Dünya Sağlık Örgütü(WHO)
“Tüm mesleklerde çalışanların
bedensel, ruhsal ve sosyal
yönden iyilik hallerinin en üstün
düzeyde tutulması, sürdürülmesi
ve geliştirilmesi çalışmalarıdır.”
(ILO, WHO,1950 ).
İş Sağlığının Tanımını;
Dünya Sağlık
Örgütü
4
5.
İŞ GÜVENLİĞİ NEDİR?
İŞGÜVENLİĞİ İSE; İŞYERLERİNDE ÇALIŞANLARIN SAĞLIKLI
VE GÜVENLİ ÇALIŞMALARINI SAĞLAMAK ÜZERE ALINMASI
GEREKEN TEDBİRLER DİZİSİDİR.
6.
İSG faaliyetlerinde takımçalışması çok önemlidir!
İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ
AMACI
1.Çalışanı korumak
2.İşletme Güvenliğini Sağlamak
3. Üretim Güvenliğini sağlamak
6
7.
İSG KONUSUNDA SORUMLULUKLAR
1.YASALARÇIKARMAK
2.DENETLEMEK
3.TEKNİK ÇALIŞMALARIN
ALT YAPISINI OLUŞTURMAK
1.TEKNİK GÜVENLİK
KONULARINDA
ÇALIŞMALAR YAPILMASINI
SAĞLAMAK
2.EMNİYETSİZ
DURUMLARI GİDERMEK
1.İŞ GÜVENLİĞİ KURAL VE
TALİMATLARINA UYGUN
ÇALIŞMA
2.DÜZENİNİ KORUMAK
7
Çalışanlar daiş sağlığı ve güvenliği
konusunda alınan her türlü önleme
uymakla yükümlüdürler.
İşyerinde yapılan Risk
değerlendirme çalışmalarına
katkıda bulunmak
Tehlikeli durumları bildirmek
İŞVERENLERİN VE İŞÇİLERİN YÜKÜMLÜLÜKLERİ
6331 sayılı İş Kanunu Madde :
10
TEHLİKE : İNSANA,EŞYAYA VE TÜM CANLILARA ZARAR VERME POTANSIYELI OLAN HER ŞEY
OLARAK TANIMLANMAKTADIR. TEHLIKELER INSANA, EŞYAYA, MALA, YÖNETIM ŞEKLINE ETKI EDEBILIR,
KAZALARA, HASTALIKLARA, ÜRÜN KAYBINA (IMALATA) MAKINE VE CIHAZ HASARLARINA SEBEP OLABILIR. DÜNYA
SAĞLIK ÖRGÜTÜ (WHO) ISE TEHLIKEYI 1950 YILINDA; BIR NESNE YA DA BELLI KOŞULLARIN, ETKENLERIN INSAN
SAĞLIĞI VE ÇEVRE IÇIN OLUMSUZLUK IÇERMESI ŞEKLINDE TANIMLAMIŞTIR. TEHLIKE, ZARAR, HASAR VEYA
YARALANMA POTANSIYELI TAŞIYAN HER ŞEYE DENEBILIR, TEHLIKE SAHA SOMUT OLARAK DUYU
ORGANLARIMIZLA ALGILAYABILECEĞIMIZ DURUMLARDIR,
CAM BARDAĞIN KIRILMASI IÇIN DÜŞME TEHLIKESININ OLMASI ÖRNEK OLARAK VERILEBILIR,BARDAĞIN
DÜŞEBİLECEK OLMASI TEHLİKE,DÜŞME SONUCU KIRILMASI,ÇATLAMASI VB İSE ONUN RİSKİ OLACAKIR.
RİSK : TEHLIKE DURUMUNDAKI ZARARIN GERÇEKLEŞMESI IHTIMALIDIR. “MESLEKI RISK” ISE
ÇALIŞANIN TEHLIKEYE MARUZİYET SONUCU BIR YARALANMA YA DA HASTALIĞIN MEYDANA GELME IHTIMALININ
VE ŞIDDETININ ÇARPIMINI IŞARET EDER. YANİ RİSK BİR SONUÇTUR.
TEHLİKE NEDİR? RİSK NEDİR?
12
13.
TEHLİKE KONTROL ALTINDAALINDIĞINDA
TEHLİKE NE ZAMAN RİSKE DÖNÜŞMEZ ????
13
O HALDE NE YAPMAMIZ GEREKLİ TEHLİKENİN GERÇEKLEŞMEMESİ İÇİN
GEREKLİ TEDBİRLERİ ALMAMIZ ve NELERİN BİZLER İÇİN TEHLİKELİ OLABİLECEĞİNİ
TESPİT ETMEMİZ GEREKLİ.ŞİMDİ İŞYERLERİNDE KAŞILAŞABİLECEĞİMİZ BAZI
TEHLİKERLERDEN BAHSEDELİM.
15
İşyeri Ortam Faktörleri
•Çalışanlar açısından risk oluşturur
• Bu tehlikeler çevrede yaşayan toplumun sağlık ve güvenliği
bakımından da risk oluşturmaktadır
a. İşyerindeki Sağlık ve Güvenlik Tehlikeleri
1.Kimyasal faktörler
2.Fiziksel faktörler
3.Biyolojik faktörler
4.Tozlar
5.Ergonomik faktörler
6.Psikososyal faktörler
16.
16
1. Kimyasal faktörler
•Metaller ve metalsiler (kurşun, civa, arsenik,
kadmiyum, krom, aliminyum vs)
• Gazlar (karbonmonoksit, metan, kükürtlü hidrojen,
hidrojen siyanür vs)
• Çözücüler (benzen, toluen, hekzan, stiren vs)
• Asit ve alkali maddeler
• Pestisidler (organik fosforlu bileşikler, arsenik
bileşikleri, klorlu hidro karbonlar vs)
– Bu maddelerden bazıları vücutta birikime uğrayarak zaman
içerisinde zehirlenme tablolarına yol açarken
– Bazıları da kanser yapıcı özellik gösterirler
17.
17
2. Fiziksel faktörler
•Sıcaklık ve gürültü
• İşin niteliğine göre titreşim
• Radyasyon
• Yüksek veya düşük basınç
18.
18
3. Biyolojik faktörler
•Özellikle sağlık tesislerinde ve laboratuvarlarında
çalışanlarda biyolojik tehlikeler söz konusudur
• Cerrahi dallarda, kan bankası çalışanlarında
Hepatit-B ve kanla bulaşan diğer hastalıklar
• Patologlarda tüberküloz enfeksiyonu daha sık
görülür
• Gıda endüstrisi, tarım ve hayvancılıkla ilgili işlerde,
giyim sektöründe çalışanlar da biyolojik faktörlere
maruz kalmaktadır
19.
19
4. Tozlar
• Toz;partikül büyüklüğü < 100 µ olan ve havada asılı
olarak bulunan maddeler
• Kronik obstrüktif akciğer hastalıklarına neden olurlar
• Deri ve diğer organlarda irritan etkileri olabilir
20.
20
5. Ergonomik faktörler
•İşyerindeki çalışma koşullarının işçilerin niteliklerine
uygun hale getirilmesi ve sonuç olarak “iş ve işçi
uyumunun” sağlanması olarak ifade edilen ergonomi
ilkeleri genel yaşam bakımından da önem taşır
21.
21
6. Psikososyal faktörler
•Çalışma ortamındaki kişiler arasındaki
ilişkilerin iyi olması ve işyeri ortamındaki
tehlikelerin kontrol altına alınmış olması
gerekir.
