TÜSİAD E-ticaret Raporu

Meþrutiyet Caddesi, No: 46 34420 Tepebaþý/Ýstanbul
Telefon: (0 212) 249 07 23 • Telefax: (0 212) 249 13 50
www.tusiad.org
Haziran 2014
Yayýn No: TÜSÝAD-T/2014-06/553
Sina AFRA
DÝJÝTAL PAZARIN ODAK NOKTASI
E-TÝCARET:
DÜNYADA TÜRKÝYE’NÝN YERÝ,
MEVCUT DURUM VE
GELECEÐE YÖNELÝK ADIMLAR

ISBN: 978-605-165-003-6
Editörler: Ebru Dicle, Yasemin E. Avcý, Ýpek Aybay
Kapak Tasarýmý: Doðan Kumova
Dizgi ve Sayfa Uygulama: Kamber Ertem
Tüm haklarý saklýdýr. Bu eserin tamamý ya da bir bölümü,
4110 sayýlý Yasa ile deðiþik 5846 sayýlý FSEK uyarýnca,
kullanýlmazdan önce hak sahibinden 52. Maddeye uygun
yazýlý izin alýnmadýkça, hiçbir þekil ve yöntemle iþlenmek, çoðaltýlmak,
çoðaltýlmýþ nüshalarý yayýlmak, satýlmak,
kiralanmak, ödünç verilmek, temsil edilmek, sunulmak,
telli/telsiz ya da baþka teknik, sayýsal ve/veya elektronik
yöntemlerle iletilmek suretiyle kullanýlamaz.
Grafik Tasarým:
SÝS MATBAACILIK PROM. TANITIM HÝZ. TÝC. LTD. ÞTÝ.
Eðitim Mah. Poyraz Sok. No:1/14 Kadýköy - ÝSTANBUL
Tel: (0216) 450 46 38 Basým CB Basýmevi: (0212) 612 65 22
2014, TÜSÝAD

ÖNSÖZ
TÜSÝAD, özel sektörü temsil eden sanayici ve iþadamlarý tarafýndan
1971 yýlýnda, Anayasamýzýn ve Dernekler Kanunu'nun ilgili
hükümlerine uygun olarak kurulmuþ, kamu yararýna çalýþan bir
dernek olup gönüllü bir sivil toplum örgütüdür.
TÜSÝAD, insan haklarý evrensel ilkelerinin, düþünce, inanç ve
giriþim özgürlüklerinin, laik hukuk devletinin, katýlýmcý demokrasi
anlayýþýnýn liberal ekonominin, rekabetçi piyasa ekonomisinin kurum
ve kurallarýnýn ve sürdürülebilir çevre dengesinin benimsendiði bir
toplumsal düzenin oluþmasýna ve geliþmesine katký saðlamayý amaçlar.
TÜSÝAD, Atatürk'ün öngördüðü hedef ve ilkeler doðrultusunda,
Türkiye'nin çaðdaþ uygarlýk düzeyini yakalama ve aþma anlayýþý
içinde, kadýn-erkek eþitliðini, siyaset, ekonomi ve eðitim açýsýndan
gözeten iþ insanlarýnýn toplumun öncü ve giriþimci bir grubu olduðu
inancýyla, yukarýda sunulan ana gayenin gerçekleþtirilmesini saðlamak
amacýyla çalýþmalar gerçekleþtirir.
TÜSÝAD, kamu yararýna çalýþan Türk iþ dünyasýnýn temsil örgütü
olarak, giriþimcilerin evrensel iþ ahlaký ilkelerine uygun faaliyet
göstermesi yönünde çaba sarf eder; küreselleþme sürecinde Türk
rekabet gücünün ve toplumsal refahýn, istihdamýn, verimliliðin,
yenilikçilik kapasitesinin ve eðitimin kapsam ve kalitesinin sürekli
artýrýlmasý yoluyla yükseltilmesini esas alýr.
TÜSÝAD, toplumsal barýþ ve uzlaþmanýn sürdürüldüðü bir ortamda,
ülkemizin ekonomik ve sosyal kalkýnmasýnda bölgesel ve sektörel
potansiyelleri en iyi þekilde deðerlendirerek ulusal ekonomik
politikalarýn oluþturulmasýna katkýda bulunur. Türkiye'nin küresel
rekabet düzeyinde tanýtýmýna katkýda bulunur, Avrupa Birliði (AB)
üyeliði sürecini desteklemek üzere uluslararasý siyasal, ekonomik,
sosyal ve kültürel iliþki, iletiþim, temsil ve iþbirliði aðlarýnýn geliþtirilmesi
için çalýþmalar yapar. Uluslararasý entegrasyonu ve etkileþimi, bölgesel
ve yerel geliþmeyi hýzlandýrmak için araþtýrma yapar, görüþ oluþturur,
projeler geliþtirir ve bu kapsamda etkinlikler düzenler.

TÜSÝAD, Türk iþ dünyasý adýna, bu çerçevede oluþan görüþ ve
önerilerini Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM)'ne, hükümete, diðer
devletlere, uluslararasý kuruluþlara ve kamuoyuna doðrudan ya da
dolaylý olarak basýn ve diðer araçlar aracýlýðý ile ileterek, yukarýdaki
amaçlar doðrultusunda düþünce ve hareket birliði oluþturmayý
hedefler.
TÜSÝAD, misyonu doðrultusunda ve faaliyetleri çerçevesinde, ülke
gündeminde bulunan konularla ilgili görüþlerini bilimsel çalýþmalarla
destekleyerek kamuoyuna duyurur ve bu görüþlerden hareketle
kamuoyunda tartýþma platformlarýnýn oluþmasýný saðlar.
“Dijital Pazarýn Odak Noktasý e-Ticaret: Dünyada Türkiye’nin
Yeri, Mevcut Durum ve Geleceðe Yönelik Adýmlar” baþlýklý bu rapor,
TÜSÝAD Bilgi Toplumu, Bilgi-Ýletiþim Teknolojileri ve Ýnovasyon
Komisyonu'nun altýnda faaliyet gösteren Bilgi Teknolojileri ve
Telekomünikasyon Çalýþma Grubu'nun çalýþmalarý çerçevesinde,
Markafoni Kurucu Ortaðý Sina Afra tarafýndan hazýrlanmýþtýr.
Çalýþmanýn editöryal düzenlemelerini TÜSÝAD Genel Sekreterlik
ekibinden Ebru Dicle, Yasemin E. Avcý ve Ýpek Aybay üstlenmiþtir.
Haziran 2014

Sina Afra
Sina Afra, Markafoni'nin Kurucu Ortaðý'dýr. Türkiye'nin ilk ve özel alýþveriþ kulübü
olan Markafoni 2009 yýlýndan baþlayarak; Avustralya, Güney Kore, Ukrayna, Yunanistan
ve Polonya'da da özel alýþveriþ sitesi olarak faaliyete geçmiþtir. Türkiye'de ise; zizigo.com,
misspera.com sitelerini kurmuþ ve enmoda.com'u satýn almýþtýr. Naspers Grup'un Temmuz
2011'de Markafoni'nin çoðunluk hisselerini satýn almasýyla Türk internet sektörünün en
büyük anlaþmalarýndan birine imza atýlmýþtýr. 2014 Mayýs'a kadar Sina Afra Markafoni
grubunun Yönetim Kurulu Baþkaný ve CEO'su olarak görev yapmýþtýr.
Sina Afra "Melek Yatýrýmcý" olarak genç giriþimcilere ve onlarýn giriþimlerine yatýrým
yapmaktadýr. Ayrýca sosyal sorumluluk kapsamýnda; Giriþimcilik Vakfý Yönetim Kurulu
Baþkaný, TÜSÝAD üyesi, Endeavor Türkiye Yönetim Kurulu Üyesi, Türkiye Biliþim Vakfý
(TBV) Yönetim Kurulu Üyesi, Türkiye Odalar ve Borsalar Birliði (TOBB) Giriþim Sermayesi
Meclisi Asbaþkaný ve Genç Giriþimciler Meclisi Üst Kurul Üyesidir.
Sina Afra, "Yýlýn Ýnternet Giriþimcisi" ve "Yýlýn Melek Yatýrýmcýsý" seçilirken, Markafoni;
2011 yýlýnda "En Ýyi Ýnternet Giriþimi", 2011, 2012 ve 2013 yýllarýnda "En Ýyi Özel Alýþveriþ
Kulübü Sitesi" ödüllerini kazanmýþtýr. Markafoni Wired dergisi tarafýndan 2012 ve 2013'te
Avrupa'nýn en hýzlý büyüyen 100 þirketi arasýnda gösterilmiþtir. Sina Afra 2014'te Avrupa'nýn
en önemli 100 Teknoloji insanýndan biri olarak seçilmiþtir (WÝRED dergisi).
Münster Üniversitesi Ýþletme Fakültesi'nden mezun olan ve 5 dil bilen Sina Afra;
Markafoni'den önce eBay'de ve KPMG'de çalýþmýþtýr. E-ticaret sektörü hakkýndaki
düþüncelerini kiþisel blogunda (www.sinaafra.com) ve Twitter'da (@sinaafra) paylaþmaktadýr.
ÖZGEÇMÝÞ

KISALTMALAR
BKM : Bankalararasý Kart Merkezi
BRIC : Brezilya, Rusya, Hindistan, Çin
BTK : Bilgi Teknolojileri ve Ýletiþim Kurumu
IDC : International Data Corporation
KOSGEB : Küçük ve Orta Ölçekli Ýþletmeleri Geliþtirme ve Destekleme Ýdaresi Baþkanlýðý
OECD : The Organisation for Economic Co-operation and Development
TOBB : Türkiye Odalar ve Borsalar Birliði

SUNUÞ
Dünya, dijitalleþme sürecinin ekonomiye yansýmasýyla bir eTicaret oluþumuna girmiþtir.
Son senelerde ülkemizde eTicaretin hacminin artýþý, organize perakende baþta olmak
üzere muhtelif sektörlerde yapýsal olarak hissedilebilir bir duruma geldi. Bununla beraber
Türkiye'nin önünde bu alanda bir fýrsat penceresi oluþtu. Bu fýrsatý Türkiye aktif bir
þekilde deðerlendirir, mevcut e-Ticaret altyapýsýný kaldýraç olarak kullanabilir ve tamamýyla
kayýt altýnda olan eTicaret sektörünü büyütebilirse, ülkemizin önüne ekonomik olarak
yeni boyutlar açýlabilir.
Bu raporun amacý, Türkiye e-ticaret sektörünün dünyadaki yerini tespit etmek,
Türkiye'nin kýsa ve uzun vadeli ekonomik ve sosyal hedeflerine ulaþmasýnda önemli
bir yeri olan e-ticaretin geliþmesi için yapýlmasý gerekenleri belirlemek ve ilgili paydaþlara
sunmaktýr.
Bu raporun hazýrlanmasý sýrasýnda e-ticaret sektöründe faaliyet gösteren ve bu sektöre
katký, hizmet ve danýþmanlýk saðlayan kiþilerle yuvarlak masa toplantýlarý ve çalýþtaylar
gerçekleþtirilmiþtir. Raporun ikinci bölümünde yer alan öneri þekillendirilirken, sektördeki
önemli paydaþlarýn içgörüleri ve fikirlerinden faydalanýlmýþtýr.
Raporda, ayrýca Euromonitor, Forrester, Goldman Sachs, AT Kearney ve Deloitte gibi
araþtýrma þirketleri, yatýrým bankalarý ve yönetim danýþmanlýðý þirketlerinin küresel e-
ticaret sektörü hakkýndaki raporlarý ve güncel verilerden faydalanýlmýþtýr. Türkiye pazarýyla
ilgili verilerin kaynaðý ise, BKM, BTK, Boston Consulting Group, McKinsey, Euromonitor,
TÜÝK ve IDC gibi kurumlarýn makale ve yayýnlarýdýr.
Raporu benimle beraber kaleme alan Sayýn Murat Özalp ve Sayýn Can Ergelmiþ'e
öncelikle teþekkür etmek istiyorum.
Ayrýca, raporun hukuki altyapý ile ilgili kýsýmlarýna deðerli katkýlarý için Sayýn Yasin
Beceni'ye çok teþekkür ediyorum.
Rapora, düzenlenen yuvarlak masa toplantýlarý ve çalýþtaylara katýlýmlarýyla ve ilettikleri
deðerli fikirleriyle katkýda bulunan Sayýn Ýzi Adato, Sayýn Mehmet Akgün, Sayýn Cenk
Angýn, Sayýn Gökhan Uður Baðcý, Sayýn Banu Balta, Sayýn Ýlker Baydar, Sayýn Yasin
Beceni, Sayýn Ümit Çakmak, Sayýn Kaan Dönmez, Sayýn Zeynep Dura, Sayýn Emre
Ekmekçi, Sayýn Mahir Erkan, Sayýn Ahmet Erten, Sayýn Bora Gemicioðlu, Sayýn Emre
Guzer, Sayýn Ecem Gündüz, Sayýn Erkan Kaptan, Sayýn Özgür Karabulut, Sayýn Aslý

Karadeniz, Sayýn Ali Yýlmaz Kumcu, Sayýn Ebru Kundakçý, Sayýn Doðan Okur, Sayýn
Kývanç Onan, Sayýn Prof. Dr. Þule Özmen, Sayýn Erdost Pehlivan, Sayýn Cenk Sezginsoy,
Sayýn Ayþegül Toker, Sayýn Özlem Unan'a ve Elektronik Ticaret Ýþletmecileri Derneði-
ETÝD'e teþekkür ederim.
Raporu yayýnlayan TÜSÝAD'a, katký ve desteklerinden dolayý TÜSÝAD Bilgi Toplumu,
BÝT ve Ýnovasyon Komisyonu Baþkaný Sayýn Esin Güral Argat'a ve Bilgi Teknolojileri
ve Telekomünikasyon Çalýþma Grubu Baþkaný Sayýn Erol Bilecik'e ve raporun her
aþamasýnda büyük destek saðlayan TÜSÝAD Genel Sekreterliði ekibine teþekkür borçluyum.
Geleceðin giriþimciliðe ve internete ait olduðununa inanýyorum. E-ticaret bu anlamda
geleceðin þekillenmesinde çok önemli bir rol oynayacak.
Sina Afra
Markafoni Kurucu Ortaðý
ve TÜSÝAD üyesi

ÝÇÝNDEKÝLER
I. DÜNYADA VE TÜRKÝYE'DE E-TÝCARET .......................................................................25
1.1 Kullanýcý Sayýlarý ve Profilleri............................................................................................25
1.2 Coðrafi ve Sosyo-Ekonomik Farklýlýklar ...........................................................................29
1.3 Ýþletmeler ve Mevcut e-Ticaret Modelleri .........................................................................37
1.4 E-Ticaretin Ýtici Güçleri......................................................................................................43
1.4.1 Kredi Kartý Sahipliði, Kullaným Alýþkanlýðý ve Alternatif Ödeme Yöntemleri...........44
1.4.2 Lojistik Altyapýsý...........................................................................................................45
1.4.3 Mobil Ýnternet Kullanýmý.............................................................................................49
1.4.4 Sosyal Medya Kullanýmý..............................................................................................54
1.5 Sektörel Etkiler ve e-Ticaret Oranlarý................................................................................55
1.6 Giriþimcilik Ekosistemi ......................................................................................................60
1.7 Mevzuat ..............................................................................................................................76
1.7.1. Ýnternet Giriþimciliði ile Ýlgili Mevzuat ......................................................................76
1.7.2 E-Ticaret ile Ýlgili Mevzuat ..........................................................................................81
1.8 Yeni Trendler.....................................................................................................................95
II. TÜRKÝYE'DE E-TÝCARET HACMÝNÝNÝN DÜÞÜK OLMASININ SEBEPLERÝ
VE E-TÝCARETÝN GELÝÞTÝRÝLMESÝ ÝÇÝN ÖNERÝLER ......................................................105
2.1 Algý ve Dijital Okuryazarlýk.............................................................................................110
2.1.1 Bireylerin Dijital Okuryazarlýðý ve Güven Algýsý ....................................................110
2.1.2 Kurumsal Bazda ve Perakende Sektörü Açýsýndan Dijital Okuryazarlýk ve
Güven Algýsý...............................................................................................................112
2.1.3 KOBÝ'ler Açýsýndan Dijital Okuryazarlýk ve Güven Algýsý.......................................113
2.1.4 Karar Mercileri, Yasama ve Yürütme Organlarý Açýsýndan Dijital Okuryazarlýk ve
Güven Algýsý...............................................................................................................114
2.2 Altyapý ..............................................................................................................................114
2.2.1 Teknolojik Altyapý .....................................................................................................114
2.2.2 Alternatif Ödeme Sistemleri ......................................................................................116
2.2.3 Hukuki Altyapý...........................................................................................................118
2.2.4 Sektörel Raporlama Altyapýsý....................................................................................122
2.2.5 Sektörün Düzenlenmesi ............................................................................................123
2.2.6 Giriþimcilik ve Finansman Altyapýsý .........................................................................125
III. 2023'DE TÜRKÝYE'DE E-TÝCARET: BÝR ÖNGÖRÜ ..................................................131
KAYNAKÇA ..................................................................................................................... 133

TABLOLAR ve ÞEKÝLLER
Þekil 1 Dünya Nüfusu ve Ýnternet Nüfusunun Yýllara Göre Deðiþimi.........................25
Þekil 2 Dünya Ýnternet Nüfusu - Coðrafi Daðýlým.........................................................26
Þekil 3 Dünya ve Türkiye'de Ýnternet Dünyasý Oyuncularý .........................................27
Þekil 4 Küresel E-Ticaret Hacmi.....................................................................................28
Þekil 5 E-Ticaret Geliþimi Fazlarý ...................................................................................29
Þekil 6 Ülke Bazlý Ýnternet Pazarý Potansiyeli ...............................................................31
Þekil 7 Avrupa'da E-Ticaret Hacmi ................................................................................32
Þekil 8 2012-2016 Ülke Bazlý E-Ticaret Hacmi ..............................................................33
Þekil 9 Türkiye'de E-Ticaret Potansiyeli ..........................................................................34
Þekil 10 Çeþitli Ülkelerde ve Türkiye'de Ýnternet Penetrasyonu....................................34
Þekil 11 AT Kearney 2012 E-Ticaret Endeksi ..................................................................35
Þekil 12 Türkiye'de B2C E-Ticaret Harcamalarý ..............................................................36
Þekil 13 Online Satýþlarýn Toplam Organize Perakende Satýþlar Ýçinde Payý ................36
Þekil 14 Türkiye'de Online Satýþlarýn Kategori Bazýnda Toplam Perakende
Satýþlar Ýçinde Payý..............................................................................................37
Þekil 15 E-Ticaret Modelleri .............................................................................................37
Þekil 16 Türkiye'de Öne Çýkan E-Ticaret Firmalarý.........................................................39
Þekil 17 Türkiye'deki E-Ticaret Þirketlerinin Ciro Bazlý Daðýlýmý...................................39
Þekil 18 Türkiye'de B2B E-Ticaret Pazarý........................................................................40
Þekil 19 Ýnternet'in KOBÝ'lere Faydalarý ..........................................................................41
Þekil 20 Türkiye'de E-Ticaretin Ýtici Güçleri ..................................................................44
Þekil 21 Türkiye'de Banka Kartý, Kredi Kartý ve POS Ýstatistikleri.................................45
Þekil 22 Dünya'da Lojistik Altyapýlarý ..............................................................................46
Þekil 23 Türkiye'de Kargo Teslim Süreleri ......................................................................48
Þekil 24 Dünyada PC ve Mobil Cihaz Satýþlarý ................................................................49
Þekil 25 Alýþveriþ Esnasýnda Kullanýlan Cihazlar.............................................................50
Þekil 26 Mobil Ticaretin E-Ticaret Ýçindeki Payý: ABD & Avrupa..................................52
Þekil 27 Türkiye'de Mobil ve Mobil Geniþbant Abone Sayýsý ........................................52
Þekil 28 Türkiye'de Mobil Bankacýlýk..............................................................................53
Þekil 29 Türkiye'de Sosyal Medya ...................................................................................55
Þekil 30 Perakende Sektöründe E-Ticaret Geliþimi.........................................................55
Þekil 31 Türkiye ve Avrupa'da Kategori Bazlý E-Ticaret Yoðunluðu .............................56
Þekil 32 Türkiye'de E-Ticaretin Sektör Bazlý Daðýlýmý ....................................................57

