PDON101-Хичээл-9

1. Багшлах дадлага /2-р хэсэг/
Доктор . Дэд проф.
Н.Цэдэвсүрэн

2. Сэтгэлгээ болон сурах үйл ажиллагааг
хөгжүүлэх аргачлал:
Энэ аргачлал бол багш нар сурагчдыг шинэ
ойлголтын зүг чиглүүлэх луужин юм.
Үүнийг зөвхөн нэг хэсгээр нь дүрсэлж
болох боловч энэ нь бүхэлдээ салшгүй нягт
холбоотой арга юм гэдгийг ойлгох хэрэгтэй.
Дараах үзэл баримтлал дээр энэ аргачлал
зохиогдсон юм. “Хүний юу мэдэж байгаа
нь тэр хүний юу сурч чадахыг нь
тодорхойлно.”

3. Энэ аргачлалын нэгийг судагдахууны
хичээлийн тухайд зохиосон боловч энэ нь
судлагдахуунаар хязгаарлагдахгүй. Харин
сургалтын бүхий л нөхцөлд тохиромжтой.
Энэ хичээлийг зөвхөн жишээ болгон авсан
юм. Аргачлалын үе шатууд:
E 1.Сэргээн сануулах/Evocation/
а/Сэдэв нь юу вэ? Тодорхойл.
б/Энэ тухай та юу юу мэддэг вэ?/Жагсаал/

4. • Энэ тухай та юу мэдэхийг хүсч байна вэ?
• Яагаад та үүнийг хүсч байна вэ?
R 2.Утга санааг ойлгох /Realization of
Meeting/
• Суралцагч өөрөө олж мэднэ /Өмнөх
дэвшүүлсэн санаатай холбон/
R 3.Бататгах /Refiection/
а/ Юуг олж мэдэв?

5. • Сэргээн сануулах шатанд дурдаагүй чухал
асуултуудыг асууж болно.
• Хариулсны дараа та яагаад ингэж бодож
байна? Гэж асуу. үе шатаа шинээр эхлэх
Жишээ нь:
а/Та өөр юу мэдье гэж бодож байна?
б/ Та юуны тухай олж мэдээгүй вэ? Та юуны
тухай мэдэхийг хүсч байна вэ?

6. • Яагаад энэ чухал гэж? Яагаад та ингэж
бодож байна вэ? /ярилцах явцдаа самбарт
бичсэн мэдээлэл дээр нэмж бичиж
болно.Энэ аргачлал нь сурагчдын мэдлэг
насны онцлогоос хамаарч өөр өөр байна./
Жишээ нь: 1-4-р ангид зориулсан аргачлал
E 1.Сэргээн сануулах /Evocation/
• Сэдвийг хэсгээр ярилцах

7. • Ярилцлагаас гарсан мэдээллүүдийг самбарт
бичих
• Мэдээллийг категорчлах
R 2.Утга санааг ойлгох: /Realization of
Meeting/
Уншиж чадахаар бол хүүхдүүд дараах 2
тэмдэглэгээг хийж чимээгүй унших
=Би мэддэг байсан
+ = Би мэддэггүй байсан

8. -Хэрэв хүүхдүүд уншиж чадахгүй бол багш
уншиж өгнө
R 3. Ойлгоц шалгах /Reflection/
• Хүүхдүүд дараах жагсаалтыг гарга
• Миний мэддэг байсан зүйлс + миний сурсан
зүйлс +
Сурсан зүйлийнхээ тухай хүүхдүүд юу бодож
байгаагаа ярилцаж бичнэ.

9. Дараа нь тухайн сэдвийн дагуу хүүхдүүд зураг
зурж, бичиж бусадтай ярилцана.
5-12-р ангийнханд зориулсан аргачлал:
Е. Сэргээн сануулах уншихын өмнөх
• Сэдвийг хэсгээр ярилцах
• Ярилцалгаас үүдэн гарсан мэдээллүүдийг
самбарт эсвэл проектор дээр бичнэ
• Мэдээллийг категорт хуваана
R.Утга санааг ойлгох Унших явц
• Сурагчид чимээгүй уншиж, дараах
тэмдэгтүүдийг хийнэ.

10. 4= Миний бодсон тохирсон
+= Шинэ мэдээ
S= Миний бодсоноос өөр байсан
?= Эргэлзэж байна
R 3 Бататгах:
• Тэмдэглэгээндээ тулгуурлан өөрсдөө жагсаалт гаргана.
Дараа нь хэсгээрээ жагсаалт гаргана.
• Сурсан зүйлийнхээ тухай юу бодож байгаагаа ярьж бичнэ.
• Дараа нь тухайн сэдвийн дагуу өгүүллэг бичиж, зураг
зурж болно. Түүнийгээ бусадтайгаа ярилцана.

11. Утга санааг ойлгуулах үе шат:
Сургалтын бүх бүх үе шатуудад
суралцагчдын сурах чадварыг хөгжүүлэхэд
багшийн үйл ажиллагаа чиглэгдэнэ.
Сургалтын 1-р үе шатанд суралцагч шинэ
мэдээ шинэ ойлголттой тулгарах үе шат.
Энэ үйл явц эх бичвэр унших, яриа сонсох
туршилт хийх хэлбэрээр явагдана энэ үе
шатанд багшийн оролцоо байна. Харин
суралцагч өөрөө бие даан 2-р үе шатанд
идэвхтэй оролцох ёстой.

