Smart Homes Magazine - Februari 2013

Smart Homes Magazine - november 2009 1
Zonnepanelen
Uneto-Vni
Energyhouse
Energiecoöperaties
Zummere Power
KnoholEM
Partners
Schneider Electric
DuoTecno
Smart Homes Award
tanteLouise-Vivensis
De sociale computer
Nieuws uit binnen-
en buitenland en
achtergronden
Zonnepanelen
Uneto-Vni
Energyhouse
Energiecoöperaties
Zummere Power
KnoholEM
Partners
Schneider Electric
DuoTecno
Smart Homes Award
De sociale computer
Nieuws uit binnen-
en buitenland en
achtergronden
themanummer energie
v a k m a g a z i n e v o o r d o m o t i c a & s l i m w o n e n
Nummer 1/2013
Prijs:€9,95

Inhoudelijke presentatiesessies • Workshops • Innovaties uit de markt
13 t/m 15 maart 2013
Jaarbeurs Utrecht
Hét platform voor ICT-toepassingen en -diensten in de zorgsector
Ga voor gratis toegang
naar zorg-en-ict.nl
Met medewerking van:
Sponsoren:
Hoofdmediapartner:
#zict13

Smart Homes Magazine - maart 2013 3
NUMMER 1 - maart 2013
smart homes magazine inhoud
Beurs Zorg & ICT, VNU Exhibitions 6
Smart Homes Award 2012
voor tanteLouise-Vivensis 10
Thema ‘Energie’ 18 t/m 29
Met bijdragen o.a. van Liander, YPS,
Uneto-Vni, Energyhouse, KnoholEM
Partner: Schneider Electric 30
Partner: DuoTecno 42
De sociale computer 50
En verder:
Agenda 4
Partnerdag 9
Nieuws 14
Verslag Consumer Electronics Show 34
Verslag Integrated Systems Europe 44
10
30
42
50
themanummer energie

Beurs
21 februari t/m 3 maart 2013
Batibouw
Locatie: Brussels Expo
Meer informatie: www.batibouw.be
Beurs
5 t/m 7 maart 2013
ELEKTRO VAKBEURS
Locatie: Evenementenhal Venray
Meer informatie: www.evenementenhal.nl
Beurs
5 t/m 9 maart 2013
CeBIT
Locatie: Hannover Messe
Meer informatie: www.cebit.de
NationaleWeek
11 t/m 16 maart 2013
Zorg en Welzijn
Meer informatie: www.zorgnieuws.nl
Beurs
12 t/m 16 maart 2013
ISH
Locatie: Messe Frankfurt
Meer informatie: www.ish.messefrankfurt.com
Beurs
13 t/m 15 maart 2013
Zorg & ICT
Locatie: Jaarbeurs Utrecht
Meer informatie: www.zorg-en-ict.nl
Congres
14 maart 2013
Congres Domotica
Locatie: Jaarbeurs Utrecht – Irene Foyer
Meer informatie: organisatie@smart-homes.nl
Beurs
14 t/m 17 maart 2013
Wonen & Co
Locatie: MartiniPlaza Groningen
Meer informatie: www.wonenencodebeurs.nl
Themabijeenkomst
19 maart 2013
KNX Themabijeenkomst
Locatie: Inn Style in Maarssen
Meer informatie: op www.knx-professionals.nl
Congres
26 maart
Active Ageing
Locatie: Maaspoort ’s Hertogenbosch
Meer informatie: hansrebers@actorion.nl
Congres
11 april 2013
Anders organiseren voor
zorgmanagers
Locatie: Het Koetshuis Nyenrode Business
Universiteit, Breukelen
Meer informatie: www.reedbusinessevents.nl
PROMOTIECAMPAGNE
5 t/m 16 mei 2013
SOLAR DAYS
Meer informatie: www.solardays.nl
Partnerdag
16 mei 2013
Partnerdag Smart Homes
Locatie: CLB, De Rijp
Meer informatie: organisatie@smart-homes.nl
Beurs
4 t/m 6 juni 2013
Safety & Security
Locatie: RAI Amsterdam
Meer informatie:
www.safetysecurityamsterdam.nl
THEMAWEEK
24 t/m 30 juni 2013
Robocup
Locatie: Genneper Parken Eindhoven
Meer informatie: www.robocup2013.org
Beurs
24 t/m 26 september 2013
Vakbeurs Energie
Locatie: Brabanthallen ’s Hertogenbosch
Meer informatie: www.energievakbeurs.nl
Beurs
30 september t/m 4 oktober 2013
Elektrotechniek
Meer informatie: www.elektrotechniek-online.nl
Beurs
20 en 21 november 2013
De Beurs Domotica &
Slim Wonen
Organisatie: Stichting Smart Homes
Locatie: Evoluon, Eindhoven
Meer informatie: www.beursdomoticaenslim-
wonen.nl, organisatie@smart-homes.nl
Beurs
7 t/m 10 januari 2014
Consumer Electronics
Show
Locatie: LVCC, Las Vegas
Meer informatie: www.CESweb.org
Beurs
3 t/m 7 februari 2014
VSK
Meer informatie: www.vsk.nl
Beurs
8 t/m 10 april 2014
Renovatie
Locatie: Brabanthallen ’s Hertogenbosch
Meer informatie: www.renovatiebeurs.nl
Smart Homes Magazine - Agenda
4 Smart Homes Magazine - maart 2013

NUMMER 1 - maart 2013
smart homes magazine redactioneel
Smart HomeS magazine - november 2009 1
Netbeheerder Liander
Zonnepanelen
Uneto-Vni
Energyhouse
Energiecoöperatie
Zummere Power
KnoholEM
Partners
Schneider Electric
DuoTecno
Smart Homes Award
De sociale computer
Nieuws uit binnen-
en buitenland en
achtergronden
Netbeheerder Liander
Zonnepanelen
Uneto-Vni
Energyhouse
Energiecoöperatie
Zummere Power
KnoholEM
Partners
Schneider Electric
DuoTecno
Smart Homes Award
De sociale computer
Nieuws uit binnen-
en buitenland en
achtergronden
themanummer energie
v a k m a g a z i n e v o o r d o m o t i c a & s l i m w o n e n
Nummer 1/2013
Prijs:€9,95
Energieleveranciers ontwikkelen nieuwe
diensten en services om hun klanten energie
te laten besparen, terwijl hun core business
het zoveel mogelijk leveren van energie is.
Toch zetten netbeheerders volop in op de
ontwikkeling van smart grids en de uitrol van
smart meters waarbij ze ook de koppeling
tussen smart meter en het energieverbruik
van apparatuur in de woning onderzoeken. Dit levert mogelijke nieuwe
diensten op. Zoek op internet naar zonnecellen of de term PV en het aan-
bod is enorm. Niet alleen consumenten maar ook installateurs zijn zoe-
kende en kunnen soms zelfs de weg niet eens vinden. De Consumenten-
bond en de ANWB kopen en verkopen tegenwoordig zelf(s) energie.
De prijzen vooral voor zonne-energie zijn op dit moment dusdanig laag
dat het voor de consument loont, ook zonder subsidie, om hierin te inves-
teren. Het rendement op de investering, gezien over een periode van 15
tot 20 jaar, is hoger dan de rente die de meeste banken geven op spaar-
geld. Niet voor niets schieten nieuwe initiatieven, zoals energiecoöpera-
ties die volop inzetten op lokaal, decentraal, kleinschalig en duurzaam,
als paddenstoelen uit de grond. Op dit moment zijn er al meer dan 300
van dergelijke initiatieven in Nederland. Verleidende technieken worden
ontwikkeld om energie te besparen. Techniek (E&W), Communicatie (in-
ternet) en ICT zijn essentieel om deze transitie te managen en lopen als
rode draad door deze ontwikkeling.
In deze transitie liggen er volop kansen voor de installatiemarkt om te be-
nutten. Immers wat adviseer je je klant en hoe integreer je al de te nemen
maatregelen in een comfortabel en vooral voor de consument praktisch
systeem. In deze editie geven we achtergrondinformatie, maar ook hand-
reikingen. Deze ontwikkelingen bieden volop kansen voor allen die actief
zijn in de domotica.
Peter Brils
Smart Homes Magazine
ISSN: 2211-8659
vijfde jaargang, nummer 1
Smart Homes Magazine is het vakmagazine voor
Domotica & Slim Wonen.
Uitgever
Stichting Smart Homes
Nationaal Kenniscentrum Domotica & Slim Wonen
Duizelseweg 4A
5521 AC Eersel
telefoon +31(0)497-514 984
info@smarthomesmagazine.nl
www.smarthomesmagazine.nl
Verschijningsfrequentie 5x per jaar
Hoofdredacteur
Theo Wubbolts
telefoon +31(0)6-2244 3587
redactie@smarthomesmagazine.nl
Redactie
Peter Brils, Kelly Buntinx, Felix van Gemen, Lonneke
Lepelaars, Dick Reijman, Yvonne van der Ven, Susan
Verheij en een bijdrage van Ruud Mattheij, Eric Postma
en Marie Postma-Nilsenová, Tilburg center for Cognition
& Communication (TiCC) Tilburg University
Leveringsvoorwaarden
Overeenkomstig regelen advertentiewezen
Vormgeving
Harry Gijsbers BNO, Hilversum
© Copyright 2013
Het auteursrecht op de redactionele inhoud van dit
vakmagazine wordt voorbehouden.
Vermenigvuldiging en/of openbaarmaking van het blad
of gedeelten daarvan op welke wijze dan ook zonder
schriftelijke toestemming van de directie is verboden.
Alhoewel de inhoud van dit vakmagazine met uiterste
zorgvuldigheid wordt samengesteld, is de directie niet
aansprakelijk voor eventuele (zet)fouten en/of schade die
daarvan direct of indirect het gevolg zou kunnen zijn.
Nederland volop in de
transitie?

D
eSlimsteWoningvanNederlandindetuinvan
het Evoluon in Eindhoven is twaalf jaar oud.
Niet echt een moderne status. Het symme-
trisch vormgegeven bouwwerk mag er dan
wel hetzelfde uitzien, achter de schermen is het huis vol
ICT-vernuft meerdere malen grondig aangepast, merkt
directeur Corien van Berlo van kenniscentrum Smart
Homes op. Of beter gezegd: achter maar ook voor de
beeldschermen en ook de schermen zelf.
Zevenmaal is het in 2001 gestarte initiatief van Smart
Homes van locatie veranderd: vanTilburg, Almere, Duiven,
Heerlen, Dokkum en Amsterdam uiteindelijk naar Eind-
hoven.“Telkens hebben we functionaliteiten toegevoegd
en weggehaald. In Eindhoven hebben we de toegepaste
ICT weer van nul af opgebouwd”, verteltVan Berlo.“In het
begin hadden we hier kilometers kabel liggen. Ook hier
heeft draadloos zijn entree gemaakt.”Helemaal draadloos
is een illusie, stelt de Smart Homes-directeur: de basis is
de draad.“Er zijn vast partijen die het hierover niet eens
met me zullen zijn, maar een kabel blijft voorlopig nog het
meest bedrijfszeker en je hebt als je de woning inricht voor
de zorg wel met een afhankelijke doelgroep te maken.”
Op de touchscreen bedieningspanelen in de Slimste
Woning zijn alle denkbare activiteiten mogelijk, van tv
en dvd’s kijken, spelletjes doen en communiceren met
de buitenwacht tot het bedienen van de video-intercom
met de voordeur en het regelen van verwarming en licht
(waar ook een losse afstandsbediening en tablet voor
zijn). Allerlei domotica is in de demonstratiewoning terug
te vinden: telemedicine, zoals een digitale medicijndis-
penser voor de dagelijkse dosering, bewegingssensoren,
val- en dwaaldetectie en energiemanagement. De Slimste
Woning is namelijk ook intelligent op het terrein van
duurzaamheid.“Domotica zelf”, lichtVan Berlo toe, krijgt
steeds meer raakvlakken met e-health en serious gaming.
“De range in de domotica wordt steeds groter. Dankzij
standaardisaties kunnen systemen steeds beter worden
geïntegreerd. Er zit een enorme voortgang in. Gelukkig,
want het zal domotica goedkoper maken.”
Nieuwsgierig zijn we naar een functionaliteit die het niet
heeft gered. Van Berlo, na enig nadenken: “Intelligent
witgoed. Het is een prima oplossing om wasmachines
en vaatwassers aan te zetten op momenten dat dit het
voordeligst is voor de energierekening. Maar destijds
zat de slimme meter die hiervoor nodig is, op een dood
spoor vanwege de privacy-discussie. Dat hebben we
toen in de ijskast gezet, maar is nu weer actueel. Een
aantal leveranciers heeft deze functionaliteit opnieuw
geïntroduceerd.”
Slim wonen
Smart Homes en VNU Exhibitions werken sinds kort
samen om de onderscheidende aspecten van domo-
tica en slim wonen op een speciaal paviljoen en met
een noviteitenroute onder de aandacht te brengen op
een aantal vakbeurzen, waaronder Zorg & ICT. Smart
Homes geeft op de beurs in maart een seminar met
onderwerpen als ‘Domotica in de zorg’, ‘Robots in de
smart homes magazine domotica congres
VNU exhibitions
Hoge vlucht voor
extramurale domotica
Flexibele, geïntegreerde woon- en zorgtechnologie blijft de toon zetten en zal domotica goedkoper
maken. Op de Vakbeurs Zorg & ICT – van 13 tot en met 15 maart in de Jaarbeurs in Utrecht – zal de komen-
de jaren de verschuiving naar extramurale toepassingen zich voortzetten. Nieuwe financieringsmo-
dellen dienen zich aan om domotica binnen het bereik van een grotere groep ouderen te brengen. Een
hoger kennisniveau en beter inzicht in de verschillende behoeften van ouderen zijn onmisbaar.

Smart Homes Magazine -maart 2013 7
zorg’en ‘Rehabilitation Gaming’.
Corien van Berlo heeft de hoge vlucht van domotica het
afgelopen decennium intensief meegemaakt.“Op tech-
nisch terrein is al ontzettend veel mogelijk. Waar we nu
aan moet werken is het kennisniveau. Domotica vereist
een ander soort installatietechnologie.Te weinig partijen
weten er nog voldoende van. Om uit te zoeken waar
ouderen behoefte aan hebben, is gerontologisch inzicht
nodig en kennis van mens-techniek interactie. Ouderen
zijn geen eenheidsworst. De behoeften verschillen, het
gaat ze niet alleen om zorg maar ook om comfort, luxe
en zelfs entertainment. Ze willen zo min mogelijk met
de gebreken van ouder worden geconfronteerd worden,
maar gewoon lekker leven en zelf kunnen bepalen of ze
een zorgalarmeringssysteem en val- en dwaaldetectie
nodig hebben. Vaak vinden ouderen het moeilijk voor
te stellen dat domotica hen iets brengt, maar het geeft
ze meer dan ze tevoren verwachten de regie over hun
leefomgeving.”
Een van de communicatiemiddelen laat ze op het tou-
chscreen op de werk- annex eettafel zien: een digitaal
post-it systeem waar mensen berichten op plaatsen, door
anderen zoals de mantelzorgers op hun systeem in te
zien. “Niet ingewikkeld en dus laagdrempelig, want je
hebt met een doelgroep te maken die veelal niet gewend
is met ICT te werken”, zegt Van Berlo.
Een toepassing voor de toekomst zijn zorgrobots. Smart
Homes ontwerpt en test een aantal robots voor oude-
ren met geheugenproblemen. In de inloopkast bij de
woonkamer van de Slimste Woning staat een gifgroen
halfhoog mannetje in een robuuste stalen behuizing op
wielen. Op zijn borst presenteert de robot een touchs-
creen, eronder prijkt een SOS-knop. Het ‘robotmaatje’,
zoals deze bij Smart Homes wordt genoemd, maakt deel
uit van een Europees project, waarin wordt onderzocht
hoe zorgrobots ouderen met geheugenbeperkingen
structuur kunnen bieden en hen helpen actief te blijven.
De robot kan ook skypen en de bewoner aan afspraken
en taken herinneren, zoals tijdig eten en drinken en
medicijnen innemen. Corien van Berlo: “Zelf was ik in
eerste instantie sceptisch, maar vol verbazing zag ik en
de onderzoekers hoe enthousiast ouderen reageerden
op de robot. Ze accepteren de robot en vinden hem
leuk. Ze geven hem zelfs een naam.”
Verschuiving
Manager Martin Wervenbos van Verkerk Service Syste-
men voorziet dat er de komende jaren een grote verschui-
ving zal plaatsvinden naar domotica voor extramurale
toepassingen.“Het beleid van de overheid is er immers
op gericht dat ouderen zolang mogelijk zelfstandig blij-
ven wonen. We zullen echter niet meer wachten met
het inzetten van domotica tot mensen meer zorg nodig
hebben.We zullen het ook inzetten om de vereenzaming
van alleenstaande ouderen tegen te gaan.”
Een nuttige toepassing is een (touchscreen) bedienings-
scherm dat draadloos (WiFi) kan communiceren en is
uitgerust met beeld-tot-beeld telefonie. “Beeldbellen
zal ouderen dichter bij familie, vrienden en mantelzor-
gers brengen. Dit systeem is uit te breiden met andere
diensten, denk aan tafeltje-dek-je, een kerkdienst of
een verbinding naar de recreatiezaal in de buurt. De
functionaliteiten zijn gericht op de directe wereld om de
bewoner heen, zodat hij het gevoel blijft houden dat hij
er nog bij hoort. Een deurvideo-verbinding kan het veilig-
heidsgevoel vergroten.”Pas in een later stadium worden
aan het systeem de domoticaoplossingen toegevoegd
die zijn toegespitst op de zorgbehoefte van de bewoner.
Denk aan een link naar het EPD of het aansluiten van
apparatuur voor het meten van bijvoorbeeld bloeddruk,
gewicht en suiker. Zorgverleners kunnen deze gegevens
op afstand uitlezen (telemonitoring). Om intramurale
verpleegoproepsystemen naar extramurale toepassingen
om te zetten, zijn weinig ingrepen nodig. “We hebben
er alleen een groter touchscreen in gezet om zo de ge-
bruiksvriendelijkheid te vergroten voor ouderen”, aldus
Martin Wervenbos.
Om domotica binnen het bereik van een bredere groep
ouderen te brengen, benadruktWervenbos dat wel nieu-
we financieringsmodellen ontwikkeld moeten worden
in het samenspel tussen leveranciers, zorgorganisaties,
verzekeraars en banken. “Extramurale inzet van domo-
tica levert al snel kostenbesparing op. Een maand zorg
in het verpleeghuis kost toch al gauw drieduizend euro
per persoon.Voor dat bedrag kun je een huis prima met
ICT inrichten.” Ook denkt Wervenbos aan eenvoudige
sensoring-toepassingen, die niet veel hoeven te kosten,
maar kinderen en zorgverleners in staat stelt kwetsbare
ouderen op afstand te volgen.
Smart Homes-directeurVan Berlo stelt dat een basis van
domotica al heel efficiënt kan zijn.“Natuurlijk blijf er een
groep van early adopters die alle toeters en bellen in huis
wil hebben en zich dat kan veroorloven. De basis voor
domotica blijft dat de inzet ervan functioneel moet zijn.
Het gaat om de kunst van het weglaten. Oplossingen
zoals sensoren die meten hoe vaak een koelkastdeur
opengaat of het toilet doorgespoeld wordt, zijn niet
zo ingewikkeld, maar gebruiken we nog onvoldoende.
Domotica kan al snel veel goeds brengen.”
Zorg & ICT 2013
De vakbeurs Zorg & ICT richt zich op ICT toepassingen
en diensten in de zorgsector. Op de beurs is veel aan-
dacht voor domotica; in de vorm van producten van
exposanten en in de vorm van kennissessies. Zo vindt
de bezoeker op het Zorg Kenniscentrum informatie op
het gebied van domotica, interoperabiliteit in en tus-
sen zorginstellingen, zorg met ICT en domotica in de
langdurende zorg.

Naast het onderwerp domotica is op Zorg & ICT aandacht
voor noviteiten en innovaties op het gebied van advies,
detachering, beveiliging, hardware, infrastructuur, web-
diensten, opleiding en training, zorg specifieke software,
generieke software, outsourcing en telecommunicatie.
Gelijktijdig vindt in hal 7 t/m 9 van Jaarbeurs Utrecht de
vakbeurs Zorgtotaal plaats.
Meer informatie is te vinden via www.zorg-en-ict.nl.
Domotica Congres
14 maart 9.30 -12.00
Irene Foyer
Programma
09.30 – 10.00 uur
Ontvangst met koffie
10.00 – 10.30 uur
Domotica in de zorg: stand van zaken
Corien van Berlo – Stichting Smart Homes
Vanuit het Nationaal Kenniscentrum voor Domotica & Slim Wonen
wordt er gekeken naar de ervaringen bij gerealiseerde projecten en
naar de aanstaande ontwikkelingen van domotica in de zorgsector.
10.30 – 11.00 uur
Robotmaatje op een PG-afdeling
Arie Maas – Ananz
“Robots in de zorg! Op een PG-afdeling!Waarom doet zorgorganisatie Ananz hieraan mee?Wat willen ze bereiken?
Wat doet robotmaatje MAX precies? Wat zijn de eerste bevindingen? En wat is de impact op de organisatie? Arie
Maas, teamleider bij Ananz en Claire Huijnen, onderzoekster bij Smart Homes, vertellen over deze succesvolle
proef en over de toekomstplannen.”
11.00 – 11.30 uur
Samen dienstverlening vormgeven
Rehabilitation Gaming
Henk Herman Nap – Smart Homes
Serious gaming wordt steeds meer toegepast om motorische, cognitieve en sociale vaardigheden te trainen.
De voornaamste voordelen van rehabiliation gaming zijn gerelateerd aan de motivatie om te revalideren, ob-
jectieve metingen en de personalisatie van de behandeling. Henk Herman Nap gaat in op de effectiviteit van
serious gaming in het revalidatieproces en presenteert hij voorbeelden van games, technieken en suggesties
voor toekomstig onderzoek.
11.30 – 12.00 uur
Winnaar Smart Homes Award 2012 - stichting tanteLouise-Vivensis
Wilfried Aper- stichting tanteLouise – Vivensis
De vijfde Smart Homes Award ontving deze zorginstelling voor toepassing van vernieuwende techniek om
dementerende bewoners van woonzorgcentrum Onze Stede in Steenbergen meer bewegingsvrijheid te geven.
Het project leefcirkels van stichting tanteLouise-Vivensis maakt het mogelijk dat dementerende bewoners in
hun vertrouwde appartement in het verzorgingshuis kunnen blijven wonen. Systeemintegrator Consyst heeft
leefcirkels geïntroduceerd waardoor elke individuele bewoner zoveel mogelijk vrijheid krijgt en toch beschermd
woont. Er wordt gebruik gemaakt van een elektronisch armbandje voor bewoners waardoor deuren open gaan
of juist gesloten blijven (dwaalpreventie). Indien de bewoner onverhoopt toch buiten de voor hem aangemerkte
leefcirkel komt dient het armbandje ook als dwaaldetectie.
De verregaande inzet van domotica is overdraagbaar naar alle woonzorgcentra in Nederland waar men een
oplossing zoekt voor ontwikkelingen als de toename van zware zorg, het tekort aan verpleeghuisplaatsen. In de
presentatie wordt ingegaan op de beleidsmatige, zorginhoudelijke en technische kant van dit innovatieve project.

De volgende partnerdag vindt plaats op 16 mei.
We zijn dan te gast bij CLB, G.G. Schipperstraat 24, De Rijp.
smart homes magazine
Theo Wubbolts
Partnerdag
Op donderdag 10 januari j.l. organiseerde Smart
Homes een Nieuwjaarsborrel voor de leden van
de partner community. Nieuwe plannen werden
aangekondigd en samen met de partners brach-
ten we een toOst uit op het nieuwe jaar.