Elektrik daima birdevrede çalışır
Daima direncin en az olduğu yerden geçer
Daima toprağa akmak eğilimindedir
İletken – Elektriğin üzerinden akabildiği malzemedir
(örn: birçok metaller, su, insan vücudu...)
Yalıtkan – Elektriğin üzerinden akamadığı malzemeler
(plastik, kuru tahta, cam...)
Elektrik;
• Elektriğin yolaçabileceği 3 tür yaralanma
vardır:
• Çarpılma,
• Yanıklar,
• Düşmeden doğan kırılma ve burkulmalar.
Elektrik Akımının İnsan Vücudu
Üzerindeki Etkileri
33.
Elektrik akımı insanüzerinden
yolunu tamamlar. Çarpmanın
ciddiyeti;
• Akımın vücut içinde geçtiği yola,
• Akımın büyüklüğüne,
• Geçen süreye bağlıdır.
Düşük gerilim tehlikenin az olması
anlamına gelmez.
Elektrik Akımının İnsan Vücudu
Üzerindeki Etkileri
Aralarında gerilim farkıolan iki tele dokunulursa akım yüksek
gerilimden düşük gerilime gitmek isteyeceğinden insan çarpılır.
O halde çarpılmanın gerçekleşmesi için;
• Dokunulan iki nokta arasında gerilim farkı olması ve
• Akımın devreyi insan üzerinden tamamlaması gerekir.
Elektrik Akımının İnsan Vücudu
Üzerindeki Etkileri
36.
Yüksek gerilimlerde vücudauygulanan
elektriksel alan şiddetinin daha fazla olması
nedeniyle dolaşım sistemi dışındaki bir çok
organ da iletken hale gelir.
Özellikle iletim yolunda bulunan deri
dokusunun direnç etkisi nedeniyle oluşan aşırı
ısı doku yanmasına neden olur.
Elektrik Akımının İnsan Vücudu
Üzerindeki Etkileri
37.
Yanıklar; En yaygınyaralanmalardır.
İyi yalıtılmamış tel veya cihazlara dokunma
sonucu oluşur.
Genellikle ellerde olur.
Hemen müdahale gerektiren ciddi
yaralanmalardır.
Elektrik Akımının İnsan Vücudu
Üzerindeki Etkileri
38.
Genellikle alçak gerilimemaruz kalan
vücutta şok, yüksek gerilime maruz kalan
vücutta ise ağır yanıklar meydana gelir.
Elektrik Akımının İnsan Vücudu
Üzerindeki Etkileri
39.
Düşmeler; Elektrik çarpmasınınikincil bir
sonucu olan yaralanmalardır.
Merdiven üstünde ya da yüksek elektrik
direklerinde vs. çalışan işçilerin çok
karşılaştığı ve ciddi sonuçlar doğurabilen bir
durumdur.
Elektrik Akımının İnsan Vücudu
Üzerindeki Etkileri
40.
Ellektrik Çarpması DurumundaNe
Yapmalıdır?
• Ana sigortayı kapatın. eğer bu mümkün değilse elektrik
çarpmasına neden olan cihazı fişten çıkarınız.
• Eğer elektrik kesilemiyorsa çarpılan kişiye dokunmadan elektrik
akımından uzaklaştırın.
• Nefes alıp almadığını ve nabzını kontrol edin. Gerekiyorsa ve eğer
bu konuda bilgili iseniz suni teneffüs ve/veya kalp masajı
uygulayın.
• Yardım çağırınız.
• Elektrik çarpması sırasında oluşmuş olabilecek kırılma ya da
yaralanma durumları ile ilgileniniz.
• Çarpılmadan dolayı bilinç kaybı olabilir, çapılan kişiyi gözlem
altında tutun ve her durumda doktora başvurmasını sağlayın.
41.
TEHLİKELİ DURUMLAR
Elektrik TesisatınınYetersizliği
Kabloların taşıma kapasitesinden yüksek akımlar taşıması
Örneğin uzatma kablosu ile elektrik sobası veya anlık su
ısıtıcılarının çalıştırılması,
Genellikle kullanılan sigortalar uzatma kablolarının
dayanma sınırının üstünde akımlara izin verir.
Kabloların aşınmış ve ekli olması da tehlikeli durumlara yol
açar.
42.
TEHLİKELİ DURUMLAR
Aşırı Yüklenme
Aynı prizden çok fazla elektrikli aletin
beslenmesi tellerin ısınmasına, erimesine
ve yangına sebep olabilir.
Duvarların içinden geçen teller bile aşırı
yüklenme durumunda yanabilir.
İşyerlerinde birçok kimyasalkullanılıyor ve
depolanıyor.
Kimyasalların kullanımı ve depolanması esnasında
birçok kaza riski ile karşılaşabiliriz.
Hangi kimyasal ne risk taşıyor?
Nereden bilgi edinebilirim?
Nasıl tedbir alabilirim?
BUNUN İÇİN KİMYASALLARIN
SINIFLANDIRILMASI YAPILMIŞTIR BİR SONRAKİ
SLAYTTA GÖRECEĞİMİZ ÜZERE….
İŞERİNDEKİ KİMYASAL TEHLİKELERİ
Ne Kadar Biliyoruz?
45
46.
KİMYASALLARI Sınıflandırma
1. Patlayıcı
2.Oksitleyici
3. Çok kolay alevlenir
4. Kolay alevlenir
5. Alevlenir
6. Çok toksik
7. Toksik
8. Zararlı
9. Aşındırıcı
10. Tahriş edici
11. Hassaslaştırıcı
12. Kanserojen
13. Mutajen
14. Üremeye toksik
15. Çevre için tehlikeli
Tehlike Kategorileri:
46
47.
Ne Kadar Biliyoruz?
Sınıflandırılmışolan kimyasallar ile çalışma
esnasında veya maruz kalmak durumumda kalır
isek yada Kaza olması durumunda ne
yapmalıyım?
BU TÜR BİLGİLERİ ÖĞRENEBİLECEĞİMİZ BİR
BELGE MEVCUT. PEKİ NEDİR BU BELGE?
47
49
Malzeme Güvenlik BilgiFormu (MSDS «Material Safety Data Sheet’),
kimyasal bir malzemenin içerdiği potansiyel tehlikeleri (sağlık, yangın,
reaktivite ve çevresel) belirten ve bu kimyasal ürünler güvenli bir şekilde
nasıl çalışılacağını gösteren bir belgedir.
Kimyasal maddenin fabrikaya girişinde satıcı firma tarafından
tedarik edilen ve kullanılacak kimyasal madde hakkındaki her türlü bilgiyi
içeren belgeye denir.
Aynı zamanda kimyasalın tehlikeleri, kullanım, depolama, taşıma ve acil
durum prosedürleri hakkında bilgiler içerir. MSDS’ler malzeme hakkında
malzemenin etiketinden daha çok bilgi vermektedir. MSDS’ler tedarikçi veya üretici
firma tarafından hazırlanır.
Malzeme güvenlik bilgi formu, işletmelerde kullanılan kimyasalların
kullanımı ile ilgili risklerin tanımlanması, değerlendirilmesi ve kontrolünde önemli
bir rol oynar. Malzeme güvenlik bilgi formlarının amacı, bir işletmede kullanılan
kimyasal maddelerle ilgili bilgiye çabuk erişim sağlamaktır.
Bir işletmede kullanılan tehlikeli kimyasal maddelerin malzeme güvenlik
bilgi formlarının bulundurulması, etkin bir yönetim için en önemli unsurlardan biri
olup, tam bir sağlık ve güvenlik programının geliştirilmesi için önemli bir başlangıç
noktasıdır.
Peki Malzeme Güvenlik Bilgi Formu Nedir?
50.
