Neoellinikis-Istorias_G-
Lykeiou_html-apli/index3_
8.html
-https://www.efsyn.gr/arheio/fantasma-tis-istorias/72390_o-peiraias-ton-
prosfygon
-https://makrakomi.com/i-elliniki-kosmopolitiki-smyrni/
-https://www.mixanitouxronou.gr/omadikos-gamos-prosfygon-sto-zappeio-ena-
chrono-meta-tin-katastrofi-
tis-smyrnis/
-https://www.mixanitouxronou.com.cy/keimena-anagnoston/giati-i-tourki-
apokalousan-tin-smirni-apisti-i-taxikes-sinikies-ke-o-diachorismos-tou-plithismou-
analogos-tin-ikonomiki-tou-katastasi/

12. 12
-https://3.bp.blogspot.com/-PL31LJlGeoU/WaFa-
P147eI/AAAAAAAA4Cc/F6upvV2iY0QKGUxgMDA8GkhRgBW2SIJ_wCLcBGAs/s1600
/history1--3-thumb-large.jpg
- https://www.pancreta.gr/esadmin/uploads/image/arthra/kakatsaki/kakatsakis-
myrnmanakegete.jpg
------------------------------------------------------------------------------------------------
Τέλος
Σοφία Ντάκου
Μέλος της Συντακτικής και Φωτογραφικής Ομάδας του Εργαστηρίου
Πληροφορικής του 56ου Γυμνασίου Αθήνας
Α’ τάξη 56ου Γενικού Ενιαίου Λυκείου Αθήνας
Φιλική συμμετοχή: Πολυξένη Ντάκου