11
TABLOLAR ve ÞEKÝLLER
Þekil 33 Türkiye'de E-Ticaret Ýçin Tercih Edilen Kategoriler .........................................57
Þekil 34 Dünyada E-Ticaret Penetrasyonu ......................................................................58
Þekil 35 Tüketici Elektroniðinde E-Ticaret Penetrasyonu...............................................58
Þekil 36 Tekstilde E-Ticaret Penetrasyonu ......................................................................59
Þekil 37 Gýdada E-Ticaret Penetrasyonu .........................................................................59
Þekil 38 Ýnternet Ekosistemi.............................................................................................60
Þekil 39 ABD'de Giriþimcilerin Demografik Daðýlýmý.....................................................61
Þekil 40 Türkiye'de Þirket Kurma Kolaylýðý.....................................................................62
Þekil 41 Giriþim Evrelerine Göre Uygun Finansman Kaynaklarý....................................63
Þekil 42 Melek Yatýrýmcýlýðý Aðý Sayýsýnýn Nüfusa Oraný................................................64
Þekil 43 Finansman Saðlama Kolaylýðý ............................................................................65
Þekil 44 2011 Yýlý E-Ticaret Yatýrýmlarý ............................................................................66
Þekil 45 KOSGEB ve Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlýðý ve Ekonomi Bakanlýðý
Tarafýndan Saðlanan Destekler ..........................................................................68
Þekil 46 Avrupa'da 2010 Yýlýndaki VC Çýkýþlarý...............................................................69
Þekil 47 1991 - 2000 Arasý Çýkýþlar...................................................................................71
Þekil 48 Üniversitelerdeki Giriþimcilik Merkezleri ..........................................................74
Þekil 49 Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlýðý Üniversiteler Arasý Giriþimcilik ve
Yenilikçilik Endeksi............................................................................................74
Þekil 50 KOSGEB Uygulamalý Giriþimcilik Eðitimleri .....................................................75
Þekil 51 Þirket Kurma Kolaylýðý........................................................................................77
Þekil 52 Türkiye'de Yatýrýmcý Koruma Durumu..............................................................79
Þekil 53 Türkiye'de Ýflas Durumu Mevzuatý....................................................................80
Þekil 54 Mobil Ticaretin E-Ticaret Ýçindeki Payý: ABD ve Avrupa.................................96
Þekil 55 ABD'de Showrooming........................................................................................99
Þekil 56 ABD E-Ticaret Sektörünün Reklam Gösterimleri............................................102
Þekil 57 Ýnternet'ten Alýþveriþ Yapmama Sebepleri.......................................................110
Þekil 58 Türkiye'de KOBÝ'lerin Ýnternet Kullanýmý .......................................................113
Þekil 59 Cihaz ve Geniþbant Penetrasyonu...................................................................115
Þekil 60 Türkiye'nin 2023 Vizyonu ve E-Ticaretin Etkili Olacaðý Hedefler .................132

15
YÖNETÝCÝ ÖZETÝ
Bu rapor iki ana bölümden oluþmakta ve sonunda öngörülere yer vermektedir.
(1) Dünya'da ve Türkiye'de E-ticaret
Raporun ilk bölümünde, Türkiye'de Ýnternet ve e-ticaret sektörü tüketiciler, online
perakendeciler, yatýrýmcýlar ve karar mercileri açýsýndan incelenmiþ, e-ticaretin itici güçleri
araþtýrýlmýþ, yaygýn olarak görülen e-ticaret modelleri ve bu modeller dahilinde ülkemizde
faaliyet gösteren firmalar hakkýnda bilgi verilmiþtir. Ayrýca, ülkemizdeki giriþimcilik
ekosisteminin e-ticaretin geliþimine olan etkisiyle ilgili tespitler yapýlmýþ, e-ticaret ve
giriþimcilikle ilgili konularý düzenleyen mevzuat deðerlendirilmiþtir.
(2) Türkiye'de E-Ticaret Hacminin Düþük Olmasýnýn Sebepleri ve Öneriler
Raporun ikinci bölümünde ise, gerçekleþtirilen tespitler ve dünyadaki en iyi örneklerle
yapýlan karþýlaþtýrmalar doðrultusunda, ülkemizde baþta yasama ve yürütme kurumlarý
olmak üzere, e-ticaret ekosistemindeki kurum ve kuruluþlarýn, sektörü derinleþtirmek,
geliþtirmek ve büyümesini saðlamak için alabileceði aksiyonlara dair önerilerde
bulunulmuþtur.
(3) 2023'te Türkiye'de E-Ticaret: Bir Öngörü
Raporun son bölümünde, Türkiye'nin 2023 hedefleri doðrultusunda e-ticaret sektörünün
önemi vurgulanmýþ, rapor boyunca sýralanan öneriler gerçekleþtirildiði takdirde, e-ticaretin
2023 vizyonunda belirlenen hedeflere ulaþýlmasýndaki rolü ve önemi ile ilgili öngörülerde
bulunulmuþtur.
Ýnternet Giriþimciliði ve E-Ticaretin Önemi
Ýnternet giriþimciliði, düþük baþlangýç ve yatýrým sermayesi ve nispeten düþük iþletme
sermayesi dolayýsýyla, yeni giriþimlerin hýzla ortaya çýkmasýna, fikirlerin hýzlýca denenmesine
ve ekonominin temel taþlarýndan biri olan ve Türkiye'deki istihdamýn %781'ini oluþturan
KOBÝ'lerin sayýsal olarak artmasýna katkýda bulunmaktadýr. Ayrýca, Ýnternet sayesinde,
ürün ve hizmetler, geniþ kitlelere hýzla ulaþmakta ve ölçeklenebilmektedir.
Ýnternet giriþimciliðinin bu faydalarýný doðal olarak taþýyan e-ticaretin topluma ve
ekonomiye olan faydalarý ise çok çeþitlidir:
• E-ticaret, verimlilik artýþý saðlamanýn yaný sýra, yaratacaðý yeni iþ kollarý ve uzmanlýklar
sayesinde ilgili sektörlere dinamizm kazandýrmakta ve yeni istihdam alanlarý
yaratmaktadýr.
1
McKinsey & Company, Bilgi Toplumu Stratejisinin Yenilenmesi Projesi Ýnternet Giriþimciliði ve e-Ticaret Ekseni
Mevcut Durum Raporu, (2013)

16
• Lojistik, bilgi ve iletiþim teknolojileri gibi etkileþimde bulunduðu ve hizmet aldýðý
sektörleri geliþtirirken, toplumun dezavantajlý kesimlerine yeni imkanlar sunmaktadýr.
• Ayrýca, ürünlerin yurtdýþý tanýtýmýný daha kolay, hýzlý ve düþük maliyetle saðlarken,
þirketlerin ihraç potansiyelini artýrmakta, ihraç pazarlarýný geniþletmekte, satýnalma
tercihlerini artýrarak girdi maliyetlerini düþürmektedir.
Bu özellikleri sayesinde e-ticaret, ekonomide kayýt dýþýlýðýn azalmasý ve rekabet
gücünün artmasýnýn yanýsýra yaratacaðý yeni iþ kollarý ve uzmanlýklar sayesinde ilgili
sektörlere dinamizm kazandýracak ve yeni istihdam alanlarý yaratacak, bölgesel geliþimin
saðlanmasýna, eðitime ve sosyal dayanýþmanýn geliþtirilmesine katkýda bulunacaktýr.
Böylece e-ticaret, Dokuzuncu Kalkýnma Planý Stratejisi'nde belirtilen "Ýstikrar içinde
büyüyen, gelirini daha adil paylaþan, küresel ölçekte rekabet gücüne sahip, bilgi
toplumuna dönüþen ve AB'ye üyelik için uyum sürecini tamamlamýþ bir Türkiye"
vizyonunun hayata geçmesinde pay sahibi olacaktýr.
Sonuçlar ve Öneriler
Türkiye, 76 milyonluk nüfusu ve 36 milyon Ýnternet kullanýcýsýyla çoðu Avrupa
ülkesinden daha yüksek bir kullanýcý sayýsý ve potansiyeline sahip olmakla birlikte,
kullanýcý sayýsýnýn nüfusa oraný ve yarattýðý ticaret hacmi açýsýndan bu potansiyelinin
gerisinde kalmýþtýr.
Türkiye'nin e-ticaret potansiyelini yakalayamamasýnýn en önemli nedenleri algý sorunu
(müþterilerin e-ticareti yeterince iyi bilmemesi nedeniyle e-ticarete duyduklarý ön yargý)
ve altyapý eksikliðidir (e-ticaretin gerçekleþmesi için gerekli teknolojik, mevzuat, finansman
altyapýsý gibi konularda olan eksiklik ve açýklar).
Algý sorunu tüketicilerin yaný sýra, kurumsal þirketleri, KOBÝleri, perakendecileri,
eðitim dünyasýný ve hatta yasama ve yürütme organlarýný da kapsamaktadýr. Ülkemizde,
e-ticaretin geliþmesi için gerekli olan gerek bireysel, gerekse kurumsal anlamda dijital
okuryazarlýk yeterli düzeyde deðildir ve e-ticarete güven hissi de yerleþmemiþtir. Ýnternet
ve e-ticaretin gündelik yaþantýya, þirketlere ve genel olarak ülkenin geleceðine saðlayabileceði
katký ve sunduðu olanaklar konusunda yeterli bilgiye sahip olunmamasý da algý sorununu
beslemektedir.
Altyapý eksikliði konusu da e-ticaretin geliþmesi ve hacmin artmasý için zaruri olan
teknolojik ve beþeri altyapýnýn yaný sýra, mevzuat, finansal altyapý, giriþimcilik
ekosistemi, sektörel raporlama ve eðitim konularýný da kapsamaktadýr. Son yýllarda
önemli ilerlemeler kaydedilen mobil ve sabit geniþbant altyapýsýnýn daha geniþ kitlelerin
Ýnternet'e eriþimini saðlayacak þekilde geliþtirilmesi ihtiyacý vardýr. Hukuki mevzuatýn
belirsizliði ise e-ticaret firmalarýnýn operasyonlarýný zorlaþtýrmakta, müþterilerin
güvensizliðini beslemekte ve yatýrýmcýlarýn e-ticaret sektörüne yatýrým yapmaya

çekinmesine sebep olmaktadýr. Ayrýca, Ýnternet giriþimcileri için çok kritik olan finansman
altyapýsýnýn ve giriþimcilik ekosisteminin de yetersiz olmasý, e-ticaretin
geliþimine ket vuran sebepler arasýndadýr.
Bu raporun hazýrlanmasý sýrasýnda gerçekleþtirilen araþtýrma ve sektörün önde
gelenleriyle birlikte yapýlan çalýþtaylar sonucunda, raporda bahsi geçen sorunlar ve
çözüm önerileri konusunda sektör temsilcilerinin ve konu paydaþlarýnýn detaylý bilgi ve
tecrübeyi haiz olduklarý görülmüþtür. Gerekli adýmlarýn atýlmasýndaki en büyük engelin
ise, sektör ile sektöre danýþmanlýk yapan gruplar arasýnda bir ortak söylem ve eylem
planý oluþturabilecek ve bunu tek elden kanun yapýcýlara iletebilecek bir oluþumun
eksikliði olduðu görülmüþtür.
Mevcut STK yapýsýnýn; kanun yapýcýlar ve sektör temsilcileri arasýnda ihtiyaç duyulan
köprüyü kurarak, sektörün taleplerinin detaylý olarak tanýmlanmasýný, eylem planlarýnýn
hazýrlanarak ilgili kurum ve kuruluþlara iletilmesini ve taleplerin uygulama boyutunun
etkili bir biçimde takibini saðlayacak þekilde geliþtirilmesi gereklidir. Böylelikle sektörün
sorunlarýnýn ve önerilerinin koordineli, örgütlü ve odaklý bir þekilde iletilerek idari yapýyla
iletiþimin kuvvetlendirilmesi, sektörün geliþimi için faydalý sonuçlar doðuracaktýr.
Ýdari yapýya bakýldýðýnda, mevcut haliyle Ýnternet ve e-ticaret sektörü, Maliye Bakanlýðý,
Kalkýnma Bakanlýðý, Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlýðý, Ulaþtýrma, Denizcilik ve
Haberleþme Bakanlýðý ve Gümrük ve Ticaret Bakanlýðý'nýn sorumluluk alanlarýnda
bulunmaktadýr. Sektör temsilcileri ve STK'larýn bu bakanlýklarla haberleþmelerini tek
elden yürütmelerini saðlayacak, idari yapý içinde bir muhatap kurumun oluþturulmasýnýn
özellikle mevzuat, finansman ve eðitim gibi devlet desteði gerektiren konularýn daha
çabuk ve tüm paydaþlarýn menfaati doðrultusunda çözülmesine katkýsý büyük olacaktýr.
TBMM gündemindeki Elektronik Ticaret Kanun Tasarýsý'nda da belirtildiði üzere, e-ticaret
sektörüyle ilgili yetki ve sorumluluk sahibi olan Gümrük ve Ticaret Bakanlýðý'nýn
bünyesinde, Ýç Ticaret Genel Müdürlüðü'ne baðlý olarak kurulan Perakende ve Elektronik
Ticaret Dairesi Baþkanlýðý'nýn etkinliðinin ve iþlevselliðinin arttýrýlmasý faydalý olacaktýr.
Söz konusu daire baþkanlýðý, ilgili firma ve kuruluþlarla doðrudan iliþki kurarak, sektörün
düzenlenmesi ve sektör paydaþlarýnýn kamu ile iliþkilerinin yürütülmesinde yönlendirme
ve koordinasyon konusunda liderliði üstlenebilir.
Böyle bir köprü etkin bir þekilde çalýþtýðý takdirde, Türkiye'nin önümüzdeki yýllarda
e-ticaret potansiyeline eriþmek ve geliþmekte olan ülkeler arasýnda liderliðe oynayabilmek
için yapmasý gerekenler aþaðýdaki baþlýklar altýnda gruplanabilir:
17

18
ALGI VE DÝJÝTAL OKURYAZARLIK
v Tüketici, kurum ve KOBÝ'lerin, e-ticaretin günlük yaþantýlarýna ve þirketlerine
saðlayacaðý katký ve sunduðu olanaklar hakkýnda bilgilendirilmesi
v Örgün eðitimde Ýnternet ve e-ticaret bilincinin yerleþtirilmesi
v Devlet kurumlarýnda, özellikle e-devlet üzerinden, Ýnternet kullanýmýnýn
artýrýlmasý; idari yapýnýn internet teknolojilerinin ve ekonomisinin geliþmesi
için gerekli ekosistem ve mevzuat deðiþiklikleri hakkýnda sektör temsilcilerini
bilgilendirmesi
ALTYAPI
v Teknolojik altyapý eksikliklerinin giderilmesine yönelik çalýþmalarýn devam
etmesi
v Alternatif ödeme sistemlerinin yaygýnlaþtýrýlmasý
v Mevzuat eksikliklerinin giderilmesi
v Sektörel raporlama altyapýsýnýn geliþtirilmesi
v Yatýrýmcý ve giriþimcilere sunulan eðitim olanaklarýnýn iyileþtirilmesi
v Ekosistem ve finansal altyapýnýn geliþtirilmesi, bir giriþimcilik / teknoloji borsasý
kurulmasý
Raporun geri kalanýnda bu baþlýklarýn tümü detaylý olarak incelenmiþtir. Ancak
bunlarýn arasýnda öncelikli dört geliþme alaný aþaðýdaki gibidir:
(1) Dijital okuryazarlýk ve güven algýsý
Türkiye'de dijital okuryazarlýk, hem geliþmiþ, hem de geliþmekte olan pazarlara göre
oldukça düþüktür. Dijital okuryazarlýðýn artýrýlmasý için:
• Altyapýnýn geliþtirilmesi:
- Sabit geniþbant ve mobil geniþbant eriþiminin yaygýnlaþtýrýlmasý,
- Cihazlar ve Ýnternet paketleri üzerindeki vergilerin düzenlenmesi ve düþük
yayýlýmlý bölgelerde teþviklerin geliþtirilmesi,
- Belediyeler tarafýndan þehir merkezlerinde ücretsiz kablosuz Ýnternet hizmetinin
daha yaygýn bir þekilde saðlanmasý,
• Ýnternet kullanýmýnda cinsiyet, bölge ve yaþ gruplarý bakýmýndan farklýlýklarýn
giderilmesi,
• Özel sektör ve devlet ortaklýðýyla gerçekleþtirilecek kamu spotlarý oluþturulmasý
ve yayýnlanmasý,
• Yeni neslin okullarda Ýnternet teknolojilerini kullanmaya teþvik edilmesi faydalý
olacaktýr.