Malzeme Güvenlik BilgiFormu Nedir?
MSDS’lerde her maddeye özel olarak aşağıdaki bilgiler yer alır:
• 16 standard başlık altında toplanan bilgiler verilir.
– 1. Madde / Müstahzar ve Şirket / İş Sahibinin Tanıtımı ,
– 2. Bileşimi / İçindekiler Hakkında Bilgi,
– 3. Tehlikelerin Tanıtımı,
– 4. İlk Yardım Tedbirleri,
– 5. Yangınla Mücadele Tedbirleri,
– 6. Kaza Sonucu Yayılmaya Karşı Tedbirler,
– 7. Kullanma ve Depolama,
– 8. Maruz Kalma Kontrolleri / Kişisel Korunma,
– 9. Fiziksel ve Kimyasal Özellikler,
– 10. Kararlılık ve Tepkime ,
– 11. Toksikolojik Bilgi,
– 12. Ekolojik Bilgi,
– 13. Bertaraf Bilgileri,
– 14. Taşımacılık Bilgisi,
– 15. Mevzuat Bilgisi,
– 16. Diğer Bilgiler,
50
• Önleyici tedbirlerşunlardır
İdari Tedbirler (Maruziyet süresi azaltımı, vb.)
Kişisel Koruyucu
Ekipman -KKE
Teknik Tedbirler
(Havalandırma, Kapalı
Sistem , ölçümler vb.)
Önleyici Tedbirler
55
– Tehlikeli maddelerindökülme
ve/veya sızıntıları söz konusu
olduğunda alan tahliye edilmeli ve
hemen amirlere haber verilmelidir.
– Alan tahliye edilmelidir.
– Tutuşma kaynaklarının izole
edilmelidir.
– Alandan uzaklaşılmalı ve
döküntüye müdahale eden ekibe
engel olabilecek durumlardan
kaçınılmalıdır.
Acil Durum Müdahalesi/Dökülme ve Sızma
60
61.
•Tehlike iletişiminde anaamaç, çalışanların tehlikelerden
korunmasıdır.
•Çalıştığınız malzemelerin tehlikelerini bildiğinizden emin olun.
•Etiket ve MGBF’larını mutlaka okuyun, KKD kullanın.
•Maruziyetin semptomlarını ve uygun ilk yardım kurallarını bilin,
•Dökülme ve sızıntılara müdahale ederken standart prosedürleri
uygulayın.
Unutmayın!
61
62.
62
İŞ SAĞLIĞI VEGÜVENLİĞİNDE
KULLANILAN BAZI TANIMLAR
Şimdi kullanacağımız , duymuş olduğumuz yada ilk kez
duyacağımız bazı ifadeleri anlatalım.
1. Ramak Kala Nedir?
2. Meslek Hastalığı Nedir?
3. İş Kazası Nedir? Neden olur?
4. Sağlık Güvenlik İşaretleri nelerdir?
5. Ergonomi Nedir?
6. Çalışmaktan Kaçınma Hakkı nedir?
7. Gece Çalışması ne demektir?
8. Acil Durum toplanma alanı nedir?
9. Yanma ve Yangın nedir?
63.
Neler Ramak KalaKazadır?
• Az kalsın ıslak zeminde kayıyordum
• Az kalsın kablolara takılıp
düşüyordum
• Az kalsın elektrik çarpıyordu
• Az kalsın dolap devriliyordu
• Az kalsın malzemeler üzerime
düşüyordu
• Az kalsın gözüme kimyasal
sıçrıyordu
• Az kalsın zehirli gaz/kimyasal
soluyordum
• Az kalsın tüp gaz kaçırıyordu
• Az kalsın tehlikeli atık poşetleri
yırtılıyordu
• Az kalsın çatıda çalışma yapan işçi
düşüyordu
Ramak Kala Nedir?
• Ramak kala, Sonucunda zarar, yaralanma veya kayıpla sonuçlanmayan kazadır!
• Ramak kala olay; işyerinde meydana gelen, çalışan, işyeri ya da ekipmanını zarara
uğratma potansiyeli olduğu halde zarara uğratmayan olaydır. Günlük hayatta “Az kalsın”
diye anlatmaya başladığımız olaylar olarak da tanımlayabiliriz.
• 6331 sayılı İş Sağlığı Ve Güvenliği Kanununu gereğince; her türlü ramak kala olayların
kayıt altına alınması gerekmektedir. Bu tip olayların kayıt altına alınarak raporlanması iş
kazalarını önlemek için hayati önem taşımaktadır.
63
64.
MESLEK HASTALIĞI TANIMI
64
5510sayılı Kanunun 14. Maddesine göre Meslek hastalığı, sigortalının çalıştığı veya yaptığı
işin niteliğinden dolayı tekrarlanan bir sebeple veya işin yürütüm şartları yüzünden uğradığı
geçici veya sürekli hastalık, bedensel veya ruhsal özürlülük halleridir.
Meslek hastalığının Sosyal Güvenlik Kurumuna bildirilmesi, iş kazasının bildirimi ile ilgili usul
ve esaslara ve aynı sürelere tabi olup, keza yasal bir zorunluluktur.
a) İş kazalarını kazadan sonraki üç iş günü içinde.
b) Sağlık hizmeti sunucuları veya işyeri hekimi tarafından kendisine bildirilen meslek
hastalıklarını, öğrendiği tarihten itibaren üç iş günü içinde.
1. İşyeri hekimi veya sağlık hizmeti sunucuları; meslek hastalığı ön tanısı koydukları
vakaları, Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından yetkilendirilen sağlık hizmeti sunucularına
sevk eder.
2. Sağlık hizmeti sunucuları kendilerine intikal eden iş kazalarını, yetkilendirilen sağlık
hizmeti sunucuları ise meslek hastalığı tanısı koydukları vakaları en geç on gün içinde
Sosyal Güvenlik Kurumuna bildirir.
MESLEK HASTALIĞI SİGORTASINDAN SAĞLANAN HAKLAR NELERDİR?
1- Sigortalıya, geçici iş göremezlik süresince günlük geçici iş göremezlik ödeneği verilmesi.
2- Sigortalıya sürekli iş göremezlik geliri bağlanması.
3- İş kazası veya meslek hastalığı sonucu ölen sigortalının hak sahiplerine, gelir bağlanması.
4- Gelir bağlanmış olan kız çocuklarına evlenme ödeneği verilmesi.
5- Meslek hastalığı sonucu ölen sigortalı için cenaze ödeneği verilmesi.
MESLEK HASTALIĞI BILDIRIM YÜKÜMLÜLÜK SÜRELERI
1. Gürültü sonucu işitme kaybı – 6 ay ( Gürültülü işte en az 2 yıl çalışma şartı; ayrıca 85
dB üstünde ise en az 30 gün çalışılması gerekir )
2. Titreşim sonucu kemik eklem vb. – 2 yıl
65.
İŞ KAZASI NEDİR?
5510sayılı Kanunda sınırlama getirmeksizin, sigortalının iş yerinde
bulunduğu sırada meydana gelen ve sigortalıyı hemen veya sonradan
bedenen veya ruhen özre uğratan olayların iş kazası sayılacağı
belirtilmiştir.
A. Kazaya uğrayanın mutlaka 5510 sayılı Kanununa göre “Sigortalı”
olması;
Kaza sonucu bedenen ya da ruhen özürlü hale gelenin, sigortalı bir kimse
olması zorunludur. Aksi halde, meydana gelen olay bir iş kazası olamaz.