12. Өөрөөр хэлбэл суралцагчид үйл ажиллагаанд
оролцоно.Үүнээс багш дараах зүйлийг ажиглана.
• Тухайн үйл ажиллагаа сурагчдын сурах үйл
явцад хэрхэн нөлөөлөв.
• Хийсэн зүйлүүдийн сурган хүмүүжүүлэх ач
холбогдолд чиглүүлэх хэрэгтэй.
Сурагчдыг идэвхжүүлэх сургалтын янз
бүрийн арга барил байдаг.
Зарим тохиолдолд сурагч бүтэн нэг хуудас
уншиж дуусгачихаад юун тухай уншсанаа
санахгүй байх тохиолдол уншигчдын дунд
бишгүй байж байдаг.

13. Энэ нь ойлголтгүй унших, танин мэдэхүйн
оролцоогүй унших, ойлгосноо хяналгүй
уншихын жишээ болдог. Иймд утга санааг
ойлгох үе шат их чухал. Энэ үе шатны
зорилго бол сэргээн сануулах үе шатанд бий
болсон сурагчдын идэвх сонирхолыг
бууруулахгүйгээр хичээлд идэвхтэй
оролцуулах явдал юм. Хичээлд идэвхтэй
оролцож өөрийнхөө ойлгоцыг хянаж байх нь
чухал. Мөн суралцагчдад ойлгох явцаа хянах
бүх бололцоог хангаж өгөх асуудал юм.

14. Бүтээлч сурагчид бүтээлч уншигчид бол
шинэ мэдээ гарах бүрд өөрсдийн ойлголтоо
хянаж байдаг. Сайн уншигчид бол сайн
ойлгохгүй байгаа зүйлээ дахин дахин
уншдаг.харин ойлголтоо хянадаг сурагчид
мэдээллийг өөрийн мэдлэгтэй хослуулан
хүлээн авах идэвхтэй үйл ажиллагаанд
оролцдог.Тэд зориуд шинэ зүйлийг
хуучинтайгаа холбон үздэг.

15. Шинэ хуучин мэдлэгийн хоорондох холбоо
Утгыг ойлгоно гэдэг бол өөрийн ойлгоцыг сэргээн засварлан
баталгаатай болгож байна гэсэн үг. Зорилтод сургалтын
хүрээнд утга санааг ойлгохдоо шүүмжлэлтэйгээр задлан
шинжлэх, харьцуулан жиших, задлан шинжлэх, нэгтгэн
дүгнэх аргыг хэрэглэх
Хуучин Шинэ

16. Бататгах үе шат:
Өгүүллэгийг уншсаны дараа юу юу хийснийг
асууж, нэг нэгээр нь болон хэсэг бүлгээр нь
хийсэн жагсаалтыг товч авч хэлэлцэнэ.
Аргачлалын 3 дахь үе нь ойлгоц шалгах үе шат
юм. Энэ үе шат нь бусад үе шатны нэгэн адил
чухал үе боловч үүнийг зарим багш нар заримдаа
мартдаг. Энэ үе шатанд суралцагчид шинээр
сурсан зүйлээ бататгах, шинэ үзэл баримтлалыг
хүлээн зөвшөөрөх, өөрийн ойлголтыг
баталгаажуулах өөрийн хуучин мэдлэгийг
өөрчлөхөд бэлтгэх зэрэг үйл ажиллагаанд
оролцдог.

17. Сурах үйл ажиллагаа нь урт хугацааны
өөрчлөлт хувьсалд тусгалаа олдог. Яг энэ үе
шатанд л суралцагч шинэ мэдлэгийг өөрийн
болгон авч цаашид суралцах үйл ажиллагаа
өрнөдөг. Сурна гэдэг нь хуучин мэдлэг
өөрчлөгдөж зарим талаараа ондооших үйл
явц юм. Сурна гэдэг бол урт хугацааны
жинхэнэ өөрчлөлтөөр тодорхойлогддог.
Суралцагчид шинэ санаануудыг өөрийн үгээр
илэрхийлж чадаж байвал тэр шинэ
санаанууддыг тун амархан эзэмшдэг.

18. Ж: Далайн яст мэлхий гэдэг сэдвийн жишээн
дээр авч үзье. Энэ сэдэв дээр ажиллахдаа
мэдээлэл боловсруулах олон аргыг хэрэглэнэ.
Инсэртийн хүснэгт:
Миний
Бодсонд
Тохирсон
“4 “
Шинэ
мэдээ
“ + “
Миний
Бодсоноос
Өөр байсан
“ S”
Эргэлзэж
Байна “ ? “

19. Сурагчид мэдээлэл боловсруулах олон аргыг
мэдсэнээр ирээдүйн амьдралд хэрэглэж болох
уян хатан мэдлэгийн бааз суурьтай болно.
Шүүмжлэлтэй уян хатан сэтгэлгээ нь олон
урьгалч үзэл бодлогыг урамшуулах уур
амьсгалыг бий болгодог.
Энэ аргачлалаар сургах үед багш нар юуг
анхаарах вэ?
Сурагчдын сэтгэлгээг идэвхжүүлэх
Сурах зорилгыг нь тодорхойлох

20. • Өргөн цар хүрээтэй харилцан яриа өрнүүлнэ
• Сурагчдыг сурах үйл ажиллагаанд идэвхтэй
оролцуулна
• Тэдний мэдлэгийн өөрчлөлтийг урамшуулна
• Бодол санааг нь урамшуулна
• Олон урьгалч үзэл бодлыг хүлээн зөвшөөрөх
чадвартай болгоно
• Сурагчдад сонирхсон асуултаа асуухад нь
тусална.

21. • Хүүхдийн санаа бодлыг урамшуулна
• Сурагчдад мэдээлэл боловсруулах чадвар
олгоно
• Бүтээлч сэтгэлгээг хөгжүүлнэ
Анги сурах орчин болсон үед олон урьгалч
үзэл жинхэнэ ёсоор биелэлээ олдог.