19
E-ticaretin geliþmesinin önündeki engellerden biri de güven algýsý eksikliðidir.
•Akreditasyon sisteminin oturtulmasý güven algýsýný olumlu þekilde deðiþtirecektir.
- Ýnternet ve e-ticaret kullanýcýlarý tarafýndan yüksek bilinirliðe sahip,
- Güven algýsý oluþturabilecek,
- Özerk,
- Giriþimciliðin önüne geçmeyecek þekilde bürokratik engeller yaratmayacak
bir kurumun bu süreci üstlenmesi faydalý olacaktýr.
Avrupa Birliði liderliðinde çalýþmalarý devam eden ve hali hazýrda pekçok AB ülkesinde
bulunan TrustMark'a benzer bir güven damgasý, kamu kurumu niteliðinde meslek
kuruluþu özelliðiyle TOBB tarafýndan oluþturulabilir. Ayrýca, TOBB bünyesinde ihtilaflara
bakacak bir ombudsman yapýsýnýn (tahkim kurulunun) da oluþturulmasý, tüketicilerin
e-ticaret sektörüne olan güvenini artýracaktýr.
(2) Mevzuat
E-ticaretin düzenlenmesine iliþkin genel çerçeve bakýmýndan Türkiye'deki düzenlemeler
ile Avrupa Birliði'ndeki düzenlemeler paralellik arz etmektedir. Avrupa Birliði'ndeki
mevzuat genel çerçevesi ve e-ticaret ekosistemiyle baðlantýsý bakýmýndan kendi içinde
metodolojik düzen ve ahenk barýndýrmaktadýr. Öte yandan Türkiye'de bu mevzuatlarýn
oluþturulmasý, uygulanmasý ve e-ticaret ekosistemiyle baðlantýsýnýn kurulmasý konusunda
bilgi ve tecrübe eksikliði bulunmaktadýr. Türkiye'de de Ýnternet giriþimciliði ve e-ticaret
ile ilgili mevzuatýn geliþtirilmesi için olumlu yönde adýmlar atýlmýþ olmakla birlikte bu
düzenlemelerin oluþturulmasý ve yorumlanmasý aþamasýnda Avrupa Birliði düzenlemeleri
ile paralelliðin hassasiyetle ele alýnmasý gerekmektedir.
Türkiye'de mevcut düzenlemelerin Avrupa Birliði'nde olduðu gibi, kendi içinde tutarlý
olmasý ve sektörün ihtiyacýný tamamen karþýlamasý için yeni düzenlemelere yahut mevcut
düzenlemelerin sektörün güncel ihtiyaçlarý doðrultusunda revize edilmesine ihtiyaç
duyulmaktadýr. Bu kapsamda e-ticaret sektörünü doðrudan ya da dolaylý olarak regüle
eden belli baþlý düzenlemelerin hayata geçirilmesi ve uygun biçimde uygulamaya
konulmasý e-ticaret sektörü için büyük önem taþýmaktadýr. Halihazýrda tasarý olarak
bulunan ve yakýn zamanda yasalaþmasý beklenen Elektronik Ticaretin Düzenlenmesi
Hakkýnda Kanun Tasarýsý ve Kiþisel Verilerin Korunmasý Hakkýnda Kanun Tasarýsý sektöre
etki edecek en önemli düzenlemelerin baþýnda sayýlabilir. Yine 28 Mayýs 2014 tarihinde
yürürlüðe giren 6502 sayýlý Tüketicinin Korunmasý Hakkýnda Kanun ve yakýn zamanda
yürürlüðe giren Ödeme ve Menkul Kýymet Mutabakat Sistemleri, Ödeme Hizmetleri ve
Elektronik Para Kuruluþlarý Hakkýnda Kanun kapsamýnda çýkarýlacak olan ikincil
düzenlemeler e-ticaret sektörü üzerinde kayda deðer bir etki gösterecektir. Bu düzenlemelere

20
iliþkin geliþmelerin yakýndan takip edilmesi, deðiþiklik süreçlerine katkýda bulunulmasý
kritik önem arz etmektedir. Sektör oyuncularýnýn mevcut düzenlemeler kapsamýndaki
yükümlülüklere uygun hareket etmesi, Avrupa Birliði düzenlemesinin Türk mevzuatýna
yansýtýlmasý, yeni düzenlemelerin sektörü olumlu etkilemesi için aþaðýdaki hususlarýn
hayata geçirilmesi önemlidir:
• Avrupa Birliði'nde yaratýlan ve Türk hukukuna aktarýlacak mevzuatýn, Avrupa Birliði
politika, strateji ve eylem planý düzleminde takip edilerek, bu düzenlemelerin
yapýlýþ amacýnýn (ratio legis) analiz edilerek yeni düzenlemelerin bu bakýþ açýsý ile
ele alýnmasý.
• E-ticaretle ilgili oluþturulan ve kurumsallaþan bakýþ açýsý ve anlayýþýn e-ticaret
ekosisteminin ihtiyaçlarý ve kaynak Avrupa Birliði mevzuatýndaki deðiþikliklere
uygun olarak güncel tutulmasý ve bu çerçevede tesis edilen uygulama enstrümanlarýnýn
(kanun, yönetmelik, teblið, politika, strateji) yorumlanmasý, uygulanmasý ve
deðiþtirilmesinin saðlanmasý, ayrýca bu anlayýþla etkinliklerinin ölçülmesi,
• Elektronik Ticaretin Düzenlemesi ve Kiþisel Verilerin Korunmasý kanunlarýnýn
çýkarýlmasý, Tüketicinin Korunmasý Kanunu kapsamýndaki yönetmeliklerin yürürlüðe
alýnmasý ve bu raporun ilerleyen bölümlerinde listelenen iyileþtirmelerin yapýlmasý,
• Sektör oyuncularýyla yakýn çalýþýlmasý halinde, mevzuat, e-ticaretin dinamiklerini
daha gerçekci yansýtacak ve uygulanabilirliði daha yüksek olacaktýr. Bu nedenle
mevzuat hazýrlanýrken ve geliþtirilirken, e-ticaret sektöründe faaliyet gösteren
firmalarýn ve sektör STK'larýnýn da görüþlerinin dikkate alýnmasý önemlidir.
(3) Ekosistem ve finansal altyapý
Ekosistemin geliþtirilmesi için:
• Mevcut STK yapýsýnýn tüm sektörün desteðini ve temsil gücünü yansýtan bir yapýya
dönüþtürülmesi ve sektör temsilcileri ile devlet arasýndaki iletiþimin etkili bir þekilde
saðlanmasý,
• Sektör temsilcileri ve STK'larýn ilgili bakanlýklara tek bir adresten ulaþmasýný
saðlayacak, idari yapý içinde bir muhatap kurumun oluþturulmasý (Gümrük ve
Ticaret Bakanlýðý Ýç Ticaret Genel Müdürlüðü'ne baðlý olarak kurulan Perakende
ve Elektronik Ticaret Dairesi Baþkanlýðý'nýn etkinliðinin ve iþlevselliðinin arttýrýlmasý).
Bununla birlikte, kamuda biliþim konularýndan sorumlu bir yapýya ("Chief Digital
Officer" tanýmlamasýna benzer bir yapý) gidilmesinin yolunun da açýlmasý.

21
Finansal altyapýnýn güçlendirilmesi için:
• Teknoloji ve Ýnternet giriþimleri odaklý devlet teþviklerinin geliþtirilmesi,
• Yatýrým enstrümanlarý oluþturulmasý (Fonlarýn fonu ve doðrudan yatýrým fonu),
• Finansal çýkýþ olanaklarýnýn artýrýlmasý (Giriþimcilik / Teknoloji borsasý),
• Melek yatýrýmcýlýðýn ve giriþim sermayelerinin yasal mevzuat ve destekler aracýlýðýyla
desteklenmesi.
(4) Alternatif ödeme sistemleri
Ülkemizde kredi kartý kullanýmý ve yayýlýmý çok yüksektir, ancak hem kredi kartý
sahibi olan tüketicilerin Ýnternet üzerinden alýþveriþlerini kolaylaþtýrmak, hem de kredi
kartý olmayanlarý da e-ticaret kullanýmýna alýþtýrmak için alternatif ödeme sistemlerinin
geliþtirilmesi faydalý olacaktýr.
Alternatif ödeme sistemlerinin yaygýnlaþtýrýlmasý;
• Güven algýsýnýn geliþimine olumlu katký saðlayacak,
• E-ticaretin büyümesini destekleyecek,
• Halen önemli bir büyüklükte olan kayýt dýþý ekonominin azalmasýna katkýda
bulunacaktýr.
Alternatif ödeme sistemlerinin geliþtirilmesi için:
• Ödeme sistemleri konusundaki mevzuatýn, alternatif ödeme yöntemlerini kapsayacak
ve bu yöntemlerin uygulanmasýna açýklýk getirecek þekilde revize edilmesi,
• Ödeme koþullarý konusunda tüketicilerin bilgi eksikliðinin kamu ve özel sektörün
ortaklaþa yapacaðý çalýþmalarla giderilmesi,
• Elektronik faturanýn B2C pazarýnda uygulanmasý ve yaygýnlaþtýrýlmasý gerekmektedir.

1B Ö L Ü M
DÜNYADA VE TÜRKÝYE'DE
E-TÝCARET

1. DÜNYADA VE TÜRKÝYE'DE E-TÝCARET
1.1 Kullanýcý Sayýlarý ve Profilleri
2.8 milyar internet kullanýcýsý
2013 itibariyle, yaklaþýk 7.1 milyar olan dünya nüfusunun 2.8 milyarý,4 yani %39'u,
Ýnternet kullanýcýsý haline gelmiþtir5. Son on yýlda Ýnternetin geliþimi ve yayýlýmý hýzlý
bir þekilde ilerlemiþ ve Ýnternet kullanýcý sayýsý yaklaþýk 6 kat6 artmýþtýr.
Þekil 1. Dünya Nüfusu ve Ýnternet Nüfusunun Yýllara Göre Deðiþimi
25
Kaynak: Internet World Stats, Usage and Population Statistics.
Özellikle Ýnternet teknolojilerinin yaygýn olarak kullanýldýðý son yýllarda doðan yeni
nesiller büyüdükçe ve gelirleri arttýkça, hem Ýnternet, hem de e-ticaret kullanýmýnýn
artacaðý ve bu deðiþimin Ýnternet sektörünün genel geliþimine olumlu yansýyacaðý
beklenmektedir. Öte yandan, þu ana kadar Ýnternet eriþimi olmayan nüfusun gelir
seviyesinin daha düþük ve yaþ ortalamasýnýn daha yüksek olmasýndan ötürü, kullanýcý
sayýsýndaki artýþýn önümüzdeki yýllarda ayný hýzda devam etmesinin zor olduðu da
öngörülmektedir.
4
Internet World Stats, Usage and Population Statistics. http://www.internetworldstats.com/stats.htm
5
Brahima Sanou, International Telecommunications Union, ICT Facts and Figures, 2013
6
Henry Blodget, Business Insider, The Future of Digital, http://www.slideshare.net/jftello/ignition-2012-deck-future-
of-digital-final, 11/2012

Bölgelere Göre Daðýlým
Kuzey Amerika ve Avrupa nüfusunun büyük bir kýsmý Ýnternet kullanmaktadýr;
geliþmekte olan bölgelerde ise Ýnternet yaygýnlýðý %50 seviyesinin altýnda kalmýþtýr.
Önümüzdeki yýllarda, Ýnternet kullanýmýndaki artýþýn büyük bölümü geliþmekte olan
ülkelerden kaynaklanacaktýr.7
26
Ülkemizde Ýnternet kullanýmý, Ýnternet altyapýsýnýn geliþmesi ve genç nüfusun etkisiyle
birlikte son yýllarda hýzlý bir artýþ sergilemiþtir. 2013 itibariyle Türkiye 37.5 milyon
Ýnternet kullanýcýsý ile %498'luk bir penetrasyon oraný yakalamýþ ve yapýlan
uluslararasý araþtýrmalarda 2012 rakamlarý ile en çok Ýnternet kullanýcýsýna sahip
20 ülke arasýnda penetrasyon açýsýndan 11. sýrada yer almýþtýr.9
7
8
TÜÝK, Bilgi Toplumu Ýstatistikleri, www.tuik.gov.tr/PreIstatistikTablo.do?istab_id=1615?
9
Kaynak: Internet World Stats, Usage and Population Statistics.
Þekil 2 - Dünya Ýnternet Nüfusu - Coðrafi Daðýlým

27
Baþlýca e-ticaret kategorilerinin incelendiði bu raporda medya ve eðlence kategorileri
üzerinden yapýlan e-ticaret (örneðin mobil oyunlar içerisindeki satýþ, online pazarlama,
Ýnternetten video veya müzik yayýn hizmetleri gibi) kapsam dýþý býrakýlmýþtýr.
E-Ticaretin Büyüme Trendi Devam Edecek
Ýnternet kullanýmýnýn artýþýna paralel bir þekilde, hem dünyada, hem de ülkemizde
e-ticaret pazarý son on yýlda hýzlý bir büyüme kaydetmiþtir. E-ticaretin tüketicilere saðladýðý
zengin ürün portföyü, detaylý ürün bilgileri, ürün özellik ve fiyatlarýný karþýlaþtýrma
imkaný, düþük fiyatlar ve kolaylýk, e-ticaretin geliþmesinin en önemli etkenleri olmuþtur.
Önümüzdeki yýllarda ise e-ticaretin,
(1) Klasik perakende sektörünün daralmasý,
(2) Genç nüfusun Ýnternet ve e-ticarete olan yatkýnlýðý,
(3) Mobil cihaz penetrasyonunun artmasý ve
(4) Geliþmekte olan pazarlarýn hýzlý büyümesinin etkisiyle,
güçlü bir büyüme trendi sergilemeye devam edeceði öngörülmektedir.10
Kaynak: Yazar Sina Afra tarafýndan hazýrlanmýþtýr.
10
Goldman Sachs Global Investment Research, Global Ecommerce to Accelerate, 04/06/2013
Þekil 3 - Dünya ve Türkiye'de Ýnternet Dünyasý Oyuncularý

28
521 Milyar Dolarlýk Global Ýþlem Hacmi
Uluslararasý yatýrým bankasý Goldman Sachs'ýn tahminlerine göre, 2012 yýlý sonu
itibariyle 545 milyar Dolar olan dünya e-ticaret hacmi, önümüzdeki 3 yýl içinde 1 trilyon
Dolar'ý geçecektir.11
Kaynak: Goldman Sachs Global Investment Research, Global Ecommerce to Accelerate
Þekil 4 - Küresel E-Ticaret Hacmi
Yýllýk %17.1'e Varan Büyüme
E-ticaret, dünyanýn birçok ülkesinde geleneksel perakende sektörünü baþtan aþaðý
deðiþtirmekle birlikte, ayný zamanda ekonomilerin büyümesinin önemli lokomotiflerinden
biri haline gelmiþtir. Goldman Sachs, küresel e-ticaret pazarýnýn önümüzdeki üç yýl içinde
yýllýk ortalama %17.112 oranýnda büyüyeceðini öngörmektedir. E-ticaret konusunda
düzenli raporlar ve öngörüler yayýnlayan Forrester, Euromonitor, IDC gibi araþtýrma
kuruluþlarýnýn öngörüleri de Goldman Sachs tahminlerine paraleldir.
ABD ve Avrupa gibi e-ticaretin olgunluða ulaþtýðý bölgelerde e-ticaret Dünya
ortalamasýna eþdeðer bir büyüme sergileyecek, e-ticaretin küresel büyümesine öncülük
eden en önemli pazarlar ise, %46 ile Çin ve %27 büyümeyle Rusya olacaktýr.13
Forrester'ýn, e-ticaret pazarlarýnýn geliþmiþliði ve potansiyelini baz alarak hazýrladýðý
“hazýr olma durumu” endeksine göre de Çin e-ticaret pazarýnýn potansiyeli büyüktür.14
11
Goldman Sachs Global Investment Research, eCommerce Expected to Accelerate Globally in 2014, 05/03/2014
12
13
14
Susan Huynh, Forrester, Forrester Readiness Index: 2013 eCommerce Global Study, 18/09/2013

1.2 Coðrafi ve Sosyo-Ekonomik Farklýlýklar
E-ticaret pazarlarý, tüketicilerin e-ticarete olan güvenleri ve kullaným alýþkanlýklarý
bakýmýndan dört fazda incelenebilir.
Kaynak: Raporun yazarý tarafýndan örnek olarak hazýrlanmýþtýr.
29
Türkiye'de E-Ticaret 3. Faz'da, 4. Faz'a Çok Yakýn Konumda
Türkiye'de,
• Sosyal medya kullanýmý çok üst seviyededir,
• Ýnternet ve mobil bankacýlýk kullanýmý artmaktadýr,
• Seyahat rezervasyonlarý yapýlmasý ve satýn alýnmasý yaygýndýr,
• Tüketici elektroniði gibi karþýlaþtýrýlabilir ürünlerin satýþý geliþmiþtir,
• Online moda sektörü henüz yeni geliþmektedir.
Bu dinamiklerden ötürü, Türkiye e-ticaret pazarý, 4. Faz'a geçmek üzeredir.
Her Fazýn Kendine Ait Bir E-Ticaret Karakteristiði Var
Ülke ve bölge bazýndaki bazý sosyo-ekonomik ve demografik farklýlýklar, deðiþik
bölgesel e-ticaret karakteristiklerinin oluþmasýný saðlamýþtýr. E-ticaret hacmi, e-ticaret
Þekil 5. E-Ticaret Geliþimi Fazlarý

oyuncularýnýn sunduðu ürün portföyü, ortalama satýþ fiyatlarý ve sepet büyüklükleri gibi
faktörler ülkelerin bulunduðu bölgeye ve e-ticaret geliþmiþliði açýsýndan hangi fazda
olduklarýna göre farklýlýk göstermektedir.
Ortalama satýþ fiyatlarý
Refah seviyesi yüksek olan Kuzey Amerika ve Batý Avrupa bölgelerinde ortalama
satýþ fiyatlarý ve bununla baðlantýlý olarak e-ticaret firmalarýnýn brüt marjlarý daha yüksek
iken, kiþi baþýna düþen gelir seviyesi daha düþük olan Çin, Güneydoðu Asya, Latin
Amerika gibi büyümekte olan pazarlardaki ortalama satýþ fiyatlarý daha düþüktür.
Müþteri deðer önerileri
Geliþmiþ pazarlarda e-ticaret oyuncularý, hem tüketici beklentilerinden, hem de
pazarlarýn dinamik rekabet ortamýndan ötürü, daha zengin müþteri deðer önermeleri
sunmak durumundadýr. Ýndirimli fiyatlarýn yaný sýra, Avrupa ve ABD pazarlarýnda birçok
ürün sezon fiyatlarýndan satýlabilmektedir. Geliþmekte olan pazarlardaysa, fiyat, ilk satýn
alým kriteri olarak ön plana çýkmakta, sunulan diðer deðer önerileri, sadece bir ek fayda
olarak algýlanmaktadýr.
Ýnternet'te içerik üretimi ve tüketimi
Ýnternet kullanýcýlarý, geliþmiþ Ýnternet pazarlarýnda, geliþmekte olan pazarlara göre
daha çok içerik üretmektedir. Geliþmekte olan pazarlardaki kullanýcýlar ise içerik
üretmekten çok tüketmektedir. Bu sebepten ötürü, geliþmiþ pazarlara hizmet veren e-
ticaret sitelerinde, ürün ve hizmetlere dair daha çok yorum bulunmaktadýr.
Forrester'ýn yaptýðý baþka bir çalýþmaya göre, e-ticaret pazarlarýnýn potansiyelini
aþaðýdaki kriterler belirlemektedir:
(1) Kiþi baþýna düþen gelir ve buna baðlantýlý olarak harcanabilir gelir,
(2) Teknolojiye yatkýnlýk,
(3) Kredi kartý / banka kartý yaygýnlýðý ve nakit dýþýnda ödeme sistemlerine yatkýnlýk,
(4) Lojistik altyapýsý.
Forrester'ýn belirlediði, e-ticaret büyümesine yüksek fýrsata sahip ve geliþmiþ olan
ilk 10 pazar; ABD, Çin, Japonya, Güney Kore, Ýngiltere, Almanya, Hollanda, Norveç,
Singapur ve Ýsveç'tir.15
30
15
Susan Huynh, Forrester, Forrester Readiness Index: 2013 eCommerce Global Study, 18/09/2013

Amerika Birleþik Devletleri
En eski, en geliþmiþ ve en büyük e-ticaret pazarý
E-ticaret pazarýnýn en eski ve geliþmiþ olduðu ülke, Amerika Birleþik Devletleri'dir.
Ayný zamanda dünyanýn en büyük e-ticaret pazarý olan ABD'nin 2012 yýlýnda 231 milyar
Dolar olarak gerçekleþen e-ticaret satýþlarýnýn, 2016 yýlýnda 345 milyar Dolar'a ulaþmasý
beklenmektedir.16
ABD'de geçtiðimiz 8 yýl içinde online perakendenin toplam perakende sektöründeki
oraný, %3'ten %7.5'a kadar çýkmýþtýr; bu oran 2016 yýlýnda ise %11.7'ye ulaþacaktýr.17
Avrupa
Olgun ancak çok rekabetçi
E-ticaret konusunda önemli geçmiþe sahip, ayný zamanda kýyasýya bir rekabete sahne
olan Avrupa e-ticaret pazarý, 2012 yýlýnda 156 milyar Dolar büyüklüðüne ulaþmýþtýr.
Avrupa e-ticaret pazarý, yýllýk ortalama %11.8 oranýnda büyüme sonucunda 2016 yýlýnda
243 milyar Dolar olacaktýr.
31
Kaynak: Susan Huynh, Forrester, Forrester Readiness Index: 2013 eCommerce Global Study
Þekil 6. Ülke Bazlý Ýnternet Pazarý Potansiyeli
16
Zia Daniell Wigder, Forrester, The Evolution of Global eCommerce Markets, 25/06/2013
17