D
e West-Brabantse instelling tanteLouise-
Vivensis heeft twintig locaties waar oude-
renzorg geboden wordt, waarvan twee in
Steenbergen. Daarnaast levert de organi-
satie thuiszorg. Mede door de landelijke wijzigingen in
de zorg en de toenemende zorgzwaarte van cliënten
is er steeds meer behoefte aan verpleeghuisplaatsen.
“Dit was aan de orde in woonzorgcentrum Onze Stede,”
zegt Sjaak de Winter, rayonmanager bij de stichting.
smart homes magazine Smart Homes Award
Susan Verheij
Smart Homes Award voor tanteLouise-Vivensis
Met Leefcirkels meer kwaliteit
van leven oudere bewoners
TanteLouise-Vivensis is de winnaar van de Smart Homes
Award 2012. Hun project Leefcirkels werd geroemd, omdat
het een voorbeeldproject is voor andere verzorgingshui-
zen in Nederland. Zij maken het met vernieuwende techni-
sche toepassingen mogelijk dat dementerende bewoners
in hun vertrouwde appartement in het verzorgingshuis
kunnen blijven wonen in plaats van hen, zoals gebruike-
lijk is, verplicht te laten verhuizen naar een verpleegunit.

“Dat heeft nogal wat voeten in aarde. We zouden fors
moeten verbouwen en verhuizen heeft grote impact op
het leven van bewoners.
De zorgzwaarte van cliënten wordt ingedeeld in zorg-
zwaartepakketten (ZZP’s). Dementerende cliënten met
een ZZP5 indicatie hebben recht op verpleeghuiszorg
met bijbehorende veiligheid en toezicht in het kader
van de wet BOPZ (binnenkort wet Zorg en Dwang).
Zorgorganisaties mogen niet meer vrijheidsbeperkende
maatregelen toepassen dan absoluut noodzakelijk is
voor de veiligheid. Dit vergt van instellingen een andere
benadering van hun zorgprocessen. Binnen tanteLouise-
Vivensis hebben we eerder al een visie op domotica
geformuleerd omdat wij denken dat dit oplossingen
biedt voor problemen waar de ouderenzorg voor staat.
Kijken naar alternatieven
In woonzorgcen-
trum Onze Stede in
het West-Brabantse
Steenbergen (23.000
inwoners) wonen
115 ouderen naar
hun zin. Katja Drost,
beleidsmedewerk-
ster bij tanteLouise-
Vivensis reageert:
“Vanuit de lokale
cliëntenraad en fa-
milieleden van be-
woners kwam de vraag of we die verhuizing voor deze
dementerende bewoners konden voorkomen.Wij vinden
dat we serieus naar alternatieven moeten kijken. Daarbij
wegen we ook af hoeveel meer kwaliteit van leven het
de bewoners oplevert als zij niet hoeven te verhuizen.
Uiteraard is er ook gekeken naar de kosten van bouw-
technische aanpassingen aan het bestaande pand of
zelfs nieuwbouw. Ook houden we al rekening met een
toekomstig personeelstekort in de zorg. Afwegingen op
basis van prognoses, wensen, zorgprocessen en kosten
dus. Het bestuur was al snel van mening dat dit ver-
zorgingshuis als het ware moest worden voorbestemd
voor meerdere doelgroepen. We maken locaties met
domotica toekomstbestendig.”
Leefcirkel persoonlijk in te stellen
Systemintegrator Consyst uit St-Oedenrode werd door
het bestuur van tanteLouise-Vivensis aan tafel gevraagd.
Op de vraag waarom gekozen is voor Consyst is rayon-
manager Sjaak de Winter duidelijk: “We hebben eer-
der met hen gewerkt en zij kijken niet alleen naar een
technische oplossing, maar ook naar de implementatie
hiervan in zorgprocessen. Zo hebben zij een toegepaste
gerontoloog in dienst, waardoor ze ons beter aanvoelen
en beter kunnen adviseren.” De vraag aan Consyst was
het bestaande woonzorgcentrum zodanig technisch
aan te passen dat de bewoners met een indicatie voor
zzp5 er op een veilige manier kunnen blijven wonen.
Consyst kwam met
het idee om in het
huidige gebouw zo-
geheten leefcirkels
te creëren. Directeur
Rob Mandigers legt
uit: “Ouderen met
zzp-5 krijgen een
polsbandje met een
detectorcel. Deze
kan eventueel ook
in een schoen ge-
plaatst worden. Dit
Schilderijlijst fungeert als
detectielus

device zorgt er in combinatie met een detectiegebied,
gecreëerd door lussen in vloeren en muren, voor dat
bepaalde ruimtes zoals het trappenhuis en de buiten-
ruimtes voor hen niet toegankelijk zijn. Per persoon is
in te stellen hoe groot, en dus hoe veilig, zijn of haar
leefcirkel is. Bewoners krijgen letterlijk meer leefruimte.”
Techniek dient de mens
Eén van de bewoners laat zien wat er gebeurt als hij
onverhoopt toch buiten de voor hem aangemerkte
leefcirkel komt.Vanuit zijn polsdetector gaat direct een
signaal naar het verzorgend personeel die dat zien op
hun dect-telefoon die ze bij zich dragen. In mum van
tijd staan twee verzorgsters bij de deur om de bewoner
te begeleiden naar een veiliger deel. “Het gaat er dus
niet alleen om de juiste technische toepassingen te
bedenken, maar met de opdrachtgever te kijken naar
aanpassing van zorgprocessen,”benadrukt Rob Mandi-
gers. Het verplegend personeel heeft trainingen gehad
en is binnen korte tijd gewend geraakt aan de nieuwe
werkwijze. Ook die veranderde werkwijze is dus ingebed
in het beleid. Tot verbazing van de redacteur kan deze
bewoner zelfs gewoon met de lift. “Die is veilig voor
hem.”Sjaak deWinter haakt in:“Het mooie is dat overige
bewoners de ouderen die een polsbandje dragen extra
ondersteunen. Ze begeleiden hun medebewoners bij-
voorbeeld weg van een deur of juist naar het restaurant
en functioneren daardoor mede als mantelzorger. Een
positief en vooral onverwacht effect.”
Meer dan jammer
Momenteel dragen bij Onze Stede zeven bewoners
een dergelijk polsbandje. Dat worden er meer. Echter
cliënten met gedragsafwijkingen (bijvoorbeeld zzp7)
die storend zijn voor de overige bewoners zullen wel
naar een verpleeghuis moeten verhuizen, dat betreft
echter slechts 5% van de cliënten met dementie.
Systemintegrator Consyst heeft de installatie technisch
en functioneel in bedrijf gesteld en heeft het systeem
pro-actief en online in beheer. Onder regie van Consyst
is de telefonie en de bekabeling verzorgd door partners.
Rob Mandigers vervolgt: “Wij hebben elkaar echt ge-
vonden in de samenwerking. Er wordt in onze branche
veel vanuit de techniek geïnnoveerd, terwijl het in mijn
ogen echt om procesinnovatie in de zorg gaat, én om
innovatie in de businesscase. Dat is echt andere koek dan
je product aanbieden aan een zorginstelling zoals nog
veel gebeurt. Systemen zijn er niet meer voor tien jaar,
maar moeten zich aanpassen aan veranderde zorgvraag
en eisen in weten regelgeving. Wij hebben gekeken
naar bestaande processen, gewenste veranderingen. En
ook relevant, naar draagvlak bij bestuur, zorgpersoneel
en bewoners. Die drie groepen moeten zich er in kun-
nen vinden. Pas dan kun je als systemintegrator gaan
ontwerpen en implementeren. Ik durf te stellen dat onze
branche al jaren een slechte performance voor de zorg
levert. Ze spelen slecht in op de vraag en dat is meer dan
jammer. Besef dat je te maken hebt met zorgpersoneel,
niet met techneuten. Hoe wil de zorg met techniek gaan
werken? Niet andersom.”
Zelfs vrij naar buiten
Anderzijds kan gesteld worden dat zorgorganisaties
veelal nog niet toe zijn aan toepassingen van domo-
tica. Katja Drost, beleidsmedewerker: “Bij tanteLouise-
Vivensis heeft domotica een prominente plaats gekre-
gen in het beleid. Het bestuur en managementteam
voelen zich daartoe gedwongen door de toenemende
personeelstekorten in de zorg, de lagere vergoedingen
vanuit het ministerie en verzekeraars, maar zeker ook
omdat domotica de kwaliteit van de zorg kan vergro-
ten. Zowel voor bewoners als voor medewerkers. Wat
we in woonzorgcentrum Onze Stede hebben geleerd,
leggen we beleidsmatig vast en passen we ook toe in
overige zorgcentra en nieuwbouwprojecten van onze
organisatie. Zo wordt in Bergen op Zoom een nieuw
complex gebouwd waar de leefcirkels zelfs tot buiten
zijn doorgevoerd. Bewoners kunnen zich dan vrijelijk
begeven in bepaalde buitenruimtes zonder dat daar
een verzorgende aan te pas hoeft te komen”. Het idee
van de leefcirkels is ook in andere gebouwen en woon-
omgevingen toe te passen, zo lang de projectie maar
goed ge-engineerd is.
Meegevallen
De financiële investering is tanteLouise-Vivensis
meegevallen. Sjaak de Winter vertelt dat ze inclusief
de centrale apparatuur voor verpleegoproep en het
platform minder dan 70.000 euro hebben uitgege-
ven. “Bouwkundige aanpassingen en verhuizingen
zouden fors duurder zijn uitgevallen. Een bijkomend
maatschappelijk voordeel is dat zzp-cliënten in een
V.l.n.r.: Rob Mandigers, Sjaak de Winter en Katja Drost

verzorgingshuis minder zorgkosten hebben dan
wanneer zij in een verpleeghuis zouden wonen.”
Rob Mandigers zegt dat het engineeren voor Consyst
veel tijd heeft gekost. “Wij zijn er zeker niet rijk van
geworden, maar hebben er zelf ook veel van geleerd
en hebben nu wel een prachtsysteem op poten ge-
zet dat ook elders toe te passen is.” Hij vindt het een
opsteker dat de scepsis die breed voelbaar was, zo-
wel bij managers, verzorgers, familieleden als bij de
inspectie voor de Volksgezondheid, weggevallen is.
De inspectie voor deVolksgezondheid en het Ministerie
zijn zelfs positief over deze domotica-toepassing. Sjaak
deWinter zegt trots:“Ze hebben schriftelijk aangegeven
dat deze werkwijze voldoet aan de BOPZ-wetgeving en
zijn ter plekke komen ervaren hoe het voor bewoners
is en waren heel enthousiast. Dat is echt uniek en een
absolute opsteker.” Ook de reactie
van het zorgkantoor (die zorgdragen
voor betaling AWBZ-gelden) is posi-
tief. Reden te meer voor tanteLouise-
Vivensis om hun visie en ervaringen
uit te dragen. “Het is ons met inzet
van techniek en organisatie gelukt
om meer kwaliteit aan het leven
van onze bewoners toe te voegen.
Dat stukje maatschappelijke verant-
woordelijkheid dragen we graag uit
in de hoop dat ook andere ouderen
in het land daarvan mogen profi-
teren.” Katja Drost besluit met: “We
willen immers allemaal prettig oud
worden en zo lang mogelijk een vrij
gevoel hebben.”
Ook in Voorschoten
Ook bij woonzorgcentrum Topaz Vliet-
wijk in Voorschoten worden leefcirkels
toegepast, zij het met een ietwat andere
aanpak. Dit centrum werd in mei 2012
geopend en huisvest in tien woningen
zo’n zestig mensen met dementie. Zij
kennen vier leefcirkels, van leefcirkel 1
die zich beperkt tot de eigen woning,
tot leefcirkel 4 die toegang biedt tot
het hele pand. Medewerkers hebben
flink moeten wennen, inmiddels wil
men niet meer terug naar de deuren
met cijfersloten.

smart homes magazine NIEUWS
ETAP bekroond
met iF Product
Design Awards
De jury van de internationaal gerenom-
meerde iF Awards heeft drie ETAP-armaturen
bekroond voor hun in het oog springende
design. Zowel K9 (noodverlichting) als de
LED+LENS™-armaturen U7 en R7 wonnen een
iFProductDesignAward.Dezeawardsworden
sinds 1953 uitgereikt en is een van de meest
prestigieuze designprijzen ter wereld. De in-
ternationale jury beoordeelt de inzendingen
onder meer op vormgeving, materiaalkeuze,
afwerking, ergonomie en impact op het mi-
lieu. De ETAP-inzending voor de iF Awards
2013 bestond uit drie nieuwe producten: de
volledig vernieuwde K9 (noodverlichting) en
tweeledarmaturenvooralgemeneverlichting
U7 (inbouw) en R7 (opbouw en gependeld).
Deze laatste maken gebruik van de door ETAP
ontwikkeldeLED+LENS™-technologie:eenuit-
gekiendecombinatievanhoogvermogenleds
en individuele lenzen.
Cradle to Cradle‘goeroe’Michael Braungart lan-
ceerde in december 2012 het eerste Cradle to
Cradle werkkledingmerk: Rework. Dit is werk-
kleding die uiteindelijk niet in de vuilnisbak be-
landt, maar in de toekomst juist uit ‘de vuilnis-
bak’komt. Een innovatie uit onverwachte hoek.
Braungart:“De bal ligt nu bij de ondernemers. Zij
zijn aan zet om hun bedrijfskleding duurzaam
in te kopen. Rework is slimmer dan recyclen,
het is upcyclen.”Deze workwear is het resultaat
van een bijzondere samenwerking tussen be-
drijfskledingproducent Van Puijenbroek Textiel,
textieldienstverleners Berendsen en Lavans en
afvaldienstverlener Van Gansewinkel. De be-
drijfskledingiszoontworpendatalleonderdelen
opnieuw kunnen worden gebruikt. Er worden
Cradle to cradle principe als basis
voor werkkleding
nieuwe garens gesponnen of compost gemaakt
van de oude werkkleding. Het is een innovatief
én duurzaam concept met een herkenbare kwa-
liteit. Passend bij innovatieve bedrijven. Cradle
to Cradle is meer dan recyclen. Al tijdens het
ontwerp en de productie wordt slim gewerkt.
Dave Huitema benoemd tot
hoogleraar Milieubeleid
Dave Huitema is benoemd tot hoogleraar Milieubeleid aan de Open Universi-
teit. Hij zal onderwijs verzorgen en onderzoek doen naar de maatschappelijke
en bestuurlijke aspecten van milieu- en duurzaamheidsthema’s. Huitema’s
interesse gaat uit naar de lerende en innoverende overheid. Vanaf 2010 is
hij universitair hoofddocent Milieubeleid bij het Instituut voor Milieuvraagstukken (IVM) van de Vrije
Universiteit Amsterdam. Hij legt zich toe op de studie van waterbeheer en klimaatverandering. Aan
de VU is hij tevens onderwijsdirecteur van de afdeling Milieubeleidsanalyse en coördineert hij het
onderzoekscluster Adaptief Bestuur. Huitema blijft naast zijn aanstelling aan de OU werkzaam bij het
Instituut voor Milieuvraagstukken van de Vrije Universiteit Amsterdam.
DeVKG Architectuur-, Renovatie- en Publieksprijs
2012 zijn uitgereikt.Winnaars zijn respectievelijk
Woonzorgcomplex en Kulturhus Kaleidoscoop in
Nieuwkoop, Duurzaam wonen op maat - 6 wo-
Certificering
van bodem-
energie
Bodemenergie is een succesvolle, duurzame
techniek, die steeds meer wordt toegepast. De
overheid gaat een erkenningsplicht invoeren.
Brancheorganisatie BodemenergieNL (voorheen
NVOE) heeft in dat kader de ‘leergang bodem-
energie’ ontwikkeld. Groei van deze duurzame
techniek is een goede zaak. Doel van de erken-
ningsplicht is waarborgen dat bodemenergie-
systemen robuust en betrouwbaar zijn en daad-
werkelijk energiebesparing opleveren. Met de
certificering wordt de eigenaar beschermd, die
meestal niet ter zake onderlegd is. De overheid
heeft BodemenergieNL opdracht gegeven om
opleidingenteontwikkelen.Paralleldaaraanwor-
den Cito-vakexamens ontwikkeld. Bedoeling is
dat per 1 juli 2013 de erkenningsplicht ingaat,
met een overgangsperiode van 1 jaar. Specifiek
zijn de eisen voor personeel.
Architectuur – renovatieprijs 2012
uitgereikt
ningen Freesialaan in Leende en Basisschool De
Springplank in Leek. De uitreiking vond plaats
tijdens deVKG Architectuurdag in de Hermitage
in Amsterdam.

Het Japanse bedrijf Fujitsu General is als driehon-
derdstelidtoegetredentotdeinternationaleKNX
Association. Nog maar twee jaar geleden trad
Cisco toe als tweehonderdste lid. De KNX Asso-
ciationiszeerenthousiastoverdetoetredingvan
FujitsuGeneral,omdatdeJapansefabrikantentot
ophedensterkdeneiginghaddenvasttehouden
aan eigen nationale protocollen en standaarden.
Fujitsu General, dat internationaal een grote spe-
ler is op het gebied van airco’s, elektronische
productenenIT-gerelateerdesysteemproducten
endiensten,kiesternubewustvooromeenKNX-
productportfolio op te bouwen. Daarbij start het
bedrijf met de ontwikkeling en productie van
KNX-interfaces naar hun aircosystemen. In de
afgelopentweejaaris KNXgegroeidmethonderd
fabrikanten uit maar liefst 33 landen. Hoewel
dit aantoont dat er voor KNX wereldwijd veel
Fujitsu General 300ste lid
KNX Association
belangstelling bestaat, komt veel groei op dit
moment voornamelijk uit Azië. China is wat groei
betrefteenkoploper,maarooklandenalsTaiwan,
Singapore, Indonesië en Zuid-Korea maken de
switch naar KNX. Elders in Azië blijkt ook India
een steeds grotere supporter en omarmt in be-
langrijke mate KNX als hét protocol (standaard)
voor woningen gebouwautomatisering. In al
de genoemde landen zijn inmiddels gecertifi-
ceerde trainingscentra opgericht en tevens zijn
er nationale KNX verenigingen actief.
Zorgtechnologie is in opkomst. Inmiddels heeft
ruimdehelftvandezorginstellingeneendomoti-
casysteem. 13% heeft daarnaast plannen om een
systeem te plaatsen. Dit blijkt uit de BouwKennis
ZorgBouwplannenScan2012.Dezeontwikkeling
biedt toeleveranciers, installateurs en andere
bouwers kansen. De meeste systemen die nu ge-
plaatstzijn,zijnvooralbedoeldvoordeveiligheid
van patiënten en om zorg op afstand te bieden.
- Drie op de tien zorginstellingen heeft geen
13% zorginstellingen heeft plannen voor
domoticasysteem
domoticasysteem en geen plannen
- Zorg op afstand voor kwart zorginstellingen
belangrijkste reden voor systeem
- Comfort voor grote zorginstellingen belangrij-
ker dan voor middelgrote zorginstellingen
Door deze slimme systemen kunnen patiënten
langer zelfstandig leven en krijgen zorgverleners
een steuntje in de rug. BouwKennis onderzocht
waarin zorginstellingen momenteel investe-
ren. Daarvoor zijn ziekenhuizen, middelgrote
zorginstellingen (minder dan 100 bedden/150
FTE) en grote zorginstellingen (meer dan 100
bedden/150 FTE) ondervraagd. Nog niet alle zor-
ginstellingen hebben momenteel een domoti-
casysteem of zelfs plannen hiertoe. Gemiddeld
bijna drie op de tien instellingen geeft aan geen
systeemtehebbenengeenplannenomeréénte
plaatsen. 13% geeft daarentegen aan nog geen
systeem te hebben, maar dit wel van plan te zijn.
Een verlicht beeldplafond creëert een sfeervolle
en ruimtelijke beleving op kantoor of in overige
gebouwen. LedSEE introduceert plafondvisuals
met energiezuinige ledverlichting. Dit nieuwe
systeem heeft een zeer laag energieverbruik en
een ultra-lange levensduur. Door de hoge at-
tentiewaarde zijn ze ook geschikt voor zorgen
winkellocaties, in wellnesscentra en in horecage-
legenheden. De duurzame oplossing van LedSEE
geeft veel creatieve mogelijkheden. Denk aan
een lichtmozaïek op school, een stralend blauwe
hemel op kantoor of een rustgevend bos bij de
tandarts. Dergelijke plafondvisuals zorgen voor
eenprettigersfeerineengebouwenmakendoor
het gebruik van licht van bovenaf het werken
prettiger.Devisualspasseninvrijwelelksysteem-
plafond. De full colour prints zijn eenvoudig te
verwisselen. LedSEE is een merk van Actionsign.
Plafondvisuals
verhogen
ruimtebeleving
Deze week is het platform Duurzaam Wonen
geïntroduceerd; een multimediaal consumen-
tenplatform over duurzaam wonen, naar een
idee van het team ‘Klantgerichte oplossingen
voor duurzame woningverbetering’ van de Ac-
tieagenda Bouw. Het platform is juist niet ge-
richt op milieu of techniek, maar op lifestyle en
comfort. Initiatiefnemers zijn de mediabedrijven
Sanoma Media en Duurzaam Gebouwd. De web-
site www.langlevejehuis.nl is het centrale punt.
Nadat deze site medio april 2013 live is, wordt
de introductie door een groots media offensief
ondersteund. De bedoeling van het platform is
omwoningeigenareninNederlandnietalleente
enthousiasmeren voor duurzaam wonen, maar
ook om hen tot concrete actie aan te zetten.“We
pakken dat op vanuit wooncomfort en lifestyle”,
aldus Joost Prikker, Sales Manager bij Sanoma
Media.“Doen we dit goed, dan gaat verbouwen
sexy worden. Het moet leuk, groots en meesle-
pend worden.” Marjet Rutten, trekker van de
actie‘Klantgerichte oplossingen voor duurzame
woningverbetering’: “Met de communicatie-
kracht van deze partijen, kan geen consument
straks meer om duurzaam wonen heen. Het
kan een enorm vliegwiel voor de renovatie- en
onderhoudsmarkt worden en biedt daarmee
meteen een enorme kans voor de bouwen
installatiesector.”
Consumentenplatform over
duurzaam wonen gelanceerd

smart homes magazine NIEUWS
Het splinternieuwe zwembad De Vrolijkheid in
Zwolle is het meest energiezuinige zwembad
van Europa. Het is onder andere volledig werd
voorzien van ledverlichting. De meest geavan-
ceerde duurzame technieken zorgen ervoor dat
er momenteel geen energiezuiniger zwembad
gebouwd kan worden dan het nieuwe Zwolse
zwembad. Het zwembad is uitgerust met een
indrukwekkend pakket aan energiebesparende
technieken.De maatregelen omvatten o.a. zon-
nepanelen (2550m2
), verhoogde isolatie, een
warmte terugwinsysteem, spoelwater en koel-
systeem, grijs water circuit, HR elektromotoren
op luchtbehandelingskasten, aansluiting op
biomassa installatie, een zonneboiler en led-
verlichting.
Zwembad Zwolle compleet in LED
ZwembadDeVrolijkheidheeftnietalleeneen
primeuropalgemeenduurzaamheidsniveau.
Wat het nieuwe zwembadencomplex echt
uniek maakt is de verlichting. Het nieuwe
Zwolse bad is het allereerste openbare
zwembad in Europa dat volledig voorzien
is van led-verlichting van EVA Optic. Zowel
de basisverlichting als sfeerverlichting en
onderwaterverlichting. Tot voor kort waren
er nog geen led-oplossingen beschikbaar
met voldoende capaciteit om te voldoen aan
de geldende normen en eisen in zwembaden,
zowel op gebied van lichtsterkte als de ophan-
gingen en waterdichtheid. EVA Optic is de enige
fabrikant die met led zonder compromissen t.a.v.
lichtsterkte,lichtkleuroffunctionaliteitprojecten
aankan.LEDbiedteenzwembadmogelijkheden
welkemetconventioneleverlichtingonhaalbaar
zijn. Denk bijvoorbeeld aan het dimmen van de
verlichting, iets dat met TL (bijna) onmogelijk
is. Alle verlichting in de zwemzaal is aangeslo-
ten op een centraal besturingssysteem. Zo kan
per bad, per type lamp en zelfs per individuele
led-lamp de lichtsterkte en zelfs de kleur (on-
derwaterverlichting) worden bepaald. Nu kan
voor ieder type activiteit in het zwembad een
anderverlichtingsprogrammawordeningesteld.
Bij feestelijke activiteiten zoals discozwemmen
zorgt de verlichting juist voor een complete me-
tamorfose met een kleurenspektakel afgestemd
op de gewenste sfeer.
SpeciaalvoordeVeluxlichtkoepelintroduceerde
de Velux Groep tijdens de BouwBeurs een elek-
trische buitenzonwering op zonne-energie. De
buitenzonwering zorgt ervoor dat de warmte in
ruimtes onder het platte dak aanzienlijk wordt
vermindert. Velux lichtkoepels hebben een
glaselement met HR++ veiligheidsbeglazing
direct onder de lichtkoepel. De buitenzonwering
past tussen het glaselement en de koepel in.
De zonnestralen komen dus wel via de koepel
naar binnen, maar worden door de buitenzon-
Warmtereductie en energiebespa-
ring onder het platte dak
wering voor 88% tegengehouden. Door de
combinatie van een elektrische buitenwering
op zonne-energie in de zomer, het efficiënte
gebruik van passieve zonne-energie in de win-
ter en natuurlijke ventilatie, kan energie wordt
bespaardeneenuitgebalanceerdbinnenklimaat
worden gecreëerd. De Velux-buitenzonwering
op zonne-energie beschermt de ruimte onder
het platte dak tegen de warmte van de zon en
zorgt in combinatie met de ventilatiemogelijk-
heid van de lichtkoepel voor een comfortabel
binnenklimaat. De buitenzonwering verlaagt de
g-waarde van de lichtkoepel tot ongeveer 0,12,
watenergiebespaart.Daarnaastzorgtdebuiten-
zonwering in de ruimte voor‘zacht’en sfeervol
daglicht en privacy. De stroomvoorziening van
de buitenzonwering wordt geregeld door een
geïntegreerde accu die wordt opgeladen door
een zonnepaneel. De accu heeft een energiebuf-
fervoorgebruikinperiodenmetminderdaglicht.
Wanneer de accu volledig is opgeladen kan de
buitenzonwering 360 keer commando’s uitvoe-
ren. De buitenzonwering op zonne-energie is
draadloos en daardoor eenvoudig van buitenaf
op het glaselement te monteren. De buiten-
zonwering op zonne-energie is voorzien van
io-homecontrol® technologie en kan met een
afstandsbediening radiografisch worden be-
diend vanaf iedere plek in het gebouw.Wanneer
deventilerendelichtkoepelopenstaat,sluitdeze
zich door de regensensor automatisch weer bij
de eerste regendruppels.
De buitenzonweringen op zonne-energie zijn
verkrijgbaar voor acht verschillende maten
lichtkoepels. De buitenzonweringen worden
geleverd met een CE markering en 3 jaar fa-
brieksgarantie en werden officieel geïntrodu-
ceerd tijdens de Internationale BouwBeurs 2013.

