แผนภูมความคิด (MIND MAP)
ิ
และซอฟต์แวร์ทนาสนใจ
ี่ ่

บุญเลิศ อรุณพิบลย์
ู
ื่
ห ัวหน้างาน งานพ ัฒนาและบริการสอสาระดิจท ัล
ิ
ฝายบริการความรูทางวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี
่
้
สาน ักงานพ ัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งชาติ
http://facebook.com/boonlert.aroonpiboon
MIND MAP : แผนภูมความคิด, ผังมโนทัศน์
ิ
้
้
การถ่ายทอดความคิด โดยการใชภาพ ส ี เสน และการโยง
ั
ความสมพันธ์แทนการจดย่อแบบเดิมทีเป็ นบรรทัดๆ เรียง
่
จากบนลงล่าง
ื่
 แผนภาพทีใชแสดงการเชอมโยงข ้อมูลเกียวกับเรืองใด
่ ้
่
่
เรืองหนึงระหว่างความคิดหลัก ความคิดรอง และความคิด
่
่
ั
ย่อยทีเกียวข ้องสมพันธ์กน
่ ่
ั
ื่
 ไดอะแกรมทีแสดงให ้เห็นถึงความเชองโยงของมโนภาพที่
่
ั
้
สมพันธ์กนรูปแบบหนึง โดยปกติจะใชรูปวงกลมแทนมโน
ั
่
้
ภาพหรือความคิด และเสนลูกศรแทนลักษณะและทิศทาง
ั
ของความสมพันธ์นัน มีคากากับไว ้ว่าวงกลมแทนมโนภาพ
้
้
ั
ของอะไร เสนลูกศรแทนความสมพันธ์ในลักษณะและ
้
ทิศทางใด ในบางครังมีการใชการเน ้นและแจกแจง
้
ี
เนือความด ้วยสและการวาดรูปประกอบ
้

ความสาคัญ


แผนภูมความคิดเป็ นวิธหนึงทีชวยบันทึกความคิดเพือให ้
ิ
ี ่ ่ ่
่
ั
เห็นภาพความคิดทีหลากหลายมุมมองทีกว ้างและชดเจน
่
่
กว่าการบันทึกทีโดยยังไม่จัดระบบระเบียบความคิดใดๆ
่
อีกทังเป็ นวิธการทีสอดคล ้องกับโครงสร ้างทางการคิดของ
้
ี
่
่
ี
มนุษย์ทบางชวงมนุษย์จะสูญเสยสมาธิและความจดจ่อไป
ี่
โดยอัตโนมัตขณะทีกาลังคิดเรืองใดเรืองหนึง การทาให ้
ิ
่
่
่
่
สมองได ้คิด ได ้ทางานตามธรรมชาตินัน มีลกษณะเหมือน
้
ั
ต ้นไม ้ทีแตกกิงก ้านออกไปเรือยๆ
่
่
่
้
การประยุกต์ใชงาน
บันทึกข ้อมูลระหว่าง
การเรียน/การประชุม
้
 ใชระดมพลังสมอง
้
 ใชนาเสนอข ้อมูล
้
 ใชจัดระบบความคิด
่
และชวยความจา
้
 ใชวิเคราะห์เนือหา
้
หรืองานต่างๆ
้
 ใชสรุปหรือสร ้างองค์ความรู ้
้
 ใชกับการบริหาร

จุดเด่น
่
ทุกคนสามารถมีสวนร่วม
ในการแสดงออก
ทางความคิด
 สร ้างสมาธิ
่
 ชวยจัดระเบียบความคิด
และแสดงออกเป็ นภาพ
ทีชดเจน
่ ั
 มองเห็นภาพรวม
 เร ้าความสนใจ
่
 ชวยในการจดจา
่
 ชวยในการนาเสนอ

HTTP://WWW.SHEF.AC.UK/LIBRARY/SERVICES/INSPIRATIONMINDMAP
หลักการ
1 ผังต่อ 1 ความคิดหลัก
 ร่วมระดมสมองแตกความคิดหลัก ออกเป็ นข ้อย่อยๆ
ั
 สร ้างความสมพันธ์ระหว่างความคิด
 Mind map ทีดควรมีการแตกแขนงเสมือนดัง “ต ้นไม ้ใหญ่”
่ ี
ั
ทีมกงก ้านใบแตกแขนง โดยแบ่งลาดับหัวข ้ออย่างชดเจน
่ ี ิ่
ั
เปิ ดกว ้าง ไม่วกวน หัวข ้อย่อยต ้องสมพันธ์เกียวข ้องเป็ น
่
ึ่
ทอดๆ ซงกันและกัน

การสร ้าง : เขียน/วาดมือ
กระดาษเปล่าๆ 1 ใบ ไม่ม ี
้
เสนจะดีทสด ขนาดอย่าง
ี่ ุ
น ้อยเท่า A4
 ปากกาหลากส ี หรือส ี
ดินสอ ปากกาส ี (มีหลายๆ
ี ิ่
สยงดี)
 หัวสมองของคุณ
 จินตนาการของคุณ!