32
Batý Avrupa e-ticaret hacminin büyük bir kýsmý olgun pazarlar olan Ýngiltere, Almanya
ve Fransa'dan gelmektedir. Öte yandan önümüzdeki yýllarda Ýtalya ve Ýspanya'nýn Avrupa
e-ticaret pazarýnýn büyümesinde önemli payý olmasý beklenmektedir.18
18
Martin Gill & Zia Daniell Wigder, Forrester, European Online Retail Forecast, 2012 to 2017, 13/03/2013
19
Martin Gill & Zia Daniell Wigder, Forrester, European Online Retail Forecast, 2012 to 2017, 13/03/2013
20
Kelland Willis & Zia Daniell Wigder, Forrester, Understanding the Dynamics of China's eCommerce Market,
05/04/2013
Rusya ise, Doðu Avrupa e-ticaretinin büyümesine öncülük etmektedir; henüz e-ticaret
pazarý potansiyelinin gerisinde olsa da, 140 milyonluk nüfusu ve 60 milyonun üzerinde
Ýnternet kullanýcýsýyla Rusya'nýn önümüzdeki yýllarda hýzlý bir büyüme sonucunda
dünyadaki en önemli pazarlardan biri olacaðý beklenmektedir.19
Asya-Pasifik
Çin'in liderliðinde gerçekleþen büyük potansiyel
Asya-Pasifik bölgesinin e-ticaret hacmi, özellikle Çin ve Hindistan'ýn etkisiyle hýzla
büyümektedir. Çin'in henüz geliþiminin ilk aþamalarýnda olan e-ticaret pazarý, 2012 yýlýnda
169 milyar Dolar20 seviyesine ulaþarak, Amerika Birleþik Devletleri'nden sonra dünyanýn
en büyük ikinci e-ticaret pazarý haline gelmiþtir.
Çin'de e-ticaret, daha kýsa süre önce ortaya çýkmýþ olmasýna raðmen, nüfusun geneline
yayýlmayý baþarmýþ ve Alibaba, Tencent gibi dünya çapýnda Ýnternet ve e-ticaret þirketlerinin
Kaynak: Martin Gill & Zia Daniell Wigder, Forrester, European Online Retail Forecast, 2012 to 2017, (2013)
Þekil 7. Avrupa'da E-Ticaret Hacmi (Milyar Dolar)

33
hýzla büyümesine olanak tanýmýþtýr. E-ticaret analistlerine göre, önümüzdeki dönemlerde
halka açýlmasý beklenen Alibaba, 110 milyar Dolar deðerindedir ve halka arz sonucunda
büyüme planlarýný gerçekleþtirmek için 20 milyar Dolar civarýnda bir nakit elde edecektir.21
Latin Amerika
Henüz geliþme aþamasýnda
E-ticaret anlamýnda nispeten geriden gelen Latin Amerika'da baþý çeken ülke Brezilya'dýr.
2012 hacmi 12 milyar Dolar olarak gerçekleþen bu bölgedeki e-ticaretin, 2016 yýlýnda
yýllýk 18% büyümeyle, 23 milyar Dolar'a ulaþmasý beklenmektedir.22
21
John Koetsier, Alibaba IPO could raise $18B-$25B on $110B valuation, company's growth 'meteoric',
http://venturebeat.com/2013/10/16/alibaba-ipo-could-raise-18-25b-on-110b-valuation-companys-growth-meteoric/,
16/10/2013
22
Zia Daniell Wigder, Forrester, The Global eCommerce Opportunity, 17/04/2013
23
TÜÝK, Bilgi Toplumu Ýstatistikleri, www.tuik.gov.tr/PreIstatistikTablo.do?istab_id=1615
Kaynak: Zia Daniell Wigder, Forrester, The Evolution of Global eCommerce Markets
Þekil 8. 2012-2016 Ülke Bazlý E-Ticaret Hacmi (Milyar Dolar)
Türkiye'de E-Ticaretin Potansiyeli Yüksek
76 milyon olan Türkiye nüfusunun 2013 yýlý sonu itibariyle %49'u, yani 37,5 milyonu23,
Ýnternet kullanmaktadýr. Ýnternet altyapýsýnýn ülke geneline yaygýnlaþmasý, baðlantý
hýzlarýnýn yükselmesi ve mobil penetrasyonun artmasýyla birlikte, kullanýcýlar hem sosyal
aðlarda aktif olmaya devam etmekte, hem de e-ticaret kullanýmlarýný artýrmaktadýr.

34
Ýnternet kullaným oranýnda, Türkiye, Ýnternet kullanýcýlarý en fazla olan 20 ülke
arasýnda 11. sýradadýr.24
Kaynak: Sina Afra, Digital Bosphorus: The State of Turkish eCommerce (2013)
Þekil 9. Türkiye'de E-Ticaret Potansiyeli
24
Kaynak: Internet World Stats, Usage and Population Statistics (2012).
Þekil 10. Çeþitli Ülkelerde ve Türkiye'de Ýnternet Penetrasyonu

35
Türkiye, geliþmekte olan pazarlar içinde de e-ticaret potansiyeli açýsýndan ileride
Uluslararasý yönetim danýþmanlýðý firmasý AT Kearney'in, geliþmekte olan ülkelerdeki
e-ticaret pazarlarýnýn çekiciliðini ve altyapýsýný incelediði endekste Türkiye'nin büyüme
potansiyeli görülmektedir. Bu endeks, sadece pazarýn ticari anlamdaki durumunu deðil,
onunla birlikte ülkedeki Ýnternet altyapýsý, ödeme sistemleri altyapýsý gibi teknolojik
altyapý faktörleri, dijital dünya hakkýndaki regülasyonlarý ve genel anlamda perakende
sektörünün hangi safhada olduðunu göz önünde bulundurmaktadýr. Türkiye bu endekse
göre geliþmekte olan piyasalar arasýnda e-ticaret potansiyeli en yüksek olan dokuzuncu
ülkedir.
Kaynak: Hana Ben-Shabat, Parvaneh Nilforoushan, Mike Moriarty, AT Kearney, (2012). E-Commerce is the Next
Frontier in Global Expansion
Þekil 11. AT Kearney 2012 E-Ticaret Endeksi
Türkiye'nin e-ticaret hacmi 15,3 milyar TL
2008 yýlýndan itibaren yýllýk ortalama %35.5 ile büyüyen e-ticaret pazarýnýn, 2012
yýlýndan, 2017 yýlýnda kadar yýllýk ortalama %15.8 oranýnda büyüyeceði öngörülmektedir.25
Bankalararasý Kart Merkezi'nin yaptýðý araþtýrmaya göre ise, 2013 yýlý internetten
yapýlan kartlý ödemeler 34,6 milyar TL olarak gerçekleþmiþtir. Bu harcamalarýn yaklaþýk
%14'ü tüketici ürünleri, %12'si telekomünikasyon ve doðrudan pazarlama, %25'i ise
seyahat harcamalarýdýr.26
25
Euromonitor, 2013
26
Bankalararasý Kart Merkezi, http://www.bkm.com.tr/istatistik/sanal_pos_ile_yapilan_eticaret_islemleri.asp,2013

36
2012 verilerine göre e-ticaret harcamalarý toplam 15.3 Milyar TL’ye tekabül etmektedir.
Ayný yýl itibariyle online satýþlarýn, toplam perakende satýþlarýn %1.7'si seviyesinde olduðu
tahmin edilmektedir.27 Bu oran, Ýngiltere, Almanya, Fransa ve Hollanda gibi geliþmiþ
pazarlarýn çok gerisindedir ve Türkiye e-ticaret pazarýnýn yüksek potansiyelini açýkça
göstermektedir.
Kaynak: : Sina Afra, Digital Bosphorus: The State of Turkish eCommerce (2013)
Þekil 12. Türkiye'de B2C E-Ticaret Harcamalarý (TL)
27
Euromonitor, 2013
28
Martin Gill & Zia Daniell Wigder, Forrester, European Online Retail Forecast, 2012 to 2017, (2013)
Kaynak: Martin Gill & Zia Daniell Wigder, Forrester, European Online Retail Forecast, 2012 to 2017, (2013)
Þekil 13. Online Satýþlarýn Toplam Organize Perakende Satýþlar Ýçinde Payý28
%

37
1.3 Ýþletmeler ve Mevcut E-Ticaret Modelleri
E-ticaret dünyasýndaki iþletme modelleri aþaðýdaki þekilde gruplandýrýlabilir:
Kaynak: Euromonitor, (2013)
Þekil 14. Türkiye'de Online Satýþlarýn Kategori Bazýnda Toplam Perakende
Satýþlar Ýçinde Payý (%)
Kaynak: McKinsey & Company, Bilgi Toplumu Stratejisinin Yenilenmesi Projesi Ýnternet Giriþimciliði ve e-Ticaret
Ekseni Mevcut Durum Raporu, (2013)
Þekil 15. E-Ticaret Modelleri

38
Bu raporda dünyada ve Türkiye'de daha sýk görülen iþletme modelleri olan B2C,
B2B ve C2C'ye odaklanýlmýþtýr.
B2C (Ýþletmeden Tüketiciye)
B2C, iþletmelerin tüketiciye doðrudan ürün veya hizmet sattýðý modeldir. Ürün ya
da hizmet türüne ya da iþ modeline göre finansal risk ya da stok riski deðiþebilmekle
birlikte, stoklu çalýþan tipik bir B2C sitesinin ilk yatýrým maliyeti ve stok maliyetinden
ötürü ölçeklendirilmesi bir C2C modeline göre daha zordur. Öte yandan, B2C pazaryerleri
de son yýllarda hýzla artan bir iþ modeli olarak öne çýkmaktadýr. Dünyada, B2C formatýnýn
farklý alanlarýnda faaliyet gösteren bazý firmalar aþaðýdaki gibidir:
• Yatay (birden fazla ürün kategorisi): Amazon (ABD), Flipkart (Hindistan)
• Moda dikeyi (dikeyler bir ürün grubuna odaklanmýþ e-ticaret siteleri): Zappos
(ABD), Zalando (Almanya), Asos (Ýngiltere), Yoox (Ýtalya)
• Mobilya: Fab (ABD)
• Ulaþým pazaryeri: Uber (ABD), Hailo (Ýngiltere)
• Saðlýk pazaryeri: ZocDoc (ABD)
B2B (Ýþletmeden Ýþletmeye)
Ýþletmeden Ýþletmeye olan modeller, iþlem baþýna düþen tutarlarýn C2C ve B2C
modellerine göre çok daha yüksek olmasýndan ötürü, daha büyük hacimlere
ulaþabilmektedir. Örneðin 2013 yýlý itibariyle ABD B2C e-ticaret pazarý 252 milyar Dolar
olmuþ, B2B e-ticaret pazarý ise bu rakamýn iki katýndan bile daha yüksek, 559 milyar
Dolar olarak gerçekleþmiþtir.29 Dünya'da, B2B pazaryerlerinin en önemli oyuncularý
Çin'den çýkmýþtýr.
• Yatay pazaryeri: Alibaba (Çin)
• Dikey pazaryeri: Chemnet (Çin)
C2C (Tüketiciden Tüketiciye)
C2C, tüketicilerin kendi aralarýnda ticaret yapmasýný destekleyen pazaryeridir. C2C
pazaryerleri, ürün ya da hizmet alýþveriþi tüketiciler arasýnda gerçekleþtiðinden ötürü,
stok riski taþýmazlar ve sadece aracýlýk fonksiyonu üstlenirler. Bu yönüyle hýzlý ölçeklenebilir
olmakla birlikte, marjlarý stok tutan firmalara göre daha düþüktür. C2C pazaryerlerinde
sahtecilik riski B2B ya da B2C modellere göre daha yüksektir, bu sebepten ötürü bu
alanda uzmanlaþmýþ firmalar müþterilerinin maðdur olmamasý için gerekli prosedürleri
yürürlüðe koymuþtur. C2C pazaryeri örnekleri aþaðýdaki gibidir:
• eBay (ABD), Rakuten (Japonya), Taobao (Çin)
29
Andy Hoar, Forrester, Key Trends in B2B eCommerce For 2013, 18/10/2012

39
Türkiye'deki En Geliþmiþ E-Ticaret Modelleri B2C ve C2C
B2C modelinde en büyük þirketler Hepsiburada, Markafoni, Hýzlýal, Kliksa ve Morhipo;
C2C modelinde en yüksek mal hacmine sahip platformlar ise Gittigidiyor, N11, Yemeksepeti
ve Sahibinden'dir.
Þekil 16. Türkiye'de Öne Çýkan E-Ticaret Firmalarý
Türkiye'de e-ticaret sektörü yeni olduðu ve potansiyelini henüz tam olarak
yakalayamadýðý için, cirosal olarak bakýldýðýnda $100M+ seviyesinde olan þirketlerin
oraný e-ticaret piyasasýnýn geliþmiþ olduðu ülkelere göre çok daha azdýr.
Kaynak: Yazar Sina Afra'nýn tahminlerine dayanmaktadýr.
Þekil 17. Türkiye'deki E-Ticaret Þirketlerinin Ciro Bazlý Daðýlýmý

40
Türkiye'de e-ticaretin geliþimi ABD pazarýndan farklýdýr. Türkiye'de önce B2C alanýndaki
e-ticaret firmalarý ortaya çýkmýþ, ancak e-ticaretin 2008 yýlýndan sonraki asýl büyümesi,
moda dikeyindeki özel alýþveriþ sitelerinin ortaya çýkmasýyla birlikte gerçekleþmiþtir.
Ýlk online perakende þirketlerinden Hepsiburada, tüketici elektroniðine yönelmiþ, ardýndan
da baþka kategorilere açýlarak yatay bir platform haline gelmiþtir. Yemeksepeti de
Türkiye'deki e-ticaret sektörünün öncülerinden olup, ilk B2C pazaryerlerinden biri
olmuþtur. Gittigidiyor, C2C pazaryeri formatýndaki en büyük oyuncudur. Türkiye'de e-
ticaretin asýl büyümesi ve kadýnlarýn online alýþveriþe yönelmesi, sektörün ilk oyuncusu
Markafoni ve benzeri özel alýþveriþ sitelerinin kurulmasýndan sonra gerçekleþmiþtir.
Özel alýþveriþ sitelerinin sunduðu düþük fiyatlý alýþveriþ olanaðýyla birlikte, tüketicilerin
e-ticaret konusundaki en önemli beklentilerinden biri fiyat avantajý olmuþtur. Günümüzde
birçok e-ticaret firmasýnýn yaþadýðý zorluklarýn baþýnda, tüketicilere e-ticaretin sunduðu
tek deðerin fiyat avantajý olmadýðýný, çeþitlilik, kolaylýk, bilgi ve paylaþým gibi pekçok
farklý deðer öneriside bulunduðunu anlatmak ve tüketicileri buna alýþtýrmak gelmektedir.
Türkiye'de B2B E-Ticaret B2C E-Ticaret’e Göre Daha Az Geliþmiþtir
IDC verilerine göre Türkiye'deki B2B pazar büyüklüðü son 4 yýlda %28 oranýnda
büyümüþtür.30 Ülkemizde, tüketicilere dokunan e-ticaret modelleri, firmalar arasýnda
gerçekleþen e-ticarete göre daha eski ve daha geliþmiþtir. Özellikle KOBÝ'lerin rekabet
avantajý kazanmasý, toplu alým gücünün iyi fiyatlara dönüþebilmesi açýsýndan B2B
e-ticaret önemli ve geliþtirilmesi gereken bir alandýr.
30
IDC, 2013
Kaynak: McKinsey & Company, Bilgi Toplumu Stratejisinin Yenilenmesi Projesi Internet Giriþimciliði ve e-Ticaret
Ekseni Mevcut Durum Raporu (2013)
Þekil 18. Türkiye'de B2B E-Ticaret Pazarý (Milyar Dolar)

41
KOBÝ'ler ve E-Ticaret
E-ticaret, ülkemizdeki küçük ve orta büyüklükteki iþletmelerin, hem ülke çapýnda,
hem de uluslararasý platformda rekabetçi olabilmesi için büyük bir olanak sunmaktadýr.
KOBÝ'ler tüm istihdamýn %78'ini oluþturduðundan, bu iþletmelerin Türkiye ve yurtdýþýna
yönelik olarak e-ticaret yapabilmesi;
(1) Ekonomimizin geliþmesi,
(2) Ülkemizin uluslararasý arenada daha rekabetçi bir konuma taþýnmasý,
(3) Ýstihdamýn artýrýlmasý için çok önemlidir.
KOBÝ'ler, e-ticaret sayesinde;
• Ürün ve hizmetlerini daha düþük maliyetlere, daha büyük kitlelere tanýtabilmekte,
• Hammadde ve hizmet alýmý konusunda, farklý tedarikçilere kolay ulaþabilmekte,
• Daha kolay ve düþük maliyete fiyat karþýlaþtýrmasý gerçekleþtirebilmekte,
• Alým ve ödeme sürecini daha kýsa bir sürede tamamlayabilmektedir.
Bu doðrultuda, hem büyüme potansiyelini artýrmak, hem de iþletme maliyetlerini
düþürmek için e-ticaret, KOBÝ'ler için büyük önem taþýmaktadýr.
Ekseni Mevcut Durum Raporu (2013)
Þekil 19. Ýnternet'in KOBÝ'lere Faydalarý
Ülkemizde, KOBÝ'lerin e-ticaret kullanýmýný destekleyen organizasyonlar ve yapýlar
bulunmaktadýr. Örneðin, Türkiye ekonomisinin büyümesinde itici güç olan KOBÝ'lerin
e-dönüþüm sürecinde onlara rehberlik edecek kapsamlý çözümler sunmak üzere kurulan