De HE 7 vanThyssenKrupp Encasa is een lift voor
particuliere woningen met een zachte aandrij-
vingstechniek, waardoor de beweging nauwe-
lijks voelbaar is en de lift zeer comfortabel is
in gebruik. De lift is in vijf typen beschikbaar
en wordt op maat gemaakt, zodat deze naar
persoonlijke smaak geïntegreerd kan worden in
het interieur of juist als blikvanger aan de gevel
gebouwd kan worden. De exclusieve huislift is in
bijna elke woning inpasbaar, doordat de instal-
latie minimale aanpassingen aan het huis vereist.
ThyssenKrupp Encasa komt met
nieuwe lift voor particulieren
“Men denkt vaak dat de installatie van een lift in
huis een groot en complex project is. De HE 7 kan
echter relatief eenvoudig ingebouwd worden
en is daardoor zowel geschikt voor nieuwbouw
als bestaande woningen”, aldus Arina van Oost,
managing director van ThyssenKrupp Encasa.
In KerkradeWest zijn 95 woningen opgeleverd, die
zijn gerenoveerd naar bijna 0-energiewoningen.
Het is de eerste slag in een grootschalig renova-
tieproject.Volgens de initiatiefnemer, woningcor-
poratie Heemwonen is dit het eerste seriematig
gerenoveerde project naar bijna 0-energiewonin-
gen. Daarmee zou het project uniek zijn in Europa.
Het renovatieproject is gestart in het kader van
Woningen Kerkrade van F naar A++
de overheidsdoelstellingen om twintig procent
energiereductie te hebben gerealiseerd in 2020.
BijhetprojectindewijkKerkrade-Westisgereno-
veerd naar passief-huisniveau. Naast verminderd
energieverbruik door isolatie is de focus gelegd
op eigen energieopwekking. De woningen zijn
voorzien van een dak met in de zinken dakbe-
dekking geïntegreerde zonnecellen, geleverd
door ZEN. De bewoners kunnen hiermee groten-
deels zelf aan hun elektriciteitsvraag voldoen. De
woning wordt volledig passief en gaat van een
energielabel F naar A++. Door de grootscha-
lige toepassing van PV-panelen ontstaat een
terugverdienmodus, welke de huurverhoging
meer dan teniet doet. De woningen zijn “voor
de komende vijftig jaar verzekerd van een zeer
lage energierekening, de gasrekening daalt met
50 euro per maand en de energierekening zelfs
met 50%”, aldus Heemwonen. De renovatie nam
per woning gemiddeld tien dagen in beslag. Het
projectlaatziendathetmogelijkisomgrootscha-
lig en seriematig Nederlandse rijtjeswoningen
te renoveren, op basis van een vijftigjarige (ver-
lengde) exploitatie, zo stelt de corporatie. Een
aantal partijen, waaronder het Research instituut
van Zuyd Hogeschool RiBuilT, de Universiteit
Maastricht en het zojuist opgerichte Centre of
Expertise duurzame gebouwde omgeving voor
Limburg, buigen zich over een grootschalige
aanpak van de woningvoorraad in Limburg.
Binnen de zorg is een tevreden
cliënt het doel. Techniek is daarin
een krachtig middel naar meer
veiligheid, efficiëntie en welzijn.
ZORG
www.leertouwer.nl

O
m het maar eufemistisch te zeggen. “Dat
doen we met plezier, hoor,” zegt Martijn
Bongaerts, manager Innovatie bij netbe-
heerder Liander.“Het zou wel mooi zijn als
meer mensen zouden weten wat netbeheerders allemaal
doen, want zonder ons, zou heel veel stilstaan.”
Om in te spelen op de veranderingen in het gebruik van
gas en elektriciteit en de vraag en het aanbod daarvan,
worden er slimme netwerken aangelegd, de zogeheten
smart grids. Smart grids zorgen voor een efficiënter
gebruik van het gas- en elektriciteitsnet, met behulp
van slimme ICT-oplossingen.
Piek in behoefte
Smart grids maken het in de toekomst mogelijk om alle
behoeftes die er zijn op het gas- en elektriciteitsnet goed
op elkaar aan te sluiten. En aangezien de duurzame bron-
nen, zoals zon en wind, niet constant stroom leveren, zijn
intelligente netten noodzakelijk, bijvoorbeeld voor het
opslaan van elektriciteit. Ook kan je denken aan slimme
apparaten, bijvoorbeeld wasmachines, die gaan draaien
als de zon schijnt en ze dus energie ‘krijgen’. Ook deze
technologie is onderdeel van
smart grids.
Zo is de verwachting dat er
de komende jaren veel meer
elektrisch zal worden gereden.
Dat betekent bijvoorbeeld, dat
rondom het moment dat con-
sumenten thuis komen, er een
piek in de energiebehoefte zal
komen, aangezien de auto’s
dan aan de oplader gaan. “Die
pieken moeten kunnen worden
opgevangen door het (slim-
me) energienet, zonder dat er
schommelingen ontstaan in het
aanbod. “Dat is heel lastig,” legt Martijn Bongaerts uit.
“Niet alleen de netten, maar ook de gebruiker kan slim-
mer met energiestromen omgaan. Dat kan de gebruiker
overigens heel veel geld gaan schelen.” Zo kunnen de
slimme meters en de daar aan vast ‘hangende’ smart
grids bijhouden wat pieken dalmomenten zijn. De
consument kan zo zelf zien wanneer het‘t goedkoopst
is om stroom te gebruiken. Door piekmomenten duur-
der te maken, ontmoedigt de leverancier het gebruik
op die momenten.
Achter de meter
Overigens is dit maar één van de ideeën om de consu-
ment flexibeler om te laten gaan met energie. Bongaerts:
“Er is op dat terrein nog veel meer uit te denken.” Een
belangrijk nieuw aspect in de rol en voor het werk van
de netbeheerder, is dat Liander niet meer kan uitgaan
van standaard huishoudprofielen bij huizen. Bongaerts:
“Vanaf 40 huizen weten we nu precies hoe veel energie
ze gemiddeld verbruiken. Dat gaat veranderen en daar
moeten we rekening mee houden.”
Huizen en huishoudens gaan veel meer gebruik ma-
ken van nieuwe technologieën die het verbruik enorm
kunnen laten toenemen, of laten schommelen. Denk
aan gebruik van zonnepanelen, elektrisch vervoer en
warmtepompen. Daar moet niet alleen de (slimme)
meter, maar ook de infrastructuur van kabels áchter de
meter op berekend zijn. De innovatiemanager vervolgt:
“Als netbeheerder kunnen we zorgen voor de juiste ca-
paciteit en kwaliteit als we bijtijds horen, bijvoorbeeld
van de installateur, wat er aan apparatuur in de huizen
aanwezig is. Netbeheerders en installateurs dienen dus
(misschien nóg beter dan nu) goed samen op te trekken.”
De infrastructuur onder de grond, bekabeling dus, moet
nu al worden voorbereid op de vraag van de toekomst.
Om te zien wat energiestromen in de toekomst zul-
len doen, worden er al diverse proeftuinen aangelegd.
Nieuwbouwwijken die zijn toegerust op de vraag en
smart homes magazine thema Energie
partner
Power to the people
Netbeheerders zetten stappen voor smart grids
Zonnepanelen, elektrische auto’s en windmolens. Op allerlei fronten is duurzaam Nederland
aan het zoeken naar alternatieven voor het verbruik van fossiele brandstoffen. Leuk natuur-
lijk en hard nodig, maar om toenemende elektriciteitstoevoer mogelijk te maken, moeten net-
beheerders wel het één en ander aanpassen.
Nooit meer meterstanden doorgeven, precies
weten hoeveel je verbruikt en nooit meer ge-
doe over schattingen van meterstanden. Dat
gemak biedt de slimme meter, een nieuw soort
energiemeter die de komende jaren aan alle
huishoudens in Nederland door de netbeheer-
ders wordt aangeboden. Consumenten die
eigen energie opwekken kunnen met deze
meter ook eenvoudig de energie weer terug
leveren (=verkopen) aan het energiebedrijf. De
slimme meter past in de hele energietransitie,
die ons voorbereidt om de vraag en het aanbod
van energie beter op elkaar af te stemmen.

het aanbod van de toekomst. Je kan als leverancier
wel vertellen aan de klant hoe je met energie omgaat,
maar je kan het beter aan de klant zelf overlaten om
uit te zoeken wat hij wil, is de redenatie daarachter.
“Daarbij kijken we niet alleen naar het verbruik, want
de gebruiker gaat zelf een veel actievere rol spelen. Zo
kan zonne-energie direct worden gebruikt en gaat de
meter pas ‘lopen’als de zon niet schijnt.”
Kennis installateur
Hier komt ook een belangrijke rol voor adviseurs en
installateurs om de hoek kijken. De komende jaren wor-
den de slimme meters over heel Nederland uitgerold.
Consumenten zullen veel actiever op displays, websites
en meters kunnen zien wat hun verbruik is. En dus ook
– dat is tenminste de verwachting – actiever worden in
het zoeken naar energiebesparingen.
De toekomstige installateur zal meer moeten weten en
kunnen uitleggen, aangezien de bijhorende technologie
voor de gebruiker immers ingewikkelder wordt. Het
installeren van een slimme meter gaat gepaard met het
gebruik van veel ICT. Niet alleen zal de installateur die
kennis moeten hebben, hij zal ook een en ander moeten
kunnen uitleggen aan de klant, waar het bijvoorbeeld
gaat om het interpreteren van de informatie op displays.
Naast de schroevendraaier is nu ook de laptop voor de
installateur een onmisbaar werktuig.
Adviseurs krijgen te maken met een grotere vraag naar
elektrisch gestuurde apparaten, van elektrische auto’s tot
zonnepanelen die de elektriciteit opwekken. Het werk-
domein van de adviseur en installateur breidt daardoor
fors uit, met de grotere vraag naar zonnepanelen, de
vraag naar een optimale energievoorziening in huizen
en de consument die zich intensiever gaat bemoeien
met zijn eigen verbruik.
Energie besparen, minder CO2
-uitstoot, zelf energie
opwekken en minder afhankelijk zijn van een energiele-
verancier, de olieprijzen en de politiek, het klinkt allemaal
prachtig. De wasmachine gaat vanzelf aan als de zon
schijnt (want de zonnepanelen ‘communiceren’ met je
wasmachine) en de overtollige energie van je panelen
kan je verkopen aan je buurman.Om dat allemaal voor
elkaar te krijgen, moet er achter de schermen een hoop
gebeuren. Smart grids vragen veel kennis, tijd en ook
doodgewoon ruimte om de kabels aan te leggen in de
grond. Een flinke klus dus.

E
r zijn verschillende soorten zonnepanelen op de
markt en elke soort zet zonlicht om in elektrici-
teit. Wat voor zonnepanelen zijn er? Het soort
zonnepaneel wordt bepaald door het materiaal
waarvan de cellen zijn gemaakt, zoals monokristallijn,
polykristallijn en amorf, bijna allemaal gebaseerd op
silicium. Ze zijn er in allerlei afmetingen, uitvoeringen
en hebben elk hun keurmerken, rendement, prestatie,
opbrengst, garantie en meer. Dit zijn ook selectiecriteria
om te vergelijken welke soort zonnepanelen het beste
in bepaalde omstandigheden worden geplaatst.
1. Monokristallijn zonnepaneel
Monokristallijne zonnecellen ontstaan door plakken te
zagen uit een blok monokristal. Dit kristal is gecontro-
leerd afgekoeld waardoor een meer gelijkmatige struc-
tuur is ontstaan dan bij poly- of multikristallijne cellen.
In tegenstelling tot de polykristallijne cellen bestaan ze
uit één kristal. De kleur van monokristallijne zonnecellen
gaat van donkerblauw tot antraciet en is egaal.
2. Polykristallijn zonnepaneel
Polykristallijne zonnecellen bestaan uit meerdere grove
kristallen en vertoont een soort gebroken schervenpa-
troon. De kleur van deze cellen is meestal blauw.
3. Amorf zonnepaneel
Amorfe zonnecellen worden niet zoals beide voorgaande
kristallijnmaterialen uit een blok silicium gezaagd, maar
worden op een ondersteunend materiaal‘opgedampt’.
Door het gebruik van relatief weinig silicium ligt de
opbrengst lager dan bij de kristallijne panelen. Omdat
amorfe zonnepanelen geen kristallen bevatten, zijn ze
zeer buigzaam en worden in dunne-film zonnepanelen
gebruikt.
Merken zonnepanelen en hun kwaliteit
Zoals er soorten zonnecellen bestaan, bestaan er talloze
merken zonnepanelen. Ieder merk heeft een eigen aan-
bod in zonnepanelen waarin ze variëren in rendement en
grootte. De meeste merken op de markt worden in Azië
gefabriceerd. Een select aantal in Europa en Amerika.
Hoewel er bij veel consumenten een negatief voor-
oordeel over Chinese zonnepanelen bestaat, zegt de
herkomst van een zonnepaneel niet veel over de kwa-
liteit ervan. Veel belangrijker is de controle tijdens het
productieproces van een zonnepaneel. Zonnepanelen
moeten aan Europese maatregelen voldoen en hiervoor
wordt dikwijls een onafhankelijke expert voor aangesteld
die de zonnepanelen continue checkt op kwaliteitseisen.
1. Vermogen
Het vermogen van zonnepanelen wordt bepaald in een-
zelfde omstandigheden namelijk: een instraling van 1000
W/m², waarvan het spectrum overeenkomt met het spec-
trum van zonlicht bij een luchtmassa van 1,5 (dit betekent
dat het zonlicht een afstand door de atmosfeer heeft
afgelegd die gelijk is aan anderhalf maal de gemiddelde
smart homes magazine thema Energie
Kelly Buntinx / YPS
Voor niks gaat de zon op
De zon is een onuitputtelijke
bron van energie, in de vorm van
warmte en licht. Duurzame ener-
gie die we gratis aangeboden
krijgen, die er 365 dagen per jaar
is, al dan niet verstopt achter
een wolkenlaag. Energie boven-
dien die het milieu niet vervuilt.
Fossiele brandstoffen zijn zo-
als allen bekend niet onuitput-
telijk en dankzij de toepassing
van de zonne-energie en alter-
natieve energiebronnen kunnen
we deze langer gebruiken.

dikte van de atmosfeer) en dit bij een celtemperatuur van
25°C. Het maximale elektrische vermogen van een zon-
nepaneel onder deze condities wordt het piekvermogen
genoemd en wordt geschreven als Wp (Wattpiek).
Een zonnepaneel kan een bepaald vermogen opwekken,
maar tijdens het productieproces kunnen hier afwijkingen
ontstaan. Het paneel kan meer of minder vermogen heb-
ben. In de technische fiche van de fabrikant, wordt aan-
gegeven hoeveel procent het opwekvermogen van het
zonnepaneel kan afwijken van het maximaal vermogen.
2. Rendement
In optimale omstandigheden, dat wil zeggen als de
panelen volledig zuid-gericht staan opgesteld en in
een hellingshoek van 35° zonder hindernissen die scha-
duwvorming op de panelen kunnen veroorzaken, kan
een zonnepaneelinstallatie een optimaal rendement
behalen. Hierbij moeten we rekening houden met het
aantal uren zon. Aangezien de zon niet elke dag van
het jaar continue schijnt moeten we dus een kleine
rendementsaanpassing doen. Het is niet altijd mogelijk
om een zonnepaneelinstallatie in deze optimale om-
standigheden te plaatsen en dus moeten we rekening
houden met rendementsaanpassingen.
Ook de buitentemperatuur heeft invloed op het rende-
ment van de zonnepanelen. Als deze hoger is dan 25°C
dan leveren zonnepanelen minder rendement op. Dit
wordt door een percentage aangegeven. Hoe lager het
getal, des te beter. Deze terugloop van het rendement
bepaalt de kwaliteit van het zonnepaneel.
Het montagesysteem waarmee de zonnepanelen op
een dak worden gemonteerd, speelt ook een belangrijke
rol in het rendement. Namelijk met een dubbellaags
montagesysteem liggen de zonnepanelen verder van
de dakbedekking en kan er dus meer lucht onderdoor
circuleren. Bij een enkellaags montagesysteem wordt
deze ruimte verkleind. Hoe meer circulatie onder de
panelen, hoe beter de panelen worden afgekoeld, hoe
beter het rendement zal zijn.
3. Keurmerken
De kwaliteit van een zonnepaneel kan men ook zien
aan de keurmerken die het heeft. Het CE-, TUV- en ISO-
keurmerk zijn de bekendste.
4. Garanties
Veel fabrikanten geven een fabrieksgarantie op hun
zonnepanelen van 5 à 10 jaar. Hierbij geven ze ook nog
eens een vermogensgarantie van 80% vermogen op 25
jaar. Een zeer lange garantietermijn klinkt interessant.
Maar dan moet de leverancier van het zonnepaneel (de
garantiegever) er over 20 of 25 jaar nog wel zijn. Met
een betrouwbare installateur heeft de consument de
grootste kans op continuïteit.
Werking
Zonnepanelen, PV-instal-
latie of photovoltaïsch, al-
lemaal woorden die het-
zelfde zeggen, namelijk
het omzetten van zonlicht
in elektriciteit. Door mid-
del van zonnecellen die
twee lagen silicium be-
vatten ontstaat er onder
invloed van licht een elektrische stroom. Door ze met
elkaar te verbinden ontstaat er gelijkstroom (DC). Aange-
zien veel apparaten enkel werken op wisselspanning (AC)
van 230 volt, is een omvormer nodig die de gelijkstroom
uit de zonnepanelen omzet in wisselstroom met de juiste
voltage. Aan de hand van een monitoringsysteem kan
men zien wat de panelen hebben opgebracht, eventueel
hoeveel het bedrag is wat men aan elektriciteitskosten
heeft uitgespaard.
De meeste PV systemen zijn aan het elektriciteitsnet
gekoppeld. Hierdoor is het mogelijk om overproductie
van elektriciteit terug te leveren aan het elektriciteitsnet.
De mogelijkheid bestaat ook om een PV-systeem over-
tollige energie te laten opslaan in een accu. Voor deze
optie wordt dikwijls gekozen als er geen elektriciteitsnet
aanwezig is of een aansluiting daarop te duur is.
Elektrotechnische installatie
De elektrotechnische installatie in de woning dient
aangepast te worden omdat de zonnepanelen op een
eigen elektrische groep aangesloten moeten worden.
Het totale vermogen moet in overeenstemming zijn
met wat de netbeheerder toelaat. Bij grote vermogens
is een netstudie vaak noodzakelijk.
Door zelf energie op te wekken aan de hand van zon-
nepanelen bespaart men al energie. De noodzaak om
slimmer, maar vooral ook bewuster met energie om te
gaan is nog nooit zo groot geweest. Er zijn verschillende
monitoringsystemen op de markt waar de hoeveelheid
opgewekte energie op af te lezen is. Een energiemanage-
mentsysteem kan nog verder gaan en zorgt er voor dat
men zuiniger, groener en efficiënter met energie omgaat.
Aan de hand van het energiemanagementsysteem kan
men ook gemakkelijk detecteren hoe men bijvoorbeeld
het energieverbruik omlaag kan halen. Zo kan de wasma-
chine bijvoorbeeld draaien op het moment dat de zon
schijnt. En de verlichting kan‘s avonds branden omdat
de energie opgeslagen is in de accu.
Kortom zonnepanelen of andere duurzame energiebron-
nen in combinatie met energiemanagement zorgen er-
voor dat we rationeel omspringen met energie. Hiermee
doen we onze planeet een groot plezier.