เริมวาดประเด็นทีสนใจที่
่
่
จุด "กึงกลาง" ของ
่
กระดาษก่อน ..
 วาด "กิง" ออกมาจากภาพ
่
ตรงกลางแล ้วแตก
กิงก ้านสาขาออกมาตามที่
่
สมองเราจะคิดได ้ ต ้องให ้
้ ื่
เสนเชอมต่อกัน


้
ใชเพียงแค่ "คียเวิรด"
์ ์
้ ่
 วาดเสนกิงให ้ "โค ้ง"
้
 ใชรูปภาพหรือวาดรูป
ประกอบไอเดีย
้ ี
ี ั
 ใชสหลากสสน

http://www.wikihow.com/Make-a-Mind-Map
แนวปฏิบตการแตกกิงสาขา
ั ิ
่
แรกเริมไม่ต ้องคิดมากว่าจะแตกกิงอะไรดี จะถูกหรือไม่ ให ้
่
่
้
ใชหลักการ Brainstorming คือ ให ้พยายามคิดออกมา
เยอะๆ เน ้นปริมาณก่อน จากนันค่อยมาคัดทีหลัง
้
 การคัดเลือก ให ้รวบรวมกิงทีคล ้ายคลึงกันเข ้าด ้วยกัน โดย
่ ่
ให ้มีอย่างมากไม่เกิน 9 กิงใหญ่
่




เทคนิคของการแตกหัวข ้อกิงใหญ่คอ Concept ทีเรียกว่า No
่
ื
่
ึ่
Gap, No Overlap ซงหมายถึง แต่ละหัวข ้อควรเป็ นประเด็นที่
้
ไม่ซากัน และเมือทุกหัวข ้อรวมกัน จะทาให ้เราเห็นทุกประเด็น
่
ของ Central Idea จนครบ
ื
ื ่
การสรุปหนั งสอ : หัวข ้อสารบัญในหนั งสอทีต ้องการสรุป
 การสรุปบทความ : ให ้ Highlight คาสาคัญทีพบในบทความ แล ้ว
่
้
นามาใชเป็ นกิงใหญ่
่
ั
 การประชุม : Agenda การประชุม/สมมนา
 การทา Process ขันตอนต่างๆ : ให ้เรียงจาก ก่อนไปหลัง หรือใช ้
้
่
Framework จากเครืองมืออืนๆ : เชน SWOT, 4Ps, Decision Tree
่
่

รูปแบบพืนฐาน
้
Who
How

What

Main Idea
Why

Where
When
รูปแบบ KWL
Know about
your topic

information you
have Learned
about your topic

Main Idea

what you
Want to
know about
your topic
เครืองมือ
่


Commercial Software




Shareware

SW ทีเปิ ดเผยต ้นฉบับ
่
โปรแกรม
ิ ์
้
 สทธิการใชไม่จากัด
ื้
 บางโปรแกรมต ้องซอ


มักจะมีอายุจากัด
ั
 จากัดฟั งก์ชน




Freeware
้
ไม่จากัดอายุการใชงาน
ั
 จากัดฟั งก์ชนบางอย่าง
้
 ใชได ้ฟรีในบ ้านหรือ
ึ
สถานศกษา
 www.edrawsoft.com

Open Source Software

Xmind.net
 Freeplane mind map





iOS Apps
 Android Apps
 Online Services

HTTP://WWW.EDRAWSOFT.COM/FREEMIND.PHP
HTTP://FREEPLANE.SOURCEFORGE.NET
ปุ่ มควบคุมทีใช ้ Insert, Enter, Delete
่
ทีเหลือก็เป็ นการตกแต่ง
่
่
สงออก (Export) เป็ น Word
เพือปรับแต่งเป็ นรูปเล่มเอกสารได ้สะดวก
่
.net
นาเข ้า (Import) ไฟล์จาก Freeplane ได ้ง่าย
ผสมผสานความสามารถของแผนภาพได ้หลากหลาย
HTTP://WWW.MIND-MAPPING.ORG/
HTTP://WWW.WIKIMINDMAP.ORG/
HTTP://WWW.MINDMEISTER.COM/
http://web.singnet.com.sg/~axon2000/index.htm