42
Ýþinizi Ýnternet'e Taþýyýn Platformu, KOBÝ'leri e-ticaret dünyasý ile tanýþtýrarak, rekabet
güçlerini artýrmayý hedeflemektedir. Bu platform, Garanti Bankasý, Google, Yurtiçi Kargo,
IdeaSoft ve Sadece Hosting öncülüðünde kurulmuþ olup, þimdiye kadar birçok KOBÝ'nin
Ýnternet ve e-ticaret kullanýmýný artýrmasýna öncülük etmiþtir.
Ayrýca KOBÝ'lerin Ýnternet kullanýmý ve e-ticaretle iþtigalini artýran çalýþmalar, birçok
KOBÝ'nin farklý pazarlara ulaþmasýna ve bunu daha verimli bir þekilde gerçekleþtirmesine
katkýda bulunmayý amaçlamaktadýr.
Tüm bunlara raðmen, ülkemizde KOBÝ'ler gerçek anlamda e-ticaretin nimetlerinden
faydalanamamaktadýr. Migros ve Hepsiburada gibi bazý büyük Türk þirketleri B2B e-
ticaret formatýndan yararlanmaya baþlamýþ olsalar da, genele bakýldýðýnda özellikle
KOBÝ'ler Ýnternet'ten satýþ yapmamaktadýr.
Türkiye'de KOBÝ'lerin e-ticaret kullanýmýyla ilgili altý temel engel ile karþý karþýya
olduðu öne sürülmektedir31:
(1) Güvenlik
KOBÝ'lerin e-ticarete olan güvenleri henüz yeteri kadar geliþmemiþtir. Hem þirket
bilgilerinin, hem de ürün ve hizmetlerinin detaylarý ve fiyatlarýnýn Ýnternet ortamýnda
paylaþýlmasýna aþina deðildirler. Öte yandan, e-ticarette hem ödeme, hem de tedarik
süreçlerinde bire bir iletiþimin düþüklüðünden ötürü, güvenlik endiþeleri yüksek
seviyededir.
(2) Ýþgücü
KOBÝ'ler, e-ticarete odaklanmak için yeterli iþgücü yatýrýmý henüz gerçekleþtirmemiþtir.
E-ticaret yapan KOBÝ'lerin bir kýsmýndaysa, Ýnternet sadece bir daðýtým kanalý ya da
iletiþim kanalý olarak görülmekte, e-ticarete odaklanmýþ ve bu konuda uzmanlýk sahibi
bir kiþi veya ekip bulunmamaktadýr.
Nitelikli ve eðitimli çalýþanlara sahip olmanýn kritik olduðu sektörlerdeki KOBÝ'ler,
özellikle baþlangýç aþamasýnda nakit akýþlarý yavaþ olduðundan bu tarz çalýþanlarý
çekebilecek ücretleri verememektedir. Geliþmiþ ülkelerde bu sorunu çözmek için
kullanýlan hisse opsiyonu ile ilgili ülkemizde getirilen düzenlemeler ise henüz yeterli
deðildir.
(3) Finansman
KOBÝ'lerin özellikle þirket baþlangýç aþamasýnda ihtyaç duyduklarý finansmana
ulaþmalarýný saðlayacak olan melek yatýrýmcý ve giriþim sermayesi altyapýsý Türkiye'de
yeni yeni oluþmaktadýr ve henüz yeterli desteði ve dinamizmi saðlamaktan uzaktýr.
31
Özcan Cem, Elektronik Ticaret ve KOBÝ'lerin Rekabet Gücü, 2010

43
(4) Teknik altyapý
Birçok KOBÝ, e-ticaret yapmak için yeterli teknolojik altyapýya sahip deðildir. Her
ne kadar e-ticaret ve teknoloji saðlayýcýlarý, e-ticarete geçiþi daha düþük maliyetli olmasýný
saðlayarak hýzlandýrmakta olsa da, KOBÝ'ler e-ticaret sistemi kurmak için gereken yatýrýmý
yüksek bulmaktadýr.
(5) Uygulama maliyeti
E-ticaret yatýrýmýnýn yaný sýra, hem bu kanalý canlý tutmanýn maliyeti, hem de
gerçekleþecek olan ek müþteri hizmetleri, tedarik zinciri yönetilmesi gibi iþletme ve
uygulama maliyetleri, KOBÝ'ler için yüksek olabilmektedir.
(6) Bilgi yetersizliði
Altyapý ve yatýrým maliyetlerinin ötesinde, birçok KOBÝ, henüz e-ticaret, e-ticaretin
getireceði iþ potansiyeli ve yaratabileceði kaynak verimliliði hakkýnda yeterli bilgi sahibi
deðildir.
(Bu konudaki detaylý inceleme ve çözüm önerileri raporun ilerleyen bölümlerinde
sunulmuþtur.)
Bunlara ek olarak, KOBÝ'lerin e-ticaret kullanýmýný zorlaþtýran, Türkiye'ye özel iki
faktör daha vardýr:
(1) Kayýt dýþý ekonomi
(2) Yüksek çek kullaným oraný.
Hali hazýrda, KOBÝ'lerin yarýsýndan azýnýn Ýnternet sitesi bulunmaktadýr. Yeni çýkan
Türk Ticaret Kanunu, belli bir büyüklüðün üzerinde olan tüm firmalar için web sitesi
kurma zorunluluðu getirmiþtir, ancak bu zorunluluðu olmayan daha küçük iþletmelerin
de Ýnterneti daha çok kullanmasý ve e-ticaretten faydalanmasý, hem bu firmalarýn kendi
iþleyiþleri için, hem de Türkiye ekonomisi için itici bir güç olacaktýr.
1.4 E-Ticaretin Ýtici Güçleri
Bir ülkede e-ticaretin büyümesi ve geliþmesi için önemli itici güçler arasýnda:
• Ülkenin kiþi baþýna düþen gayrisafi yurtiçi hasýlasý (GSYÝH) ve kiþi baþýna düþen
harcanabilir gelir,
• Ýnternet yaygýnlýðý ve kullaným alýþkanlýklarý,
• Kredi kartý yaygýnlýðý ve kullaným alýþkanlýklarý,
• Lojistik altyapýsý,
• Mobil yaygýnlýðý ve kullaným alýþkanlýklarý,
• Sosyal medya yaygýnlýðý ve kullaným alýþkanlýklarý bulunmaktadýr.

44
Kaynak: Sina Afra, Digital Bosphorus: The State of Turkish eCommerce 2013
Þekil 20. Türkiye'de E-Ticaretin Ýtici Güçleri
1.4.1 Kredi Kartý Sahipliði, Kullaným Alýþkanlýðý ve Alternatif Ödeme
Yöntemleri
Günümüzde, e-ticaretin yaygýnlaþmasýný, ödeme sistemlerinin geliþmesi de desteklemekte
ve hýzlandýrmaktadýr.
E-ticaret iþletmelerinin sunduðu ödeme þekillerinin kolaylýðý ve güvenirliliði tüketicilerin
e-ticaret kullanýmýný etkileyen en önemli faktörlerden biridir. Öte yandan, iþletmeler
açýsýndan bakýldýðýnda, ödeme sisteminin güvenliðinin yaný sýra, düþük maliyetli olmasý
kritiktir.
Hali hazýrda, birçok uluslarasý e-ticaret firmasý kendi ödeme altyapýsýný sunsa da
(eBay - PayPal, Amazon 1-Click), ödeme sistemleri konusuna uzmanlaþmýþ onlarca
firmanýn kýsa süre içinde ortaya çýkmýþ olmasý, e-ticaret firmalarýnýn ve tüketicilerin farklý
ödeme yöntemleri kullanmaya yatkýn olduðunun en önemli göstergesidir.
Ayný zamanda regülasyonlarýn farklý ödeme þekillerini mümkün kýlmasý, PayPal gibi
sadece sanal bir ödeme sisteminin yaný sýra, hem sanal, hem de fiziksel bir yaný olan
Square'in ortaya çýkmasýna, ön ödemeli kartlardan, bankalarýn ve telekom operatörlerinin
sanal ödeme sistemleri sunmasýna sebep olmuþtur.
Ödeme yöntemleri beþ ayrý kategoride incelenebilir:
(1) Nakit
(2) Banka / kredi kartý
(3) Dijital cüzdan (BKM Express,Avea, Turkcell ve Vodafone Cüzdan, PayPal,
Payby.Me, 3 pay)
(4) Ön ödemeli kart (Ininal, Mangýrkart, Aktif Bank UPT)
(5) Mobil ödeme (Avea, Turkcell ve Vodafone Mobil Ödeme)
Türkiye, kredi ve banka kartý sayýsý bakýmýndan Avrupa'nýn ikinci en büyük ülkesidir.
2013 sonu itibariyle 56,8 milyon kredi kartý, 100,2 milyon banka kartý, 42 bin ATM cihazý
ve 2.3 milyon POS cihazý32 bulunan ülkemizde, özellikle kredi kartlarýnýn yaygýn olarak
kullanýlmasý, tüketicilerin online ödeme yapmasýný kolaylaþtýrmaktadýr.
32
Bankalararasý Kart Merkezi, POS, ATM Kart Sayýlarý, http://www.bkm.com.tr/istatistik/pos_atm_kart_sayisi.asp

45
Öte yandan, henüz ülkemizde alternatif ödeme sistemleri geliþmemiþtir ve bu konudaki
mevzuat zayýftýr. Alternatif ödeme sistemlerinin geliþimiyle birlikte, e-ticaret kullanýmý
daha da artabilecektir.
Alternatif ödeme sistemlerinin geliþimini, aþaðýdaki zorluklar engellemekte olup, bu
zorluklarýn çözümüyle birlikte bu yöntemlerin geliþimi ve böylelikle e-ticaret pazarýnýn
büyümesi desteklenebilecektir.
(1) Tüketicilerin alternatif ödeme sistemlerine karþý olan güvensizliði,
(2) Mevzuattaki belirsizlik,
(3) Ýade sürecinin birçok alternatif ödeme sisteminde saðlýklý bir þekilde çözümlenmemiþ
olmasý,
(4) Otomasyon eksikliði,
(5) Yüksek komisyon oranlarý.
Þekil 21. Türkiye'de Banka Kartý, Kredi Kartý ve POS Ýstatistikleri
1.4.2 Lojistik Altyapýsý
Lojistik altyapýsý, e-ticaretin geliþimi için önemli itici faktörlerden biridir; bir ülkedeki
lojistik altyapýsý geliþtikçe e-ticaret pazarýnýn büyüme potansiyeli de artar.

46
(1) Ulaþtýrma altyapýsý,
(2) Lojistik sektörünün rekabetçiliði,
(3) Sektördeki oyuncularýn büyüklüðü,
(4) Yerel ya da global firmalarýn piyasada faaliyet göstermesi,
e-ticaret pazarýný ve pazarda yer alan oyuncularý etkilemektedir.
E-ticaret sektörlerini, lojistik altyapýlarýnýn geliþmiþliðine göre dört ayrý kategoride
incelemek mümkündür:
(1) Zayýf altyapý, yerel çözümler
(2) Baðýmsýz lojistik firmalarýnýn baþý çektiði güçlü lojistik altyapý
(3) Ayný gün teslimat garantisinin saðlandýðý yapýlar
(4) Yerel gýda ve dayanýksýz ürünlerin ayný gün teslim edilmesini saðlayan yapýlar
E-ticaret anlamýnda geliþmiþ ya da büyük potansiyel vaadeden ülkeler, lojistik altyapýlarý
bakýmýndan farklý seviyelerdedir:
Kaynak: Yazar tarafýndan hazýrlanmýþtýr.
Þekil 22. Dünya'da Lojistik Altyapýlarý
Amerika Birleþik Devletleri
Geniþ coðrafya, geliþmiþ lojistik altyapýsý
ABD, e-ticaret sektörü ve lojistik altyapýsý bakýmýndan en geliþmiþ pazarlardan biridir.
Ülkenin yüzölçümünün büyüklüðü ve eþit daðýlmýþ nüfus, lojistik hizmetlerini

47
zorlaþtýrmaktadýr ve bu sebeple, birçok e-ticaret sitesi için ertesi gün teslimat standart
bir uygulama deðildir. Fedex, UPS ve USPS gibi üçüncü parti tedarikçiler tarafýndan
saðlanan standart ücretsiz teslimat yöntemleri aracýlýðýyla ürünler, tüketicilere ortalamada
üç ile beþ gün arasýnda teslim edilmektedir. Özel alýþveriþ kulüpleri için ise bu süre
ortalama 15 güne kadar çýkmaktadýr.
Amazon, bu pazarda hem üçüncü partilerin aðýný, hem de kendi lojistik aðýný
deðerlendirmektedir. FedEx, UPS gibi firmalarýn hizmetlerini de kullanan Amazon,
Amazon Prime üyelerine iki günlük teslimatlarý ücretsiz olarak yapmakta, ertesi gün
teslimat seçeneðini de indirimli olarak sunmaktadýr.
Amazon, eBay, Google gibi firmalar, ayný gün teslimatla ilgili çeþitli deneyler
gerçekleþtirmekte, bazý maðazalarla ortaklýklar yaparak, kilitli dolaplar aracýlýðýyla teslim
noktalarý oluþturmaktadýr. Özellikle Amazon Fresh isimli hizmetiyle, Amazon, günlük
gýda gibi çabuk bozulabilen ürünlerin teslimini de yapabilmektedir. Ana iþi fiziksel
perakendecilik olan WalMart, Target gibi firmalar ise, maðazalarýný hem depo, hem
teslimat noktasý, hem de daðýtým noktasý olarak kullanabilmekte, böylelikle müþterilerinin
memnuniyetini artýrmayý hedeflemektedir.
Doðru Avrupa ve Rusya
Geniþ ve zorlu coðrafya, geliþmemiþ lojistik altyapýsý
Amerika Birleþik Devletleri'nin aksine, Rusya'da lojistik alt yapýsý hem geniþ coðrafyanýn
etkisiyle, hem de lojistik endüstrisinde yeterli rekabetin saðlanamamýþ olmasý sebebiyle
çok zayýftýr. Bu sebeple, Ozon, Lamoda gibi büyük e-ticaret firmalarý kendi lojistik aðlarýný
oluþturmuþ, özel alýþveriþ sitesi KupiVip ise, 150 kamyonluk bir filo kurmuþtur. KupiVip,
daha küçük þehirlerde, yerel lojistik operatörleriyle ortaklýk gerçekleþtirmekte, böylelikle
kredi kartý penetrasyonunun ve kullanýmýnýn düþük olduðu Rusya genelinde kapýda
deneme ve ödeme hizmeti de sunmaktadýr.
Batý Avrupa
Kuvvetli lojistik altyapýsý
Batý Avrupa'da lojistik altyapý çok kuvvetlidir. Özellikle katalog üzerinden alýþveriþ
yapma alýþkanlýðý bulunan ve ulaþtýrma altyapýsý da çok geliþmiþ olan Almanya ve Fransa
gibi ülkelerde, tüketiciler hýzlý teslimat ve iade konusunda yüksek beklentilere sahiptir.
Ortadoðu, Afrika, Asya Pasifik ve Latin Amerika
Baþlangýç aþamasýnda
E-ticaretin hýzla büyüdüðü Ortadoðu, Afrika, Asya Pasifik (Japonya ve Avustralya
hariç) ve Latin Amerika'da, lojistik altyapýsý henüz yeterince geliþmemiþtir. Bu bölgelerde

48
faaliyet gösteren e-ticaret firmalarýnýn bazýlarý, Rusya ve Doðu Avrupa'da olduðu gibi,
kendi lojistik aðlarýný geliþtirmek durumunda kalmýþtýr.
Çin: Ülkenin büyüklüðü, kalabalýklýðý ve þehir / taþra arasýndaki demografik farklýlýklar,
lojistik sektörünün çok büyük zorluklarla karþý karþýya kalmasýna sebep olmaktadýr. Öte
yandan, e-ticaret alýþkanlýðý geliþen büyük þehirlerdeki Çinli tüketicilerin beklentisi,
ortalama 2 gün içinde ürünlerinin teslim edilmesi þeklindedir. Ayný zamanda, lojistik
altyapýsýnýn az geliþmiþ olmasýndan kaynaklanan zorluklar, uluslararasý e-ticaret oyuncularýnýn
Çin'deki baþarýsýzlýklarýnýn en önemli sebeplerinden biridir.
Türkiye
Güçlü lojistik altyapýsý
Ülkemizde, yaygýn ulaþtýrma aðýnýn yaný sýra, lojistik firmalarýnýn teknolojik anlamda
da geliþmiþ olmasý, online perakende þirketlerinin, tüketicilere ürün ve hizmetlerini hýzlý
þekilde sunmalarýný kolaylaþtýrmaktadýr. Hem ürün teslim, hem de iade süreçlerinin basit
ve anlaþýlýr, sürelerinin de kýsa olmasý, e-ticaret kullanýmýný kolaylaþtýrmakta ve artýrmaktadýr.
Ülkemizin en uzak noktasýna iki günde teslimat yapabilen lojistik saðlayýcýlarý, genellikle
bir, en fazla iki gün içinde ürün teslimini gerçekleþtirebilmektedir.
Türkiye'de, çok oyunculu bir lojistik pazarý mevcuttur; bu sebepten ötürü kargo
ücretlerinin makul seviyelerde tutulmasý konusunda online perakendecilerin pazarlýk
gücü bulunmaktadýr.
Þekil 23. Türkiye'de Kargo Teslim Süreleri

49
1.4.3 Mobil Ýnternet Kullanýmý
Akýllý telefonlarýn ve tabletlerin artmasýyla birlikte, mobil Ýnternet kullanýmý, baþta
geliþmekte olan ülkeler olmak üzere, tüm dünyada hýzla artmaktadýr:
1) 2013 itibariye dünyada 6.8 milyar33 telefon bulunmaktadýr.
2) Yine ayný yýlda 1.7 milyar34 telefon satýþý gerçekleþmiþtir ve bunlarýn önemli bir
bölümü geniþbant aboneliðe müsait olan akýllý telefonlardýr.
3) 2011 yýlý itibariyle akýllý telefon ve tablet satýþlarý kiþisel bilgisayar satýþlarýný
yakalamýþtýr (bknz: Þekil 24). Kiþisel bilgisayar satýþlarý yavaþ yavaþ düþerken,
hem mobil cihaz satýþlarý hýzla artmakta, hem de toplam Ýnternet eriþiminin
önemli bir kýsmý mobile doðru kaymaktadýr.
Bu deðiþim, e-ticaretin geliþimi için mobilin önemini gözler önüne sermektedir.
33
Benedict Evans, Enders Analysis, Mobile Is Eating The World, http://ben-evans.com/benedictevans/2013/5/17/mobile-
is-eating-the-world, 05/2013
34
Kaynak: Benedict Evans, Enders Analysis, Mobile Is Eating The World, (2013)
Þekil 24. Dünyada PC ve Mobil Cihaz Satýþlarý
Mobil Ýnternet kullanýmýnýn yaygýnlaþmasýyla birlikte e-ticaret için de yepyeni bir
dünya açýlmýþtýr. Alýþveriþ deneyimi artýk offline'la online'ý birleþtiren, birden fazla cihazýn
ayný anda ya da farklý zamanlarda kullanýmýna doðru ilerlemektedir:
• Google'ýn Avustralya'da yaptýðý ve geliþmiþ Ýnternet pazarlarý açýsýndan bir
gösterge teþkil edebilecek araþtýrmaya göre:

o Tüketicilerin %63'ü bir cihazda baþladýðý alýþveriþe, baþka bir cihazda devam
etmektedir.
o Akýllý telefon kullanýcýlarýnýn %69'u anlýk satýnalýmlar yapmakta, %31'i ise
yaptýðý alýmlarý planlý olarak gerçekleþtirmektedir.
• Lokasyon bazlý uygulamalardan, proaktif hatýrlatmalara kadar akýllý telefonlarýn
ve tabletlerin sunduðu olanaklar, e-ticaret firmalarýnýn müþterileriyle iletiþimini
artýrmaktadýr.
• Showrooming adý verilen, tüketicilerin maðazada alýþveriþ yaparken, mobil aygýtlar
sayesinde fiyat karþýlaþtýrmasý yapmasý, geleneksel perakendecilerin, e-ticaret
firmalarýyla doðrudan rekabet halinde olduðunun da bir göstergesidir.35
• Mobilin alýþveriþe kattýðý bu deðer önerileri sadece online perakendeyi deðil,
offline perakendeyi de etkilemektedir. Deloitte'in yaptýðý bir araþtýrmaya göre
2012 yýlýnda Türkiye'de ulaþýlan mobil perakende hacmi 300 milyon TL iken,
akýllý telefonlardan etkilenerek yapýlmýþ maðaza alýþveriþlerinin toplam deðeri
ise 1.7 Milyar TL'yi bulmuþtur.
o Bu mobil etki ABD ve Ýngiltere gibi geliþmiþ ülkelerin gerisinde olsa bile, 2016
yýlýna kadar yýlda yaklaþýk %80'lik bir büyüme göstermesi beklenmektedir.36
35
Google, The New Multi-Screen World: Understanding Cross-Platform Customer Behaviour, 03/2013
36
Deloitte, Perakendede Mobil Etkinin Yükseliþi, http://www.deloitte.com/assets/Dcom-
Turkey/Local%20Assets/Documents/smll_Perakendede%20mobil%20etkinin%20y%C3%BCkseli%C5%9Fi.pdf, 2014
Kaynak: Google, The New Multi-Screen World: Understanding Cross-Platform Customer Behaviour, (2013)
Þekil 25. Alýþveriþ Esnasýnda Kullanýlan Cihazlar
50