Örneğin, bir işverenin kendi işyerinde ücretsiz çalışan eşi ya da askerlik
hizmetlerini er olarak yapmakta olanlar kazaya uğraması durumunda 5510
sayılı Kanun anlamında bir iş kazası sayılmayacaktır. Aday çırak, çırak ve
işletmelerde meslek eğitimi gören öğrencilerin uğradıkları kaza iş kazası
sayılacaktır.
66.
B. Uğranılan kazanınyer ve zaman itibariyle 5510 sayılı kanunun 13. maddesinde belirtilen
hususlardan birinde meydana gelmesi:
a) Sigortalının işyerinde bulunduğu sırada, Örneğin; sigortalıların iş yerlerinde yürürken düşmesi,
dinlenme saatinde fiziksel aktivite sırasında (örn. Top oynarken) incinme, kırılma ya da burkulma gibi
sakatlık durumlarının meydana gelmesi, bahçede ağaçtan meyve toplarken düşmesi, tarlada
çalışırken traktör ile kaza geçirmesi, dinlenme sırasında sobadan vb. ısıtıcılardan zehirlenmesi, işyeri
sınırlarında bulunan havuz vb. su alanlarında boğularak ölmesi, ücretli izinli bulunduğu sırada
arkadaşlarını ziyaret ettiği zamanda kaza geçirmesi, intihar etmesi yemekhanede kavga etmesi
sonucu yaralanması yahut dinlenme yerinde, herhangi bir şahıs tarafından tabanca ile vurulması iş
kazası sayılmaktadır.
b) (Değişik: 17/4/2008-5754/8 md.) İşveren tarafından yürütülmekte olan iş nedeniyle sigortalı
kendi adına ve hesabına bağımsız çalışıyorsa yürütmekte olduğu iş nedeniyle, Sigortalıların;
işverenleri tarafından yürütülmekte olan iş nedeni ile, işyerinde veya iş yeri dışında maruz kaldıkları
kazalar iş kazası olarak sayılmaktadır. Buna göre sigortalının işverenden aldığı talimat uyarınca, bir
müşterinin evinde elektrik arızasını gidermeye çalışırken, elektrik akımına kapılarak ölmesi halinde iş
kazası söz konusu olacaktır. Burada önemli olan, 5510/13.b maddesi hükmü uygulanırken,
sigortalının işveren tarafından yürütülmekte olan iş nedeniyle hareket edip etmediğine bakılması
gerekir.
c) Bir işverene bağlı olarak çalışan sigortalının, görevli olarak işyeri dışında başka bir yere
gönderilmesi nedeniyle asıl işini yapmaksızın geçen zamanlarda, Kanunun lafzından da
anlaşılacağı üzere; meydana gelen kazanın iş kazası sayılabilmesi kaza olayının işverenin
sigortalıya vermiş olduğu görevle ilgili olup olmadığı , görevin yapılması için geçen süre içinde
meydana gelip gelmediğinin tespitine bağlıdır. İşveren sigortalıyı görevle başka bir yere
gönderdiğinde, işçi yolda parkta arkadaşlarıyla oturup konuşurken bir bombanın patlaması
sonucunda ölmesini, malzeme almak üzere işverence toptancıya gönderilen sigortalının gerekli alış-
verişi yaptıktan sonra yol üzerinde bulunan babasına ait dükkanda çay içerken silahlı saldırıya
uğrayarak ölmesi İŞ KAZASI sayılmıştır.
5510 SAYILI SOSYAL SİGORTALAR VE GENEL SAĞLIK SİGORTASI KANUNU
(Madde 13) GÖRE İŞ KAZASI
66
67.
d) (Değişik: 17/4/2008-5754/8md.) Bu Kanunun 4. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi
kapsamındaki emziren kadın sigortalının, iş mevzuatı gereğince çocuğuna süt vermek
için ayrılan zamanlarda, sigortalının işveren tarafından ayrılan emzirme odasında veya
çocuğun bulunduğu yer ile bu yere gidiş geliş sırasında ve emzirme sürelerinde geçirdiği
kazalar iş kazası sayılacaktır. Kadın sigortalının çocuğunu emzirmek için belirlenen zamanda
işyerindeki emzirme odasında merdivenden düşmesi sonucu meydana gelen kaza, çocuğun
bulunduğu yere gidiş-gelişi esnasında geçirdiği trafik kazaları iş kazası sayılmalıdır.
e) Sigortalıların, işverence sağlanan bir taşıtla işin yapıldığı yere gidiş gelişi sırasında,
meydana gelen ve sigortalıyı hemen veya sonradan bedenen ya da ruhen özüre
uğratan olaydır. Burada önemli olan işverence sağlanan bir taşıtın bulunması ve
sigortalıların işin yapıldığı yere getirilip götürülmeleri keyfiyetidir. İşverenin kiraladığı bir
minibüs veya işyerine ait servis aracı ile sigortalıların sabah evlerinden işyerine, işin
bitiminde de işyerlerinden evlerine getirilip götürülmeleri sırasında meydana gelen trafik
kazası, tam olarak durmamış araçtan sigortalının inerken düşerek yaralanması veya araç
içinde herhangi bir nedenle meydana gelen olay iş kazası sayılması gerekmektedir. Ancak,
sigortalının işe gitmek için bindiği servis aracından indikten sonra yolun karşı tarafında
bulunan işyerine geçmek için yolu geçerken uğradığı trafik kazası, sigortalının getirilip
götürülme hali sona ermesi nedeniyle iş kazası sayılamayacaktır.
sayılır.
5510 SAYILI SOSYAL SİGORTALAR VE GENEL SAĞLIK SİGORTASI
KANUNU
(MADDE 13) GÖRE İŞ KAZASI
67
68.
İŞ KAZASIN SAYILMASIİÇİN GEREKLİ
ŞARTLAR
C. Meydana gelen kazada uygun “illiyet rabıtasının” (nedensellik bağının) bulunması
5510 sayılı yasanın 13. maddesi iş kazasını, sigortalıyı zarara uğratan olay biçiminde nitelendirmiş olması,
nedensellik (illiyet) bağını iş kazasının bir unsuru konumuna sokmuştur. O halde, bir kaza olayının varlığı yeterli
değildir; bu olay ile sigortalının uğramış bulunduğu bedensel veya ruhsal zarar arasında bir ilişkinin bulunması; başka
bir ifadeyle, “neden” ile “sonuç” arasında bir bağın varlığı gereklidir. Dolayısıyla işçinin geçirmiş olduğu her kaza iş
kazası sayılmaz. Bir olayın iş kazası olarak değerlendirilebilmesi illiyet bağının bulunmasına bağlıdır.
1) Sigortalının yaptığı iş ile kaza olayı arasında illiyet bağının bulunması:
meydana gelen kazanın yapılan işle uygun nedensellik (illiyet) bağı içinde bulunması gerekir. İş kazasında illiyet
bağından amaç, olayların normal akışına ve teamüllere göre meydana gelen kazanın sigortalının gördüğü işin bir
sonucu olmasıdır. Bu itibarla, iş kazasının kabul edilebilmesi için, kaza ile yapılan iş arasında bir illiyet ve otorite ilişkisi
bulunmalıdır.
2) Kaza olayı ile uğranılan zarar arasında bağlantı
Uygun nedensellik bağının “kaza olayı” ile meydana gelen “zarar” arasında da bulunması gerekir. Bir başka deyişle,
sigortalının bedenen ya da ruhen özüre uğratan yahut ölümün, olayların normal akışına ve teamüllere göre meydana
gelen olay sonucu ortaya çıktığı kanıtlanmalıdır.
D. Sigortalının kaza sonucu “bedenen veya ruhen özüre” uğraması:
Bu ölçüde olmayan, örneğin gündelik iş hayatında sıkça rastlanan önemsiz yaralar, sıyrıklar iş kazası olarak
nitelendirilmemelidir.