Mind Map How to

  • 1.
    แผนภูมความคิด (MIND MAP) ิ และซอฟต์แวร์ทนาสนใจ ี่่ บุญเลิศ อรุณพิบลย์ ู ื่ ห ัวหน้างาน งานพ ัฒนาและบริการสอสาระดิจท ัล ิ ฝายบริการความรูทางวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี ่ ้ สาน ักงานพ ัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งชาติ http://facebook.com/boonlert.aroonpiboon
  • 2.
    MIND MAP :แผนภูมความคิด, ผังมโนทัศน์ ิ ้ ้ การถ่ายทอดความคิด โดยการใชภาพ ส ี เสน และการโยง ั ความสมพันธ์แทนการจดย่อแบบเดิมทีเป็ นบรรทัดๆ เรียง ่ จากบนลงล่าง ื่  แผนภาพทีใชแสดงการเชอมโยงข ้อมูลเกียวกับเรืองใด ่ ้ ่ ่ เรืองหนึงระหว่างความคิดหลัก ความคิดรอง และความคิด ่ ่ ั ย่อยทีเกียวข ้องสมพันธ์กน ่ ่ ั ื่  ไดอะแกรมทีแสดงให ้เห็นถึงความเชองโยงของมโนภาพที่ ่ ั ้ สมพันธ์กนรูปแบบหนึง โดยปกติจะใชรูปวงกลมแทนมโน ั ่ ้ ภาพหรือความคิด และเสนลูกศรแทนลักษณะและทิศทาง ั ของความสมพันธ์นัน มีคากากับไว ้ว่าวงกลมแทนมโนภาพ ้ ้ ั ของอะไร เสนลูกศรแทนความสมพันธ์ในลักษณะและ ้ ทิศทางใด ในบางครังมีการใชการเน ้นและแจกแจง ้ ี เนือความด ้วยสและการวาดรูปประกอบ ้ 
  • 3.
    ความสาคัญ  แผนภูมความคิดเป็ นวิธหนึงทีชวยบันทึกความคิดเพือให ้ ิ ี่ ่ ่ ่ ั เห็นภาพความคิดทีหลากหลายมุมมองทีกว ้างและชดเจน ่ ่ กว่าการบันทึกทีโดยยังไม่จัดระบบระเบียบความคิดใดๆ ่ อีกทังเป็ นวิธการทีสอดคล ้องกับโครงสร ้างทางการคิดของ ้ ี ่ ่ ี มนุษย์ทบางชวงมนุษย์จะสูญเสยสมาธิและความจดจ่อไป ี่ โดยอัตโนมัตขณะทีกาลังคิดเรืองใดเรืองหนึง การทาให ้ ิ ่ ่ ่ ่ สมองได ้คิด ได ้ทางานตามธรรมชาตินัน มีลกษณะเหมือน ้ ั ต ้นไม ้ทีแตกกิงก ้านออกไปเรือยๆ ่ ่ ่
  • 4.
    ้ การประยุกต์ใชงาน บันทึกข ้อมูลระหว่าง การเรียน/การประชุม ้  ใชระดมพลังสมอง ้ ใชนาเสนอข ้อมูล ้  ใชจัดระบบความคิด ่ และชวยความจา ้  ใชวิเคราะห์เนือหา ้ หรืองานต่างๆ ้  ใชสรุปหรือสร ้างองค์ความรู ้ ้  ใชกับการบริหาร 
  • 5.
    จุดเด่น ่ ทุกคนสามารถมีสวนร่วม ในการแสดงออก ทางความคิด  สร ้างสมาธิ ่ ชวยจัดระเบียบความคิด และแสดงออกเป็ นภาพ ทีชดเจน ่ ั  มองเห็นภาพรวม  เร ้าความสนใจ ่  ชวยในการจดจา ่  ชวยในการนาเสนอ 
  • 6.
  • 7.
    หลักการ 1 ผังต่อ 1ความคิดหลัก  ร่วมระดมสมองแตกความคิดหลัก ออกเป็ นข ้อย่อยๆ ั  สร ้างความสมพันธ์ระหว่างความคิด  Mind map ทีดควรมีการแตกแขนงเสมือนดัง “ต ้นไม ้ใหญ่” ่ ี ั ทีมกงก ้านใบแตกแขนง โดยแบ่งลาดับหัวข ้ออย่างชดเจน ่ ี ิ่ ั เปิ ดกว ้าง ไม่วกวน หัวข ้อย่อยต ้องสมพันธ์เกียวข ้องเป็ น ่ ึ่ ทอดๆ ซงกันและกัน 
