Ang kabihasnang Tsino ay itinuturing na pinakamatanda sa buong mundo, umusbong ito sa tabi ng Huang Ho sa mahigit 4,000 taon na ang nakalilipas. Ang mga ideolohiyang tulad ng Confucianism at Taoism ay nagpatatag sa kultura nito, habang ang iba't ibang dinastiya ay nagbigay-daan sa pag-unlad ng mga teknolohiya at sining, tulad ng pagbuo ng Great Wall at ang pagpapalawak ng kalakalan. Sa kabila ng mga pagsubok at pag-aalsang naganap, ang sistema ng pamahalaan at kultura ng Tsina ay patuloy na umunlad, na umabot hanggang sa pagtatapos ng mga dinastiya noong 1911.

1. Ang Kabihasnang Tsino sa
Silangang Asya

2. ANG KABIHASNANG TSINO SA
SILANGANG ASYA
• Ang kabihasnang umusbong sa China
ay itinuturing na pinakamatandang
kabihasnang nananatili sa buong
daigdig hanggang sa kasalukuyan.
Nag-ugat ito halos apat na milenyo
na ang nakalilipas.

3. ANG KABIHASNANG TSINO SA
SILANGANG ASYA
• Noon pa man, mithiin na ng mga Tsino ang
pagkakaroon ng mahusay na pamamahala. Ang
pagkakaroon ng mga ideolohiyang suportado ng
estado, partikular ang Confucianism at Taoism, ay
lalo pang nagpatatag sa kabihasnang Tsino

4. ANG KABIHASNANG TSINO SA
SILANGANG ASYA
• Sa aspektong politikal, halinhinang
nakaranas ang China ng pagkakaisa
at pagkakawatak-watak. Ang mga
pangyayaring ito ang humubog sa
kultura at mamamayan ng bansa
hanggang sa makabagong panahon.

5. HEOGRAPIYA NG HUANG HO
• ang kabihasnan sa China ay umusbong sa tabing-ilog
malapit sa Yellow River o Huang Ho. Ang ilog na ito ay
nagmumula sa kabundukan ng kanlurang China at
may habang halos 3000 milya. Dumadaloy ito
patungong Yellow Sea. Ang dinaraanan nito ay
nagpabago-bago nang makailang ulit sa mahabang
Ito ay dumadaloy patungo sa Yellow Sea. Ang
dinaraanan nito ay nagpabago-bago nang makailang
ulit sa mahabang panahon at humantong sa
pagkakabuo ng isang malawak na kapatagan, ang
North China Plain.

6. HEOGRAPIYA NG HUANG HO
• Ang pag-apaw ng Huang Ho ay nagdudulot
ng pataba sa lupa ngunit dahil sa pagiging
patag ng North China Plain, madalas nang
nagaganap ang pagbaha sa lugar na ito.

7. HEOGRAPIYA NG HUANG HO
• Naniniwala ang mga Tsino na sila lamang
ang mga sibilisadong tao sa gitna ng mga
tribo na tinawag nilang barbaro sapagkat
hindi sila nabiyayaan ng kabihasnang Tsino.
Tinawag din nila ang kanilang lupain na
Zhongguo na nangangahulugang Middle
Kingdom.

8. HEOGRAPIYA NG HUANG HO
• Ayon sa tekstong tradisyunal ng China, ang
Xia o Hsia ang kauna-unahang dinastiyang
naghari sa China. Subalit dahil sa kakulangan
ng ebidensiya, hindi matiyak kung kailan ito
pinasimulan ni Yu, ang unang pinuno ng
dinastiya. Pinaniniwalaang si Yu ang
nakagawa ng paraan upang makontrol ang
pagbahang idinudulot ng Huang Ho. Ang
pangyayaring ito ay nagbigay-daan upang
makapamuhay sa lambak ang mga
magsasaka.

9. ANG KABIHASNANG TSINO SA SILANGANG ASYA
Ang mga natural na hadlang sa China tulad ng mga
disyerto, bulubundukin, at dagat ang nagbigay-daan sa
pagpapanatili ng natatanging kultura ng mga sinaunang Tsino at
pag-unlad ng isang kabihasnang tumagal ng halos 3,000 taon.

10. ANG KABIHASNANG TSINO SA SILANGANG ASYAXia
(? - 1570 B.C.E.)
Sinasabing nag-ugat ito mula sa Longshan, isang kulturang Neolitikong laganap sa
lambak ng Huang Ho.
Hindi pa ito lubusang napatutunayan dahil sa kawalan ng matibay na ebidensiyang
arkeolohiya.