Bunların dışında kalan her türlü yaralanma, sakatlanma, kırık, yanık, körlük, sağırlık gibi dış organlarda meydana
gelen arızalarla, iç kanama, beyin sarsıntısı gibi iç organlardaki arızalar, iş kazası olarak kabul edilecektir. Olay
sonucu sigortalının yaşamını yitirmesi de kuşkusuz bir iş kazasıdır.
Sigortalının uğradığı kaza nedeniyle, ruhen bir özüre uğraması da iş kazası kapsamına girer. Örneğin akıl
hastalığı, hafıza kaybı, zihinsel yorgunluk, sürekli sinir bozuklukları iş kazası sayılır. Fiziki görünüşün değişmesi,
estetik ve güzelliğin azalması veya kaybı, tik sahibi olmak veya elin, ayağın titremesi, koklama, görme, işitme ve sair
duygularla cinsel iktidarın azalması, kaybolması da vücut bütünlüğünün ihlali olarak nitelendirilir. Vücut bütünlüğünün
ihlali veya ölüm, kaza sonucu hemen gerçekleşebileceği gibi, belirli bir süre sonra da ortaya çıkabilir.
Örneğin; işçi, işini yürüttüğü makine veya aletlerden birinin üzerine düşmesiyle birlikte ölmüş
veya yaralanmışsa, zarar hemen; ölüm veya yaralanma, düşme olayından belirli bir süre sonra meydana
çıkmışsa, zarar sonradan hasıl olmuş demektir.
68
69.
İş Kazasına NelerGirmez?
• sigortalının iş yerinde bulunduğu sırada dışarıdan bir etki olmaksızın (sigortalının işvereni
ile veya diğer sigortalılar ile tartışması sonrası kalp krizi geçirmesi gibi) kalp krizi geçirerek
vefat etmesi durumunda bu olay iş kazası olarak sayılmayacaktır.
• iş kazası nedeniyle hastanede tedavi edildikten sonra taburcu edilip evine gönderilen
sigortalının yolda uğradığı trafik kazası da iş kazası sayılmamıştır.
• Amasya’daki bir işyerinde çalışmakta olan davacı, mülkiyeti şirkete ait olan ve işverenin
oğlunun sevk ve idaresindeki bir araçla, yanlarındaki birkaç kişi ile birlikte eğlenmek üzere
Çorum’a gitmiş, gece burada eğlendikten sonra, aşırı alkollü bir şekilde hep birlikte
Samsun istikametine giderken trafik kazası geçirmiştir. Davacı, işveren tarafından görevle
gönderildiği iddiası ile bu olayın iş kazası olarak tespitini talep etmiş, mahkemece istek
doğrultusunda karar verilmiştir. Yargıtay ise, “özel amaçlı eğlence ve seyahatler sonucu
meydana gelen kazaların iş kazası olarak nitelendirilmesi mümkün değildir” sonucuna
ulaşmış ve mahkemenin kararını bozmuştur.
• İşveren tarafından, işyerinde çalışan bir sigortalının işverenin evindeki bir malzemeyi
almak üzere görevlendirilmesi halinde işverenin evine sigortalının gidip gelmesi sırasında
uğradığı, muhasebe bürosunda çalışan sigortalının işvereni tarafından mükellefin
hesaplarını kontrol etmek için görevlendirilmesi halinde sigortalının bu iş için gidip gelmesi
sırasında ve mükellefin bulunduğu yerde çalışması sırasında meydana gelen olayların iş
kazası sayılması gerekmektedir. Ancak, görevli olarak gönderilen sigortalının görev
konusu ile ilgili olmayan ve görevinin dışında meydana gelen kazalar iş kazası sayılmaz.
Bu nedenle görevli gönderilen sigortalının işi dışında eğlenmek için gittiği sinema veya
gece kulübünde herhangi bir nedenden dolayı uğradığı kazanın iş kazası olarak kabul
edilmesi mümkün değildir.
69
70.
Özetlersek
a) Sigortalının işyerindebulunduğu sırada
b) (Değişik: 17/4/2008-5754/8 md.) İşveren tarafından yürütülmekte
olan iş nedeniyle sigortalı kendi adına ve hesabına bağımsız
çalışıyorsa yürütmekte olduğu iş nedeniyle
c) Bir işverene bağlı olarak çalışan sigortalının, görevli olarak işyeri
dışında başka bir yere gönderilmesi nedeniyle asıl işini yapmaksızın
geçen zamanlarda
d) (Değişik: 17/4/2008-5754/8 md.) Bu Kanunun 4. maddesinin birinci
fıkrasının (a) bendi kapsamındaki Emziren kadın sigortalının, iş
mevzuatı gereğince çocuğuna süt vermek için ayrılan zamanlarda,
e) Sigortalıların, işverence sağlanan bir taşıtla işin yapıldığı yere gidiş
gelişi sırasında, meydana gelen ve sigortalıyı hemen veya sonradan
bedenen ya da ruhen özre uğratan olaydır.
70
5510 SAYILI SOSYAL SİGORTALAR VE GENEL SAĞLIK SİGORTASI KANUNU
(MADDE 13) GÖRE İŞ KAZASI
71.
Her 3 dkbir iş kazası oluyor
90 dk 1 kişi sakat kalıyor
4 Saatte 1 kişi hayatını kaybediyor
71
74
KAZA OLUŞUMUNU HAZIRLAYANRİSK
FAKTÖRLERİ - I
Psikososyal Faktörler
- Riskin bilincinde olmama
- Deneyimsizlik
- Bulma ve keşfetme merakı
- Risk alma davranışı
- Ailede uyumsuzluk
- İşyerinde uyumsuzluk
75.
75
KAZA OLUŞUMUNU HAZIRLAYANRİSK
FAKTÖRLERİ - II
Çevresel Faktörler
- Kişisel koruyucu (eldiven, başlık vb.) kullanmama
- Tehlikeli araç kullanımı ile ilişkili reklamlar
- Sürücüler ile ilgili kurallardaki yetersizlikler
- Mevcut kanunların uygulanımı ile ilgili yetersizlikler
- Trafik anarşisi
- Ergonomik yetersizlik
76.
76
KAZA RİSKİNİ ARTTIRICIFAKTÖRLER
Psikososyal Faktörler
- Duygusal streste artma
(endokrin, psikolojik faktörler)
- Alkol kullanımı
- Tedavi edici, uyuşturucu, uyarıcı ilaç kullanımı
- Yorgun ve/veya uykusuz araç kullanma
Çevresel Faktörler
- Bozuk/bakımsız araç kullanma
- Çalıntı/kaçak araç kullanma
- Yol durumu
- Güvensiz iş koşulları
77.
Çalışanın yaralanması veya
hayatınıkaybetmesi, tıbbi
masraflar, iş kazası tazminatı,
makine, malzeme ve teçhizat
masrafları.
• Çalışanın işini ya da
mesleğini kaybetmesi,
• Sürekli veya geçici iş
görmezlik,
• Çalışanın kendisinde ve
ailesinde yaratacağı ruhsal
bunalımlar.
• İşçi, işveren ve diğer
elamanların zaman kaybı,
moral bozukluğu sonucu
üretim kaybı, yeni işgücü
yetiştirme masrafı ve zaman
kaybı.
GÖRÜNEN
ZARARLAR
GÖRÜNMEYEN ZARARLAR
77
Tedbirsizlik
Nasıl olsaben kaza yapmam veya
kaza olmaz şeklinde yanlış
düşünceler, insanı tedbirli
davranmaktan alıkoyabilir.