U
NETO-VNI heeft dit toekomstbeeld vastge-
legd in de zogenaamde ‘0-energie-visie’. In
deze visie blijft het verlies van energie door
transport tot een minimum beperkt. Anders
gezegd: het systeem is erop gericht voortdurend te
streven naar een neutraal energieverbruik gedurende de
dag. Zodra er ergens een overschot ontstaat, wordt de
energie zoveel mogelijk in de directe omgeving gebruikt
op een plaats waar op dat moment juist vraag naar – en
dus eigenlijk een tekort aan – energie is, en andersom.
Hier liggen grote kansen voor de installatiesector.
Vier voorwaarden
De toekomstvisie van UNETO-VNI is gebaseerd op vier
voorwaarden, waaraan we als samenleving in de ko-
mende jaren kunnen en moeten voldoen:
a. Energiebesparing
Ieder bedrijf en ieder huishouden brengt de vraag naar
en het verbruik van energie zoveel mogelijk terug. Daar-
voor is in eerste instantie bewustwording nodig, maar
ook energiezuinige apparatuur en innovatieve systemen
kunnen veel energiebesparing opleveren.
b. Duurzame energieproductie
De energie die we nodig hebben, wekken we duurzaam
op. Daarbij kunnen we bijvoorbeeld denken aan zonne-
energie, windenergie en warmtekrachtkoppeling. Wat
de bron ook is, we gaan de energie bij voorkeur dichtbij
de plek opwekken, waar de energie nodig is.
c. Energieopslag
Duurzame energie is vaak niet beschikbaar op het mo-
ment en op de plaats waar die energie nodig is. Het is
dus noodzakelijk om techniek te ontwikkelen die het
mogelijk maakt om de gewonnen energie op te slaan
en zonder te veel verlies te transporteren.
d. Intelligente netwerken
Om de opgewekte energie efficiënt te kunnen gebruiken,
is het belangrijk dat bijvoorbeeld de woningen in de ene
straat gebruik kunnen maken van de energie die de wo-
ningen in een andere straat opwekken. En andersom. Een
intelligent netwerk kan ervoor zorgen dat op die manier
een woonwijk zijn eigen lokale energiemanagement
opzet en volledig zelfvoorzienend wordt.
Een nieuwe energie-infrastructuur
Op steeds meer plaatsen wekken consumenten en be-
drijven zelf energie op. Om de energiebehoefte en de
beschikbare energie zo goed mogelijk op elkaar af te
stemmen, zijn intelligente netwerken, zogenoemde
smart grids, nodig. Zulke netwerken lopen van het
hoogspanningsnet (als het over elektriciteit gaat) en
het hogedruknet (gas en warmte) tot achter de gas- en
elektriciteitsmeter in woningen én bedrijven. Met andere
woorden: de energie die we decentraal opwekken, moet
een plaats krijgen in onze energie-infrastructuur. Intel-
ligente netwerken houden voortdurend het verbruik in
de gaten van huishoudens, bedrijven en apparaten die
eraan verbonden zijn. Met die informatie kan het netwerk
de levering en het verbruik van energie nauwkeurig op
elkaar afstemmen.
UNETO-VNI onderkent het belang van smart grids. Hier
liggen grote kansen voor de installatiesector, denk daar-
bij aan:
-Installatie en beheer van nieuwe types energie-instal-
laties in woningen
-Inregeling en balancering van installaties voor de-
centrale energieopwekking (in woningen en andere
gebouwen).
-Netfiltering: bewaking van de kwaliteit van spanning
voor het elektriciteitsnet.
-Advies en beheer over de verdeling van energiestromen.
-Plaatsing en beheer van oplaadpunten voor elektrisch
smart homes magazine Thema energie
Dick Reijman, brancheorganisatie UNETO-VNI
Een toekomst met intelligente energievoorziening
Energie opwekken doe je samen
ondernemersorganisatie UNETO-VNI denkt dat het mogelijk
is om op termijn op een duurzame manier en vrijwel zonder
uitstoot van CO2 te voorzien in de behoefte aan energie van
consumenten en bedrijfsleven in Nederland.
Over UNETO-VNI
UNETO-VNI is de
ondernemersorga-
nisatie voor de in-
stallatiebranche en
de technische de-
tailhandel. Met ruim
5.000 aangesloten
installatiebedrijven
met een gezamenlijke
omzet van 14,5 mil-
jard euro en 135.000
werknemers is het
één van de grootste
brancheorganisaties
van Nederland.
Illustratie: Bob Leenders

vervoer. In de openbare ruimte, maar bijvoorbeeld ook
in gebouwen, parkeerkelders of in de openbare ruimte.
UNETO-VNI heeft smart grids benoemd als één van de
speerpunten voor komende jaren. Een gericht actie-
plan zorgt ervoor dat leden straks over de kennis en
kunde beschikken om een leidende rol te spelen bij deze
belangrijke stap naar een energiezuinige gebouwde
omgeving.
Energiebesparing en domotica
Energiebesparing is niet alleen belangrijk om de CO2-
uitstoot terug te dringen, ook om de energiekosten van
consumenten en bedrijven in de hand te houden. Maar
vaak weten consumenten niet eens hoeveel energie zij
verbruiken en waar de besparingsmogelijkheden lig-
gen. Om dat inzichtelijk te maken is domotica nuttig.
De technologische mogelijkheden zijn enorm groot. Er
komen bijvoorbeeld steeds meer applicaties, waarbij op
afstand monitoring en aansturing van de technische
installaties mogelijk is, bijvoorbeeld via een mobiele
telefoon, tablet of computer. UNETO- VNI verwacht dat
domotica uiteindelijk niet weg te denken zal zijn in onze
woon- en werkomgeving. UNETO-VNI vindt domotica
zo’n belangrijk thema dat hiervoor een speciale leden-
groep is opgericht, de vakgroep Do-IT.
Ondersteuning van ondernemers
UNETO-VNI ziet de omslag naar een duurzame ener-
gievoorziening als dé grote kans voor de installatie-
sector voor de komende jaren. De brancheorganisatie
ondersteunt ondernemers die met energiebesparing
en duurzame energieopties willen inspelen op nieu-
we kansen. Wij ontwikkelen trainingen en cursussen,
geven voorlichtingsbijeenkomsten, participeren in
marktgerichte acties en ontwikkelen kwaliteitsbeleid.
Bij zonne-energie bijvoorbeeld, staat UNETO-VNI aan
de basis van een Leergang Zonne-energie die wordt
afgesloten met een door de overheid erkend CITO-
examen en diploma, een Handboek Zonne-energie en
een kwaliteitserkenning voor zonne-energie installa-
teurs via Stichting Erkenning Installatiebedrijf (SEI). De
laatste jaren is UNETO-VNI partner van de landelijke
promotiecampagne Solar Days. Dit landelijke evenement
vindt dit jaar plaats van 5 tot en met 16 mei 2013 in en
is erop gericht om de voordelen van zonnestroom en
zonnewarmte onder de aandacht van consumenten en
zakelijke opdrachtgevers te brengen.
Hang- en sluitwerk | Woonhuisventilatie | Hardglas ramen | Aluminium- en glasvezel versterkte profielen
0180 - 697500 | buva.nl
Met de exclusieve Toegangscontrolesystemen van BUVA-DORMA wordt de veiligheid en het
beheer van deuren en toegangen van woningen, zorginstellingen, kantoor- en fabrieksgebouwen
gewaarborgd. BUVA biedt oplossingen voor een toepassing met één deur, maar ook voor
toepassingen waar bijvoorbeeld een centraal beheerd netwerk voor deuren, poorten, liften,
toegang tot parkeerplaatsen of autorisaties om een machine te bedienen noodzakelijk zijn.
De BUVA-DORMA Toegangscontrolesystemen zijn zeer flexibel en eenvoudig te installeren.
De systemen worden bestuurd door de voorgeconfigureerde ‘Ready to Run Box’. Per box zijn
maximaal 15 deuren te besturen en in een systeem kunnen meerdere Ready to Run Boxen
toegepast worden. Kijk voor meer informatie op buva.nl
BUVA-DORMA Toegangscontrolesystemen
Controle
op toegang

C
eesCollart,directeurvanEnergyhouseBVzegt:
“De woning draait nu al bijna drie jaar en uit
evaluaties blijkt dat het doel is bereikt en dat
het project voldoende relevante informatie
oplevert die we kunnen toepassen bij tal van nieuwe
projecten.”In een nieuwbouwproject inVeldhoven werd
een geschikte woning gevonden om het Energyhouse-
concept toe te passen. In nauwe samenwerking met
ketenpartners als Visietech, Hurks, Mansveld, Gebr. van
Hout, OTB, Philips en Brainport werd het project in 2010
opgeleverd. Het Energyhouse is een proefwoning die
tot op heden gedraaid heeft zonder daadwerkelijke
bewoners. Er zijn wel situaties nagebootst om bewoning
te simuleren en de metingen zo realistisch mogelijk te
laten zijn. Honderden geïnteresseerden hebben er een
bezoek gebracht en inspiratie opgedaan.
In het project Energyhouse de MirreVeldhoven werden
– geheel in lijn met de trias energetica – de volgende
componenten toegepast:
• een isolatie (Rc 5,5) en naad- en kierdichtheid van
de woning;
• een balansventilatie met warmteterugwinning;
• elektrische PV-zonnepanelen (4800 Wp);
• een accubank voor de opslag van elektriciteit (2x 24
accu’s a 2 V elk, opslagcapaciteit 300 kWh);
• thermische zonnecollectoren (12 GJ);
• een buffervat voor warm water (1000 L);
• een warmtepompsysteem met gesloten bron;
• een laag temperatuur verwarmingssysteem;
• een douchewarmte-terugwinning;
• uitsluitend toepassing van LED-verlichting in huis;
• aansluiting voor hotfill (vaat)- wasapparatuur en
warmtepompdroger.
Geconcludeerd kon worden uit een meetprotocol dat
thermisch gesproken de combinatie van goede isolatie
en ventilatie van het huis met de installatie van zonne-
collectoren, buffervat, laag temperatuur verwarming
en warmtepomp goed werkt. Zelfs bij extreme koude
( -15o
C) was het in huis steeds behaaglijk warm en was
er voldoende warm tapwater voorhanden. Elektrisch
gesproken leverden de PV (zonne)-panelen ± 10% meer
elektriciteit dan tevoren gedacht. Ook de opslagcapa-
citeit van de accu’s voor elektriciteit lijkt voldoende om
het gehele jaar los van het net te kunnen functioneren:
zo zijn de accu’s vol in de zomer en net niet leeg in
de winter. In het effectief kunnen laden van de accu’s
ligt nog wel een uitdaging: hiervoor dient de sterkte
van de stroom vanaf de PV-panelen immers de interne
weerstand van de accu’s te kunnen overbruggen. Hier-
voor is de meest optimale omvormer (inverter) nog niet
gevonden. Momenteel loopt er additioneel onderzoek
op deTechnische Universiteit Eindhoven om een betere
oplossing te vinden.
Ook de betrokken woningcorporatie Aert Swaens zet
deze opgedane kennis in bij andere projecten. Ruud
van Splunder, manager vastgoedontwikkeling bij deze
corporatie, verklaart:“De ambitie was om de woning los
van energiebeheerders te laten functioneren. Die ambitie
is haalbaar gebleken. Dat kan uiteraard in de bestaande
voorraad niet zo eenvoudig. De expertise die we heb-
ben opgedaan, nemen we inmiddels beleidsmatig mee,
zowel in de bestaande voorraad als bij toekomstige
smart homes magazine thema energie
susan verheij
Veel geleerd van Energy-
house de Mirre Veldhoven
Energyhouse BV, gemeente Veldhoven en woningstichting
Aert Swaens werkten de afgelopen jaren samen in het pro-
ject Energyhouse de Mirre Veldhoven, een woning met com-
ponenten voor opwekking, opslag en omzetting van elek-
trische en thermische energie. Doel was aan te tonen of een
woonhuis 365 dagen per jaar los van het gas- en elektranet
in haar eigen energievraag kan voorzien.

nieuwbouwprojecten. Denk aan toegepaste elemen-
ten zoals warmte/koude-installaties, zonnepanelen en
warmteterugwinning.”
Het project kent een aantal belangrijke leermomenten:
• Vertrekpunt was een bestaand ontwerp van een woon-
huis wat waar mogelijk werd gemodificeerd. Idealiter zou
je het woonhuis van scratch af aan willen ontwerpen,
zodat de positionering t.o.v. de zon, de bouwmethodiek
(houtskelet i.p.v. beton/kalkzandsteen), de detaillering
(met name aansluitingen t.b.v. de naad en kierdichtheid)
en indeling van de woning (bv. positie van balansven-
tilatie) verder verbeterd kan worden;
• Een nieuw opgeleverd huis bevat ongeveer 5000 liter
vocht. Met een laag temperatuur verwarmingssysteem
duurt het vele malen langer voordat het huis is‘droog-
gestookt’dan bij een traditioneel verwarmingssysteem.
Dit betekent dat de meetgegevens in het eerste jaar sterk
‘vervuild’worden (vochtige lucht vraagt meer energie om
te verwarmen). Communicatie op dit vlak naar bewoners
is erg belangrijk, opdat het hogere energieverbruik in het
eerste jaar kan worden verklaard, alvorens dit structureel
lager wordt;
De volgorde van de stappen in het ontwerp-, bouwen
installatieproces en de exacte uitvoering van de details
zijn uitermate belangrijk: de mate van naad- en kierdicht-
heid zijn b.v. cruciaal voor de exacte dimensionering
van de installaties.
Teneinde het project Energyhouse de Mirre Veldhoven
naar een grotere schaal te brengen, blijven de drie sa-
menwerkende partijen ook in 2013 met elkaar in gesprek
over nieuwe mogelijkheden. Een van de wensen is om
de proefwoning te laten bewonen door een‘proefgezin’.
“Toch is dat niet een hoofddoel geweest,”vervolgt Van
Splunder, “het ging er ons echt om, om te leren en te
laten zien.”
www.energy-house.nl
IPervoice brengt woongebouwen tot leven met een slim geïntegreerd
deurcommunicatiesysteem. Bijna alles is mogelijk. Denk bijvoorbeeld aan
deurvideo, toegangscontrole met elektronische sleutels, camerabewaking
en paniek- en inbraakalarm. Of aan video en voicemail van bezoekers,
intercom tussen de appartementen en berichtendienst vanuit de
beheerder. IP, CAT.5-bekabeling, veel gesprekskanalen... IPervoice is onbeperkt
uitbreidbaar, leeft mee met de wensen van de bewoners en laat zich op
afstand beheren. Op www.elbotechnology.nl vindt u meer informatie over
een alleskunner met veel installatiegemak.
IPervoice
Integrale alleskunner
met installatiegemak

D
e techniek is er, het verduurzamen van
je eigen energievoorziening is rendabel,
de vraag is alleen: hoe zorgen we dat het
gebeurt? Hoe organiseren we dat? De tijd
van afwachten en naar de grote energiebedrijven en
overheid kijken, ligt achter ons. Deze ontwikkeling is
onlosmakelijk verbonden met de gaande zijnde ener-
gietransitie. We gaan van fossiel naar duurzaam, van
centraal naar decentraal, en van shareholder value naar
stakeholder value (de coöperatie). Die verschuiving heeft
natuurlijk ook impact.
KANSEN ZIEN
De energietransitie, de verduurzaming van onze ener-
gievoorziening, is een multidisciplinair vraagstuk. Sa-
menwerking binnen een lokale coöperatie biedt kansen
voor iedereen. Het belang van particulieren is betaalbare,
eigen en duurzame energie; het lokale bedrijfsleven
heeft juist belang bij het invullen van de lokale vraag.
De overheid heeft doelstellingen omtrent duurzaam-
heid en leefbaarheid. Kennisinstellingen zoeken naar
wegen om hun kennis van waarde te laten zijn. Maat-
schappelijke instellingen zien kansen om hun doelen
via een coöperatie mee te helpen realiseren. Dankzij
samenwerking kan een 5x-win worden gecreëerd. Iedere
stakeholder stelt zich terecht de vraag: wat betekent
zo’n energiecoöperatie nu voor mij? En wat gaat er voor
mij veranderen? Misschien wel de meest interessante
relatie is die tussen de volgende twee stakeholders: de
particulieren en het lokale bedrijfsleven.
Vitale schakel tussen vraag en aanbod
Waar kan een burger die zijn huis toekomstbestendig
wil maken (betaalbaar en duurzaam) op dit moment
terecht? Er zijn voorbeelden van burgers die op basis
van eigen kennis en initiatief tot een verbetering van
hun energiehuishouding gekomen zijn, maar dit zijn
veelal de mensen die in hun werk hiermee te maken
hebben. Voor de gemiddelde burger is het nog steeds
een oerwoud aan aanbieders en verhalen over zonne-
panelen, warmtepompen, isolatie en overige energie-
besparende maatregelen. Regelmatig zijn dit verhalen
van aanbieders die enkel voor eigen parochie preken en
soms installaties en werk verkopen wat helemaal niet
goed past bij de specifieke situatie van de bewoner.
Daarom kiezen veel mensen er uiteindelijk voor om
toch nog maar even te wachten. Hierin kan een lokale
energiecoöperatie een belangrijke rol spelen.
De lokale energiecoöperatie helpt de specifieke en be-
wonersafhankelijke vraag te definiëren én zorgt voor
bundeling van deze vraag. Vervolgens is de uitdaging
om deze vraag op een goede manier aan de aanbodzijde
te koppelen.
En juist daar ligt volgens Felix van Gemen, directeur van
de Verenigde Energie Coöperaties, een prachtige kans
voor de lokale samenleving:“Door het zoveel mogelijk
invullen van deze vraag door het lokale bedrijfsleven. De
lokale energiecoöperatie helpt bij het goed formuleren
van de vraag en het vinden van het passende aanbod.
Op dit moment zijn er leveranciers die meer dan twintig
offertes uitschrijven voor één nieuwe klant: daar is nie-
mand bij gebaat.We kunnen dit proces lokaal efficiënter,
goedkoper en kwalitatief beter organiseren.”
Belangrijk daarbij zijn wel de volgende uitgangspunten
die in de praktijk voor veel energiecoöperaties worden
gehanteerd:
Felix van Gemen
Zo klein als kan en zo
groot als nodig
De lokale energiecoöperatie als vitale schakel
In veel steden, stadsdelen, dorpen, of wijken is of wordt wel een lokaal burgerinitiatief opgestart. Met
decentralisatie van de energievoorziening als doel en de coöperatieve rechtsvorm als middel. Het
begon met Texel Energie en de NHEC (Noord-hollandse Energie Coöperatie). Momenteel zijn er ongeveer
honderd lokale energiecoöperaties die vanuit burgers zijn opgestart en dat aantal neemt in een rap
tempo toe. Deze beweging lijkt niet meer te stoppen, en de vraag “Trend of Hype?” wordt al lang niet
meer gesteld. Want een ding is duidelijk: burgers gaan zelf het heft in handen nemen bij het betaal-
baar, eigen en duurzaam maken van hun eigen energievoorziening.

• Er mag geen sprake zijn van gedwongen winkelne-
ring.
• Transparantie over kostenstructuur en opbouw
• Het gaat niet om de goedkoopste oplossing maar
om betaalbare kwaliteit. Belangrijk onderdeel van
de kwaliteit is de (na)zorg.
De energierekening als bron van financiering
Als gezegd, de techniek is er, veel van de maatregelen
hebben een positieve business case. Maar hoe financier
je dit? Een essentiële ontwikkeling in de markt is de
trend om energiebesparende en woningverbeterende
maatregelen, te financieren via de energierekening. Het
zogenaamde‘on-bill-financing’.Voor een zelfde, of vaak
lager maand bedrag, profiteert de bewoner van een
comfortabeler en duurzaam huis. De opbouw van de
energierekening is alleen veranderd. Ook qua financie-
ring biedt dit voordelen: de energierekening is immers
nog steeds een van de best betaalde rekeningen van
huishoudens. Dit biedt de mogelijkheid om met een
laag risico goedkoop kapitaal aan te trekken waardoor
het lid van de energie coöperatie als het ware ont’zorgd’
wordt: met per direct lagere woonlasten zonder dat
voorgefinancierd hoeft te worden.
Regionale en landelijke samenwerking Energie
Coöperaties
Felix van Gemen zegt echter:“Het vinden van een leve-
rancier die voor goede prijzen stroom en gas levert in
combinatie met deze dienst, is niet gemakkelijk. Mede
daarom hebben in 2012 een aantal lokale energiecoö-
peraties het initiatief genomen om een gemeenschap-
pelijke coöperatie op te richten die de lokale energie-
coöperaties gaat ondersteunen: de Verenigde Energie
Coöperaties ua. Deze samenwerking is opgezet vanuit
de filosofie: organiseer de zaken zo klein als kan (met
oog voor de lokale sociale netwerken) en zo groot als
nodig (centraal).
Een van de belangrijkste taken van deze landelijke co-
öperatie wordt het inrichten van een landelijke backof-
fice waar alle lokale energie coöperaties gebruik van
kunnen maken.”
Er zijn overigens meerdere initiatieven die op landelijk
niveau een faciliterende rol willen vervullen naar lokale
energie coöperaties. Het zou voor de sector (red. lokale
energiecoöperaties) een geweldige ontwikkeling zijn als
die initiatieven elkaar weten te vinden en elkaar goed
aanvullen en versterken. Uiteindelijk streven deze lan-
delijke initiatieven allemaal naar hetzelfde: het bieden
van de gereedschappen voor lokale energiecoöperaties
zodat zij lokaal maximaal kunnen presteren. De sector is
nog jong, maar als we binnen de sector op een goede
manier met elkaar gaan samenwerken, kunnen lokale
coöperaties een vaste waarde in de energietransitie
worden.”
Energie als katalysator
Energie is een actueel thema. Toch heeft de sterke
groei van lokale energie coöperaties misschien wel
meer met het coöperatieve dan het thema ‘energie’ te
maken. De latente behoefte om samen te werken in
tijden van groeiende schaarste (zorg, voedsel, energie)
wordt steeds groter. Bij diverse lokale (energie) coöpe-
raties wordt al hardop de vraag gesteld:“als we kunnen
samenwerken rondom het thema energie, dan kunnen
we ook op andere thema’s met elkaar samenwerken?”.
Energie kan gezien worden als een katalysator van een
proces wat zich de laatste jaren afspeelt: minder afhan-
kelijk worden van de steeds groter wordende bedrij-
ven, en als lokale economie en samenleving het heft
weer in eigen handen nemen. Deze ontwikkeling biedt
dus in de hele breedte kansen voor het lokale bedrijfs-
leven: think global, act local!
Ons motto luidt:
alleen ga je sneller,maar samen
kom je verder.”
Felix van Gemen

V
oor de burger, en zeker die met de kleine porte-
monnee, doen de stijgende energielasten gaan-
deweg een steeds groter beslag op het huishoud-
budget. Voor de overheid is het daarnaast moeilijk om
afgesproken ambities op het vlak van klimaatbeleid waar
te maken. In den lande zien we tientallen samenwer-
kingsverbanden ontstaan om dit klein- en grootschalig
te benaderen. Een van die initiatieven is Zummere Power,
in de gemeente Someren (NB) met een verwijzing naar
de uitspraak van de gemeentenaam in dialect.
Doelstelling is ervoor te zorgen dat de energienota be-
taalbaar blijft; een‘eigen’en onafhankelijk energiebedrijf
ontstaat van, voor en door inwoners en bedrijven in
Someren; een duurzaam en (uiteindelijk) energieneutraal
leefklimaat wordt gerealiseerd.
Een breed draagvlak is van levensbelang voor dergelijke
coöperaties. Zummere Power heeft dit al gevonden.
Steun is uitgesproken door de dorpsraden, gemeente
Someren, OndernemersVereniging Someren, Industrieel
Contact Asten-Someren, Rabobank, ZLTO, Varendonck-
college, Greenco, streekmanager,Veterinair Centrum en
Het Summers Landschap.Verder is er contact met andere
lokale initiatieven, ondersteunende koepelorganisaties,
SRE, provincie, Brabantse Milieu Federatie.
Na een korte eerste presentatie (november 2012) bij
het project Someren Bespaart Energie (samenwer-
kingsproject van acht bedrijven gericht op duurzaam
verbouwen van de eigen woning) hebben zich zo’n
twintig belangstellenden aangemeld. Deze hebben
de basis gelegd voor de coöperatie en organiseerden
voorlichtingsbijeenkomsten in de vier dorpskernen van
Someren. De volgende stap in het creëren van ‘Power’
opdat‘Zummere’daadwerkelijk de knop om gaat zetten.
Carel van der Zanden, een van de initiatiefnemers zegt:
“De grote energieleveranciers hebben per klant jaarlijks
een marge. Door zelf als energiebedrijf te opereren kun
je deze marge naar je toehalen en vervolgens inzetten,
deels om het energiebedrijf in stand te houden, deels
om nieuwe initiatieven van duurzame opwekking te
stimuleren. De reguliere kasstroom biedt mogelijkheid
tot financiering. Subsidiemogelijkheden zullen waar mo-
gelijk benut worden, echter de coöperatie mag daarvan
niet afhankelijk zijn. De revenuen komen ten goede aan
de lokale gemeenschap.”Dat lokale initiatieven concur-
rerend kunnen werken is inmiddels bewezen.
Door inwoners aandeelhouder te maken zal een impuls
gegeven worden aan bewustwording omtrent energie
en duurzaamheid. Leden hebben inspraak over de re-
venuen. Sociale cohesie wordt bevorderd. Een goed
voorbeeld betreft de coöperatieve winkel in Sterksel
waarvan de helft van de huishoudens in dit dorp aan-
deelhouder is.”
Onafhankelijk
In tegenstelling tot de grote energieleveranciers heeft
de lokale duurzame energiecoöperatie géén belang
in toename van het energieverbruik. De coöperatie
is ook zo min mogelijk afhankelijk van buitenlandse
energievoorziening. De coöperatie zal een uitstekend
‘voertuig’zijn om inwoners en bedrijven te informeren,
adviseren en ontzorgen in lokale energieopwekking
en energiebesparingsprojecten. De verbinding naar
educatie en scholen is snel gelegd.
Bij welslagen van de energiecoöperatie zal een positieve
bijdrage aan
het leefklimaat
zijn geleverd,
en een beter
leefklimaat ge-
realiseerd voor
toekomstige
generaties.
Voor nadere
informatie:
Carel van der
Zanden,
info@zumme-
repower.nl
Zummere Power zet de knop om
Er is grote afhankelijkheid van grote
energiebedrijven die strijden om fos-
siele bronnen. De noodzakelijke re-
ductie van CO2-uitstoot blijft ver ach-
terwege bij de wenselijke scenario’s.
felix van Gemen

