Short presentation of results of the qualitative research on social relations of single people in Poland prepared for the conference "Men and women in the postfamilial world" (http://www.kobietyimezczyzni.uni.lodz.pl). The research focused on three main issues: 1. Elements of social environment of single people in Poland, with special stress on groups of single people, 2. Strength and durability of each type of social bonds of single people, 3. Role of the Internet in starting and managing social relations by single people. "Single people" in the research is understood as a subcategory of all the people living without partners - accordingly to the language tradition in Polish. The working definition of "single person" used in choosing respondents for the research has been: unmarried people who have no regular life partners (i.e. not living with partners and declaring not being in a stable relationship for at least one year), childless or not raising their child, heterosexual (just for the coherence of the research), living in Polish cities (over 250 th of habitants), with college education and aged 25-45.

1. Łódź, 9 kwietnia 2014 roku
Anna Bujała

2. 1. dynamiczny wzrost liczebności dorosłych Polaków
żyjących w pojedynkę
rok 2011 – ponad 25% wszystkich Polaków w wieku 25-44 lata
rok 2002 – niespełna 20% wszystkich Polaków w wieku 25-44 lata
2. wizerunek otoczenia społecznego singli w kulturze
popularnej – najsilniejsze więzi w grupie przyjaciół-
singli
Inspiracja teoretyczna – nowe formy społeczne
3. rosnące znaczenie przestrzeni wirtualnej dla
nawiązywania i podtrzymywania więzi społecznych
2

3. Świadomości bycia członkiem grupy lub diady,
przy czym świadomość ta nie musi być aprobująca
◦ oparcie na definicji Stanisława Ossowskiego
◦ modyfikacja wyjściowej definicji na podstawie badań
pilotażowych, ukazujących dominację więzi w diadach oraz
poczucie przywiązanie bez aprobaty dla istnienia relacji
3

4. single jako podkategoria społeczna
osób żyjących w pojedynkę
- wykorzystanie istniejących konotacji kulturowych
4
w dużym mieście
wyższe wykształcenie
zarobki gwarantujące
niezależność finansową
wiek umożliwiający
wysoką aktywność
zawodową i towarzyską
(ok. 25-45 lat)

5. identyfikacja i charakterystyka więzi
społecznych badanych singli
5

6.  osoby stanu wolnego,
 nie posiadające stałych partnerów (nie mieszkające z
partnerami i deklarujące niepozostawanie w związku od
minimum roku),
 bezdzietne lub nie sprawujące opieki nad swoimi dziećmi,
 o orientacji heteroseksualnej,
 mieszkające w dużych polskich miastach (powyżej 250 tys.
mieszkańców),
 posiadające wyższe wykształcenie
 w wieku 25-45 lat.
6

7. Co stanowi otoczenie społeczne singli biorących
udział w badaniu i jakie są ewentualne elementy
specyficzne tego otoczenia?
Hipoteza
 większość aktualnych stosunków społecznych to
relacje z rodziną pochodzenia, współpracownikami
i przyjaciółmi,
 elementy specyficzne: grupy przyjaciół złożone
wyłącznie z singli oraz formalne organizacje singli.
7

8. Jakie więzi dominują w otoczeniu społecznym
badanych pod względem siły i trwałości?
Hipoteza
 rodzina pochodzenia – najsilniejsze i najtrwalsze
więzi,
 przyjaciele: więzi silne, nietrwałe, o charakterze
czystych relacji,
 duże grupy – więzi trwałe, lecz słabe,
 grupy celowe: więzi słabe i nietrwałe.
8

9. Jaka jest rola i znaczenie Internetu
w podtrzymywaniu i budowaniu
więzi społecznych przez badanych?
Hipoteza
 główne źródło nowych relacji i grup,
 główne narzędzie podtrzymywania istniejących
relacji – z wyjątkiem relacji ze
współmieszkańcami i współpracownikami.
9