En tehlikeli düşünce "Bana birşey
olmaz" düşüncesidir.
Bu düşünceye saplanan kişinin iflah
olması çok zordur.
Bu boş düşünceler bir tarafa
bırakılıp tedbirli olmak gerklidir. Her
an kaza olabilecek gibi tedbirli
olmak zorundayız.
91
İŞ SAĞLIĞI VEGÜVENLİĞİ
ÖNCELİKLERİ
98
a) Risklerden kaçınmak.
b) Kaçınılması mümkün olmayan riskleri analiz etmek.
c) Risklerle kaynağında mücadele etmek.
ç) İşin kişilere uygun hale getirilmesi için işyerlerinin tasarımı ile
iş ekipmanı, çalışma şekli ve üretim metotlarının seçiminde özen
göstermek, özellikle tekdüze çalışma ve üretim temposunun sağlık ve güvenliğe
olumsuz etkilerini önlemek, önlenemiyor ise en aza indirmek.
d) Teknik gelişmelere uyum sağlamak.
e) Tehlikeli olanı, tehlikesiz veya daha az tehlikeli olanla değiştirmek.
f) Teknoloji, iş organizasyonu, çalışma şartları, sosyal ilişkiler ve çalışma
ortamı ile ilgili faktörlerin etkilerini kapsayan tutarlı ve genel bir önleme
politikası geliştirmek.
g) Toplu korunma tedbirlerine, kişisel korunma tedbirlerine göre öncelik vermek.
ğ) Çalışanlara uygun talimatlar vermek.
Özetle :
• RİSK ANALİZİNİN YAPILMASI
• SÜREKLİ İYİLEŞTİRME
• ÇALIŞAN KATILIMI
99.
GÜVENSİZ ORTAM VEBU RESİM OLAY OLARAK
ADLANDIRILIR YANİ KAZADAN ÖNCEKİ AŞAMA
BU KİŞİNİN YAPMIŞ OLDUĞU DAVRANIŞ İSE
TEHLİKELİ DAVRANIŞ
99
100.
GÜVENSİZ ORTAM VEBU RESİM OLAY OLARAK
ADLANDIRILIR YANİ KAZADAN ÖNCEKİ AŞAMA
BU KİŞİNİN YAPMIŞ OLDUĞU DAVRANIŞ İSE
TEHLİKELİ DAVRANIŞ
100
YAŞLILIKTAN DOLAYI İŞYAPABİLME
GÜCÜMÜZÜ YİTİRDİĞİMİZ ZAMAN
İŞ YAPABİLME GÜCÜMÜZÜ ETKİLEYECEK
KADAR SAKATLANDIĞIMIZ ZAMAN
107
108.
Amaan neymiş işgüvenliği yaa
eskiden iş güvenliği mi vardı.
Canım sıkkın zaten akşam olsa
da eve gitsem.
İş güvenliği kurallarının hepsine
uyacağım çünkü onlar benim sağ
salim eve geri dönebilmem için
konulmuş kurallardır.
İŞ GÜVENLİĞİ KURALLARI
SİZİN İÇİN KONMUŞTUR!
108
109.
Ooff ayağım!! KEŞKE
uysaydımiş güvenliği
kurallarına
Bütün iş güvenliği kurallarına uydum ve sağ
salim evime geri dönebildim
İŞ GÜVENLİĞİ KURALLARI
SİZİN İÇİN KONMUŞTUR!
109
110.
Güvenlik ve Sağlıkİşaretleri
İş Sağlığı ve Güvenliğinin sağlanabilmesi için bir takım işaret ve levhalar
yapılmıştır bunlara uyulması hayati önem taşımaktadır. Peki bu işaret
ve levhalar nelerdir?
Özel bir amaç, faaliyet veya durumu işaret eden
• levha,
• renk,
• sesli ve/veya ışıklı sinyal,
• sözlü iletişim ya da el–kol işareti yoluyla
iş sağlığı ve güvenliği hakkında bilgi veren,
tehlikelere karşı uyaran ya da talimat veren işaretlerdir.
110
Renk Anlamı veAmacı Tehlikeli Hareket ve Davranış
Kırmızı Yasak İşareti Tehlikeli hareket veya davranış
Tehlike Alarmı Dur, kapat, düzeneği acil durdur,
tahliye et
Yangınla Mücadele
Elemanı
Ekipmanların yerinin gösterilmesi ve
ne olduğu
Sarı Uyarı İşareti Dikkatli ol, önlem al, kontrol et
Mavi Zorunluluk İşareti Özel bir davranış ya da eylem
Kişisel koruyucu donanım kullan
Yeşil Acil kaçış, ilk
yardım işareti
Kapılar, çıkış yerleri ve
yolları, ekipman, tesisler
Tehlike yok Normale dön
(1) Mavi
(2) Fluoresan
turuncu
Sadece dairevi bir şekil içinde kullanıldığında
emniyet rengi olarak kabul edilir.
Emniyet işaretleri dışında sarı yerine kullanılabilir.
Özellikle zayıf doğal görüş şartlarında bu renk çok
dikkat çekicidir.
112
113.
Uyarı İşaretleri-
ZEMİNİ SARIRENKLİ
İŞARETLERDİR
Kuvvetli manyetik
alan
Düşme tehlikesi Biyolojik risk
Engel
SAĞLIK VE GÜVENLİK İŞARETLERİ
113
Emredici İşaretler
Emniyet kemerikullan Genel emredici işaret
(gerektiğinde başka
işaretle birlikte
kullanılacaktır)
SAĞLIK VE GÜVENLİK İŞARETLERİ
117
118.
Acil Çıkış veİlkyardım İşaretleri
ZEMİNİ YEŞİL RENKLİ
İŞARETLERDİR
Acil çıkış ve kaçış
yolu
İlk Yardım
Yönler (Yardımcı bilgi
işareti)
SAĞLIK VE GÜVENLİK İŞARETLERİ
118
119.
Acil Çıkış veİlkyardım İşaretleri
Sedye
Göz duşu Acil yardım ve ilk
yardım telefonu
Güvenlik duşu
SAĞLIK VE GÜVENLİK İŞARETLERİ
119
122
Kulak Koruyucu Donanımlar
•İşitme kaybı uzun yıllar süresince oluşur
• Yavaş ilerleyici ve ağrısız olduğu için fark
edilmeyebilir.
• Fark edildiğinde kulakta çınlama veya başka seslerdir.
• Bu da uzun süreli olarak işitme sinirine zarar veren
gürültüye maruz kalma sonucunda gelişir.
• Tanımlı olan alan ve tezgahlarda mutlaka kulak
koruyucu kullanın.
Gürültü haritaları oluşturulmalı.
Yapılan ölçümler sonrasında kaynağında iyileştirme çalışmaları yapılmalı
ve kişisel koruyucuların kullanımı ile İSG mevzuatına uygun hale
getirilmelidir.
Kaynağında yapılan ses
iyileştirme çalışmaları
Kişisel Koruyucular
KİŞİSEL KORUYUCULAR(KKD)
123.
ERGONOMİ NEDİR?
Yunanca “ergon= iş, çalışma”, “nomos = yasa” anlamına gelen sözcüklerin
birleştirilmesiyle “Ergonomi” sözcüğü elde edilmiştir. Günümüzde ise “iş bilimi
olarak bilinmektedir.
Fiziksel çevrenin insana uyumlaştırması sürecine ERGONOMİ denir.