Energie-efficiëntie is een sleutelwoord dat tegen-
woordig kan worden gevonden in alle domeinen
waarin de vraag naar energie bestaat. Vergaande
maatregelen voor energiebesparing en broeikasgas-
sen en emissiereductie zijn onvermijdelijk.
Smart Homes is betrokken bij één van de Europese
onderzoeksprojecten dat gericht is op stimuleren van
energiereductie in publieke gebouwen. Het project is
KnoholEM genaamd, een samenstelling van (knowledge-
based energy management for public buildings through
holistic information modeling and 3D visualization).
Dit onderzoeksproject wordt medegefinancierd door
de Europese Commissie in het kader van het zevende
Framework Programma.
Het internationale consortium bestaat uit 13 partners
uit Duitsland, Nederland, Groot-Brittannië, Ierland, Italië
en Spanje. Deze partners zijn allen vanuit hun eigen
expertise en interesse in energie betrokken bij dit pro-
ject. De resultaten moeten breed toepasbaar zijn voor
uiteenlopende publieke gebouwen in alle landen van
de EU. Er wordt gestreefd om door toepassing van het
KnohoIEM-systeem een energiereductie van 30% te
realiseren in bestaande publieke gebouwen. Het me-
rendeel van de bestaande Europese onderzoekspro-
jecten richt zich op traditionele energiebesparende
maatregelen in huidige publieke gebouwen en hebben
betrekking op het verbeteren van thermische isolatie,
rendementsverbetering van apparatuur ( cv-ketels, air-
conditioning, warmtepompen, verlichting) én slimme
elektriciteitsmeters. Dat onderzoek richt zich alleen op
deze gebruiksdomeinen.
“Het Energiebesparingspotentieel is bij gebouwen ech-
ter veel groter,”zegt Peter Brils, projectleider van Smart
Homes, “Binnen KnohoIEM kijken we niet alleen naar
deze ‘klassieke’ energiebesparende maatregelen, maar
kijken we ook naar het intelligent vermijden van ener-
gieverspilling. Ook letten we er op hoe de energievraag
van een gebouw kan worden geoptimaliseerd door bij-
voorbeeld te kijken naar het gedrag van de gebruikers,
weer en weersvoorspelling. In het onderzoeksproject
zijn vier publieke gebouwen (o.a. kantoor, hogeschool,
zorgfunctie) uit Spanje en Nederland gekozen als test- en
demonstratieobject. Door deze demonstratiegebou-
wen via een server aan elkaar te koppelen kunnen de
GBS-systemen (gebouwmanagementsystemen) van de
gebouwen als het ware leren van elkaar.”
Het ultieme doel van KnohoIEM is de ontwikkeling van
een nieuw intelligente ener-
giemanagementsysteem,
dat interoperabel is met alle
bestaande GBS-systemen in
Europa. En dat tevens het
comfort en veiligheid van de
gebruikers wordt bevorderd.
Voorwaarde van het onder-
zoek is dat we gebruikma-
ken van de in de gebouwen
aanwezige bestaande tech-
nologie zoals GBS-systemen,
sensoren, actuatoren, verwar-
ming, koeling, en ventilatie.
Het systeem wordt ontwikkeld op basis van de elementen:
• Een algemene gebouwtaxonomie (methode van indelen
in groepen) met alle mogelijke functionele elementen en
functionaliteiten van een gebouw.
• Een algemene functionele structuur van een gebouw,
automatiseringssystemen, energie verbruikende en
producerende toestellen, gebaseerd op de generieke
gebouwtaxonomie.
• Een generiekgebouwontologie (datastructuur) die alle
mogelijke interactie tussen de bouwelementen, gebouw-
automatisering, energie verbruikende en producerende
apparatuur en tevens de energiezuinige exploitatie van
het gebouw bevat.
• Een database, met historische data, configuraties van het
energiemanagementsysteem en de gebouwspecifieke on-
tologie die afgeleid is van de generieke gebouwontologie.
• Implementatie van bestaande hardware-apparatuur,
universeel aan te sluiten op alle soorten gebouwen, au-
tomatiseringssystemen en energie- consumerende en
producerende apparatuur.
Smart Homes levert samen met woningstichting ‘de
Zaligheden’uit Eersel een van de twee test- en demon-
stratieobjecten in Nederland, het Forumgebouw. Als
zodanig is Smart Homes betrokken bij het verzamelen en
analyse van data m.b.t. ener-
gie, fysieke eigenschappen,
bestaande GBS-systemen en
installaties. Ook houden zij
zich bezig met integratie
en analyse van de in het
KnohoIEM-project te ont-
wikkelen hard- en software-
oplossingen.
thema energie smart homes magazine
Peter brils en susan verheij
Onderzoek energiebesparing in publieke
gebouwen
Projectinformatie:
Programma: EEB-ICT-2011.6.4 ICT for energy-
efficientbuildings and spaces of public use
Nummer: FP7-285229
Looptijd: september 2011 – augustus 2014
Smart Homes contactpersoon: Peter Brils
http://www.smart-homes.nl/Innovatie/Europees-
Onderzoek/KnoholEM.aspx

E
enmaal aan deTaurusavenue aangekomen, viel
de‘open’structuur van de ontvangsthal meteen
op. Niet alleen vanwege de lichtinval, maar
zeker ook de architectuur, die daar uiteraard
in grote mate aan heeft bijgedragen. Hoewel het een
huurpand betreft, werd vanaf de tekentafel van BIAS
Architecten nauw overlegd. Immers, Schneider Electric
is dat aan haar stand verplicht.
Een van de belangrijkste doelen, naast huisvesting voor
alle medewerkers, was om onder andere het energiever-
bruik in de categorie‘Very Good’te krijgen bij BREEAM.
Gedurende de nieuwbouw werd deze doelstelling ruim-
schoots gehaald en opgeschaald naar‘Excellent’. BREEAM
gaat overigens over meer dan alleen energieverbruik,
zie www.breeam.nl.
Erik Zwaan, Business Consultant PowerBuilding, en
Inger Snaphaan, Marketing Communications Specialist
leiden enkele zakenrelaties en ons rond door het ge-
bouw, te beginnen op de begane grond. In de‘customer
area’is ruimte voor lezingen voor zo’n zestig personen.
Daarnaast bevindt zich de kantine voor het personeel
(350 werkplekken, waarvan 75 voor flexwerkers) en de
keuken.
Gedurende deze rondleiding wijst Erik Zwaan ons steeds
op maatregelen en voorzieningen die er toe hebben
bijgedragen om in die ‘excellent’-categorie te komen.
Soms zijn het maar kleine dingen, soms heel ingrijpende.
Neem een voorbeeld van het eerste: de vriescel in de
keuken is ingebouwd in de koelcel waardoor bij gebruik
van de vriescel er geen kou verloren gaat. Als tweede
voorbeeld is de leistenen vloer zodanig geïmpregneerd
dat het onderhoud met eenvoudige en milieuvriende-
lijke schoonmaakmiddelen gedaan kan worden. Ook is
aan het buitenmilieu gedacht: nestkastjes voor vogels,
grind op het dak voor de zilvermeeuw.
Verlichting, warmte, isolatie
In de kantoren is speciale aandacht besteed aan de ver-
lichting: gangscheidend is er lichtinval, tussen de kamers
is het dicht. De wanden tussen de kantoren zijn ook nog
eens te gebruiken als whiteboard en zijn magnetisch.
Er is gebruik gemaakt van een mix tussen led en tl. De
laatste is nog steeds efficiënter qua lichtopbrengst en
is in gestandaardiseerde groepen aangebracht. Denk
aan de besparing van de installatiekosten.
Op de diverse etages treffen we gestandaardiseerde
werkplekken aan voor de flexwerkers. In hoogte ver-
stelde bureaus, verzonken contactpunten voor elektra,
smart homes magazine partnerReportage
Yvonne van der Ven en Theo Wubbolts / foto’s: maasdam/ Hans morren
Hoofdkantoor Schneider
Electric echt bijzonder
Smart Homes ging begin februari naar Hoofddorp om het nieuwe hoofdkantoor van Schneider
Electric te bezoeken en sprak onder andere met Erik Zwaan, die als projectleider nauw betrok-
ken was bij de bouw. Schneider Electric is dat aan haar stand verplicht.
Foto SmartHomes

communicatie en internet. Per afdeling zelfs in een an-
dere kleurstelling.
Het trappenhuis is zodanig vormgegeven dat je liever
de trap neemt dan de lift. Enerzijds door de looprichting
te beïnvloeden, anderzijds door de ‘openheid’.
Erik Zwaan:“Je merkt niet alleen aan jullie dat je bijna de
trap automatisch pakt, ook het personeel doet dat. De
lift wordt nauwelijks gebruikt. En dat draagt natuurlijk
weer bij aan vermindering van het energieverbruik.”
Op een van de verdiepingen zien we een groot aantal
werkplekken die door kastruimte zijn gescheiden. De
wanden van het meubilair zijn akoestisch zodanig ge-
maakt dat ‘overspraak’ tot een minimum beperkt blijft,
waardoor er een ‘weldadige’ rust heerst en iedereen
zich kan concentreren op zijn of haar werkzaamheden,
terwijl onderling toch contact mogelijk blijft.
Op het dak ligt 330m2 aan PV-panelen – een besluit
dat relatief laat is genomen in het bouwproces, om-
dat de target ‘excellent’ al bereikt was – die goed zijn
voor 55.000kWp. Naast de implementatie van vloer-
verwarming, wordt de warmtemeting per verdieping
verzorgd. Voorts wordt er van een Bio-WKK-installatie
gebruik gemaakt, waarvan Schneider Electric warm
water afneemt voor tarieven die vergelijkbaar zijn met
stadsverwarming.
Na deze indrukwekkend rondleiding was er tijd inge-
ruimd voor een aantal vragen, die Smart Homes aan
Erik Zwaan voor wilde leggen.
Project in het kort:
Opdrachtgever:
Schneider Electric
Locatie:
Hoofddorp
Architect:
Bias Architecten
Omvang: 5.671 m2
Duurzame certifice-
ring: BREEAM Excel-
lent en ISO 50001
Aantal werkplekken:
350
Ontwikkelaar:
OVG Projectontwik-
keling
Aannemer:
Boele van Eesteren
Installateur: Kropman
Installatietechniek
Projectinrichter
(tapijt, binnenwanden,
keuken, afbouw etc):
Maasdam groep
Verlichting: Philips

Onlangs is Schneider Electric gestegen naar plaats 13 op
de lijst van 100 meest duurzame ondernemingen. Wat is
het doel voor het komende jaar, eventueel jaren, en hoe
denkt Schneider Electric dit te realiseren?
“Het is de beloning voor beleid, maar ook voor het steeds
beter registreren. Dingen anders gaan doen en laten zien.
Een voorbeeldrol vervullen. Plannen op de tekentafel
kunnen best okay zijn, maar hoe pakken ze in de praktijk
uit? Doel is ook om met BREEAM een verduurzaming bij
de bouwkolom te realiseren. Schneider Electric wil de
energiemanager zijn van de klant. Of we kunnen stijgen
op de eerder genoemde lijst is op zich niet zozeer een
doel. In de loop van de tijd is blijvend op niveau presteren
ook een zekere vorm van stijgen.
Welke belangrijkste, meest qua kostenbesparing in het
oog springende, energiebesparende oplossingen zijn er
zoal in het nieuwe hoofdkantoor aangebracht en kunt
u een voorbeeld geven?
“Een van die oplossingen is de aanwezigheidsdetectie,
het hergebruik van restwarmte, de energieopwekking
en de wisselwerking tussen vloerverwarming en koe-
ling. Alle verbruik wordt per etage gemeten. Binnen-
kort wordt alles op de hier in het gebouw hangende
monitoren zichtbaar gemaakt. Volgens TNO is er ook
een besparing mogelijk van 2 tot 5%, alleen al door het
proces van bewustwording.”
Als je dit vergelijkt met het voormalige hoofdkantoor
en dezelfde parameters toepast, scheelt dat veel op
jaarbasis?
“Ja, substantieel, dat komt mede doordat we continu
bezig zijn volgens ISO50001.”
Zijn deze oplossingen ook in andere gebouwen toe te
passen? En zo ja, alleen in nieuwe of ook in bestaande?
“De oplossingen die we hier hebben toegepast zijn
niet voortgekomen uit ‘rocket-science’, maar één op
één elders toe te passen. Alles is gewoon op de markt
verkrijgbaar.”
Wat is de toekomststrategie van Schneider Electric met
betrekking tot energiebesparing?
“We willen blijvend innoveren en ontwikkelen verder
door het adagium ‘space management = energy ma-
nagement’.”
Hoe kan Schneider Electric bijdragen aan energiebespa-
rende oplossingen voor bijvoorbeeld het MKB?
“Onze ‘voorschrijvers’ zijn de architecten. Aan Stabu
(Stichting STABU Bouwbreed Informatiesysteem, red.)
wordt een nieuw hoofdstuk toegevoegd voor de be-
stekschrijver. Aan de bewustwording dragen wij ons
steentje bij met de ‘Schneider Academy’.”
HoezietSchneiderdeintegratievanEenW.Watbetekent
dat voor de installatie-branche?
“E enW gaan convergeren en worden gebouwbeheers-
systemen. Zo passen we BACnet toe voor de ‘schacht’
van het gebouw en voor de afzonderlijke verdiepingen
bijvoorbeeld KNX of LON.”
Foto SmartHomes

BREEAM-NL Certificering
Het van oorsprong Britse BREEAM is ook in Nederland inmiddels een
begrip. BREEAM-NL is een beoordelingsmethode om de duurzaamheid-
prestatie van gebouwen te bepalen. Er zijn onder andere certificaten
voor nieuwbouw, bestaande gebouwen en gebiedsontwikkeling.
BREEAM-NL Nieuwbouw is sinds september 2009 operationeel.
Het wordt gebruikt om de duurzaamheidprestatie te bepalen van
níeuwe gebouwen. BREEAM-NL In-Use beoordeelt al bestaande gebou-
wen op drie niveaus: gebouw, beheer en gebruik. Het derde keurmerk
heet BREEAM-NL Gebiedsontwikkeling en beoordeelt de duurzaam-
heidprestatie van gebiedsontwikkeling. De doelstelling van BREEAM is
een om duurzaamheid van gebouwen te analyseren en steeds verder
te verbeteren.
BREEAM staat voor Building Research Establishment Environmental
Assessment Method en werd oorspronkelijk ontwikkeld en geïntro-
duceerd door het Building Research Establishment (BRE), een Engelse
onderzoeksinstantie enigszins vergelijkbaar met het NederlandseTNO.
De toevoeging NL maakt duidelijk dat het hier om de Nederlandse
versie gaat. BREEAM stelt een standaard voor een duurzaam gebouw
en geeft vervolgens aan welk prestatieniveau het onderzochte gebouw
heeft. De doelstelling van BREEAM is een methode te ontwikkelen om
gebouwen te analyseren en verbeteren.
Het systeem maakt gebruik van kwalitatieve weging; als totaalscore
krijgt een nieuw gebouw of gebied 1 tot 5 sterren (Pass, Good, Very
Good, Excellent of Outstanding). Het hoofdkantoor van Schneider
Electric heeft het certificaat Excellent gekregen.
ISO 50001-certificering
De norm voor energiemanagementsystemen, ISO 50001, is uitgebracht
op 15 juni 2011. Deze norm biedt een internationale richtlijn voor
energiebeheer door organisaties. ISO 50001 sluit aan bij ISO 14001
en is ook te gebruiken in combinatie met ISO 9001.
ISO 50001 biedt richtlijnen voor elke organisatie die een energiema-
nagementsysteem op wil zetten, verbeteren of onderhouden.
Kenmerken ISO 50001
• Ontwikkeling baseline van het energieverbruik.
• Een kader voor de integratie van energie-efficiëntie in de praktijk.
• Betere meting, documentatie, rapportering en benchmarking van
het energieverbruik.
• Meer transparantie en communicatie over het energiebeheer.
• Beter bewustzijn en beste praktijken en gedragscodes op het gebied
van energiebeheer en energiegebruik.
• Een systematische evaluatie en planning van de toepassing van
nieuwe energie-efficiënte technologieën.
• Een kader voor de promotie van energie-efficiëntie in de toeleve-
ringsketen.
•Verminderen van de emissies zonder negatief effect op de activiteiten.
• Blijvend verbeteren van de energieprestatie.
Leertouwer b.v.
A. Plesmanstraat 38
3770 AA Barneveld
T: +31(0)342 425 151
E: info@leertouwer.nl
W: www.leertouwer.nl
B.E.G.
B.E.G. Nederland bv
Tjalk 42
2411 NZ Bodegraven
T: +31(0)172 47 6800
E: info@beg-luxomat.nl
W: www.beg-luxomat.com
BUVA-DORMA:
controle op toegang
BUVA: rationele
bouwprodukten
Bremen 5
2993 LJ Barendrecht
T: 0180 697 500
F: 0180 697 505
E: info@buva.nl
W: www.buva.nl
D2Domotica,
maatwerk in
domotica
voor de professional
en particulier
Rietveldenweg 47e
5222 AP ’s-Hertogenbosch
T: 073 711 4586
W: www.d2domotica.nl
RTI, Novasonar, Abitana, Smart-e, Mozaex
Viertron BV
Zuideinde 2
2991 LK Barendrecht
T: 0180 618 355
FF 0180 619 967
E: info@viertron.nl
W: www.viertron.nl
Rosbayerweg 41
1521 RW Wormerveer
Postbus 240
1520 AEWormerveer
T: 075 621 7628
E: info@vercoma.nl
W: www.vercoma.nl
Vercoma Communicatie Systemen B.V.
Elbo Technology B.V.
Science Park
Eindhoven 5707
5692 EP Son
T: +31 (0)40 2679 876
F: +31 (0)40 2679 870
W: www.elbotechnology.nl
Elbo Technology biedt integrale oplossingen
voor Communicatie, Comfort en Beveiliging

G
a maar na. Het totale oppervlak van de CES
bedraagt 37‘football fields’– en je mag zelf
uitrekenen hoe groot dat is, okay, bijna 18
ha. – waar 3.250 exposanten proberen de
ruim 150.000 bezoekers zinnenprikkelend te trakteren
op nieuwe producten, trends en ontwikkelingen.
Naast het immens grote LVCC, Las Vegas Convention
Center met drie gigantische hallen, is er tentoonstel-
lingsruimte te vinden in het aanpalende Hilton en het
iets verderop aan de Strip gelegen Venetian. Goede
busverbindingen – de organisatie zet zo’n 140 bussen
hiervoor in – verzorgen het transport van en naar de
diverse locaties.
Naast de onmetelijke rijen standaard standjes van Azia-
smart homes magazine Beursverslag CES 2013
Theo Wubbolts
CES 2013,
veel nieuws, héél veel!
De Consumer Electronics Show, die jaarlijks wordt georganiseerd in Las Vegas, zit er weer op. Na
zes dagen intensief de‘fair-grounds’afgelopen te hebben – ik schat dat de totaal afgelegde weg
een marathon in lengte overschrijdt – blijkt de verslaglegging toch nog een stuk lastiger…

tische komaf – waar de standbemanning kijkt of ze een
taakstraf uit moeten zitten – en waarbij alles‘blinkt’en
‘glittert’, is de CES het domein van de grote jongens,
die elk niet altijd overeenkomstig hun marktpositie
vloeroppervlak inkopen.
Je zult begrijpen dat dit voor één mens teveel is, daarom
is het moeten maken van keuzes onvermijdelijk.Vandaar
een selectie.
Op de persdag bijt inmiddels traditiegetrouw LG ’s och-
tends om acht uur het spits af.“Touch the Smart Life”, is
hun motto en zetten dit kracht bij in zowel wit- als bruin-
goed. Bij monde vanWayne Park, President CEO van LG
America:“Smart Life is the core of LG, smarter life, better
life and easier life.”In de categorie beeld zijn alle scher-
men inmiddels uitgevoerd in LED-technologie, maakt de
‘Magic Remote’de bediening nóg eenvoudiger en
zet LG groots in op OLED en in resolutie op
UltraHD, oftewel 4k. LG toonde een 84 inch
4k scherm, met verwachte prijs van $ 12.000.
Met de Magic Remote-afstandsbediening heb
je vanaf nu nog maar één afstandsbediening
nodig voor je Smart TV, geluidssysteem, DVD-
of Blu-ray player en set-topbox. Om naast je
Smart TV andere apparaten te bedienen, ver-
schijnt op de tv een virtuele afstandsbediening
op het scherm die je kunt besturen via het
handige‘point-and-click’-systeem van de Ma-
gic Remote. Ook voor de installatie heb je niet
langer een ingewikkelde code of pc nodig. Met
een paar simpele stappen kies je het merk en
model van je geluidssysteem, Blu-ray-speler of
set-topbox. (In de Central Hall kon je de stand
van LG met geen mogelijkheid over het hoofd zien,
ook al had je geen 3D-bril op.)
LG heeft voor het eerst de revolutionaire OLED TV met
gebogen scherm getoond. Dankzij een flauwe binnen-
waartse flex, is het hele schermoppervlak op gelijke
kijkafstand. Hierdoor geeft de gebogen OLED TV haar-
scherp beeld zónder visuele vervorming en detailverlies,
ook in 3D.
De 100-inch Laser Display van LG biedt de kijker een
FULL HD beeldkwaliteit, waarbij de laserverlichting zorgt
voor een ware bioscoop-ervaring.Voor het projecteren
van beelden was in het verleden een aanzienlijke af-
stand nodig tussen het projectiescherm en de projector,
wat het ongeschikt maakte voor thuisgebruik. Met de
100-inch Laser Display tv is dit voorgoed verleden tijd,
omdat je de lens kunt plaatsen op slechts 56 cm van het
projectiescherm. Dit maakt de Laser Display uitermate
geschikt voor gebruik in de vergaderruimte én in de
woonkamer. De LG Laser Display beschikt over zowel
Smart TV- als Digitale TV-mogelijkheden en wordt ge-
leverd met twee ingebouwde 10-watts speakers en het
herkenbare Cinema Screen design.
Op het terrein van witgoed doet WiFi haar intrede –
denk aan bediening en monitoring van je wasmachine,
koelkast – lees ook food management – en… stofzuiger.
Vergun mij verder te gaan zoals de persdag was gepro-
grammeerd…
StreamTV
Een‘hot’item is 3D. Nu vrijwel alle
verkochte vlakke beeldschermen
deze feature hebben – 40 miljoen
verkochte exemplaren in 2012,
waarvan een kwart in China – is
het natuurlijk leuk om te vertellen
dat het een succes is… maar kijkt
de consument wel in 3D? Nee, dus.
Domweg omdat hij of zij geen bril-
letje op de neus wil zetten. Met de‘Ultra-D’-technologie
van het bedrijf StreamTV komt hier een eind aan, ik
bedoel dan: geen bril en toch 3D! Op alle beeldscher-
men en met 1080p content. Ultra-D maakt er 2160p
van. Met overtuigend resultaat; een bedrijf dat we in
de gaten moeten blijven houden, omdat heel knappe
koppen – onder ander op ons‘eigen’HighTech Campus
in Eindhoven – bij de ontwikkeling betrokken zijn.
Samsung
Het lukte deze keer wél
om een plekje te vinden
bij Samsung. Prachtig
om te zien hoe dit bedrijf
de massa in beweging
weet te zetten, of het nu
queuing is om een drink-
beker te bemachtigen of
om binnen te mogen in
de immens grote zaal voor de persconferentie. Boo-
KeunYoon, President of CE Division Samsung Electronics
attendeerde de toehoorders op de nieuwe Quad-core
processor waardoor de televisie tot veel meer in staat is
op hetzelfde moment.Twee dagen later kreeg ik een