10.  stopień utożsamienia się z partnerem więzi
(1) częstość użycia zaimka „my”, 2) ważność roli wg skróconej wersji Testu
Dwudziestu Stwierdzeń)
 stopień kontroli respondenta przez partnera
więzi
(kontrola wewnętrzna i zewnętrzna)
 regularność kontaktu z partnerem więzi
(od kontaktów przypadkowych do celowych i regularnych)
 ważność i różnorodność zasobów
przekazywanych w ramach więzi.
(rodzaje zasobów: 1) wsparcie materialne (finansowe lub rzeczowe), 2) wsparcie
usługowe, 3) wsparcie emocjonalne, 4) towarzystwo)
10

11.  indywidualne wywiady pogłębione z singlami – 5 wywiadów
pilotażowych i 35 wywiadów w zasadniczej części badań;
 wirtualne wywiady zogniskowane z singlami – 2 sesje;
 obserwacje spotkań w realu członków forum internetowego
zrzeszającego singli;
 ilościowa analiza wyników ogólnopolskich i międzynarodowych
sondaży społecznych;
 jakościowa analiza treści doniesień medialnych poświęconych
singlom oraz portali, forów i blogów internetowych popularnych
wśród singli.
11

12. WYNIKI
12

13. 1 . elementy otoczenia społ.
2 . siła i trwałość więzi
3 . znaczenie Internetu
13

14.  wg badanych: rodzice i rodzeństwo, czasem także
babcia, dziadek i rodzina założona przez rodzeństwo.
 dalsi krewni – relacje sporadyczne, ambiwalentny
stosunek.
14
 1/3 respondentów
mieszka z rodzicami,
 rodzice jako powiernicy
i towarzysze rozrywek
–tylko u kobiet.

15. 15
Badani nie mieszkający z rodzicami
wszystkie rodzaje zasobów
(w tym EMOCJONALNE)
wsparcie materialne lub/i
usługowe oraz
TOWARZYSTWO
poczucie bezpieczeństwa*
oraz towarzystwo w święta
religijne i rodzinne
- częstotliwość kontaktów zależna od rodzaju przekazywanych
zasobów
* potencjalność wsparcia materialnego lub/i usługowego

16.  pozycje społ. znajomych zbliżone do pozycji
badanych, większa homogeniczność grona
znajomych w wypadku mężczyzn
 brak wsparcia
materialnego
lub usługowego
(≠ R.Pahl, S.Roseneil,
P.Willmott)
16

17.  podobny udział w sieciach znajomych osób
żyjących w pojedynkę i osób posiadających
partnerów. Brak „miejskich plemion singli”.
(≠ Elisa Bellotti, Ethan Watters)
 sporadyczność relacji
grupowych, dominacja
kontaktów w diadach.
17

18. Wbrew przewidywaniom relacje czysto rzeczowe,
ograniczone do realizacji obowiązków zawodowych w
godzinach pracy.
18

19.  głównie kręgi realizacji zainteresowań (drużyny
piłkarskie, grupy rowerowe, stowarzyszenia
teatralne itp.)
 przynależność tylko
1/3 respondentów,
zaledwie kilka osób
aktywnych w ramach
tych grup.
19

20. Najsilniejsze więzi, o czym świadczą:
 utożsamienie z rodziną i postrzeganie jej jako grupy, niemal nieobecne w
przypadku innych elementów otoczenia społecznego badanych.
 obecność u respondentów zinternalizowanych norm wyniesionych z domu
rodzinnego oraz uznawanie członków rodziny za autorytety (1/4
respondentów) – nieobecne w przypadku innych elementów otoczenia
społecznego badanych.
 obecność uogólnionej normy wzajemności świadczeń i gotowość (u
większości badanych) do poświęcania w jakimś zakresie osobistych celów
dla rodziny
 regularność kontaktów, choć przeważnie niska częstotliwość
 poczucie pewności otrzymania wsparcia materialnego lub usługowego,
gdy pojawi się jego potrzeba; ¼ badanych otrzymuje także wsparcie
emocjonalne lub towarzyskie
20

21. Najtrwalsze więzi – niezależnie od postrzeganej przez
badanych jakości więzi oraz od refleksyjnego do nich
stosunku, żaden z badanych nie dążył do zerwania
relacji z rodziną pochodzenia.
21