11. ANG KABIHASNANG TSINO SA SILANGANG ASYAShang
(1570? B.C.E. –
1045 B.C.E.)
Sinasabing ito ang pinakamaunlad na kabihasnang gumamit ng bronse sa panahong
ito.
Naiwang kasulatan ng panahong ito ang pinakamatanda sa mga panulat sa Tsino
na nakasulat sa mga oracle bones o mga tortoise shell at cattle bone.
Malimit ang isinagawang pagsasakripisyo ng mga tao lalo na sa tuwing may
namamatay na pinuno
Pinatalsik ang Shang noong 1045 B.C.E.

13. ANG KABIHASNANG TSINO SA SILANGANG ASYAZhou o Chou
(1045 B.C.E.-
221 B.C.E.)
Naniwala ang mga tao sa Mandate of Heaven o “Basbas ng Kalangitan.” na, ang
emperador ay namumuno sa kapahintulutan ng langit . Pinili siya dahil puno siya ng
kabutihan. Kapag siya ay naging masama at mapangabuso, ay babawiin ng
kalangiatan sa anyo ng lindol, bagyo, tagtuyot, peste o digmaan.
Umusbong noon ang mahahalagang kaisipang humubog sa kamalayang Tsino
kabilang ang:
Confucianism - Layuning magkaroon ng isang tahimik at organisadong lipunan sa
pamamagitan ng pagpapabuti sa sarili at pagpapahalaga sa ugnayan ng mga tao
sa lipunan.
Taoism - Hangad ang balanseng sa kalikasan at daigdig at pakikiayon ng tao sa
kalikasan.
Legalism - Ipinanganak ang tao na masama at makasarili. Subalit sila ay
maaaring mapasunod sa pamamagitan ng mahigpit na batas at marahas na
kaparusahan.

15. ANG KABIHASNANG TSINO SA SILANGANG ASYAQ’in o Ch’in
(221 B.C.E. -
206 B.C.E.)
Ginapi ng mga pinunong Qin ang mga estado ng dinastiyang Zhou.
Ang hinahangaang Great Wall of China ay itinayo upang magsilbing-tanggulan
laban sa mga tribong nomadiko na nagmula sa hilaga ng China may haba 2400
kilometro o 1500 milya.
Sa ilalim ni Ying Zheng ng Qin o Ch’in, nagawang pag-isahin ang mga
nagdidigmaang estado at isinailalim sa kaniyang kapangyarihan ang iba’t ibang
rehiyon sa China. Inihayag niya ang sarili bilang “Unang Emperador” ng China at
kinilala bilang si Shi Huangdi o Shih Huang Ti (221-210 B.C.E.).
Humina ang dinastiya nang mamatay si Shih Huangdi at napalitan ng dinastiyang
Han nang mag-alsa si Lui Bang.

17. ANG KABIHASNANG TSINO SA SILANGANG ASYAHan
(202 B.C.E. -
220 C.E.)
Ito ang kauna-unahang dinastiyang yumakap sa Confucianism.
Ang pagsulat ng kasaysayan ng China ay isang napakalaking ambag ng Dinastiyang
Han.

18. ANG KABIHASNANG TSINO SA SILANGANG ASYASui
(589 C.E. –
618 C.E.)
Nagkaroon lamang ng dalawang emperador ang Sui. Gayon man, nagawa nitong
muling pag-isahin ang watak-watak na teritoryo ng China.
Isinaayos sa panahong ito ang Great Wall na napabayaan sa mahabang panahon.
Ginawa rin ang Grand Canal na nag-uugnay sa mga ilog ng Huang Ho at Yangtze.

19. ANG KABIHASNANG TSINO SA SILANGANG ASYAT’ang
(618 C.E. –
907 C.E)
Li Yuan – Dating opisyal ng Sui na nag-alsa laban sa dinastiya dahil sa mga pang-
aabuso. Itinatag niya ang dinastiyang T’ang.
Itinuturing na isa sa mga dakilang dinastiya ng China sapagkat nagkaroon muli ng
kasaganaan ang lupain at mabilis na mga pagbabago sa larangan ng sining at
teknolohiya.
Ang Buddhism na naging dominanteng relihiyon sa mga panahong ito ay tinangkilik
ng mga dugong bughaw at mga karaniwang tao.
Ibinalik ang civil service examination system na naging mahalaga sa pagpili ng
opisyal ng pamahalaan. Ang pagsusulit na ito ay unang ginamit sa panahong Han
subalit pinagbuti pa sa panahong T’ang.
Bumagsak ang dinastiya dahil sa samu’t saring pag - aalsang naganap sa China.

21. ANG KABIHASNANG TSINO SA SILANGANG ASYASong
(960 C.E. –
1127 C.E.)
Itinayo ng isang hukbong imperyal ang dinastiyang ito.
Naging sapat ang suplay ng pagkain sa China dahil sa pag-unlad ng teknolohiyang
agrikultural.
Nalikha ang isang paraan ng paglilimbag.
Sinakop ng mga barbaro ang hilagang bahagi ng China kaya napilitan ang Song na
iwanan ang kabisera nito noong ika-12 siglo.