bijzonder informatieve
booth tour van de vader-
landse delegatie om te
zien wat dat in de praktijk
inhoudt. Samsung speelt
ook in op de toenemende
vraag naar grote televisie-
schermen, een nóg hogere
beeldkwaliteit, stijlvol de-
sign én optimaal gebrui-
kersgemak. De nieuwe
generatie Smart TV’s van
Samsung zijn zo slim, dat
ze weten waar jij het liefst
naar kijkt… of als je tegen
je TV zegt: “Ik wil een film
zien met Brad Pitt”, brengt je
Smart TV alle films met die
acteur in beeld en kun jij de
film waar je zin in hebt, di-
rect starten. Samsung heeft
zich niet aangesloten bij de SmartTV Alliance (waar
oprichters en nastrevers-van-een-open-platform van-
het-eerste-uur LG,TPVision enToshiba deel van uitmaken
en sedert kort ook Panasonic ABOX42, IBM, Specific
Media en TechniSat).
De mogelijkheden van de nieuwe generatie televisies
blijven toenemen. Zo krijg je via de televisie toegang
tot talloze apps, het internet, reguliere televisie-uit-
zendingen, gemiste uitzendingen, on-demand films en
content op andere devices zoals je Galaxy smartphone
en tablet. Natuurlijk wil je snel kunnen schakelen naar
de content waar je zin in hebt. Daarom zijn de nieuwe
Samsung Smart TV’s uitgerust met tal van innovaties
die je helpen bij het navigeren. Een van die vernieu-
wingen is S-recommendation. Deze toepassing laat je
op ontdekkingsreis gaan door alle content waar je TV
toegang tot geeft. S-recommendation doet op basis
van onder andere jouw kijkgedrag aanbevelingen voor
liveTV-uitzendingen, video-on-demand films en series,
apps, sociale media en je eigen video’s. Daardoor vind
je de content waar jij van houdt razendsnel en kijk je
altijd wat jij leuk vindt. Het gemak wordt verder vergroot
door Advanced Smart Interaction. Daarmee kun je met
spraak en gebaren de televisie eenvoudig bedienen. Je
kunt nu met twee handen de Smart TV aansturen, op
beelden inzoomen en met veegbewegingen door de
Smart Hub navigeren. Door de verbeterde Smart Hub,
die nu uit vijf overzichtelijke schermen is opgebouwd,
worden alle mogelijkheden van de televisie overzich-
telijk gerangschikt en kun je na één oogopslag al een
gerichte keuze maken. Ga ik bijvoorbeeld iets posten op
Facebook? Studio Sport op Nederland 1 kijken? Of toch
nog even nagenieten van de vakantiefoto’s?
Een home entertainment-netwerk opzetten, is makkelijk
met AllShare van Samsung. Je kunt video’s, foto’s en
muziek snel en eenvoudig uitwisselen met de apparaten
binnen je draadloze thuisnetwerk.
Toekomstbestendige televisie
Het einde van alle innovaties is nog lang niet in zicht.
Samsung blijft de komende jaren onderzoeken hoe
het gebruik van de televisie nog slimmer kan uitpak-
ken voor kijkers. Alle nieuwe gebruikers van een 2013
Smart TV worden alvast voorbereid op de toekomstige
verbeteringen met de Smart Evolution Kit. Daarmee kun
je jaarlijks je Smart TV updaten om toegang te krijgen
tot nieuwe functies. Het voordeel: je hoeft geen nieuwe
televisie te kopen om up-to-date te blijven. Met de
2013 Smart Evolution Kit hebben gebruikers van gese-
lecteerde Smart TV’s uit 2012 ook beschikking over de
vernieuwde Smart Hub en de verbeterde bediening via
spraak en gebaren. Ook hebben zij de mogelijkheid om
de hardware te updaten naar onder andere een quad-
core chipset voor extra verwerkingskracht, verbeterde
grafische rekencapaciteit en extra geheugen.
UHD TV: de hoogste resolutie
De award winning Samsung S9 UHD TV 85 inch zorgt
er voor dat HD- of Full HD-content – ongeacht de bron
– in Ultra HD resolutie wordt getoond. Dit is de hoog-
ste haalbare beeldkwaliteit anno 2013. Samsung loopt
ook voorop met haar ‘Precision Black Pro’-technologie,
die zorgt voor de diepste zwarttinten en de meest
pure wittinten. In combinatie met het extreem hoge
contrastratio en Ultimate Dimming Control biedt de
S9 scherpe resoluties die nog niet eerder op TV’s van
dit formaat te zien waren. De S9 is verder voorzien van
een snelle quad-core processor. De ongekend hoge
audiokwaliteit is afkomstig van een 120 watt geluids-
systeem dat is ingebouwd in het frame van de mini-
malistisch vormgegeven televisie. De Samsung UHD
TV S9 komt in de eerste helft van 2013 in Nederland uit

in 85 inch. De adviesverkoopprijs is nog niet bekend.
OLED TV met Multi-View: ieder zijn eigen film op
hetzelfde moment
Samsungs OLED TV F9500, die is bekroond met een
CES Innovation Award, heeft rode, groene en blauwe
subpixels die zelf licht uitstralen. Daardoor is geen back-
light meer nodig en verschijnen absolute zwarttonen
en zuivere wittinten op het scherm. De Samsung F9500
is bovendien ’s werelds eerste televisie met Samsung
Multi-View waardoor op de TV twee films tegelijkertijd
kunnen worden afgespeeld. Je kunt met zijn tweeën
ieder je eigen Full HD-film kijken op hetzelfde moment.
Het enige wat je daarvoor nodig hebt, zijn de speciale
3D-brillen van Samsung met geïntegreerde speakers.
Met een uiterst hoog contrastratio voor ongekend
gedetailleerde beelden en kleurnuances – zelfs in de
donkerste scènes – geeft de OLED TV een indrukwek-
kende kijkervaring, zonder enige beeldvervaging. Het
is nog niet bekend vanaf wanneer de OLED TV F9500 in
Nederland verkrijgbaar is.
De meest heldere beelden met nieuwe LED-technologie?
Dat is mogelijk dankzij de Micro Dimming Ultimate-tech-
nologie. De F8000 is bovendien ’s werelds eerste Smart
LED TV met een quad core processor. Daardoor kun je
snel schakelen tussen apps, websites enTV-programma’s.
Dankzij de dubbele tuner kun je ook TV-programma’s
picture-in-picture bekijken. Zo kun je een nieuwspro-
gramma kijken en tegelijkertijd in een extra venster het
verloop van een sportwedstrijd in de gaten houden. De
Samsung Smart LEDTV komt in het tweede kwartaal van
2013 in Nederland op de markt met een beelddiagonaal
van 40 tot en met 75 inch.
Nieuwe standaard in plasma TV’s
De Samsung F8500 biedt de ultieme beeldkwaliteit met
de zwartste zwarttinten en de meest heldere beelden
van dit moment. De Plasma TV biedt dezelfde helder-
heidniveaus als reguliere LED TV’s en een achtmaal be-
tere zwartweergave. De F8500 is ook één van de eerste
televisies die HEVC gecodeerde content ondersteunt.
Deze codec is speciaal ontwikkeld voor huidige en toe-
komstige HD-televisies en zorgt ervoor dat de F8500 de
meest rijke en indrukwekkende beelden toont, nu en
in de toekomst. De futuristisch ogende TV met hoog-
waardig design met een beelddiagonaal van 51, 60 en
64 inch is in het tweede kwartaal van 2013 verkrijgbaar.
Panasonic
Wegens ontberen van de mogelijkheid om
op twee plaatsen tegelijk te zijn, moest
ik Panasonic ‘laten lopen’, maar trof op de
stand Rob de Klijn general manager consu-
mer products van de Nederlandse vestiging
aan, die me – terecht – wees op de nieuwe
Z-serie plasmabeeldschermen van uitzon-
derlijk hoge kwaliteit.Volgens mij‘Kuro2.0’.
Ook qua design heeft Panasonic een waar-
devolle inhaalslag gemaakt. Toppers!
Dat geldt trouwens ook voor de beeldkwa-
liteit in het algemeen welke ik aantrof op
de CES. Zowel bij Sharp, Sony en Toshiba,
zeg de meer traditionele fabrikanten, als
bij de nieuwkomers als Huawei, Hisense
en Haier. Op de introducties van Panasonic kom ik op
een later moment uitvoerig terug, want dan heb ik de
Europese Panasonic Convention die dit jaar in Nice wordt
gehouden achter de rug.
Sony
Het was wel even wennen niet Sir Howard Stringer het
podium zien betreden, maar Kazuo Hirai als nieuwe
topman. De persconferentie werd na een bevlogen en
inspirerende inleiding voortgezet door Phil Molyneux,
die de afzonderlijke producten belichtte. Het inmiddels
op de IFA van 2012 al aan de pers getoonde 84 inch
(213 cm) televisiescherm met 4k resolutie, het grootste
formaat lcd-scherm in de industrie, beleefde nu voor de
States haar primeur. Deze High Definition grootbeeld

televisie biedt breedbeeld met een extreem hoge reso-
lutie van 3840x2160 pixels.
In de bioscoop van Sony op de stand in de Central Hall
werd ik getrakteerd op een paar minuten‘Skyfall’in na-
tive 4k met 9.1 geluid. Alle apparatuur is dan natuurlijk
van Sony, inclusief het filmfragment (later dit jaar ook
in 4k in de IMAX te zien), maar exclusief het scherm van
Stewart. De STR-DA5800ES stuurde de luidsprekerset-up
met het grootste gemak aan en verhoogde de‘kick’met
een veelvoud. Prijs van het totale‘gebeuren’zonder het
Stewart-scherm was $ 55.000. Wow! Op de Sony-stand
kon ik gamen. Bijzonder? Nee, maar wel dat je op één
scherm met z’n tweetjes tegelijk bijvoorbeeld kunt racen.
Met de ene bril op ben je bestuurder van de blauwe, met
de andere rij je in de rode auto… Leuk voor thuis, toch?
Voor het bezoeken van de PepCom moest het LVCC
worden verlaten om naar het MGM te gaan, het eind-
punt van de monorail en $ 5‘armer’. Producten die daar
werden getoond, alsmede die van ShowStoppers op
dinsdagavond en CES ‘Unveiled’ (de eerste van de hier
genoemde side-shows en die al op zondagmiddag werd
gehouden) lopen vanaf nu wat door elkaar, maar wat
zou dat?
Martian
Stel je hebt beide handen vol, zit in een vergadering
of achter het stuur. De telefoon gaat… Martian biedt
de oplossing met een… horloge waarop je kunt zien
wie er belt en zelfs naar hem of haar kunt luisteren dan
wel antwoorden. Kijk dát was er nog niet. Deze Martian
bedien je met twee toetsen. Boodschapjes scrollen met
40 karakters, trilfunctie en herlaadbare batterij maken
‘m compleet. (MartianWatches.com)
Haier: einde AB?
Bedien de televisie met je ogen: geen afstandsbedie-
ning meer nodig, de televisie bedien je voortaan met
oogbewegingen. Wissel van zender, navigeer in het
menu of pas het vo-
lume aan in een oog-
wenk. Het volstaat
om met je ogen te
knipperen als je een
opdracht wilt valide-
ren of specifieke in-
houd wilt bekijken.
Zo is het ook moge-
lijk om aanvullende
informatie, blogs of
website te bekijken.
Bedien de televisie
met gedachten: stel
je een tv voor die je
bedient met je herse-
nen… Haier heeft dit
ontwikkeld in samenwerking met NeuroSky, medische
koploper op het gebied van elektro-encefalografie. Met
de ontwikkelde technologie kunnen elektronische im-
pulsen in de hersenen door middel van een‘BrainWave’-
sensorhelm worden geanalyseerd. De impulsen worden
vergeleken en omgezet in een herkenbaar signaal voor
elektronische apparaten. Wissel voortaan met mentale
kracht van zender!
Bedien de televisie met bewegingen of je stem: het is
eveneens mogelijk om met een armbeweging of met je

stem door het menu te navigeren of specifieke inhoud te
bekijken. Bij stemopdrachten, fungeert je smartphone
als microfoon. De geïntegreerde camera in deze tv re-
gistreert de beelden van de gebruiker, interpreteert ze
en voert ze uit. De tv reageert bijna zonder vertraging
en analyseert 60 beelden per seconde. De tv kan sig-
nalen van meerdere gebruikers tegelijk zowel in grote
of kleine ruimtes, binnen 8 vierkante meter, en zelfs bij
sobere verlichting registreren.
Maar de afstandsbediening is nog niet helemaal ver-
leden tijd: Haier presenteert ook twee prototypes in-
novatieve afstandsbedieningen. Een zeer krachtige,
sensitieve afstandsbediening: dankzij deze sensitieve
Haier afstandsbediening kan de kijker door het menu
navigeren, wijzen en klikken op alle aanwezige inhoud
op het scherm. De afstandsbediening is uitgerust met
de beste gyroscoop ter wereld (9 assen), waardoor de
televisie snel en precies bediend kan worden.
Bekijk de wereld in Ultra High Definition: Omdat de
kleinste details voor een rijk geheel zorgen, heeft Haier
besloten de Ultra High Definition televisiemarkt te betre-
den. Nadat tijdens IFA 2012 een 50”UD-scherm is gepre-
senteerd, onthult Haier vandaag drie 4k beeldschermen
in 50”, 65” en 84”. Deze televisies hebben een resolutie
van 3840x2160 pixels, vier keer zo hoog als de resolutie
van een Full HD scherm. Dit zorgt voor een nog rijker en
gedetailleerder beeld dan ooit, zelfs van heel dichtbij.
…trends
Tsja, als een soort intermezzo tussen het productnieuws
van dit verslag heb ik wat trends en zo opgetekend. Op
deze CES doet de nfc-techniek (Near Field Communica-
tion) duidelijk haar intrede. Je legt je smartphone op een
daartoe geschikt apparaat, bijvoorbeeld een klokradio of
dockingstation, en de muziek
speelt gewoon verder. Dan
de GoPro-achtigen; je kent ze
wel. Camera’s op je fietshelm
en crossen maar.
Accessoires voor tablets, iP-
hone’s – al dan niet met eigen
foto of design – WiFi-gestuurd
speelgoed, navigatiesystemen
op de achteruitkijkspiegel van
je auto, draagbare powerpacks
om je device snel bij te kunnen
laden en… 3D-printers.
Van deze laatste categorie is de kwaliteit enorm goed.
VooralTaiwanese en Chinese fabrikaten doen je vergeten
dat je die mooie vaas uit de periode van de Ming-Dynastie
hebt laten vallen. Je laat gewoon een nieuwe uit de prin-
ter komen… Om nog even bij dat 3D-printen te blijven:
Sculpteo is een cloud-based service waarbij je een 3D-
bestand opstuurt, het wordt gemaakt en bij je thuis wordt
afgeleverd! sculpteo.com
BO
BangOlufsen heeft zijn nieuwste ingebouwde geluids-
systeem geïntroduceerd. De geïntegreerde oplossing
bestaat uit actieve tweeweg luidsprekers (BeoLab 15),
een actieve subwoofer (BeoLab 16) en een gebruiksklare
versterker (Amplifier 1). Alle onderdelen werden speciaal
ontworpen voor plaatsing in de muur of het plafond.
Dankzij de nieuwe kantelfunctie van de BeoLab 15 kan de
richting van de hoge- en middentonen door de gebruiker
worden bepaald. Bij het inschakelen van het systeem,
kantelt de luidspreker automatisch en positioneert zich
in een voorgeprogrammeerde hoek om het geluid in de
optimale luisterrichting te verspreiden. Wanneer het
systeem wordt uitgeschakeld, glijdt de BeoLab 15 terug
in de uitgangspositie om één lijn te vormen met de muur
of het plafond.
De drivers van de actieve luidsprekers van het systeem
worden allemaal door een ei-
gen versterker aangedreven.
Door de versterkers en de
luidspreker-drivers apart te
houden, voldoet het nieuwe
systeem aan de internationale
bouwvoorschriften en compen-
seert automatisch voor kabels
tot 100 meter lengte en zorgt
voor een optimale basperfor-
mance.
De BeoLab 15 is een actieve twee-weg luidspreker in een
gesloten kast uitgerust met een ¾”tweeter en een 3”voor
de middentonen. De BeoLab 16, de actieve subwoofer
van het systeem, bestaat uit twee paar 4” woofers in
aparte verzegelde kasten. Met behulp van het Acoustic
Balance Principle wordt het geluid in-fase voortgebracht
waardoor diepe bastonen zonder ongewenste muurvi-
braties worden geproduceerd.
De Amplifier 1 bestaat uit zes aparte versterkers. De twee
klasse-D-units van 2x 150 watt voorzien de subwoofer
van vermogen. Elke BeoLab 15 beschikt over 150 watt
voor de middentonen en 45 watt voor de tweeter. De
Adaptive Bass Linearisation houdt de diepe bastonen
zuiver en helder tot maar liefst 45Hz.
De nieuwe BeoLab 15, de BeoLab 16 en Amplifier 1 zijn
vanaf januari 2013 verkrijgbaar bij de geselecteerde
BangOlufsen-dealer. Prijs vanaf € 3.495 per systeem.

Philips
Geen ‘last but not least’, maar gewoon omdat Philips
in een naastgelegen hotel intrek had genomen en ik
bij ze langs wilde voor de show ten einde liep. Drie
nieuwe ‘soundbars’. Te weten de HTL3120 met Virtual
Surround Sound; twee midden/bas en
twee tweeters met basreflex moeten
zorgen voor een vol en mooi geluid bij
het vlakke beeldscherm. Met twee HDMI-
ingangen, Bluetooth en EasyLink – om
HDMI met ‘CEC’ andere apparatuur met
een enkele ab te kunnen bedienen – ma-
ken de HTL3120 compleet. De HTL5120
heeft een sensor om te bepalen of ie ligt
of hangt én een ingebouwde subwoofer.
Vanzelfsprekend is er Bluetooth aan boord en Virtual
Surround Sound. Top-of-the-line is de HTL9100, met
afneembaren luidsprekers! Een mooie reden om deze
HTL9110 het predikaat‘Fidelio’mee te geven. Geschakeld
speelt ie in Virtual Surround, neem je ze los dan gaat de
HTL9100 over naar 5.1 Surround Sound. Daarnaast is in
een draadloze sub voorzien, kortom heel Fidelio en goed
voor een 2013 CEA Innovation Award. Het spreekt voor
zich dat de features van voorgaande modellen ook in
deze ‘9100’zijn ondergebracht.
De FidelioWireless Hi-Fi range,‘bekroond’door de EISA-
award voor de AW9000, maakt muziek luisteren wel
heel eenvoudig: stream je muziek van je smartphone of
tablet – Android of Apple maakt niet uit – of geniet van
je discotheek op je pc of Mac, dan wel online-services als
Napster ofTuneIn. Met ingebouwde klasse-D versterking
en de modellen luisteren naar de aanduiding AW9000,
-5000, -3000 of -1000, afhankelijk van je budget en je
wensenpakket, want dat verschilt per type.
Van een andere orde is de In.Sight-lijn. Nu de app mede
ons leven inricht, blijft Philips niet achter met producten
die op deze basis werken op het gebied van domotica:
naast entertainment, gezondheid en welbevinden, com-
municatie en automatisering in huis. In deze In.Sight-lijn
is een M100D, een huismonitor, gebaseerd op Apple
en Android, die via 3G, 4G, LTE, Edge of Wi-Fi beelden
doorstuurt. Via de app wordt je gewaarschuwd en start
de videorecorder in Dropbox (gratis account) of worden
de beelden meteen op je smartphone of tablet gezet
zodat je actie kunt ondernemen. Linken gebeurt via
een QR-code en je kunt diverse monitors koppelen,
ook op andere locaties. De In.Sight B120 is er speciaal
voor de babykamer.
In.Range. Gedachte achter deze lijn is het feit dat er
per jaar in de V.S. 20 miljoen smartphones kwijtraken
en 12.000 laptops elke week op de Amerikaanse lucht-
havens achter blijven. Je zou zeggen “wat een slordig
volkje”, maar da’s niet aardig. Philips helpt hen hun waar-
devolle apparaten terug te vinden. Met een kaartje ter
grootte van een creditkaart, die je in je portemonnee
bewaart, wordt een verbinding gemaakt met een app
en maakt onzichtbaar verbinding met je smartphone. Je
moet er maar op komen, maar minstens zo eenvoudig
is gewoon niet vergeten je smartphone of laptop mee
te nemen…
Philips heeft een enorm
pakket aan iPod-doc-
kingstations, ook al voor
de iPhone5 – een range
waar ik hier verder niet
op inga – en sedert kort
zelfs een Party Machine.
Ik moet eerlijk bekennen
dat ik even met m’n ogen moest knipperen; twee draai-
schijven om te dj-en, inclusief light-show!
Ronduit handig is deWeCall Bluetooth conferentieluid-
spreker: om draadloos een gesprek te voeren, maar nóg
handiger zijn de mini-projectoren onder de aandui-
ding PicoPix en luisterend naar de typeaanduidingen
PPX2055, -2340, -2495 en -3610. Ze passen op je hand en
worden gevoed vanuit een Lithium-ion accu (goed voor
twee uur). De PPX2340 projecteert als voorbeeld tot 60
inch, heeft een USB QuickLink om ook vanaf je laptop of
camera direct aan de slag te gaan en heeft een SD-card-
slot. De PPX3610 heeft zelfs ook nogWLAN en kan full-HD
videos aan en documenten (.ppt, .pdf, .xls en .doc). www.
youtube.com/user/picopixtv?feature=results_main
WVTTK
Alarm.com is een serviceprovider in de V.S. die, sedert
de oprichting in 2000, inmiddels meer dan één miljoen
‘properties’ monitored. Het richt zich op interactieve
beveiliging, videomonitoring, energiemanagement en
automatiseringsprocessen in huis. Je weet altijd wat er
‘aan de hand is’. Door middel van draadloze besturing,

apps, op IP-basis gerelateerde diensten. Een blik op de
website zegt meer dan genoeg…
Wil je echter alleen maar via
de iPhone een alarmdienst,
dan is iSmartAlarm wellichts
een optie. Plaats de daartoe
geëigende producten als ca-
mera’s, sensoren en verdere
producten en ‘plug-and-play’
doet de rest. Althans dat
belooft de brochure… en
geen maandelijkse contri-
butie noch contracte(en).
indiegogo.com/ismartalarm
Kan een‘gewone’telefoon nog een prijs voor innovatie
winnen? Ja, dat is UrbanHello gelukt. In principe een
dect (DECT-GAP en CAT-iq compatibel), maar met een
bijzondere functie. Bij het neerzetten gaat het gesprek
automatisch over naar de 360 graden stralende luidspre-
kertjes en kun je hands-free verder. In de hand neemt
de elektromagnetische straling met 99% af. Een mooie
bijkomstigheid. urbanhello.kickstarter
Heb je je handen vol met
een smartphone en/of
tablet? Dan is er nog een
plekkie aan je pols waar
het horloge niet zit, ofte-
wel je andere arm om een
‘Basis’ te dragen. Dit niet/
wel-horloge registreert je beweging(en), huidtempera-
tuur, transpiratie en hartslagpatroon. Neem wel even
de handleiding goed door alvorens je zorgen te maken
over de verwerking van de data op de juiste manier…
mybasis.com
Is de koffer of handtas al vol met allerlei apparatuur?
Ligt de car-kit permanent in het dashboard-vakje? Met
de NightHawk ‘Clip-On Microphone Multi-Functional
Bluetooth System’, een hele mond vol, kan een groot
deel van je elektronica-crap vervangen worden. Voor
minder dan de prijs van een boete voor niet-handsfree
bellen achter het stuur! BlueWi.org
SpareOne is de mobiele telefoon waar niemand om
heeft gevraagd, maar waar tóch vraag naar zal zijn. Het
is namelijk een gewone telefoon, maar méér dan dat. Op
slechts één AA Lithium-batterij gaat de SpareOne 15 jaar
mee, mits niet aan natuurlijk, en heeft een gesprekstijd
van 10 uur. Met een 112-toets (de Europese versie) en
zonder noodzaak van een SIM-kaart. Daarnaast is de
SpareOne een LED-lantaarntje en is ultradun, maar ook
als gewone telefoon, dus met SIM-kaart, op alle netwer-
ken te gebruiken. De SpareOnePlus heeft daarnaast ook
de mogelijkheid om door middel van een app je locatie
aan te geven waar je op dat moment bent. SpareOne.com
Om dit verslag af te ronden geef ik nog een paar
interessante websites, waarop producten te zien zijn
die ook met gezondheidszorg te maken hebben.
www.ihealthlabs.com
www.masimo.com
www,noitembrace.com
www.noitavonne.com
www.lantronix.com
www.kraftwurx.com
3dprintingevent.com/tag/kraftwurx/
Mocht u geïnteresseerd zijn om meer informatie
te ontvangen dan hierboven van de producten is
gegeven, dan kan ik de betreffende brochure kos-
teloos toezenden. Het spreekt voor zich dat ik per
product slecht één exemplaar heb… voor vragen
redactie@smarthomesmagazine.nl
CES2014 wordt gehouden van 7 t/m 10 januari
2014