  • 8.
    การสร ้าง :เขียน/วาดมือ กระดาษเปล่าๆ 1 ใบ ไม่ม ี ้ เสนจะดีทสด ขนาดอย่าง ี่ ุ น ้อยเท่า A4  ปากกาหลากส ี หรือส ี ดินสอ ปากกาส ี (มีหลายๆ ี ิ่ สยงดี)  หัวสมองของคุณ  จินตนาการของคุณ!  เริมวาดประเด็นทีสนใจที่ ่ ่ จุด "กึงกลาง" ของ ่ กระดาษก่อน ..  วาด "กิง" ออกมาจากภาพ ่ ตรงกลางแล ้วแตก กิงก ้านสาขาออกมาตามที่ ่ สมองเราจะคิดได ้ ต ้องให ้ ้ ื่ เสนเชอมต่อกัน  ้ ใชเพียงแค่ "คียเวิรด" ์ ์ ้ ่  วาดเสนกิงให ้ "โค ้ง" ้  ใชรูปภาพหรือวาดรูป ประกอบไอเดีย ้ ี ี ั  ใชสหลากสสน 
  • 9.
  • 10.
    แนวปฏิบตการแตกกิงสาขา ั ิ ่ แรกเริมไม่ต ้องคิดมากว่าจะแตกกิงอะไรดีจะถูกหรือไม่ ให ้ ่ ่ ้ ใชหลักการ Brainstorming คือ ให ้พยายามคิดออกมา เยอะๆ เน ้นปริมาณก่อน จากนันค่อยมาคัดทีหลัง ้  การคัดเลือก ให ้รวบรวมกิงทีคล ้ายคลึงกันเข ้าด ้วยกัน โดย ่ ่ ให ้มีอย่างมากไม่เกิน 9 กิงใหญ่ ่   เทคนิคของการแตกหัวข ้อกิงใหญ่คอ Concept ทีเรียกว่า No ่ ื ่ ึ่ Gap, No Overlap ซงหมายถึง แต่ละหัวข ้อควรเป็ นประเด็นที่ ้ ไม่ซากัน และเมือทุกหัวข ้อรวมกัน จะทาให ้เราเห็นทุกประเด็น ่ ของ Central Idea จนครบ ื ื ่ การสรุปหนั งสอ : หัวข ้อสารบัญในหนั งสอทีต ้องการสรุป  การสรุปบทความ : ให ้ Highlight คาสาคัญทีพบในบทความ แล ้ว ่ ้ นามาใชเป็ นกิงใหญ่ ่ ั  การประชุม : Agenda การประชุม/สมมนา  การทา Process ขันตอนต่างๆ : ให ้เรียงจาก ก่อนไปหลัง หรือใช ้ ้ ่ Framework จากเครืองมืออืนๆ : เชน SWOT, 4Ps, Decision Tree ่ ่ 
  • 11.
  • 12.
    รูปแบบ KWL Know about yourtopic information you have Learned about your topic Main Idea what you Want to know about your topic
  • 13.
    เครืองมือ ่  Commercial Software   Shareware SW ทีเปิดเผยต ้นฉบับ ่ โปรแกรม ิ ์ ้  สทธิการใชไม่จากัด ื้  บางโปรแกรมต ้องซอ  มักจะมีอายุจากัด ั  จากัดฟั งก์ชน   Freeware ้ ไม่จากัดอายุการใชงาน ั  จากัดฟั งก์ชนบางอย่าง ้  ใชได ้ฟรีในบ ้านหรือ ึ สถานศกษา  www.edrawsoft.com Open Source Software Xmind.net  Freeplane mind map   iOS Apps  Android Apps  Online Services 
  • 14.
  • 15.
  • 16.
    ปุ่ มควบคุมทีใช ้Insert, Enter, Delete ่ ทีเหลือก็เป็ นการตกแต่ง ่
  • 17.
    ่ สงออก (Export) เป็น Word เพือปรับแต่งเป็ นรูปเล่มเอกสารได ้สะดวก ่
  • 18.
  • 19.
    นาเข ้า (Import)ไฟล์จาก Freeplane ได ้ง่าย
  • 20.
  • 21.
  • 23.
  • 24.
  • 25.