En basit olarak, bir iskemlenin yükseklik ve şeklinin yapılan işe daha
uygun hale getirilmesi, iş verimini ve konforu arttırabilir. Mesela, parmaklar
kullanılarak görülecek bir işin de parmağın tabii yapısına ve kabiliyetlerine uygun
olması gerekecektir. Nitekim, daktilo, telefon, bilgisayar klavyesi, diş fırçası vb.
mamullerin geliştirilmesinde ergonomi prensiplerinden faydalanılır.
Oturma yerlerinin şekli, bedenin rahat ve sıkıntılı duruşları, alet ve
eşyalardaki işaret ve kumanda düğmelerinin durumu, gürültü, ses ve ışık
seviyeleri ve daha niceleri ergonominin inceleme sahasına girer.
123
124.
ELLE KALDIRMA İNDİRME
Ergonomi
•Dizlerinizi kırarak eğilip, bacakları kullanarak yük kaldırınız
• Ağır nesneleri tek başınıza kaldırmaya çalışmayınız- Yardım isteyiniz
• Yükleri iki el ile ve vücudumuza yakın şekilde tutarak taşımalıyız.
Doğru tutma/kaldırma
124
ÇALIŞMAKTAN KAÇINMA HAKKI
•Çalışmaktan kaçınma hakkı iş sağlığı ve güvenliği konusunda işçiye / çalışana verilmiş bir haktır. Bu
hak, 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanununun 13 üncü maddesinde düzenlenmiştir.
• Buna göre; çalışan, ciddi ve yakın tehlikeyle karşı karşıya kaldığında iş sağlığı ve güvenliği
kuruluna, kurulun bulunmadığı yerlerde ise işverene başvurarak durumun tespit edilmesini ve
gerekli tedbirlerin alınmasına karar verilmesini talep edebilir. Kurul acilen toplanarak, işveren ise
derhâl kararını verir ve durumu tutanakla tespit eder. Karar, çalışana ve çalışan temsilcisine yazılı
olarak bildirilir. Ciddi ve yakın tehlikenin önlenemez olduğu durumlarda ise çalışan bu usule uymak
zorunda olmaksızın işyerini veya tehlikeli bölgeyi terk ederek belirlenen güvenli yere gider. Çalışanların
bu hareketlerinden dolayı hakları kısıtlanamaz.
• Çalışanın başvurusu üzerine iş sağlığı ve güvenliği kurulunun veya işverenin çalışanın talebi yönünde
karar vermesi hâlinde çalışan, gerekli tedbirler alınıncaya kadar çalışmaktan kaçınabilir. Çalışan,
gerekli tedbirler alınıncaya kadar çalışmaktan kaçınma hakkını kullandığı döneme ait ücretini alacağı
gibi, bu dönemde iş sözleşmesinden doğan ve kanunlardan gelen haklarını da kullanabilir.
• Çalışan talep etmesine rağmen gerekli tedbirlerin alınmadığı durumlarda, iş sözleşmesini
feshedebilir, yani işten ayrılabilir.
• İş sağlığı ve güvenliği ile ilgili olmamakla beraber buna benzer bir düzenleme, 4857 sayılı İş
Kanununun 34 üncü maddesinde yer almaktadır. Söz konusu madde uyarınca da ücreti ödeme
gününden itibaren 20 gün içinde mücbir bir neden dışında ödenmeyen işçi, iş görme borcunu yerine
getirmekten kaçınabilir. Bu nedenle kişisel kararlarına dayanarak iş görme borcunu yerine
getirmemeleri sayısal olarak toplu bir nitelik kazansa dahi grev olarak nitelendirilemez. Gününde
ödenmeyen ücretler için mevduata uygulanan en yüksek faiz oranı uygulanır. Bu işçilerin bu nedenle iş
akitleri çalışmadıkları için feshedilemez ve yerine yeni işçi alınamaz, bu işler başkalarına yaptırılamaz.
126
127.
Çalışma hayatında "gece"en geç saat 20.00'de başlayarak en erken saat 06.00'ya kadar geçen ve her
halde en fazla onbir saat süren dönemdir.
Bazı işlerin niteliğine ve gereğine göre yahut yurdun bazı bölgelerinin özellikleri bakımından, çalışma hayatına
ilişkin "gece" başlangıcının daha geriye alınması veya yaz ve kış saatlerinin ayarlanması, yahut gün
döneminin başlama ve bitme saatlerinin belirtilmesi suretiyle birinci fıkradaki hükmün uygulama şekillerini
tespit etmek yahut bazı gece çalışmalarına herhangi bir oranda fazla ücret ödenmesi usulünü koymak veyahut
gece işletilmelerinde ekonomik bir zorunluluk bulunmayan işyerlerinde işçilerin gece çalışmalarını yasak
etmek üzere yönetmelikler çıkartılabilir.
• İşçilerin gece çalışmaları yedi buçuk saati geçemez.
• Gece çalıştırılacak işçilerin sağlık durumlarının gece çalışmasına uygun olduğu, işe başlamadan
önce alınacak sağlık raporu ile belgelenir.
• Gece ve gündüz işletilen ve nöbetleşe işçi postaları kullanılan işlerde, bir çalışma haftası gece çalıştırılan
işçilerin, ondan sonra gelen ikinci çalışma haftası gündüz çalıştırılmaları suretiyle postalar sıraya konur.
Gece ve gündüz postalarında iki haftalık nöbetleşme esası da uygulanabilir.
• Postası değiştirilecek işçi kesintisiz en az onbir saat dinlendirilmeden diğer postada çalıştırılamaz.
• Gece çalıştırılan işçiler en geç iki yılda bir defa işveren tarafından periyodik sağlık kontrolünden geçirilirler.
İşçilerinin sağlık kontrollerinin masrafları işveren tarafından karşılanır.
• Gece çalışmalarında fazla çalışma yapılamaz, Gündüz çalışmasının ardından yapılan fazla
çalışmanın bir kısmının gece dönemine rastlaması mümkündür.
• Gece çalışması nedeniyle sağlığının bozulduğunu raporla belgeleyen işçiye işveren, mümkünse
gündüz postasında durumuna uygun bir iş verir.
• İşveren gece postalarında çalıştırılacak işçilerin listelerini ve bu işçiler için işe başlamadan önce alınan ve
periyodik sağlık raporlarının bir nüshasını ilgili bölge müdürlüğüne vermekle yükümlüdür. (İŞ K. 69/4,5 ve
6)
Sanayiye ait işlerde on sekiz yaşını doldurmamış çocuk (14 yaşını bitirmiş, 15 yaşını
doldurmamış ve ilköğretimini tamamlamış kişiyi) ve genç işçilerin (15 yaşını tamamlamış, ancak
18 yaşını tamamlamamış kişiyi,) gece çalıştırılması yasaktır.
Gece Çalışması
127
YANMA NEDİR ?
YANICIMADDE
Yanma;Yanıcı maddenin, ısı ve oksijenle birleşmesi sonucu oluşan
kimyasal bir olaydır.
Yanma olayının oluşabilmesi için aşağıdaki yanıcı madde, ısı ve
oksijenin bir arada bulunması gerekir. Bu olaya “Yangın Üçgeni” adı
verilir.
Yangın
üçgeni
134.
134
KATI, SIVI VEYAGAZ
HALİNDEKİ YANICI
MADDELERİN ISI ALARAK
KONTROL DIŞI
YANMASIDIR.
YANGIN
YANGINDA ZAMANIN ÖNEMİ
YANGINBAŞLANGIÇLARINDA ALEVLERİN BÜYÜK BİR YANGINA
DÖNÜŞMEDEN BASTIRILMASINDA ZAMAN SON DERECE ÖNEMLİDİR.