W
elkom geheten in het op de groei gehuur-
de pand aan de Cereslaan 30 door Ruud
van Bakel, vallen meteen de producten
op die je hart sneller laten kloppen. In
interviews naar de hobby’s van mensen komt toch nog
immer in de top drie ‘naar muziek luisteren’ voor. En
daar liggen ze dan uitgestald op de tafel in het bureau
van Ruud: luidsprekers voor inbouw in bijvoorbeeld
plafond of wand.
Maar zo klein is het leveringsprogramma van Duotecno
ook weer niet, noch dat dit opgaat voor de leverancier
van de luidsprekers, ArtSound. Het productaanbod van
Duotecno, inmiddels meer dan tien jaar geleden opge-
richt en gevestigd in Brugge, berust op vier pijlers: het
CAN-bus protocol, het gemakkelijke programmeren, het
design en de flexibiliteit. Zo kort? Dat verdient nadere
uitleg.
Ruud: “Duotecno is fabrikant – even algemeen gesteld
– van modules voor toepassing in domotica. Eigenlijk
vind ik domotica een vervelend woord, want google
het maar eens en je vindt een hele boel producten die
de lading niet goed dekken. Hierdoor ontstaat bij de
consument een verkeerd beeld.
Een van de grote voordelen van het CAN-bus protocol
(de airbag in de auto werkt ook hier op) is de snelheid.
Stel je de gebruiker voor die bijvoorbeeld op de afstands-
bediening, of iPad, een ander kanaal op de televisie wil
gaan bekijken, dan wil hij of zij dat het meteen gebeurt,
conform de eigen afstandsbediening van de televisie.
KNX is dan te traag en wordt langzamer in grote syste-
men. CAN-bus is altijd snel en zeker bij het aansturen
van bijvoorbeeld verlichting en audio en video – en denk
daarbij vooral aan de techniek van streaming. Natuurlijk
is er een interface om toch met KNX te kunnen koppelen.
Op het punt design stelt de klant tegenwoordig ook hoge
eisen. Duotecno kan met haar producten ruimschoots
aan die eisen voldoen.”
Op wie of welke doelgroep richt Duotecno zich?
“Duotecno richt zich op de installateur. Voor hem of
haar is de techniek van audio en video (nog) vaak onbe-
kend terrein. Hier zorgt ook weer het CAN-bus protocol
voor een grote mate van flexibiliteit, onze vierde pijler.
Bovendien is het gemakkelijk te programmeren – een
ééndagscursus volstaat – en de software is gratis.”
Op welke ‘problemen’ stuit Duotecno in bestaande ge-
bouwen? En hoe worden deze opgelost?
“Een van de problemen is dat men nog gebruik maakt
smart homes magazine partnerReportage
Yvonne van der Ven en Theo Wubbolts
Tweemaal Duotecno
De titel van deze reportage doet vermoeden dat het niet in één keer kon, maar dat is niet waar.Twee-
maal slaat op het feit dat het Belgische moederbedrijf onlangs een vestiging heeft geopend in het
Noord-Brabantse Heesch, om de Nederlandse markt met een kortere‘lijn’te kunnen bedienen.
Ruud van Bakel:“Ik geloof niet
dat je alles alleen kunt…”

van een zeer oud centraal doossysteem. Hierdoor is het
erg lastig om een betrouwbaar domotica-systeem te
maken dat voldoet aan de eisen die wij stellen.Wij maken
zo min mogelijk gebruik van draadloze systemen, omdat
deze helaas nog niet helemaal voldoen aan de betrouw-
baarheid.Wil de klant dus een domotica-systeem zal toch
een deel van de bekabeling opnieuw moeten worden
gelegd. Dit kan overigens wel in delen, bijvoorbeeld de
keuken achter één module en de woonkamer achter
een andere, die dan vervolgens worden verbonden
met een ftp-kabel.”
Soms wordt de (binnenhuis-)architect als ‘obstakel’ ge-
zien. Hoe tackelt Duotecno dit, of milder gezegd, hoe
gaat Duotecno hier mee om?
“Wij zien dit juist niet als obstakel. Wij zien de binnen-
huisarchitect veranderen in iemand die niet alleen de
tekeningen afgeeft maar ook iemand die mee de bouw
gaat begeleiden. Voor een architect is het zeer belang-
rijk dat er ook mooie witte glasschakelaars vlak op de
wand zitten en het plafond niet wordt ‘verstoord’ door
een grote bewegingsmelder. En daar kunnen wij op
inspringen.Vanuit België zien we deze trend overwaaien
en daar is een deel van de klanten architect van beroep.”
De huizenmarkt zit op slot op dit moment. Heeft Duo-
tecno hier last van en in welke mate?
“Uiteraard hebben wij daar ook last van. We zien voor-
namelijk dat de klant langer wacht met het nemen van
beslissingen. Wel is het zo dat je beter nu iets meer
kunt uitgeven al is het maar aan loze leidingen zodat
je later altijd via de plug-and-play functie domotica-
componenten eenvoudig kunt toevoegen. Wij zien
gelukkig nog altijd een sterke groei omdat de klant en
installateur steeds meer nadenken over domotica en
daar vallen wij goed op. Bij ons win je ontzettend veel
tijd in programmeren en daar is de klant en installateur
uiteindelijk bij gebaat.”
Wat zijn de toekomstplannen, of hoe ziet Duotecno de
toekomst?
“Onze toekomstplannen zijn vooral op groeien gericht.
We zijn nu nog niet zo groot en bezitten ongeveer 2%
van de domotica-markt. Maar gelukkig zien steeds meer
installateurs de voordelen in van een compleet pakket
en dat ook nog eens begrijpelijk te programmeren. Onze
filosofie is dan ook: als de programmeur het al bijna niet
begrijpt hoe kan de klant dan ooit een systeem krijgen
dat naar zijn wensen werkt?”
Welke rol gaat Domotica binnen nu en vijf jaar spelen
op de Nederlandse markt?
“Over vijf jaar willen we een top-3-speler zijn in de do-
motica-markt.We zien de markt positief veranderen. En
daar springen wij op in door vooral innovatief te blijven.”
Ziet u op korte termijn meerwaarde in samenwerking
tussen partijen (Domotica gerelateerd) voor betere po-
sitionering?
“Wij geloven heel erg sterk in samenwerking tussen
verschillende bedrijven. Een klant ‘eist’ dit ook bijna in
deze tijd. Tijdens een bouw moet erg goed samenge-
werkt worden tussen alle verschillende partijen en voor
een installateur heeft het erg veel meerwaarde om in
deze tijd ook een audio-systeem en multimedia mee
te verkopen en te installeren. Hiervoor is een goede
samenwerking nodig, niemand kan meer in zijn eentje
de markt aan.
Worden in de toekomst in de waardebepaling van wo-
ningen installaties meegewogen en waarom?
“Dat is nu al. Juist in deze tijd waarbij erg veel woningen
te koop staan, moet jouw woning een meerwaarde heb-
ben ten opzichte van je‘buurman’. Hierbij kan alleen al
het woordje domotica in de advertentie genoeg zijn.
Je hebt een huis dat op de toekomst is voorbereid en
dat wil de koper graag en heeft daar dan ook wat meer
voor over.”
Voor meer informatie www.duotecno.nl

B
egonnen in Genève en met een een-
malig uitstapje naar Brussel, schijnt
de organisatie vaste wortel gescho-
ten te hebben in het RAI-complex
in Amsterdam, met zelfs verlenging van het
contract tot 2019.“Verlenging van het contract
biedt zekerheid voor onze steakholders: instel-
lingen, exposanten, bezoekers en de pers,”legt
Mike Blackman, Managing Director, uit.“De RAI
heeft de afgelopen twee jaar zwaar geïnves-
teerd in de infrastructuur en in de gebouwen
en zal hier in de toekomst mee doorgaan om als
locatie attractief te zijn en blijven voor de ISE.”
Belangrijk voor iedereen die betrokken is bij
het onderwerp, of beter gezegd onderwerpen,
is het noteren van de datum in de agenda
voor 2014 – 3 t/m 5 februari – maar nóg be-
langrijker: de ISE van 2015 vindt plaats in de
tweede week van februari! Mike Blackman:
“Het is gemakkelijker voor de exposanten en
bezoekers van de CES en de Winter NAMM
die begin januari worden gehouden. En wij
hebben ook een weekje meer de tijd om alles
in en op orde te krijgen…”Dit laatste was met
een knipoog naar de vertegenwoordigers van
de pers tijdens de opening.
Groei
In 2004 waren er op de ISE in Genève 120 ex-
posanten, met 3.500 bezoekers uit 60 landen.
In 2013 meer dan 900 exposanten, waaronder
200 nieuwelingen, ruim 44.000 bezoekers –
waaronder 400 vertegenwoordigers van de
media, inclusief mijzelf – en die kwamen uit 130
landen. Deze mooie aantallen worden mede
gerealiseerd door het publiek dat voor de trai-
ningen en lezingen komen van bijvoorbeeld de
CEDIA (Custom Electronic Design and Installa-
tion Association, www.cedia.org) en InfoComm
International (www.infocomm.org). Gedurende
drie dagen was de beursvloer de onze en kon
met eigen ogen worden aanschouwd hoe de
ISE zich heeft ontwikkeld tot ‘place to be’.
Verantwoording
En met de woorden van de laatste alinea besef
ik aan welke klus ik ben begonnen. De voer-
Theo Wubbolts
Verslag ISE 2013
Zijn er ‘grenzen aan de groei’? Ja, schreven talloze geleerden
en wetenschappers in het Rapport van de Club van Rome begin
zeventiger jaren. De ISE schijnt deze these te loochenstraffen,
met sedert het tiende achtereenvolgende jaar een verder uit-
dijende beurs voor alles wat te maken heeft met professione-
le AV, custom installation, domotica en installatietechnieken.
taal op de ISE is Engels en de persdiensten
van de exposanten zijn, in tegenstelling tot
bijvoorbeeld die van de CES, niet dusdanig
geëquipeerd dat ik de beschikking heb over
Nederlandstalige versies. Voor zover dat wel
het geval is, bedien ik mij hier van die laatste
en zal – zeker ook omdat u als lezersgroep veel
met het Engels te maken heeft – af en toe wat
moeten copy-paste’n.
AMX
Enova DGX-8
Voor installaties die niet meer dan 8 bronnen
en 8 bestemmingen hebben, is er nu de Enova
DGX-8. Deze digitale matrix heeft dezelfde
functionaliteit als de Enova DGX-16/32 zoals
een geïntegreerde NetLinx processor, Instagate
Pro voor onbezorgd kunnen schakelen van
HDCP content zonder beperkingen en Smart
Scale op elke uitgang dat het beste beeld naar
elk type resolutie display garandeert.‘Hot-Sw-
appable’kaarten en voedingen met volledige
redundantie zorgen voor ongestoorde werking
tijdens servicewerkzaamheden.
De Enova DGX wordt nu uitgerust met stillere
voedingen die meer vermogen leveren. Hier-
door is de unit ook beter geschikt voor instal-
laties in vergader ruimten, klaslokalen et cetera
en is het nu zelfs mogelijk om vanuit de matrix
23 transmitters en 23 receivers te voeden met
behoud van volledige redundantie.
RPM (Rapid Project Maker)
Tijdens de ISE is weer een nieuwe release van
de Rapid Project Maker uitgebracht. RPM is een
Cloud Based configuratie tool die het mogelijk
maakt om een volledig AMX systeem te kunnen
programmeren in een zeer korte tijd. Naast
het feit dat de configuraties bewaard worden
in de Cloud is AMX nu bereikbaar geworden
voor een veel groter publiek zonder specifieke
programmeertaal kennis.
Versie 1.4 biedt o.a. de volgende extra moge-

lijkheden: Ondersteuning van RMS (Resource
Management Suite) met scheduling! Hierbij
worden tot twee extra deur panelen onder-
steund. De welkomst panelen kunnen nu ook
een Vision2 stream of Inspired Signage laten
zien. Verbeterde rapportage en diagrammen
met complete apparatuur lijst. Ondersteuning
van ATC/Mixers met pre-build configuratie fi-
les van populaire producten als Biamp Nexia,
ClearOne, Polycom.
Driver Design
Driver Design is een volledig nieuw software
programma om apparaat drivers te creëren
voor o.a. RPM. Dit programma vereenvoudigt
het bouwen van ingewikkelde modules en
programmering tot het invullen van de juiste
strings. Het programma maakt het mogelijk
om drivers te delen via de Inconcert driver
database en ook bestaande Driver Design Mo-
dules aan te passen. De beperking van RPM dat
de juiste driver niet beschikbaar is, behoort
hiermee tot het verleden.
RMS Enterprise
RMS Enterprise ondersteund nu ook ‘Schedu-
ling’waardoor het mogelijk is om koppelingen
te maken met bijvoorbeeld Microsoft Exchange
Web Services. Ruimten kunnen worden ge-
pland in Outlook. AMX zorgt er dan voor dat
de ruimte gereed staat. Eventuele non-show
wordt d.m.v. een Clear Connect Sensor gede-
tecteerd waardoor de ruimte weer vrij gegeven
wordt in de agenda. Apparatuur, verlichting en
andere ruimte gebonden systemen worden
automatisch uitgezet om kosten te besparen,
en CO2 doelstellingen te bereiken.
Modero X series
De Modero X Touch panel series is nu com-
pleet. De nieuwe 4.3” met als extra feature
de ingebouwde LED’s aan de zijkant is nu per
direct beschikbaar. Deze LED’s kunnen groen
of rood oplichten en maken het mogelijk om
op grote afstand door een gang te kijken om
te zien welke ruimte beschikbaar of bezet is.
Daarnaast hebben de Modero X serie inbouw
panelen (7”, 10”, 19”, 20”) nieuwe accessoires
gekregen om de panelen in een 19” rack te
kunnen gebruiken.
Modero X Series Bluetooth Handset
Deze fraaie draadloze handset maakt via blu-
etooth verbinding met het Modero X paneel die
op zijn buurt verbinding maakt viaVoIP/SIP met
andere panelen voor een privé gesprek. De laat-
ste firmware bied verbeterde geluidskwaliteit.
AMX Clear Connect
Nieuwe frequentieband voor Europa. Nieuwe
ruimte sensor die draadloos communiceert
met de Clear Connect Receiver. Levensduur van
de verwisselbare batterij is 10 jaar, waardoor
een lange gebruikerstijd gegarandeerd is. Dit
product sluit naadloos aan bij Rapid Project
maker in combinatie met Resource Manage-
ment Suite.
DXLink Multiformat wallplate
Dezelfde functionaliteit maar in een nieuwe
form factor voor US standaard Decora stijl.
Leverbaar in wit of zwart.
Power over DXlink
Remote power over DXlink wordt nu onder-
steund met de PS-POE-AT-TC. Hierdoor wordt
het mogelijk om een wallplate rechtstreeks te
kunnen verbinden met een DXlink receiver.
Nieuw is de Dual Power over DXlink controller.
Deze unit biedt twee keer voeding over DXlink
welke via I/O aan of uit schakelbaar is.
Inspired Signage
De IS-XPT-2000 digital signage player heeft
nieuwe firmware gekregen die het mogelijk
maakt om rechtstreeks te kunnen koppelen
met onze RMS Resource Management Suite
software. Hierdoor is RMS ook in staat om de
player hardware te monitoren op gebied van
temperatuur/geheugen/harddiskruimte etc.
Ook kan direct via RMS overlay messages ge-
stuurd worden voor bijvoorbeeld ontruimings-,
brandalarm- of andere video-boodschappen.
Voor meer informatie www.amx.com
Crestron
Crestron lanceert nieuwe generatie van CP3
3-Series Control System®, de basis voor intel-
ligente gebouwen
Crestron heeft aangekondigd dat de nieuwe
generatie van zijn CP3 3-Series Control System®
in de EMEA-regio leverbaar wordt. CP3, dat
onder Core 3 OS™ draait, biedt een krachtig
platform dat het design, de integratie en de
controle van audio/video (AV), verlichting, ver-
warming/verluchting/airconditioning (HVAC),
energiebeheer, een gebouwbeheersysteem en
alle andere aanverwante systemen vereenvou-
digt in commerciële gebouwen, universiteiten,
scholen, woningen en omgevingen met meer-
dere campussen.
Met snellere verwerkingssnelheden, meer ge-
heugen, hyperefficiënte multitaskingfuncties,
externe opslagmogelijkheden, ingebouwde
BACnet-ondersteuning en een verbeterde IP-
beveiliging doet CP3 de prestaties van con-
trolesystemen in de grootste commerciële fa-
ciliteiten exponentieel toenemen. Daardoor
wordt het een essentieel onderdeel van elke
geïntegreerde bouwtechnologische omgeving.
Met zijn budgetvriendelijke prijs toont CP3 zich
ook bijzonder veelzijdig, waardoor het zich
ook leent tot geavanceerde thuistoepassingen.
De compacte, in-rack monteerbare CP3 maakt
realtime multitasking mogelijk zodat men pro-
bleemloos tot tien onafhankelijke programma’s
tegelijk kan draaien. De programmeringsarchi-
tectuur naar IT-model geeft integrators de kans
om systeemonderhoud en -uitbreiding uit te
voeren op manieren die voorheen niet mogelijk
waren. Upgrades kunnen op elk individueel
subsysteem (zoals AV, verlichtingscontrole,
HVAC, beveiligingssystemen en klimaatrege-
ling) worden uitgevoerd, zonder impact

op het systeem als geheel. Aangezien elk con-
troleprogramma onafhankelijk werkt, heeft
een herstart van een programma geen impact
op andere programma’s. Dat resulteert in een
verbeterde systeemarchitectuur en nagenoeg
geen downtime.
Dankzij de ingebouwde BACnet/IP-onder-
steuning kan de oplossing naadloos worden
geïntegreerd in bestaande gebouwbeheers-
systemen en andere BACnet-systemen. Alle
systemen kunnen voortaan onafhankelijk van
elkaar werken en met elkaar communiceren
via hetzelfde, krachtige Crestron-platform, dat
een echt intelligent gebouw creëert. Met de
3-Series controlesystemen van Crestron, werkt
de geïntegreerde controle van verlichting, zon-
neschermen, HVAC, AV, gebouwbeheersys-
teem, beveiliging, IT en aanverwante systemen
sneller, eenvoudiger en heel wat efficiënter.
De ingebouwde SNMP-ondersteuning maakt
het mogelijk om CP3 te integreren in netwerk-
beheer-software van derden, om de controle
en opvolging mogelijk te maken in een for-
maat waarmee het IT-personeel vertrouwd
is. Met behulp van de Fusion RV Remote As-
set Management Software kan het personeel
vanaf een centrale helpdesk ruimtes en tech-
nologieën plannen, opvolgen en controleren,
hetgeen de productiviteit sterk en meetbaar
doet toenemen.
Als volledig geïntegreerd, wereldwijd gebouw-
technologieplatform biedt het de mogelijk-
heid om alle updates vanop afstand uit te
voeren via IP, met een verbeterde beveiligde
Ethernet-connectiviteit. Zo verzekert het de
netwerkbeveiliging in de hele onderneming.
De mogelijkheid om via een iPhone of iPad,
een mobiel Android-toestel of een computer
verbinding te maken met CP3 geeft gebruikers
een handige, betrouwbare mobiele controle
van een gebouw of woning om het even waar
ter wereld. De ingebouwde Core 3 UI XPanel-
technologie geeft facility managers en huis-
eigenaars nagenoeg aanraakschermcontrole
via om het even welke populaire webbrowser
op Mac of pc.
CP3 werd ontworpen om energie te besparen
en verbruikt slechts een milieuvriendelijke 15
watt. Een stroomtransformator van het type
PW-2420RU is inbegrepen. De USB 2.0-poort
en MMC-geheugenkaartlezer stelt gebruikers
in staat om op gelijk welk moment heel wat ex-
terne opslagcapaciteit toe te voegen in de vorm
van goedkope SD-kaarten en USB-sticks. CP3 is
de eerste release van een familie geavanceerde,
ultraperformante 3-Series controlesystemen
van Crestron, die de processors van de 2-Series
zullen vervangen.
Nieuw aanraakscherm van Crestron
creëert elegant statement
Crestron heeft meer details vrijgegeven van
haar nieuwe 7”-inbouwaanraakscherm, TSW-
750. Het knappe design met glazen aanraak-
paneel zonder randen werpt zich op als een
ruimtebesparend scherm met een zuivere en
eigentijdse look, Core 3 UI-graphics en ultraper-
formante videoprestaties voor een ongeslagen
gebruikerservaring.
“Het nieuwe TSW-750-scherm van Crestron
combineert technisch geavanceerde functies
met een intelligent en elegant design,” aldus
Robin van Meeuwen, Managing Director bij
Crestron UK. “Een enkele Cat5 zorgt voor de
nodige kracht, controle, H.264-video en Rava™
SIP-intercom. Voorts pakt het scherm uit met
een hoge resolutie en helder display binnen
een dun profiel. Ideaal dus voor eigentijdse
woningen en moderne kantoorgebouwen.”
Met een briljant, capacitief 7”-aanraakscherm
en vijf zacht aanvoelende toetsen, levert het
de ultieme ervaring in een discreet, ruimtebe-
sparend design. Het aanraakscherm laat zich
heel eenvoudig installeren, en dat zowel voor
nieuwe als bestaande toepassingen.
Met Core 3UI heeft de TSW-750 heel wat in
zijn mars. Zo kan men een dynamische, rijke
gebruikersinterface creëren die efficiëntie aan
een ongeëvenaarde functionaliteit paart. Core
3 UI biedt Crestron-programmeurs de mogelijk-
heid om dynamische aanraakinterfaces te ont-
werpen om alle aspecten van een geïntegreerd
intelligent huis met een nooit geziene snelheid
te beheren. Het resultaat geeft eindgebruikers
ook de nieuwste dynamische interfaces, die
zich intuïtief laten gebruiken voor een weer-
galoze gebruikerservaring.
De TSW-750 beschikt over vijf zacht aanvoe-
lende capacitieve toetsen die de gebruiker snel
toegang geven tot de meest gebruikte functies.
De toetsen zijn gelabeld met pictogrammen
voor de functies‘Power’,‘Home’,‘Lights’,‘Up’en
‘Down’. Elke toets kan echter geprogrammeerd
worden via het controlesysteem voor functies.
De krachtige capaciteiten op het gebied van
streaming video maken het mogelijk om feeds
van beveiligingscamera’s en andere videobron-
nen via het netwerk weer te geven op het aan-
raakscherm. Dankzij native ondersteuning voor
de formaten H-264 en MJPEG kan de TSW-750
live videobeelden van webcamera’s en servers
weergeven.
De Rava SIP Intercom-technologie maakt han-
denvrije VoIP-communicatie mogelijk tussen
om het even welke Crestron-aanraakschermen
met Rava-technologie. Rava werkt over het
Ethernet en ondersteunt 2-richtingsintercom,
video-intercom, paging en kamercontrole zon-
der bijzondere bekabeling. DeVoIP-functie kan
ook worden gebruikt door de integratie met
een SIP-compatibele IP-telefoon of SIP-server.
Zo wordt een handenvrije telefoonfunctie
mogelijk, compleet met verkorte nummers,
weergave oproeper, aangepaste beltonen en
andere extra’s. De ingebouwde ruisonderdruk-
king zorgt voor true-duplex-prestaties met een
heldere, naadloze spraakcommunicatie dankzij
de geïntegreerde microfoon en luidsprekers
van de TSW-750.
De TSW-750 laat zich gemakkelijk installeren
over een standaard Europees stopcontact.
Het kan ook rechtstreeks op muren en andere
oppervlakken worden aangebracht over een
uitsnijding van 60 mm hoog en 86 mm breed.
Geïnstalleerd steekt het nauwelijks 0,8 cm
buiten het montageoppervlak uit en wordt
het met magneten op de beugel gehouden.
Zichtbare schroeven zijn er dus niet, om een
ultrazuiver uitzicht te garanderen.
Gepersonaliseerde WAV-bestanden kunnen