Perakendecilerin, müþterilerine farklý cihazlarý ve fiziksel maðazalarý da içeren, kullanýcý
tecrübesinin tutarlý olduðu bir online-offline ekosistemi sunmasý, günümüzün gerekliliði
haline gelmiþtir.
Keza, dünyada mobil ticaretin nimetlerinden en çok faydalanan firmalar, hem mobil
uygulamalarý, hem de mobil web siteleri aracýlýðýyla hem trafik çeken, hem de farklý
platformlar üzerinden alýþveriþ yapmayý kolaylaþtýran, tüketicilerle iliþkilerini de bu sayede
sýcak tutabilen oyunculardýr:
• 2012 yýlýnda Amazon'un gelirlerinin %8'i mobil cihazlardan gelmiþ, bu oranýn
2013'te ciddi anlamda yükseldiði belirtilmiþtir. 2013'ün ilk yarýsýnda Amazon'un
mobil ziyaretcilerinin oraný %57, siteye hiç PC kullanmadan sadece mobil
cihazlardan ulaþanlarýn oraný ise %29 olmuþtur.37
• Ayný dönemde eBay'in gelirlerinin %16'sý mobil cihazlarda yapýlan alýþveriþler
üzerinden kazanýlmýþtýr. 2013 yýlýnda bu oranýn %25'i geçmesi beklenmektedir.
2013'in ilk yarýsýnda eBay'e sadece mobil cihazlardan ulaþan ziyaretcilerin oraný
%24, mobil servisleri kullanan ziyaretçilerin oraný ise %50 olmuþtur.38
• Alýþveriþlerin en yoðun olarak yapýldýðý ve her segmentten müþterinin aktif
olduðu, içinde Þükran Günü ve Noel tatilini de barýndýran kýþ döneminde,
Amazon ve eBay'in 2013 mobil trafik ortalamalarý %40'ý, mobil ciro oranlarý ise
%20'yi yakalamýþtýr.39
• Online moda alanýnda mobilin önemi de gittikçe artmaktadýr, Ýngiliz þirket
Asos'un trafiðinin %20'si40, Amerikalý Gilt ve Fransýz Vente Privee þirketlerinin
ise gelirlerinin %4041'ý mobilden gelmektedir.
ABD ve Avrupa gibi geliþmiþ pazarlarda, mobil ticaretin payý, toplam e-ticaret içinde
gittikçe artmaktadýr.
51
37
38
39
Leena Rao, Techcrunch, Black Friday Desktop E-Commerce Spending Rose 15 Percent To $1.2B, Amazon Was
The Most Visited Online Retailer, http://techcrunch.com/2013/12/01/black-friday-desktop-e-commerce-spending-rose-
15-percent-to-1-2b-amazon-was-the-most-visited-online-retailer/, 01/12/2013
40
ASOS 2013 Annual Report, http://www.asosplc.com/~/media/Files/A/ASOS/results-archive/pdf/annual-report-
2013.pdf
41

Amerika Birleþik Devletleri'nde son bir yýlda %56'lýk bir artýþ kaydeden mobil gelirlerin,
2017 yýlýnda toplam e-ticaretin %25'ine ulaþacaðý öngörülmektedir.42
Türkiye'de, geniþbant Ýnternet'in yaygýnlaþmasýnýn yaný sýra, mobil Ýnternet kullanýmý
da hýzla artmaktadýr. 69 milyon mobil, 26 milyon geniþbant mobil abone olan Türkiye'de,
3G penetrasyonu cep telefonu sahipleri arasýnda %20'ye ulaþmýþtýr.43
52
42
43
Webrazzi, Türkiye Ýnternet Ekosistemi Raporu, http://www.slideshare.net/sertacdoganay/trkiye-nternet-ekosistemi-
analizi-kasm-2013, 11/2013
Kaynak: Mobilike, Madreport 2012-2013 Özel Sayý
Þekil 26. Mobil Ticaretin E-Ticaret Ýçindeki Payý: ABD & Avrupa (Milyar Dolar)
Kaynak: Webrazzi, Türkiye Ýnternet Ekosistemi Raporu, (2013)
Þekil 27. Türkiye'de Mobil ve Mobil Geniþbant Abone Sayýsý

53
Ülkemizde, mobil Ýnternet alanýnda öne çýkan uygulamalar, oyunlar ve Ýnternet
bankacýlýðý olmuþ, mobil alanda uygulama geliþtiren Pozitron, Peak Games gibi firmalar,
sadece Türkiye'de deðil, bölgede, hatta küresel anlamda baþarýlara ulaþmýþtýr. Pozitron'un
2014 baþýnda yaklaþýk 100 milyon Dolar'lýk bir deðerlendirmeyle Monitise'a satýþý bu
alandaki en güncel baþarý öyküsüdür. Bu anlamda hýzla ilerleyen bir ekosistem olsa
da, henüz mobil yazýlým konusunda uzmanlaþmýþ iþgücü yeteri seviyeye ulaþmamýþtýr
ve bu alanda ülkemiz geliþmeye açýktýr.
Mobil alýþkanlýðýn ve trafiðin artmasýyla birlikte e-ticaret sektöründe, mobil üzerinden
yapýlan alýþveriþler de artmýþ, bununla birlikte e-ticaret firmalarý mobil sitelerine ve mobil
uygulamalarýna odaklanarak bu alanda yatýrým yapmaya baþlamýþtýr. Fakat gerek trafik,
gerek kullanýcý alýþkanlýklarý, gerek de tüketicilere sunulan hizmetler ve servisler açýsýndan
geliþmiþ ülkelerle kýyaslandýðýnda daha gidilecek çok yol vardýr.
Deloitte'in bu konuda yaptýðý son araþtýrmaya göre:
• Türkiye nüfusunun sadece %15'inin akýllý telefonu bulunmaktadýr. Bu oran,
geliþmiþ ülkelerin bir hayli gerisinde olmakla beraber, Android iþletim sisteminin
yaygýnlaþmasý ve cihaz sayýsýnýn artmasýyla 2017 yýlýna kadar %40'a ulaþmasý
beklenmektedir.
• Akýllý telefon kullanýcýlarýnýn %22'si telefonlarýný alýþveriþlerine destek amaçlý
olarak telefonlarýný kullanmaktadýr. Öte yandan bu oranýn 2017'de %51'e çýkmasý
beklenmektedir.
o Bu oran elektronik maðazalarýnda %68'lere çýkarken, giyimde %56, gýda
perakendesinde ise %29 civarýnda seyretmektedir.44
Þekil 28. Türkiye'de Mobil Bankacýlýk
44

54
Önümüzdeki yýllarda, yapýlacak yatýrýmlarýn farklý cihazlarý ve fiziksel maðazalarý da
içeren, kullanýcý tecrübesinin tutarlý olduðu bir online-offline ekosistemi yaratmak üzerine
yoðunlaþmasý durumunda, Türkiye'nin perakendenin artan mobil Ýnternet trafiðini ve
perakendedeki mobil etkiyi en etkili yoldan kullanmasýnýn yolu da açýlacaktýr.
1.4.4 Sosyal Medya Kullanýmý
Aktif sosyal medya kullanýmýnýn e-ticarete iki açýdan katkýsý vardýr:
(1) Pazarlama masraflarýnýn azalmasý: Ürün ve hizmet bilgilerinin tüketiciler
arasýnda paylaþýlmasýna, viral etkilerin artarak pazarlama ve tanýtým masraflarýnýn
düþmesine yol açmaktadýr. Çin ve Amerika'da olduðu gibi sosyal medya
kullanýmýnýn ve alýþkanlýðýnýn yüksek olduðu ülkelerde, e-ticaret pazarlarý daha
hýzlý büyümektedir.
(2) Hedef kitleye kolay eriþim: Sosyal medyayý aktif kullanan e-ticaret firmalarý
-özellikle moda dikeyinde- ürün kürasyonuna yoðunlaþarak, paylaþým ve etkileþim
etkilerini artýrmaktadýr. Örneðin, Gilt ve Amazon gibi baþarýlý firmalar, Pinterest
üzerinden takipçilerine ulaþabilmekte, Zappos ve Fab ise Flipboard gibi platformlar
aracýlýðýyla online dergiler çýkarmakta ve içerik üzerinden müþterileriyle baðlantý
kurabilmekte, ek satýþ kanallarý oluþturabilmektedir.
Türkiye, Facebook, Twitter, Foursquare ve Pinterest gibi sosyal aðlarýn kullanýmý
konusunda birçok geliþmiþ pazarla rekabet edebilecek konumdadýr. Facebook'ta dünyada
en fazla kayýtlý kullanýcýsý olan 7. ülke konumundaki ülkemiz45 Twitter'da bu açýdan
onuncu sýrada bulunmaktadýr46. Ayný zamanda Foursquare etkileþimi de son yýllarda
hýzla artan Ýnternet kullanýcýlarý, Pinterest ve Youtube'u da aktif olarak kullanmaktadýr.
Sosyal medyanýn viral özelliðinden faydalanan ve ülkemizde faaliyet gösteren bazý online
perakende markalarý, düþük ilk pazarlama yatýrýmýyla geniþ kitlelere kýsa zamanda
ulaþmayý baþarmýþtýr.
44
Sina Afra, Digital Bosphorus: The State of Turkish eCommerce 2013, http://www.sinaafra.com/digital-bosphorus-
the-state-of-the-turkish-ecommerce-2013, 31/03/2013
45

1.5 Sektörel Etkiler ve E-Ticaret Oranlarý
McKinsey & Company'nin yaptýðý araþtýrmaya göre, Avrupa'da farklý perakende
sektörlerinin Ýnternet'e geçiþ oranýna göre üç farklý kategori gözlemlemek mümkündür:
(1) Maðazada kalanlar, (2) Ýnternete geçmekte olanlar, (3) Ýnternete geçenler.
55
Þekil 29. Türkiye'de Sosyal Medya
Þekil 30. Perakende Sektöründe E-Ticaret Geliþimi

Avrupa'da seyahat ve bilet, müzik, video oyunlarý gibi bazý kategoriler artýk çoðunlukla
Ýnternet'e geçmiþ olup, tekstil, dekorasyon, banka ve sigorta, kitap gibi sektörler de bu
geçiþ sürecini yaþamaktadýr. Türkiye'de ise ev eþyasý, elektronik ürünler ve giyim kategorileri
geçiþ aþamasýnda olup, tamamýyla Ýnternet'e geçen bir sektör olmadýðý görülmektedir.
56
Þekil 31. Türkiye ve Avrupa'da Kategori Bazlý E-Ticaret Yoðunluðu
Ülkemizin ise, tüm sektörler göz önünde bulundurulduðunda e-ticaret penetrasyon
oraný dünyanýn birçok bölgesinin gerisinde kalmasýna raðmen, sektörel bazda bakýldýðýnda
da potansiyelinin yüksek olduðu görülmektedir.
2012 yýlý itibariyle Türkiye'de online satýþlar, toplam perakende satýþlarýnýn %2.1'i
seviyesindedir. Önümüzdeki 4 yýl içinde, e-ticaretin toplam perakende içindeki oranýnýn
giderek artmasý ve 2017 yýlýnda e-ticaret penetrasyonunun 4.2% oranýna ulaþmasý
beklenmektedir.47
Online satýþlar bakýmýndan tüketici elektroniði ilk sýradadýr; tüketici elektroniðini
moda ve tekstil izlemektedir. Öte yandan 2017 yýlýnda, tekstil sektörünün birinciliðe
çýkacaðý ve onu tüketici elektroniðinin takip edeceði öngörülmektedir.
47
Euromonitor, 2013

57
Ayný kategorilerin TÜÝK 2012 araþtýrmasýna göre sonuçlarý aþaðýdaki gibidir:
Þekil 32. Türkiye'de E-Ticaretin Sektör Bazlý Daðýlýmý
Þekil 33. Türkiye'de E-Ticaret Ýçin Tercih Edilen Kategoriler (%)

58
Tüketici elektroniði penetrasyonu, 2008 yýlýndan 2012'ye %3.4'ten %4.7'ye ulaþmýþ,
son yýllarda artýþa geçen tekstil kategorisinde ise %0.2'den %1.9'a gelmiþtir.48 Her iki
sektörde de online satýþlarýn toplam perakende satýþlara olan oraný düþüktür; ancak
henüz dünyada da kendini kanýtlamamýþ olan gýda alanýndaki e-ticarette Türkiye'nin
gideceði çok yol vardýr.
Þekil 34. Dünyada E-Ticaret Penetrasyonu (%)
48
Euromonitor, 2013
Þekil 35. Tüketici Elektroniðinde E-Ticaret Penetrasyonu (%)

59
Þekil 36. Tekstilde E-Ticaret Penetrasyonu (%)
Þekil 37. Gýdada E-Ticaret Penetrasyonu (%)

60
1.6 Giriþimcilik Ekosistemi
Ülkemizde e-ticaretin geliþebilmesi için, giriþimcilik kültürünün yerleþmesi, bunun
için de saðlýklý bir giriþimcilik ekosistemine sahip olunmasý kritik önem taþýmaktadýr.
Kaynak: OECD, Financing High-Growth Firms. The Role of Angel Investors, (2011)
Þekil 38. Ýnternet Ekosistemi
Giriþimcilerin Çeþitliliði Baþarýyý Artýrýyor
Giriþimciler, ekosistemin kalbini oluþturur. Ülkemizde özellikle son yýllarda genç e-
ticaret giriþimcileri ortaya çýkmakta, kurduklarý þirketlerle baþarý hikayeleri yazmaktadýr.
Öte yandan, hem yeni fikirlerin ortaya çýkmasý, hem de uygulanmasý açýsýndan;
• Giriþimcilerin farklý yaþ gruplarýndan gelmesi,
• Erkekler kadar kadýnlarýn da yeni þirket kurmaya teþvik edilmesi,
• Sadece Türkiye'de deðil, bölge ülkelerinde yetiþen genç ve yetenekli giriþimcilerin
ülkemizde yeni þirketler kurmalarý için teþvik edilmesi çok önemlidir.
Kauffmann Enstitüsü'nün ABD'de yaptýðý araþtýrmaya göre, zaman içinde giriþimcilerin
profilleri deðiþmektedir. Son 12 yýlda, 55-64 yaþ arasýndaki giriþimcilerin oraný %14.3'ten
%23.4'e çýkmýþ, yani sadece genç giriþimcilerin deðil, farklý sektörlerde tecrübe sahibi,
uzmanlaþmýþ giriþimcilerin de ortaya çýktýðý ve baþarýlý olduðu görülmüþtür.49
49
OECD, Financing High-Growth Firms. The Role of Angel Investors, 2011

61
Öte yandan, ABD dýþýndan gelen giriþimcilerin oraný da bu süre zarfýnda %13.7'den
%27.1'e çýkmýþtýr.50 Giriþimci kitlesinin kültürel anlamda da çeþitlilik göstermesi, yeni
fikirlerin ortaya çýkmasýný desteklemektedir. Bu veriler doðrultusunda, ABD hükümeti,
günümüzde beyin göçünün hýzlandýrýlmasý ve farklý kökenlere sahip dünya vatandaþlarýnýn
ABD'de giriþimciliðe teþvik edilmesi için çalýþmalarýna devam etmektedir.
50
51
Dünya Bankasý, Ýþ Yapma Kolaylýðý Raporu 2014, http://www.doingbusiness.org/data/exploreeconomies/turkey,
2013
Þekil 39. ABD'de Giriþimcilerin Demografik Daðýlýmý
Giriþimlerin Ortaya Çýkmasý Ýçin Þirket Kurma, Ýþletme ve Kapatma Kolaylýðý
Önemli
Giriþimlerin ortaya çýkmasý ve büyümesi, birçok faktörün yaný sýra, þirket kurma ve
iþletme için saðlanan ortamla da ilgilidir. Dünya Bankasý'nýn ve Uluslararasý Finans
Kuruluþu'nun yaptýðý çalýþmaya göre, Türkiye'nin iþ kurmak ve iþletmeyi kolaylaþtýrmak
yönünde yapmasý gerekenler bulunmaktadýr.
Türkiye, Dünya Bankasý tarafýndan her sene hazýrlanan Ýþ Yapma Kolaylýðý raporuna
göre 189 ülke arasýndan 69. sýradadýr. Ayný raporun iþe baþlama baþlýðý altýnda ise 189
ülke arasýnda 93. sýradadýr.51

62
McKinsey tarafýndan ülkeleri þirket kurmanýn kolaylýðý konusunda nesnel bir þekilde
karþýlaþtýrmak için oluþturulan "Þirket Kurma Kolaylýðý Endeksi"52, diðer ülkelerle
karþýlaþtýrýldýðýnda Türkiye'nin ileride ancak, Ýngiltere ve ABD gibi ülkelerin de gerisinde
olduðunu göstermektedir.53 Bu konu, raporun mevzuat kýsmýnda daha detaylý olarak
incelenmektedir.
52
Endeks, Dünya Bankasý ve IFC kaynaklarýný kullanarak þirket kurma için geçen zaman, gereken prosedür ve
maliyetler gibi ölçütleri harmanlamaktadýr.
53
McKinsey & Company, Bilgi Toplumu Stratejisinin Yenilenmesi Projesi Internet Giriþimciliði ve e-Ticaret Ekseni
Mevcut Durum Raporu, 30/05/2013
Þekil 40. Türkiye'de Þirket Kurma Kolaylýðý

63
Finansman Kaynaklarýnýn Çeþitliliði, Finansmana Eriþim ve Çýkýþ Olanaklarý
Giriþimlerin hayat döngüsünde bulunduðu evreye göre ihtiyacý olan finansmaný
saðlama yollarý aþaðýda belirtilmiþtir:
Þekil 41. Giriþim Evrelerine Göre Uygun Finansman Kaynaklarý
Aile, dostlar ve giriþimciler ilk kurulum için önemlidir
Günümüzde birçok giriþimin ilk sermayesi, giriþimcinin kendisi ve yakýn çevresi
tarafýndan karþýlanmaktadýr.
Melek yatýrýmcýlar, hem bilgi, hem de finansal kaynaklarýyla giriþimi bir sonraki
aþamaya taþýr
Melek yatýrýmcýlar, giriþim fikir aþamasýndayken ya da kurulduktan sonra, ürün
prototipinin oluþturulmasý sürecinin finanse edilmesi ve giriþim sermayesi aþamasýna
getirilmesi noktasýnda devreye girmektedir.
OECD'nin Melek Yatýrýmcýlýk raporuna göre, özellikle geliþmekte olan pazarlarda
giriþimcilik ekosisteminin güçlenebilmesi için melek yatýrýmcýlarýn oynadýðý rol, diðer
finansörlere göre daha önemlidir, çünkü:

64
(1) Melek yatýrýmcýlar, önemli bir finansman kaynaðýdýr: Melek yatýrýmcýlar
melek yatýrýmcý aðlarý bünyesinde toplanmakta, giriþimcilere hem bireysel, hem
de grup olarak finansman sunmaktadýr.
(2) Melek yatýrýmcýlar, giriþimcilere koçluk ve mentorluk yapar: Melek
yatýrýmcýlar, kendi giriþimcilik tecrübelerini, yatýrým yaptýklarý giriþimlere bire bir
aktrabilmekte, giriþimcilerle yakýndan çalýþarak onlara koçluk ve mentorluk
yapabilmektedirler.
Türkiye'de melek yatýrýmcýlýk henüz baþlangýç aþamasýnda
2011 itibariyle Türkiye'de 3'ü üniversitelere baðlý olan 8 melek aðý ve 2011 yýlýnda
kurulmuþ olan "Melek Yatýrýmcýlar Derneði" adý altýnda bir melek birliði faaliyet
göstermektedir.54 Ayrýca, Galata Business Angels gibi yerel bir melek yatýrýmcý aðýyla
birlikte, Keiretsu Forum gibi uluslararasý, prestijli bir melek yatýrýmcý aðýna kayýtlý melek
yatýrýmcýlarýn bulunmasý, Türkiye'nin Ýnternet ve e-ticaret giriþimciliðindeki potansiyelini
ortaya koymaktadýr.
Kýsa bir süre önce yayýnlanan Bireysel Katýlým Sermayesi Yönetmeliði sayesinde,
akredite olan melek yatýrýmcýlarýn hýzlý büyüyen giriþimlere yatýrým yapmasý, vergi
indirimleriyle de teþvik edilmeye baþlanmýþtýr.
Þekil 42. Melek Yatýrýmcýlýðý Aðý Sayýsýnýn Nüfusa Oraný (2010)
54
Mevcut Durum Raporu, 30.05.2013

65
Giriþimlerin finansman kaynaklarýna kolay ulaþmasý, büyümelerini hýzlandýrmak, yeni
müþteri kitlelerine ulaþmak, ürün ve hizmetlerini geliþtirmek ve yeni pazarlara açýlmak
için çok büyük bir önem teþkil etmektedir. Bunun yaný sýra, giriþimlerin belli bir büyüklüðe
geldikten sonra, hem stratejik alýcýlar tarafýndan satýn alýnmasý, hem de halka açýlabilmesi,
giriþimin içinde bulunduðu ekosistemin geliþmesini ve yeni yatýrýmcýlarýn piyasaya
girmesini de tetiklemektedir. Bu açýdan bakýldýðýnda, 2011 yýlý Türkiye Internet giriþimciliði
ekosistemi açýsýndan çok önemli bir yýl olmuþtur. Amazon, Intel Capital, Tiger Global,
Giriþim sermayeleri, giriþimcilik ekosisteminin en önemli öðelerindendir
Giriþim sermayeleri, profesyonel ortaklar tarafýndan, hýzlý büyüyen sektörlerdeki
yüksek teknoloji iþlerine yatýrmak üzere yönetilen fonlardýr. Giriþim sermayeleri, genç,
yüksek teknoloji iþleri için önemli finansman kaynaklarýdýr ve geçtiðimiz 50 yýl içinde
dünyada bilgi ve iletiþim teknolojleri, biyoteknoloji ve yenilenebilir enerji sektörlerinin
geliþmesinde büyük katkýda bulunmuþtur.
Türkiye'de, profesyonel ekipler tarafýndan yönetilen giriþim sermayeleri, özellikle
son yýllarda aktivitelerini artýrsa da, henüz giriþimcilik ekosisteminin geliþmesini, baþarýlý
giriþimlerin ortaya çýkmasýný saðlayacak yeterli miktarda finansman saðlayýcýsý
bulunmamaktadýr. 2010-11 yýlýnda çeþitli Ýnternet ve e-ticaret firmalarýnýn küresel
oyunculara satýlmasýyla birlikte uluslararasý giriþim fonlarýnýn Türkiye'ye giriþi hýzlanmýþtýr,
ancak 2012-13 yýllarýnda ayný ivme gözlenmemektedir.
Þekil 43. Finansman Saðlama Kolaylýðý

66
Devletin rolü, giriþimcilik ekosisteminin geliþmesi için çok önemlidir
Devlet, giriþimcilik ekosisteminin geliþmesine birçok þekilde katkýda bulunabilir:
• Regülasyon bariyerlerini kaldýrarak,
• Borçlanmanýn kolaylaþmasýný saðlayarak,
• Kredi ve kredi garantileriyle,
• Hibelerle,
• Öz kaynak finansmanýný destekleyerek,
• Vergi teþvikleri saðlayarak.
Þekil 44. 2011 Yýlý E-Ticaret Yatýrýmlarý
Kleiner Perkins Caufield Byers gibi þirketlerin ve fonlarýn yatýrýmlarýnýn yaný sýra, Naspers
grubunun Markafoni'yi satýn almasý, Türkiye Internet giriþimciliði ve e-ticaret sektörü
açýsýndan büyük önem taþýmaktadýr. 2011 yýlýndan sonra, yeni giriþimlerin oluþma hýzý
artmýþ, piyasaya yeni yatýrýmcýlar da girmeye baþlamýþtýr.

67
Devletler, ortak yatýrým fonlarý ve fonlarýn fonu gibi yapýlar aracýlýðýyla, giriþimciliðin
desteklenmesini ve giriþimlerin finansman bulmasýný saðlamaktadýr. Giriþimcilik ekosisteminin
geliþmesinde devletin ciddi katkýlarýnýn olduðu Ýsrail, Finlandiya, Ýsveç, ABD ve Ýngiltere
gibi ülkelerde, 2000'lerin baþýndan beri pek çok ortak yatýrým fonu faaliyet göstermektedir.
CIA'in yatýrým kolu In-Q-Tel
CIA'in yatýrým kolu In-Q-Tel, uzun süredir giriþim sermayesi þirketi niteliðinde yatýrýmlar
yapmaktadýr. 37 milyon Dolar ile kurulan fon, kuruluþundan bu yana 150’nin üstünde
þirkete ve teknolojiye yatýrým yapmýþtýr. In-Q-Tel'in emniyet, istihbarat veya benzeri
hassas teknolojileri ile ilgili birçok alanda baþarýlý yatýrýmlarý bulunmaktadýr.
In-Q-Tel'in desteklediði teknolojiler ülke yararýna sonuçlar göstermiþtir: Günümüzde
yaygýn olarak kullanýlan Google Earth teknolojisini bulan ve Google tarafýndan satýn
alýnan Keyhole isimli þirket, In-Q-Tel portföyünde bulunan giriþimlerden bir tanesidir.55
DARPA, ABD Savunma Bakanlýðý Ýleri Araþtýrma Projeleri Ajansý
ABD Savunma Bakanlýðý Ýleri Araþtýrma Projeleri Ajansý, özellikle giriþimcilik ve Ar-
Ge eksenlerinin kesiþiminde olan bir devlet ajansýdýr. The Defense Advanced Research
Projects Agency (DARPA), ordu tarafýndan kullanýlmak üzere, yeni teknolojiler üretmekle
sorumludur. DARPA, pek çok üniversiteye saðladýðý finansman aracýlýðýyla, bugünkü
anlamýyla Ýnternet'in oluþumunu saðlamýþ, Unix ve TCP/IP'yi de içeren birçok geliþtirme
projesine katkýda bulunmuþtur.
Yozma Fonu, Ýsrail'in Ýnternet giriþimciliðini destekleme aracý
Ýsrail devletinin erken seviye teknoloji firmalarýna yatýrým yapacak olan giriþim
sermayelerine yatýrým yapmasý amacýyla kurduðu Yozma Fonu sayesinde yüksek teknoloji
ve AR&GE konularýnda ortaya çýkan yeni yüksek teknoloji þirketleri, hem ulusal, hem
de uluslararasý giriþim fonlarýnýn ilgisini artýrmýþtýr. Yozma Fonu, giriþimcilik alanýnda
devlet katkýsý bakýmýndan bir baþarý hikayesidir:
55
Sina Afra, Türkiye'nin Önündeki Fýrsat Penceresi: Ýnternet ve Türkiye'nin Yapmasý Gerekenler,
http://www.sinaafra.com/turkiyenin-onundeki-firsat-penceresi-internet-ve-turkiyenin-yapabilecekleri, 12/10/2013

• Yozma ile kurulan 10 fondan 8'i devlet hisselerini satýn alma imkanýný kullanmýþ,
• Yozma kapsamýnda kamu seçtiði þirketlere de yatýrým yapýlabilme imkanýný kullanarak
kamu-özel giriþimine iyi bir örnek oluþturmuþ,
• Kamunun seçtiði þirketlerden %60'ý (15 þirketten 9'u) satýn alýnmýþ veya halka
açýlmýþ,
• Yozma kuruluþundan dört yýl sonra ilk yatýrýlan 100 milyon Dolar'dan daha fazla
bir miktarla özelleþtirilerek devlet kasasýna girdi saðlanmýþtýr.56
Türkiye'de Devletin Fonlama Anlamýnda Etkisi ve Katkýsý Geliþtirilmeye Açýk
Türkiye'de giriþimlere KOSGEB, Bilim Teknoloji ve Sanayi Bakanlýðý, TÜBÝTAK,
Türkiye Odalar ve Borsalar Birliði, Kalkýnma Bakanlýðý'na baðlý Bölgesel Kalkýnma
Ajanslarý ve Ekonomi Bakanlýðý aracýlýðýyla destek saðlanmaktadýr.
56
McKinsey & Company, Bilgi Toplumu Stratejisinin Yenilenmesi Projesi Ýhtiyaç Tespiti ve Öneriler Raporu,
28/08/2013
68
Þekil 45. KOSGEB ve Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlýðý ve Ekonomi Bakanlýðý
Tarafýndan Saðlanan Destekler

69
Yatýrým Çýkýþ Olanaklarý, Finansman Saðlayýcýlarýn Kararýný En Temelden Etkiler
Yatýrýmcýlarýn yaptýklarý yatýrýmýn geri dönüþünü alabilmeleri ve ülkenin giriþimcilik
ekosistemine olan iþtahlarýnýn üst seviyede kalabilmesi için, yatýrým çýkýþ olanaklarýnýn
çeþitliliði önemlidir.
Örneðin, Avrupa'da, 2010 yýlýnda giriþim sermayeleri tarafýndan yapýlan çýkýþlarýn
%41.2'si, ayný ya da benzer sektörde faaliyet gösteren büyük þirketlere satýþ þeklinde,
%13.7'lik çok önemli bir kýsmýysa giriþimin sermaye piyasalarý aracýlýðýyla halka açýlmasýyla
gerçekleþmiþtir.57
57
58
Yapýlan baþka bir incelemeye göre de, geçtiðimiz 20 yýl boyunca kurulan yaklaþýk
12 bin giriþimin;
• %33'ü baþka bir firma tarafýndan satýn alýnmýþ,
• %18'i baþarýsýz olmuþ ve kapanmýþ,
• %14'ü halka arz edilmiþ,
• %35'i faliyetine devam etmektedir.58
Þekil 46. Avrupa'da 2010 Yýlýndaki VC Çýkýþlarý

70
Teknoloji Borsasý
Çýkýþ olanaklarýndan biri de, hýzlý büyüyen teknoloji þirketlerinin iþlem görebileceði
bir borsadýr. Benzer özellikteki menkul kýymetler borsalarý, dünyanýn farklý ülkelerinde
bulunmaktadýr: Örneðin, ABD'deki NASDAQ, ya da Ýngiltere'deki LSE'nin AIM borsasý,
daha küçük çaplý, henüz karlý olmayan, ancak yüksek hýzla büyüyen giriþimlerin sermaye
piyasalarýna açýlabilmesini saðlamaktadýr. Bununla birlikte, bu ülkelerde e-ticaret ve
yüksek teknoloji gibi alanlarda faaliyet gösteren þirketlere olan yatýrýmcý iþtahý da otomatik
olarak yükselmektedir.
Amazon ve ASOS gibi, günümüzde dünyadaki e-ticaret sektörünü yönlendiren halka
açýk firmalar, hayat döngülerinin nispeten erken bir noktasýnda halka açýlarak sermaye
giriþi saðlamýþ, yatýrýmcýlarý yatýrýmlarýnýn geri dönüþünü almýþ, hem de sürdürülebilir
büyüme adýna birçok avantaj yakalamýþtýr.
Eðitim, Giriþimcilik Ekosistemindeki Tüm Paydaþlarýn Geliþimi Ýçin Çok Önemlidir
Giriþimcilik kültürünün oluþmasý, yeni teknolojilerin ortaya çýkmasý ve giriþimcilerin
desteklenmesi açýsýndan eðitimin rolü çok büyüktür. Giriþimcilik ekosistemi güçlü olan
ülkelerin bu noktada olmasýnýn en temel sebeplerinden biri de, eðitime verdikleri önem
Þekil 47. 1991 - 2000 Arasý Çýkýþlar

71
ve bu konuda yaptýklarý yatýrýmdýr. Son dönemlerde ülkemizde giriþimcilik üzerine
eðitimler artsa da, hem tüketicilerin dijital okuryazarlýðý, hem de giriþimci ve yatýrýmcýlarýn
bilgi ve tecrübe seviyesi anlamýnda geliþim alaný bulunmaktadýr.
Dijital okuryazarlýk ve güven algýsý
E-ticaretin yaygýnlaþabilmesi için, hem tüketicilerin hem de kurumsal kullanýcýlarýn
e-ticaret'in faydalarýný görmeleri ve e-ticaret kullaným alýþkanlýklarý geliþtirmeleri gereklidir.
Bu doðrultuda, e-ticaretle ilgili bilgilendirici faaliyetler, devletle birlikte özel sektörün
de sorumluluðundadýr.
Örgün eðitimde bilgisayar ve Ýnternet kullanýmýnýn yaygýnlaþmasý, dijital okuryazarlýk
seviyesini artýrmaktadýr. Güney Kore, ABD, Kanada gibi ülkelerde bu konuda olumlu
örnekler görülmektedir. Öðrenciler, araþtýrma yapmak, rapor yazmak ve sunum yapmak
için Ýnternet'ten faydalanmakta ve dijital kaynaklarý deðerlendirmektedir. Ayný zamanda,
devletler proaktif bir þekilde dijital okuryazarlýðýn geliþtirilmesi için çalýþmalar da
yapmaktadýr. Güney Kore'de, 2000'li yýllarýn baþýnda 13 milyon kiþiye dijital okuryazarlýk
eðitimi verilmiþ, bu eðitimlerin etkisiyle 5 yýl içinde Ýnternet kullanma oraný 2.5 kat
artarak %30 seviyelerine ulaþmýþtýr.59
Dijital okuryazarlýkta mevcut durum
TÜÝK'in 2013 yýlýnda Ýnternet eriþimi bulunmayan evlerde yaptýðý ankette, katýlýmcýlarýn:
• %35.7'si hanede kimsenin internet kullanmasýna gerek olmadýðýný,
• %20.3'ü Ýnterneti kullanmayý yeterince bilmediðini,
• %12.1'i ise Ýnternetin hakkýnda hiçbir fikri olmadýðýný belirtmiþtir.60
Ýnternet kullanýcýlarý arasýnda yapýlan araþtýrmalarda ise Türkiye'de Ýnternet eriþim
oranlarýnýn, özellikle deðiþik yaþ gruplarýnda ve cinsiyetlere göre büyük farklýlýklar
gösterdiði görülmüþtür:
• 16-24 yaþ arasýndaki nüfusun %68'i (geliþmiþ ülkelerde %90'ýn üzerinde), 35-45 yaþ
arasýndakilerin %43'ü ve 55 yaþ ve üzerindekilerin de %12'si Ýnternet kullanmýþtýr.
• Ýnternet kullanýcýlarý arasýnda e-ticaret yapanlarýn sayýsý da geliþmiþ ülkelere göre
düþük kalmýþtýr (%27). Ýnternet kullanýcýlarýnýn yaþ ortalamasýnýn düþük olmasý ve
bu genç topluluðun alýþveriþ yapacak gelire sahip olmamasý veya satýn alma
konusunda karar verici yaþta olmamasý da bunda büyük bir etkendir.16-24 yaþ
grubunda Ýnternet kullanan erkeklerin oraný %81 iken, kadýnlarda bu oran %55'te
kalmýþtýr.61
59
60
TÜÝK (2013), Hanehalký Biliþim Teknolojileri Kullaným Araþtýrmasý, "Evden Ýnternet eriþim imkaný olmayan
hane oraný ve nedenleri"
61
28/08/2013

72
Kurumsal açýdan bakýldýðýnda ise pekçok KOBÝ sahibinin Ýnternette satýþ olanaklarýndan
ve bunlarýn þirketlerine saðlayacaklarý olanaklardan haberdar olmadýðý, olsa bile
pekçoðunun Ýnternetten satýþ yapmak için gerekli becerilere sahip olmadýðý görülmektedir.
Güven algýsýnýn geliþtirilmesi pazara yeni tüketicilerin girmesini saðlayacaktýr
Tüketicilerin bilgi seviyesinin yaný sýra, e-ticarete karþý duyduklarý güven de e-ticaret
sektörünün büyüklüðünü ve giriþimcilik ekosisteminin geliþmiþliðini doðrudan etkilemektedir.
TÜÝK'in hazýrladýðý Hanehalký Biliþim Teknolojileri Kullaným Araþtýrmasý'nda, tüketicilerin
%30'u güvenlik, %20'si gizlilik endiþeleri belirtmektedir.62
Türkiye'de bu algýyý deðiþtirmek için çalýþmalar yapýlmaktadýr. Örneðin:
• Avrupa ve ABD gibi pazarlarda SSL (Secure Sockets Layer) teknolojisi, bir standart
hale gelmiþtir ve web siteleri ödeme sistemlerinde bu güvenlik teknolojisini
kullandýklarýný belirtmeye bile gerek duymamaktadýr. Öte yandan, ülkemizde SSL
kullanan e-ticaret iþletmeleri, tüketicilerin zihinlerindeki güven algýlarýný güçlendirmek
için kullandýklarý bu teknolojinin tanýtýmýný yapmak durumunda kalmaktadýr.
• Türkiye güvenlik konusunda geliþtirilen SET, 3D Secure gibi protokol ve hizmetleri
yakýndan izlemekte ve uygulamaktadýr. Hatta BKM ve bankalarýn birlikte geliþtirdiði
ulusal dijital cüzdan BKM Express ile kendi güvenli çözümlerini hazýrlamýþtýr.
• Türkiye'de, BKM Express son zamanlarda yaptýðý tanýtýmlarla bu algýyý deðiþtirmek
için çalýþmýþtýr, ancak özel sektörün devletle bir arada benzer çalýþmalarý
gerçekleþtirmesi algýnýn geliþtirilmesi için daha faydalý olabilecektir.
Giriþimcilerin Eðitimi
Örgün eðitimde giriþimcilik eðitimi
Dünyada, geliþmiþ giriþimcilik ekosistemine sahip olan ülkelerde, örgün eðitimde
öðrencilerin giriþimcilik kültürü edinmesi hedeflenmektedir. Ayrýca, üniversitelerde de,
hem derslerde, hem de ders dýþý aktivitelerde farklý þekillerde giriþimcilik desteklenmekte
ve giriþimcilik üzerine eðitimler verilmektedir.
Öte yandan, üniversitelerin rolü, sadece giriþimcilik eðitimi vermek deðil, ayný
zamanda ekosistemin geliþmesini de saðlamaktýr. Dünyada bu alanda en önemli
üniversitelerden biri, Silikon Vadisi'nin merkezindeki Stanford Üniversitesi'dir.
62
Boston Consulting Group, Türkiye Internet Ekonomisi Raporu, 03/2013