22. ANG KABIHASNANG TSINO SA SILANGANG ASYAYuan
(1279 - 1368)
Itinatag ito ni Kublai Khan, isang Mongol. Sa unang pagkakataon para sa mga Tsino,
ang kabuuang China ay pinamunuan ng mga dayuhang barbaro.
Ang mga Mongol ay kaiba sa mga Tsino sa aspektong kultural, tradisyon, at wika.
Pinanatili nila ang kanilang pagkakakilanlan at namuhay nang hiwalay sa China na
hindi nila pinagkatiwalaan.
Pagkatapos ng mga labanan dumaan ang dinastiya sa tinatawag na Pax Mongolica
o panahon ng kapayapaan, maayos na sistema ng komunikasyon, at mabuting
kalakalan sa malawak na teritoryong sakop mula Timog-silangang Asya hanggang
silangang Europe.
Pinabagsak ang dinastiya ng mga pag-aalsa na ang isa ay pinamunuan ni Zhu
Yuanzhang at itinatag ang dinastiyang Ming.

24. ANG KABIHASNANG TSINO SA SILANGANG ASYAMing
(1368 - 1644)
Ang malaking bahagi ng Great Wall ay itinayo sa ilalim ng dinastiyang ito. Naitayo rin
ang Forbidden City sa Peking na naging tahanan ng emperador.
Ang sining ay napayaman partikular ang paggawa ng porselana. Naglayag at
nakarating sa Indian Ocean at silangang bahagi ng Africa ang mga Tsino sa
pamumuno ni Admiral Zheng He.
Maraming aklat ang nailimbag sa pamamagitan ng pamamaraang movable type.
Lumaki rin ang populasyon ng China na umabot sa 100 milyon.
Bumagsak ang dinastiya noong 1644. Pinahina ito ng mga pagtutol sa mga
pagbabago sa lipunan. Kasama rito ang pakikipaglaban nito sa Japan na sumalakay
sa Korea.

26. ANG KABIHASNANG TSINO SA SILANGANG ASYAQing o Ch’ing
(1644 - 1911)
Ang pagkatalo ng China sa mga Digmaang Opium laban sa England (1839-1842) at
laban sa England at France (1856-1860) ay malaking dagok sa imperyo. Tinutulan ng
pamahalaang China ang pagbebenta ng opyo ng mga Europeo sa China, dahil
nakasisira ito sa moralidad ng tao at kaayusan ng lipunan.
Itinatag ito ng mga Manchu. Matapos magapi ang Dinastiyang Ming na mga semi-
nomadic mula sa hilagang Manchuria at itinuturing ng mga Tsino na barbarong
dayuhan.
Sa pagkatalo ng China, nagkaloob ito ng mga konsesyon sa mga dayuhan, kabilang
ang pagkakaloob ng lupain tulad ng Hong Kong sa mga British. Pinagkalooban din
sila ng karapatang pakinabangan at pamunuan ang ilang teritoryo sa China bilang
sphere of influence o mga rehiyon kung saan nangingibabaw ang kapakanang
pang-ekonomiya ng nanalong bansa.

28. ANG KABIHASNANG TSINO SA SILANGANG ASYAQing o Ch’ing
(1644 - 1911)
Lalong humina ang Dinastiyang Qing nang magapi ang hukbong Tsino sa Digmaang
Sino-French (1883-1885) at Digmaang Sino-Japanese (1894-1895).
Hinangad ng Rebelyong Taiping (1850-1865) at Rebelyong Nien (1851-1863) na
pabagsakin ang mga Manchu na lubhang mahina at walang kakayahang labanan
ang panghihimasok ng mga Kanluranin. Nais din ng Rebelyong Taiping na baguhin
ang tradisyonal na lipunang Tsino. Samantala, sumuporta ang Rebelyong Boxer
(1900) sa mga Manchu sa layuning palayasin ang mga mapanghimasok na
Kanluranin.
Noong 1911, nagwakas ang sistema ng dinastiya sa China nang maganap ang
Rebolusyon ng 1911 na nagbigay-daan sa pagkatatag ng Republika ng China.

30. GAWAIN 8.
MARAMIHANG
PAGPILI SA CHART

31. GAWAIN 8: MARAMIHANG PAGPILI SA CHART
Buuin ang tsart sa pamamagitan ng pagtukoy ng
mahahalagang impormasyon tungkol sa kabihasnang Tsino.
Kabilang ang tinutukoy na dinastiya, mga tanyag na tauhan, at mga
ambag nito sa kasalukuyan. Piliin ang sagot sa loob ng mga bilog.

32. GAWAIN 8: MARAMIHANG PAGPILI SA CHART