worden geladen om nog een extra dimensie
toe te voegen aan de grafische vormgeving van
het aanraakscherm, met gepersonaliseerde ge-
luiden, toetsfeedback en gesproken comman-
do’s. Een eenvoudige Ethernet LAN-verbinding
is de enige kabel die nodig is voor de TSW-
750, zodat alle controle-, video-, intercom- en
stroomsignalen binnen een enkele kabel zitten.
Met PoE-technologie krijgt de TSW-750 zijn
stroom via de LAN-bekabeling. PoE elimineert
de behoefte aan een lokale stroomtoevoer voor
een specifieke stroomkabel. Een PoE Injector
wordt gewoon in lijn met de LAN-kabel aange-
sloten op een handige plaats. De PoE switches
van Crestron kunnen worden gebruikt om een
volledige netwerkoplossing met ingebouwde
PoE te voorzien.
Voor meer informatie www.crestron.eu
INNO in-wall system
solutions voor iPad en iPod
Inbouwoplossing voor installateurs, archi-
tecten en interieurdesigners
Sinds ISE2013 heeft Viertron BV het Duitse
merk INNO in de portfolio mogen opnemen.
INNO biedt stijlvolle oplossingen voor het in-
bouwen van een iPad of iPad in uw huis. Via
deze gewilde touchapparaten kunt u immers
vele processen in en om uw huis op afstand
bedienen. Een groot probleem was vaak dat de
apparaten als u ze nodig heeft niet altijd in de
buurt te vinden waren. Vanaf nu behoren dat
soort problemen tot het verleden. Niet alleen
kunnen ze worden ingebouwd, ook worden
ze altijd van spanning voorzien en zijn de in-
bouwpanelen werkelijk schitterend afgewerkt.
De eerste serie STYLE voor iPad en iPod zijn te
verkrijgen in het wit, zwart, zilver, grijs, rood
en goud. De verlichte homeknop geeft net dat
extra designtintje en het geharde glazen front
voorkomt beschadigingen.
Voor meer informatie www.viertron.nl
BW
AM-1, Architectural Monitor
Bowers Wilkins kondigt met trots de nieuwe
AM-1 Architectural Monitor aan. Deze multi-
functionele, weerbestendige luidspreker levert
uitstekende audioprestaties en is geschikt voor
een breed spectrum aan toepassingen zowel
binnen als buiten.
Verfijnd, discreet en gekenmerkt door een
prachtige, natuurlijke audioweergave ont-
kracht de AM-1 alle vooroordelen omtrent
buitenluidsprekers. Eén van de innovaties
waardoor de AM-1 zo goed presteert, is het
gebruik van een Auxiliary Bass Radiotor (ABR).
Omdat de AM-1 ook buiten gebruikt zal gaan
worden is toepassing van de Bowers Wilkins
Flowport™ techniek niet mogelijk. Engineers
van Bowers Wilkins hebben daarom ABR ont-
wikkelt, waardoor de AM-1 een geweldige bass
weergave heeft en weerbestendig is. Dit alles
in een compacte en discrete uitvoering.
De AM-1 is flexibel en makkelijk te monteren
dankzij het‘One Plug’montagesysteem.Tevens
is de AM-1, afhankelijk van functie en design,
zowel horizontaal als verticaal te bevestigen
aan de wand of het plafond. Het strakke,
functionele ontwerp van de luidspreker en
bevestigingsbeugel, alsmede de uitstekende,
natuurlijke geluidsprestaties, maken de AM-1
de perfecte luidspreker voor oplossingen in een
woning, de tuin, patio’s en rond zwembaden.
Naast deze reeds veelzijdige toepassingen kan
deze alleskunner ook uitermate geschikt zijn
voor zakelijke geluidsoplossingen in bars en
restaurants.
De luidspreker is beschikbaar in een witte of
zwarte uitvoering, met afneembare grill. De
AM-1 kan worden overgespoten in iedere kleur,
afhankelijk van de gewenste uitstraling. Ook
kan de grille worden
voorzien van een
andere kleur akoes-
tisch speakerdoek.
De AM-1 is vanaf
februari beschikbaar
voor € 275 per stuk.
Voor meer informatie
www.bowers-wilkins.nl
Epson
Epson biedt nu een complete digitale oplos-
sing voor vergaderingen. De EB-1410Wi en
EB-1400Wi combineren de voordelen van pro-
jectoren, interactieve whiteboards, flip-overs
en ander presentatieapparatuur in een enkel
eenvoudig te gebruiken apparaat. Beide mo-
dellen bieden een interactief geprojecteerd
beeld met een grootte van 100 inch en een
breed scala aan invoerbronnen. Omdat bedrij-
ven het aantal benodigde apparaten in hun
vergaderruimtes kunnen reduceren, kunnen
zij hun productiviteit vergroten en de instal-
latiekosten verminderen.
Dankzij de geavanceerde functies van de EB-
1410Wi-reeks, kunnen gebruikers elk oppervlak
omtoveren in een 100 inch interactief scherm.
Ook kunnen zij op elk willekeurig geprojec-
teerd beeld, afkomstig van een groot aantal
verschillende invoerbronnen (computers,
kantoornetwerken, USB-geheugensticks

visualisers en vele andere slimme apparaten),
aantekeningen maken. Met de meegeleverde
interactieve pennen hebben gebruikers vol-
ledige controle over computersoftware – net
als met een muis – en kunnen ze tijdens ver-
gaderingen aantekeningen maken. Na afloop
van een vergadering kunnen de aantekenin-
gen worden opgeslagen en gedeeld binnen
kantoornetwerken en op USB-geheugensticks
en via e-mail direct vanuit de projector naar
andere gebruikers worden gestuurd.
U kunt de projectoren ook aansluiten op de
alles-in-één inkjetprinters van Epson, zoals de
zakelijke inkjetprinters uit de WorkForce Pro
4500-reeks. Gebruikers kunnen documenten
direct naar de projector scannen en aanteke-
ningen van vergaderingen afdrukken. Voor
het printen van aantekeningen kunnen ook de
meeste bestaande printers van bedrijven op de
projectoren worden aangesloten.
De EB-1410Wi en EB-1400Wi zijn ook uitgerust
met een multi-locatiefunctie. Hiermee kunnen
tot vier aparte projectiesystemen op afstand
worden aangesloten, zodat gebruikers hun
afbeeldingen en presentaties kunnen delen
en op afstand aantekeningen bij dezelfde af-
beeldingen kunnen maken. De EB-140Wi kost
inclusief BTW € 2.398,84 en de EB-1400Wi €
2.298,01.
Voor meer informatie www.epson.eu
Sharp
Sharp toonde tijdens ISE 2013 haar nieuwe
producten in de line up voor 2013.Voorbeelden
van de nieuwe schermen zijn de platte, heldere
PN-R903 90-inch lcd-monitor, het grootste LCD-
scherm dat momenteel beschikbaar is en de
nieuwe 32-inch PN-K321H IGZO-monitor die
beelden levert met Quad-Full HD-resolutie.
“Als marktleider in lcd-innovatie, verricht Sharp
pionierswerk om steeds dunnere, helderdere
schermen met hogere resoluties en een lager
stroomverbruik te ontwikkelen,”aldus Ronald
Huijbregts, Manager Sales Marketing bij
Sharp Electronics Benelux bv.“Dit jaar presen-
teren we een aantal zeer efficiënte schermen
met betere prestaties. We zijn met name zeer
verheugd over onze nieuwe IGZO-technologie.
Zien is geloven als het gaat om de superieure
beeldkwaliteit van lcd-schermen met IGZO-
technologie. Ik ben ervan overtuigd dat deze
32-inch monitor een van de hoogtepunten
van de ISE zal zijn.”
Naast geavanceerd LCD-design, richt Sharp
zich ook op interactieve touch-schermen voor
scholen en bedrijven en de digital signage-
markt. De dunnere en lichtere professionele
lcd-modellen met meer helderheid en de reeks
schermen met ultrahoge helderheid voor ge-
bruik in etalages en omgevingen met veel
omgevingslicht zijn op deze kernmarkten ge-
richt. Met de IGZO-technologie richt Sharp zich
tevens op de groeiende vraag naar schermen
met hogere resoluties.
Al deze markten waren vertegenwoordigd op
de ISE-stand van Sharp, waarbij de belang-
rijkste producten in de lcd-line up voor 2013
werden gedemonstreerd door middel van
realistische praktijktoepassingen. Zo was de
nieuwe 32-inch monitor met IGZO-technologie
in het‘kantoor van de toekomst’te zien. Er was
ook een innovatief retailgedeelte met digital
signage om de aan dacht van de klant te trek-
ken, plus een galerie waar de ervaring van de
bezoeker wordt verbeterd door middel van
lcd-schermen. Bovendien was in het educa-
tiegedeelte de eerder geïntroduceerde reeks
grote, interactieve ‘Big Pad’ whiteboards van
Sharp te zien. Hier werd gedemonstreerd hoe
de schermen samen met tablet-pc’s kunnen
worden gebruikt om nieuwe vergader- en on-
derwijstoepassingen te creëren.
Naast de PN-R903 en de nieuwe IGZO-monitor,
introduceerde Sharp ook een nieuwe touch
screen-monitor. De 20-inch LL-S201A com-
bineert intuïtief gebruik met voortreffelijke
prestaties. Het model beschikt over een Full
HD-resolutie van 1.920x1.080, een contrastver-
houding van 3.000:1, een verwerkingscapaciteit
van 16,7 miljoen kleuren en Full HD-beelden.
Dankzij de 10-punts touch-functionaliteit is
de monitor zeer eenvoudig te gebruiken. Het
product biedt gebruikers een veel intuïtievere
en tastbaardere manier om toepassingen te
bedienen en met inhoud te werken.
Voor meer informatie www.sharp.nl
BMB
Vandaag de dag zijn woningen uitgerust met
high-tech en entertainment apparaten, compu-
ters en communicatie gadgets. Hulpprogram-
ma’s als elektriciteit, verlichting, verwarming
en airconditioning maken zozeer deel uit van
het moderne leven, dat ze maar amper meer
worden opgemerkt. Maar deze systemen en
apparaten werken allemaal onafhankelijk van
elkaar – er is nog niets dat ze aan elkaar kan
koppelen.
INSTEON maakt het mogelijk om uw low-cost
apparaten in een netwerk samen te koppelen
door gebruik te maken van uw krachtnet, radio
frequentie (RF) of beide. Alle Insteon apparaten
zijn peers, hetgeen betekent dat elk apparaat
berichten kan verzenden, ontvangen of herha-
len, zonder dat er een controller of complexe
software aan te pas komt. BMB Electronics is de
eerste distributeur in Europa die de Insteon DIN-
Rail Dimmer (2452-422) DIN-Relay (2453-422)
Plug-in Dimmers (2632-432 Duitsland, 2632-
422 Frankrijk) en thermostaten (2732-422 en
2732-432) presenteert. Binnenkort komen ook
de micro-modules, plug-in relais en nog veel
meer….
Insteon is een kosteneffectieve dual-band
netwerk technologie die is geoptimaliseerd

voor management en controle van uw huis.
INSTEON Netwerk Electric Home Improvement
producten kunnen op nieuwe manieren met
elkaar en met mensen communiceren, om
het comfort, de veiligheid, het gemak en de
waarde van huizen te verbeteren.
www.bmbelectronics.eu.
Vantage
Vantage, leverancier van verlichtingsautoma-
tisering en geïntegreerde systemen voor luxe-
woningen, kondigde de Equinox 7 aan en bij-
horende mobiele tablet apps voor Android en
iOS. Het nieuwe wandtoestel past naadloos in
de meest luxueuze interieurs en heeft een ge-
bruiksvriendelijke single-layer interface voor
directe domotica-sturing. Kenmerken van het
nieuwe productengamma zijn de genormeer-
de template voor snellere programmering en
de on-screen editingmogelijkheden die een
verregaande personalisatie van het systeem
mogelijk maken. Deze lancering maakt een
einde met ingewikkelde schermvoorstellingen
en langdurige navigatieprocedures bij het
bedienen van woningautomatisering via een
aanraakscherm.
De komst van de Equinox 7 volgt op de lan-
cering, in december 2012, van de Equinox
4 en trekt zo de lijn door van de intuïtieve
LCD toetsenborden en aanraakschermen voor
wandmontage. De gelijktijdige release van
Equinox tablet apps zorgt voor een esthetisch
consistente look voor alle touchscreens (iPad,
iPhone, Android, enz).
Equinox 7 is een vlak LCD aanraakscherm met
integrale beglazing die automatisch uit slaap-
stand geactiveerd wordt door aanwezigheids-
en lichtdetectie. Onmiddellijk verschijnt dan
een gepersonaliseerd scenario en het scherm
blijft, zowel overdag als ’s nachts, perfect lees-
baar dankzij automatische aanpassing aan de
heersende lichtomstandigheden.
breid gamma aan opties voor het ontwerpen
van hoogst gepersonaliseerde dashboards
(elke Vantage integrator kan de Equinox 7
configureren voor rechtstreekse toegang tot
90% van alle gebruiksfuncties). Zodra een
Equinox 7 aanraakscherm is geprogrammeerd,
kan de eindgebruiker het verder aan zijn per-
soonlijke smaak aanpassen en elke widget
opslaan met behulp van een eenvoudige on-
screen interface.
Voor systeemintegrators is het specificeren
van de Equinox 7 een eenvoudige taak: het
is een LCD aanraakscherm dat de voordelen
combineert
van een klas-
siek full-size
aanraak-
scherm met
het heden-
daagse ge-
bruiksgemak
geboden
door de alom
gekende vin-
gerbewegin-
gen (flick, tap
press). De
systeeminte-
grators zullen ongetwijfeld ook warm lopen
voor de merkelijk kortere programmeringduur
in vergelijking met traditionele aanraakscher-
men.
Met twee vaste toetsen – één voor terugkeer
naar de startpagina en één vrij program-
meerbare – is het een ongelooflijk flexibel
en gebruiksvriendelijk systeem dat in een
handomdraai aangepast kan worden aan ver-
anderlijke behoeftes, door de gebruiker zelf
of door gecertificeerde Vantage integrators.
In zijn hoedanigheid van Ethernet-object ge-
voed via PoE kan de Equinox 7 probleemloos
in elk bestaand Vantage InFusion systeem
gepast worden, zonder wijzigingen aan de
infrastructuur.
Op hun beurt kunnen de Equinox tablet apps
als de 100% mobiele uitbreidingen van het
wandscherm beschouwd worden. De bedie-
ning van het systeem blijft ongewijzigd, of
men zich in de Master Suite of aan de andere
kant van de wereld bevindt.
www.vantage-emea.com
De nieuwe Equinox 7 is uitgerust met Vanta-
ges bekende bedienomgeving, volledig op
basis van grafische interfacecomponenten
of ‘widgets’. Het scherm wordt initieel op de
markt gebracht met 9 voorgeprogrammeerde
widgets voor een gebruiksvriendelijke bedie-
ning van de meest essentiële functies: verlich-
ting, scenario’s, weer, binnenklimaat, multi-
zone audio/video, huisbioscoop, camera’s en
beveiliging. In de nabije toekomst volgen nog
widgets voor energiebeheer en voor timer-
functies.
Deze interfaces gaan vergezeld van een uitge-

I
n nauwe samenwerking met de Human Technology
Interaction (HTI) groep van deTechnische Universiteit
Eindhoven en Stichting Smart Homes, werkt het Til-
burg center for Cognition and Communication (TiCC) aan
de huishoudelijke computerinterface van de toekomst.
Deze interface bestaat uit een (virtueel) gezicht of per-
soon die wordt gepresenteerd op een beeldscherm. Een
dergelijk virtueel persoon wordt ook wel een Embodied
Conversational Agent (ECA) genoemd. In de toekomst zal
het mogelijk zijn om een ‘menselijk’ gesprek te voeren
met de ECA, maar voorlopig is de automatische spraak-
herkenning nog niet op acceptabel niveau. Ondanks
deze technologische beperking, kunnen ECA’s inmid-
dels wel diverse menselijke sociale signalen herkennen.
Voorbeelden van sociale signalen zijn gezichtsexpressies
(bijvoorbeeld het fronsen van wenkbrauwen, glimlachen,
of wegkijken) en stemeigenschappen (toonhoogte van
de stem, spraakritme en luidheid van de stem).
De herkenning van sociale signalen is weliswaar eenvou-
dig voor mensen, maar zeer moeilijk voor computers.
Dankzij snelle ontwikkelingen in de vakgebieden So-
cial Signal Processing en Affective Computing kunnen
computers de eerste stappen zetten op weg naar een
volledige sociale interactie met mensen. De belangrijkste
stap is het tot stand brengen van een sociale verbinding
met mensen. Of die tot stand komt is af te leiden uit het
aanpassingsgedrag van
mensen die geconfron-
teerd worden met een
ECA. Hoe meer mensen
zich aanpassen aan hun
interactiepartner (mens
of ECA), hoe sterker zij
een sociale verbinding
ervaren met de ECA. Na-
tuurlijk kunnen mensen
ook direct gevraagd worden of ze die ervaren, maar uit
onderzoek blijkt dat de mate van onbewuste aanpassing
een‘eerlijkere’indicatie oplevert.
In het door Agentschap NL gesubsidieerde ‘Persuasive
Agents’ project onderzoeken wij in hoeverre een so-
ciale verbinding tussen ECA en mens optreedt. In een
experimentele studie hebben we ruim 70 studenten
blootgesteld aan een ECA die woorden op verschillende
toonhoogten uitsprak en daarbij verschillende emotio-
nele gezichtsexpressies liet zien (zie afbeelding 1). Na
het uitspreken van een woord door de ECA, moesten
de studenten reageren met een geassocieerd woord.
Wanneer de ECA bijvoorbeeld het woord“geld”uitsprak,
zou de student kunnen reageren met het woord“rijk”. In
feite ging het ons niet om de woordassociaties, maar om
de mate waarin de studenten zich onbewust aanpasten
aan de ECA. Door gebruik te maken van een speciale
proefopstelling waarbij de gezichten van de studen-
ten werden opgenomen (zie afbeelding 2), waren wij in
staat om zowel hun gezichtsexpressies als hun spraak te
registreren. Na afloop van het experiment hebben wij
met Social Signal Processing methoden vastgesteld in
hoeverre de studenten zich in hun gezichtsexpressies
en stemhoogtes aanpasten aan de ECA. Uit de resultaten
kwam naar voren dat er duidelijk sprake was van imitatie.
Wanneer de ECA vrolijk of verbaasd keek, reageerden
de studenten binnen twee seconden met een vrolijke
gezichtsexpressie. Wanneer de ECA het woord uitsprak
met een relatief lage of hoge stem, pasten de studenten
de hoogte van hun stem hierop aan.
Deze en andere experimenten geven een goede indicatie
van de mate waarin de huidige generatie ECA’s in staat
zijn om op een sociale verbinding te krijgen met mensen.
Het doel van het gezamenlijke onderzoek van TiCC, de
HTI groep en de Stichting Smart Homes is om ECA’s te
ontwikkelen die als volwaardig sociaal partner kunnen
functioneren in slimme omgevingen.Wanneer de verschil-
lende ruimtes van een slimme woning zijn voorzien van
beeldschermen, kunnen onze ECA’s zich in de toekomst
gaan gedragen als de vriendelijke personages in de“beto-
verde schilderijen”uit de boeken en films van Harry Potter.
Daarmee zal dan een sociale computer zijn gerealiseerd
die kloof tussen mens en machine overbrugt.
Ruud Mattheij, Eric Postma en Marie Postma-Nilsenová
Tilburg center for Cognition Communication (TiCC) Tilburg University
De Sociale Computer
De digitalisering van de leefomgeving wordt in toenemende mate zichtbaar in het dagelijks leven. Com-
puters worden steeds sneller en beschikken over steeds meer sensoren. Toch is er nog een grote kloof
tussen de echte en de virtuele wereld die wordt gevormd door de moeizame interactie tussen mens en
computer. In vergelijking met mensen onderling, is de communicatie met een computer zeer beperkt. Er
is een grote behoefte aan sociale computers.
Afbeelding 1.
Experimentele opstelling.
Afbeelding 2.
Impressie van de emoti-
onele gezichtsexpressies
van de in het experiment
gebruikte ECA.

Neem een jaarabonnement
voor maar €45,-
info@smarthomesmagazine.nl
In Smart Homes Magazine leest u vijf keer per jaar alles over nieuws,
trends, oplossingen, praktische tips, subsidiemogelijkheden, onderzoeken,
producttests en praktijkervaringen van zowel gebruikers als specialisten.
Tot slot bevat dit vakmagazine rubrieken zoals vraag en antwoord, agenda
met congressen, beurzen en andere relevante evenementen en
adressen van leveranciers!
Indien u alles wilt weten over Domotica!
ABONNEMENT

Niko Hydro black white
Zwarte bakstenen gevels en witgepleisterde gevels worden niet meer verstoord door schakelmateriaal in
contrasterende kleuren. De nieuwe kleuren creëren rust en harmonie; de buiteninstallatie wordt één met zijn
omgeving.
Het design van Niko Hydro is verﬁjnd en robuust tegelijk. De gerafﬁneerde vormgeving zorgt voor een subtiele
aanwezigheid. Door de stevige afwerking zijn deze producten geschikt voor veeleisende en vochtige omgevingen.
www.niko.nl
PA-371-03

Smart Homes Magazine - Februari 2013

More Related Content

What's hot

Similar to Smart Homes Magazine - Februari 2013

More from Smart Homes

Smart Homes Magazine - Februari 2013