ÖZELLİKLE İLK 3-4 DAKİKA ÇOK İYİ DEĞERLENDİRİLMELİDİR. BİR YANGININ
İLK DAKİKASINDA ISI BÜYÜK BİR HIZLA YÜKSELİR, GİDEREK ARTIŞ HIZI
YAVAŞLAR.
Bu tablo gösteriyor ki yangına ilk birkaç dakika içerisinde müdahale
edebilirsek büyük bir felaketi önlemiş oluruz. Bu yüzden hangi durumda
nasıl hareket edeceğimizi, yangına ne ile ve nasıl müdahale edeceğimizi çok
iyi bilmemiz gerekir.
İLK 5 DAKİKADA 538 °C
10 DAKİKADA 705 °C
15 DAKİKADA 760 °C
20 DAKİKADA 800 °C
25 DAKİKADA 820 °C
30 DAKİKADA 844 °C
1 SAATTE 927 °C
3 SAATTE 1052 °C
136
137.
İNSAN VÜCUDU veSOLUNUM
SİSTEMLERİ;
• 65 °C sıcaklığa sınırlı bir süre
• 120 °C sıcaklığa 15 dakika
• 143 °C sıcaklığa 5 dakika
• 177 °C sıcaklığa 1 dakika
dayanabilir
137
138.
YANGINLARIN
SINIFLANDIRILMASI
TAHTA , KAĞIT,KUMAŞ,
KÖMÜR, OT, ODUN vs.
KATI VE KURU
MADDELERİN ALEVLİ VE
KORLU OLARAK YANDIĞI
YANGINLARDIR.
SU VE BENZERİ MADDELERİN SOĞUTUCU VE
ISLATICI ETKİSİNDEN YARARLANILARAK
SÖNDÜRÜLÜR. SODA-ASİT TİPİ SÖNDÜRME
CİHAZLARI DA BU YANGINLARI SÖNDÜRÜR.
SIVI VE KATI YAĞLARDAN,
BOYALARDAN,
BENZİNDEN, BENZOLDEN
VB. DİĞER PETROL
ÜRÜNLERİNDEN
KAYNAKLANAN
YANGINLARDIR.
BU TİP YANGINLAR HAVA (oksijen) İLE TEMASI
KESEREK, BOĞMAK SURETİYLE SÖNDÜRÜLÜR.
HAVA (OKSİJEN) İLE TEMASI KESEN MADDELER
KÖPÜK, BUHAR VE SİSTİR. SU ZERRECİK YA DA
BUHARINDAN YANAN MADDE İLE HAVA
ARASINDA TAMPON BİR ALAN OLUŞTURULARAK
YANGIN BASTIRILIR.
BU TİP YANGINLARI SÖNDÜRMEK ÜZERE
KKT, KARBONDİOKSİT, SU SİSİ, KÖPÜK
KULLANILABİLİR. Elektrikli makine
yangınlarını da bu sınıfa dahil edebiliriz.
BU TİP YANGINLARDA ETKİN SÖNDÜRÜCÜ
MADDE TUZ VE KUM İLE SODYUMKLORÜR,
SODYUM BİKARBONAT, MAGNEZYUM OKSİT
YA DA BUNLARIN KARIŞIMI ETKİLİ OLUR.
PARLAYICI GAZLARIN (
LPG, ETAN, PROPAN
VS. ) OLUŞTURDUĞU
YANGINLARDIR.
BU TİP YANGINLAR
MAGNEZYUM,
ALUMİNYUM, TİTAN
GİBİ METALLERİN
YANGINLARIDIR.
ELEKTRİK TEÇHİZAT, TESİSAT
VE EKİPMANLARI İLE
ELEKTRONİK CİHAZLARDAN
ÇIKAN YANGINLARDIR.
BU TİP YANGINLARDA SÖNDÜRÜCÜ
MADDESİ ( SIVI, GAZ, TOZ ) İLETKEN
OLMAYAN YANGIN SÖNDÜRME CİHAZLARI
KULLANILMALIDIR.
138
139.
“ F SINIFI“ Yangınlar: Yağ Tavası Yangınları
F Sınıfı yangınlar Bitkisel ve hayvansal pişirme yağlarının yangınlarını kapsar.Sulu
Kimyasal söndürücüler yada toz söndürücüler ile söndürülür.
" ASLA SU İLE SÖNDÜRMEYİNİZ. AKSİ HALDE PARLAMA VE PATLAMA OLUR."
Çünkü ;
Bir birim su :
100 ºC de 1700 kat genleşir.
126 ºC de 1827 kat genleşir.
226 ºC de 2298 kat genleşir.
326 ºC de 2760 kat genleşir.
426 ºC de 3230 kat genleşir.
526 ºC de 3690 kat genleşir.
Buda yangının müthiş şekilde parlamasına ve patlamasına neden olur.
140.
140
Yangın Çeşitleri AB C D E
Cinsi Katı Sıvı Gaz Metal Elektrik
Yanıcı Madde
Kağıt, Odun,
Ahşap, Kumaş,
Pamuk vb.
Boya, Tiner,
Yağ, Akaryakıt
vb.
Doğalgaz,
Metan. LPG,
Propan,
Asetilen vb.
Magnezyum,
Alüminyum,
Sodyum vb.
Elektrik
Söndürme Yöntemi
Soğutma, Yanmayı
Engelleme
Engelleme,
Boğma,
Soğutma
Engelleme
Soğutma,
Boğma
İlk iş elektriğin
kesilmesi
Kullanılan Söndürücü
Su, ABC tozlu ve
köpüklü
söndürücü,
ABC ve BC
tozlu, halon
gazlı, CO2 ve
köpüklü
söndürücü
ABC ve BC
tozlu, halon ve
CO2 gazlı
söndürücü
Sadece D tozlu
söndürücü
ABC ve B
tozlu, halon
gazlı
söndürücü
Kuru kimyasal tozlu ABC-BC ve D tozlu yangın söndürme cihazlarında
kullanılan itici gaz azot gazıdır
141.
İlk aşamasında, KOKU,
İkinciaşamasında, DUMAN,
Üçüncü aşamasında, ALEV görülür.
YANGININ FARKEDİLMESİNDEKİ
OLUŞUM SAFHALARI
141
142.
Yangın geometrik olarakbüyür.
Başlangıcında bir bardak su ile
söndürülebilecek bir yangın, ikinci
dakikada bir kova su ile, üçüncü
dakikada bir fıçı su ile ancak
söndürülebilir.
Yangın için alınan bütün güvenlik
önlemleri sürekli kontrol edilmeli
ve heran kullanıma hazır
tutulmalıdır.
YANGININ BÜYÜME HIZI
142
Meydana gelmiş biryangın olayını
ortadan kaldırabilmek için
(söndürebilmek için) yanmanın
şartlarında belirttiğimiz üç esasın birisinin
yok edilmesi gerekmektedir.
a)Soğutarak Söndürme : (Isıyı azaltma veya ortadan
kaldırma) Su ile soğutma, Yanıcı maddeyi dağıtma,
Kuvvetli üfleme.
b) Havayı Kesme : (Oksijeni yok etme veya oranını
düşürme) Örtme, Boğma, Oksijeni azaltma.
c) Yanıcı Maddeyi Ortadan Kaldırma: Yanıcı maddeyi
ısıdan ayırmak, ara boşluğu meydana getirmek.
YANICI MADDE
Çıkan gazveya tozun dış çevreden içe doğru gitmesini sağlayarak evvela önü
sonra ileriyi söndürünüz.
Yangın tamamen sönmeden ayrılmayınız.
YANGIN SÖNDÜRME CİHAZI KULLANILMASINDA İŞLEM
SIRASI
DOĞRU
DOĞRU
