Ang dokumento ay isang tula na naglalarawan ng mga damdamin at karanasan ng may-akda sa pamamagitan ng malayang pagsulat. Tinalakay dito ang mga elemento ng tula tulad ng sukat, tugma, at talinghaga upang ipahayag ang mga mensahe ng buhay. Isinasaad din ang suliranin ng pagpili sa pagitan ng puso at isip sa pagharap sa mga hamon at emosyon sa buhay.

1. MAGANDANG UMAGA!

2. ASO
“Ako’ y may alaga
Asong mataba
Buntot ay mahaba
Makinis ang mukha.”

3. TULA
Isang anyo ng panitikan na naglalayong maipahayag
ang damdamin sa malayang pagsulat.
Halimbawa
Magsasaka
“Magtanim ay di biro
Maghapong nakayuko
Di naman makayuko
Di naman makaupo”

4. ELEMENTO NG TULA

5. SUKAT
Halimbawa:
Sukat: Labindalawahing
pantig
Ako’ y magsasakang bayani
ng bukid
Sandata’ y araro matapang sa
init
Hindi natatakot kahit na sa
lamig
Sa buong maghapon
Bilang ng pantig sa
bawat taludtod.
Ang isang taludtod
ay karaniwang may 8,
12 at 16 na pantig o
sukat.

6. TUGMA
Halimbawa:
Tugmaang a- a- a- a
(magkatugma lahat ng linya)
Sa aking lupain doon
nagmumula
Lahat ng pagkain nitong ating
bansa
Ang lahat ng tao, mayaman o
dukkha
Sila’ y umaasa sa pawis ko’ t
Ito’ y ang
pagkakasintunugan
ng mga salita sa
huling pantig ng
bawat taludtod
Maaaring ganito ang
tugma ng hulihan: a-
a- a- a, a- b- a- b, o
kaya ay a- b- d- a.

7. TALINGHAGA
Halimbawa:
Nahuli sa pain, umiyak
Ako’ y hawak ng iyong pag-
ibig
Hindi ako makaalpas
Ang matayog na diwang
ipinahihiwatig ng makata.
Ayon kayA. Abadilla, tugma
at hindi tula ang binasa
kapag sa unang pagbasa ay
nauunawaan agad ang ibig
sabihin. kailangang may
naitatagong kahulugan sa
salita o pahayag.
Dagdag pa niya, ditto
kinakailangan ang paggamit
ng tayutay o mga

8. KARIKTAN
Ito ay ang malinaw at
di- malilimutang
impresyon na
nakikintal sa isipan ng
mambabasa.
Mahusay ang tula
kapag may naibibigay
na impresyong mahirap
mabura sa puso at

9. ANO ANG DAPAT SUNDIN?
JESSIE B. PEDALINO
Sabi nila isip ang sundin O bakit ba ganito nangyari sa akin?
Upang magtagumpay sa mga hangarin, hindi ko naman ito ginustong maging,
Subalit kong iyong aalamain, Wala na ‘kong magawa kundi tanggapin,
Puso’ y kailangan upang buhay ay mahalin. Ano man ang bigay na biyaya sa akin.
Masasabi mo bang masaya kang nakangiti? Ito lang ang nais kong iparating,
Kung sa loob ay may lungkot na tumitili, Sana’ y puso ang s’ yang sundin,
Bakit sadyang kay hirap ngumiti? Tayong mga taong hindi pinansin,
Kung ang damdamin ay hindi mapakali. Kung ano ang dapat na unahin,
Puso ba o isip natin?
Bakit sadyang ganito ganyan ang buhay?
Kung pwede naming wag ng mabuhay?
Nang matakasan ang kasinungalingan,
Sa pusong labis na nagdamdam.

10. MARAMING SALAMAT!