22. Dość silne więzi, o czym świadczą:
 poczucie przynależności do przyjaciół postrzeganych
jako grupa tylko u trzech badanych.
 brak poczucia powinności wobec przyjaciół – jedyną
normą obowiązek lojalności.
 wysoka częstotliwość, choć nieregularność kontaktów
 stałe udzielanie wsparcia emocjonalnego
i towarzyskiego, choć brak wsparcia materialnego
lub usługowego.
22

23. Trwałość uzależniona od stopnia refleksyjności
 więzi z przyjaciółmi mniej trwałe od więzi ze
znajomymi, ze względu na wyższy poziom
oczekiwań kierowanych wobec przyjaciół.
 trwałość przyjaźni – zwykle kilka lat,
trwałość znajomości – często jeszcze z okresu
dzieciństwa.
23

24.  więzi słabe – brak utożsamień z grupami, kontrola
wyłącznie zewnętrzna, jedynym przekazywanym
zasobem towarzystwo, kontakty regularne
 więzi nietrwałe - od kilku miesięcy do kilku lat.
24

25. 25
Odsetek polskich internautów w wieku 25-45,
posiadających wykształcenie średnie lub
wyższe, którzy
"pojedynczy"
małżonkowie i
w związkach
nieformalnych
zawarli znajomość przez Internet 28,5% 18,3%
spotkali się z osobą poznaną przez Internet
12,8%
(45% wśród
zawierających
znajomości online)
9,4%
(51% wśród
zawierających
znajomości online)
korzystają z portali społecznościowych aby
nawiązać nowe kontakty towarzyskie
18,9% 14,5%
uczestniczyli w ostatnim miesiącu w forach
dyskusyjnych
25,1% 28,5%
Źródło: CBOS 2008, N=1205.

26.  przyjaźnie i znajomości – jedynie przypadkowo
(wyjątek – 3 badanych z forów dla osób samotnych
lub nieśmiałych)
26
 partnerzy życiowi –
poszukiwania
prowadzone przez
większość badanych.

27. Większość badanych w wywiadach grupowych
zadeklarowała chęć pozostawienia części relacji
jako czysto wirtualnych, gdyż:
 kobiety: chciały pozostać w relacjach wyłącznie
przyjacielskich z tymi wirtualnymi męskimi znajomymi,
którzy ich zdaniem nie mieli szans zostać ich partnerami
życiowymi
 mężczyźni: aby nie stracić czysto hobbystycznego
charakteru relacji lub aby pozostawić sobie możliwość
nieskrępowanych zwierzeń, na które nie mogli się zdobyć
wobec znajomych z reala.
27

28.  większość – pozytywnie
 zdecydowani entuzjaści - osoby
deklarujące trudności w nawiązywaniu relacji
 autorzy opinii negatywnych – osoby posiadające
szeroką sieć przyjaciół i znajomych, dobre
kontakty z najbliższą rodziną i deklarujące brak
trudności w nawiązywaniu relacji.
28

29. Specyfika przestrzeni
wirtualnej
– obecność grup singli
Obserwowane zjazdy
singli jednego
z najaktywniejszych forów dla singli spowodowały
zacieśnianie się więzi w diadach w wyniku takich
spotkań,
ale nie zaowocowały wzmocnieniem więzi grupowych.
29

30.  znajomi i dalsza rodzina – najczęstsza forma
30
 przyjaciele – kontakt przez
Internet tak samo częsty jak
rozmowy telefoniczne,
spotkania bezpośrednie
odbywają się rzadziej
 bliska rodzina - przeważają
spotkania bezpośrednie i
rozmowy telefoniczne.

31. Trudność – stosowanie pojęcia „więzi społecznej”
w społeczeństwie z malejącym udziałem grup
Dwie możliwości w dzisiejszej socjologii:
 porzucenie pojęcia i stosowania nowych określeń
 nadanie pojęciu nowego znaczenia, dostosowanego do
charakteru współczesnych relacji
Analogiczny dylemat – pojęcie wspólnoty
31

32. 32
Dziękuję za uwagę
Anna Bujała
anabujala@gmail.com