73
2011 yýlýnda dünyanýn en büyük giriþim fonlarýndan biri olan Sequoia Capital tarafýndan
yapýlan araþtýrmaya göre, dünya üzerinde hali hazýrda faaliyet gösteren 39,900 þirketin
kökeni bir þekilde Stanford Üniversitesi'ne dayanmaktadýr. Bu þirketler þimdiye dek 2.7
trilyon Dolarlýk ciro elde etmiþ ve toplamda 5.4 milyon insana istihdam saðlamýþtýr. Ayný
zamanda, bu araþtýrma sonuçlarýna göre, Stanford mezunlarýnýn %29'u giriþimcilik, %32'si
yatýrýmcýlýk ile ilgilenmiþ, %55'i ise Stanford'da, üniversitenin giriþimcilikle yakýn ilgisinden
dolayý okuduðunu belirtmiþtir.63
Stanford Üniversitesi'ni diðer üniversitelerden farklý kýlan en temel özellik, öðrencilerin
aldýðý genel kültür eðitimi ve içinde bulunduðu, düþünce özgürlüðünü, yaratýcýlýðý ve
takým çalýþmasýný destekleyici kendine has atmosferdir. Stanford Üniversitesi'nin sunmuþ
olduðu, yapýlandýrýlmýþ eðitim programlarý da bu anlayýþýn baþka bir parçasýdýr. Üniversite
bünyesinde faaliyet gösteren birçok enstitü ve fakülte, giriþimciliði ve giriþimcilik fikirlerini
birçok farklý programýna dahil etmiþ, farklý bölümlerdeki öðrencilerin, bu atmosfer ve
görüþ zenginliði içinde yetiþmesini saðlamýþtýr.
Stanford Üniversitesi, sadece giriþimciliðin teorik anlamda geliþtirilmesi için uygun
bir yer deðildir. Ayný zamanda, fikirlerin ve teknolojilerin ortaya çýkýp ürün haline gelmesi
için de giriþimcilere ciddi destekler sunmaktadýr. Örneðin, Teknoloji Lisanslama Ofisi,
öðrenciler ve öðretim görevlileri tarafýndan bulunan teknolojierlin fikri mülkiyet haklarýnýn
korunmasý, teknolojilerin lisanslanmasý gibi birçok önemli konuda giriþimcilere destek
olmaktadýr.
Türkiye'de üniversite eðitiminde giriþimcilik geliþime açýk
Ülkemizde bulunan 139 üniversitenin (94 devlet ve 45 vakýf) %55'inde giriþimcilik
dersleri verilmektedir. Bu programlarýn %69'unu da ön lisans programlarýnda verilen
eðitimler oluþturmaktadýr:64 Henüz lisans ve yüksek lisans seviyesinde giriþimcilik eðitimi
yeterli yaygýnlýkta deðildir.
Giriþimcilik eðitiminin yaný sýra, üniversitelerdeki giriþimcilik merkezleri, öðrencilerin
giriþimci olmasýný desteklemekte, onlarýn bu konudaki eksiklerini gidermeleri için gerekli
eðitim ve koçluk programlarý sunmaktadýr.
Fakat, gerek teknoloji ofisleri, gerek finansman, gerekse fikri mülkiyet haklarý
konusunda eksiklikler bulunmaktadýr.
63
Stanford University. Impact: Stanford University's Economic Impact via Innovation and Entrepreneurship,
http://engineering.stanford.edu/sites/default/files/Stanford_Innovation_Survey_Executive_Summary_Oct2012_3.pdf,
10/2012
64
McKinsey & Company, Bilgi Toplumu Stratejisinin Yenilenmesi Projesi Internet Giriþimciliði ve e-Ticaret Ekseni
Mevcut Durum Raporu, 30/05/2013 (Üniversite sayýsý ile program ve ders oranlarý Aralýk 2010 tarihli verilere
dayanmaktadýr.)

74
Kaynak: McKinsey & Company, Bilgi Toplumu Stratejisinin Yenilenme Projesi, Ýnternet Giriþimciliði ve eTicaret
ekseni Mevcut Durum Raporu
Þekil 49. Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlýðý Üniversiteler Arasý Giriþimcilik
ve Yenilikçilik Endeksi
Þekil 48. Üniversitelerdeki Giriþimcilik Merkezleri

75
Sürekli eðitim
Giriþimcilik eðitiminde örgün eðitimin yaný sýra, okul sonrasý eðitimin önemi büyüktür.
Giriþimciler, içinde bulunduklarý sektörle ilgili yoðun tecrübeye sahip olsalar da, hýzla
büyüyen ve deðiþen bir ortamda iþ modelleri geliþtirmek ve iþlerini yönetmek konusunda
desteðe ihtiyaç duyabilmektedir. Bu destek, hem formal eðitim programlarýndan, hem
de giriþimci - yatýrýmcý arasýnda kurulan mentorluk / koçluk iliþkileri sayesinde alýnabilir.
KOSGEB'in uygulamalý giriþimcilik eðitimleri Þekil 50'de yer almaktadýr. Okul dýþý
giriþimcilik eðitimi konusunda lider bir kuruluþ olarak Etohum’un da kapsamlý programlarý
bulunmaktadýr.
Þekil 50. KOSGEB Uygulamalý Giriþimcilik Eðitimleri

Ýnkübatörler ve Hýzlandýrýcýlar
Ýnkübatörler ve hýzlandýrýcýlar, giriþimlerin fikir aþamasýndan itibaren, iþ planý noktasýna
getirilmesine, þirket kurulmasýna, yatýrým bulunmasýna, fikrin prototip aþamasýna doðru
gitmesine yardýmcý olan yapýlardýr. Giriþimlere belli bir hisse karþýlýðýnda, insan kaynaklarý,
hukuk, muhasebe, bilgi teknolojileri gibi konularda destek ve danýþmanlýk verirler.
Giriþimcilik kültürünün yerleþtirilmesi, parlak fikirlerin desteklenmesi ve bu fikirlerin
fizibilitelerinin gerçekleþtilerek birer iþ modeline dönüþtürülmesi açýsýndan çok büyük
önem teþkil eden inkübatörlerin ve hýzlandýrýcýlarýn artmasý, ekosistemin geliþmesi ve
yeni baþarýlý giriþimlerin ortaya çýkabilmesi için kritik önem taþýmaktadýr.
Dünyada bu konudaki en önemli organizasyonlar ABD merkezli 500 Startups ve Y
Combintator'dur. Türkiye'deki programlar arasýnda öne çýkanlar ise Etohum, Giriþim
Fabrikasý (Özyeðin Üniversitesi), Garaj (TOBB-ETU) ve Viveka (Bilkent Üniversitesi)
olarak sýralanabilir. Diðer yeni baþlayan hýzlandýrýcýlar arasýnda Koç Üniversitesi, Sabancý
Üniversitesi, Þehir Üniversitesi hýzlandýrma programlarý ve Türk Telekom'un Pilott'dur.
Yatýrýmcýlarýn eðitimi
Melek yatýrýmcý olmak isteyen yatýrýmcýlarýn giriþimcilerin ihtiyaçlarýný anlayabilmesi,
onlara mentorluk yapabilmesi ve bu konuda baþarýlý olabilmesi için eðitim ve mentorluk
almalarý çok faydalý olmaktadýr. Bu eðitim programlarý, akademik çerçevede
gerçekleþmemekte, genellikle sektörün içinden ve melek yatýrýmcýlýk konusunda tecrübesi
olan kiþiler tarafýndan çalýþtaylar ve bire bir mentorluk þeklinde hayata geçmektedir.
Bireysel Katýlým Sermayesi Yönetmeliði'nde, yatýrýmcýlarýn akredite melek yatýrýmcý
olabilmeleri için bir aða üye olmalarý ve kendi profesyonel yaþamlarýnda belli bir tecrübeye
sahip olmalarý gerekliliði, eðitimin önemini çok güzel bir þekilde yansýtmaktadýr.
1.7 Mevzuat
1.7.1 Ýnternet Giriþimciliði Ýle Ýlgili Mevzuat
Þirket kurmak ve kapatmanýn kolaylýðý, Ýnternet giriþimciliðini doðrudan etkilemekte,
e-ticaret ekosisteminin geliþimini ise dolaylý olarak etkilemektedir. Bu konuyla alakalý
hususlar aþaðýda sýralanmýþtýr:
• Þirket kurmayla ilgili prosedür, masraflar ve þirket kurmak için geçen ortalama süre,
• Giriþimlere yetenekli istihdam kaynaðýnýn saðlanmasý ve bu kaynaðýn sadakatinin
saðlanmasý,
• Hissedar ve azýnlýk haklarý ve sözleþmelerle belirlenen iþ yapýþ þekillerinden oluþan
ihtilaflarýn ortalama çözüm süresi,
• Þirket kapatmayla ilgili prosedür ve iflas durumunda alacaklýlarýn haklarýnýn
korunmasý.
76

Yeni þirket kurma prosedürleri ve kurulum süresi açýsýndan, Türkiye benzer
geliþmiþlikteki ülkelere göre daha iyi durumdadýr.
77
Yeni 6102 sayýlý Türk Ticaret Kanunu'yla birlikte, þirketlerin hukuki yapýlarý konusuna
da açýklýk getirilmiþ, Anonim Þirketleri'nin kurulumu kolaylaþtýrýlarak, özellikle giriþimlerin
operasyonel konularda yatýrýmcýlarýn da haklarý korunacak þekilde yapýlandýrýlmasý
saðlanmýþtýr.
Bunun yaný sýra 6102 Sayýlý Türk Ticaret Kanunu ile sermaye koyma borcuna iliþkin
olarak getirilen ve eski Türk Ticaret Kanunu'nda yer almayan bir düzenleme uyarýnca
"fikri mülkiyet haklarý" ve "haklý olarak kullanýlan devredilebilir elektronik ortamlar,
alanlar, adlar ve iþaretler gibi deðerler" þirkete ayni sermaye olarak konulabilir.
"Fikri mülkiyet haklarý" ve "haklý olarak kullanýlan devredilebilir elektronik ortamlar,
alanlar, adlar ve iþaretler" gibi deðerlerin yeni düzenleme ile sermaye olarak þirkete
koyulabilecek olmasý internet giriþimciliði bakýmýndan önemli bir geliþmedir. Zira söz
konusu düzenleme iþ hayatýna yeni atýlan ve e-ticaret ile ilgili gelecek vaat eden bilgi
ve iletiþim teknolojileri donanýmýna sahip genç yatýrýmcýlarýn ve e-ticaret sektörüne
sermaye koymak sureti ile yatýrým yapmak isteyen yatýrýmcýlarýn dengeli bir ortaklýk
Kaynak: McKinsey & Company, Bilgi Toplumu Stratejisinin Yenilenmesi Projesi Ýhtiyaç Tespiti ve Öneriler Raporu,
(2013)
Þekil 51. Þirket Kurma Kolaylýðý

78
yapýsýnda buluþmasýna olanak saðlayabilecektir. Bu düzenleme ile e-ticaret alanýnda
faaliyet gösteren bir þirketin aslýnda en önemli sermayesi olan "fikri ürün" ve "elektronik
ortamlar, alanlar, adlar" da artýk sermaye olarak þirkete koyulabilecektir ve bu yolla
hissedarlýk yapýsý bakýmýndan "fikir" ve "sermaye" dengeli bir yapýya sahip olabilecektir.
Türk Ticaret Kanunu'nun þirket kurulmasýna yönelik hükümleri açýk da olsa e-ticaret
sektöründe faaliyet göstermek isteyen giriþimciler için uygulanmasý gereken operasyonel
süreçlerin ve sonrasýnda karþýlaþýlabilecek risklerin açýklandýðý rehberlerin oluþturulmasý
ve bunlarýn oluþturulma ve yayýnlanma aþamalarýnda STK'larla iþbirliði içinde olunmasý
hem e-ticaret sektöründe faaliyet göstermeyi planlayan giriþimciler için hem de sektördeki
bilinci ve hareketliliði artýrmak açýsýndan faydalý olacaktýr.
Hisse opsiyonlarý düzenlemeleri yetersizdir
Ýnternet ekosisteminin geliþimi için, özellikle henüz yeterli gelir elde etmeyen
þirketlerde kalifiye çalýþanlarýn yer almasýnýn saðlanabilmesi, onlarýn motive edilebilmesi
ve uzun dönemli sadakat yaratýlmasý için faydalý olan, ABD ve Avrupa'da sýkça görülen
hisse opsiyonlarý da giriþimcilik ekosisteminin saðlýklý bir þekilde çalýþmasý için kritiktir.
Ancak, yeni Türk Ticaret Kanunu'nda hisse opsiyonlarýna yer verilmiþ olmasýna raðmen,
henüz vergilendirme boyutu Vergi Usul Kanunu'nda tam olarak çözüme ulaþtýrýlmamýþtýr.
Dolayýsýyla, ABD ve Avrupa Birliði uygulamalarý analiz edilerek bu uygulamalarýn sektör
bakýmýndan etkinlik saðlayacak þekilde geliþtirilebilmesi için mevzuatta yapýlacak
deðiþiklikler ve oluþturulacak yeni düzenlemelere katký saðlanmasý, kamu bazýnda bu
adýmlarýn atýlmasýnda öncülük edilmesi ekosistemin geliþimi bakýmýndan önem arz
etmektedir.
Yetenekli yabancýlarýn çalýþmasý veya iþ kurmasýnda zorluklar vardýr
Ýnternet ekonomisinin geliþimini hýzlandýrma konusunda, geliþmiþ ülkelerden gelecek
yatýrýmcý ve yetenekli iþgücünün katkýsý faydalý olacaktýr. Ancak, yetenekli yabancýlarýn
Türkiye'ye gelip çalýþmasý veya iþ kurmasý konusunda ciddi zorluklar bulunmaktadýr.
Örneðin, Soundcloud'un kurucularý Ýsveçli'dir, ancak güçlü ekosisteminden ötürü,
þirketlerini Berlin'e taþýmýþ ve giriþimi orada büyütmeyi tercih etmiþtir. Bu nedenle gerek
çalýþanlar için çalýþma ve oturma izni, gerekse yatýrýmcýlar ve þirket kurmak isteyenler
için yapýlacak düzenlemelerle bu süreci kolaylaþtýrmak, ekosistemin geliþmesi adýna
olumlu bir adým olacaktýr.
Bu kapsamda, yabancý yatýrýmcý ve giriþimcilerin iþ hukukundan doðan sorunlarý göz
önünde bulundurulmalý, bu hususta kolaylýklar ve halihazýrda baþarýya ulaþmýþ düzenlemeler
(oturma ve çalýþma izni alýnmasýnda öncelik ve hýzlý süreçler gibi) getiren ülke örneði

olarak, Almanya'daki mevzuat Türkiye e-ticaret sektörü için kritik önem arz eden hususlar
göz önünde bulundurularak analiz edilmeli ve bu düzenlemelerin Türk hukukuna
aktarýlmasý için gerekli adýmlar atýlmalýdýr.
Hissedarlar arasý iliþkinin düzenlenmesi yetersizdir
Hissedarlar arasý iliþkiler, genellikle Pay Sahipleri Sözleþmesi'yle korunmaktadýr.
Ancak, yeni Türk Ticaret Kanunu ile hissedarlar arasý iliþkilerin ne kadarýnýn ana
sözleþmeye yansýyacaðý konusuna ciddi sýnýrlamalar getirilmiþtir. Bu sebepten, genelde
hissedarlar arasýnda tanýmlanan bu haklar genellikle nisbi yeni sözleþmesel hak olarak
kalmaktadýr ve þirket dokümanlarýna yansýyamamaktadýr.
Azýnlýk hissedarlar yeteri kadar korunmamaktadýr
Ýnternet giriþimciliðinin geliþebilmesi için gerekli olan melek yatýrýmcýlar ve giriþim
sermayeleri, yaptýklarý yatýrýmlarda azýnlýk hisselere sahip olduðu için, azýnlýk hisse
sahiplerinin korunmasýyla ilgili kurallar, giriþimciliðin geliþmesi için kritik önem taþýmaktadýr.
Ancak Türkiye'de azýnlýk hissedarlarýnýn korunmasýna dair mevzuat, henüz geliþmiþ
ülkelerin çok gerisindedir. Yatýrýmcý ve giriþimcilerin desteklenmesi ve bu baðlamdaki
etkinliklerinin arttýrýlmasý için atýlmasý gereken adýmlardan birisi de mevzuattaki bu
eksikliklerin giderilebilmesi için gerekli deðiþikliklerin yapýlmasýnýn saðlanmasýdýr.
79
Þekil 52. Türkiye'de Yatýrýmcý Koruma Durumu

Ýflas konusundaki mevzuat karmaþýktýr ve kendi içinde çeliþkiler vardýr
Þirketin kapanmasý konusundaki prosedürlerin karmaþýklýðýyla birlikte, Türkiye'de
iflas konusundaki mevzuat çok karmaþýktýr ve kendi içinde çeliþkiler içermektedir. Bu
sebepten ötürü, örneðin alacaklýlarýn iflas sonrasý alacaklarýný alma süresi 3.3 yýl olup,
birçok geliþmekte olan ülkenin dahi gerisinde kalmýþtýr.
Türkiye’deki iflas mevzuatýnýn yaratabileceði olasý sorunlar sektördeki aktörlerin ticari
faaliyetlerini ve dolayýsýyla e-ticaret sektörünün geliþimini engelleyebileceðinden
mevzuattaki söz konusu çeliþkilerin ortadan kaldýrýlmasý ve uygulama ve süreçlerin
geliþmiþ ülkeler düzeyine getirilmesi için adýmlarýn atýlmasý önemlidir. Bunun yaný sýra,
þirket kurulmasý süreçlerindeki önerimize benzer þekilde, prosedürleri ve süreçleri
uygulama bazýnda açýklayan rehberlerin hazýrlanmasý ve bunlarýn kamuoyu ile
paylaþýlmasýnda ilgili STK'larla iþbirliði yapýlmasý faydalý olacaktýr.
80
Þekil 53. Türkiye'de Ýflas Durumu Mevzuatý

81
1.7.2 E-Ticaret Ýle Ýlgili Mevzuat
E-ticaret, kendine özgü unsurlarý dolayýsýyla özel düzenleme ihtiyaçlarý olan bir sektör
olmasýnýn yaný sýra, niteliði gereði birçok farklý düzenleme alanýnýn da kapsamý içine
girebilmektedir. Örneðin; tüketicilere yönelik düzenlemeler, veri korumasýna iliþkin
düzenlemeler, mesafeli satýþlara iliþkin düzenlemeler, e-imza düzenlemeleri, e-para ve
ödeme hizmetlerine iliþkin düzenlemeler, e-faturaya iliþkin düzenlemeler, vergi
düzenlemeleri, fikri mülkiyet haklarýna iliþkin düzenlemeler, çevrimiçi uyuþmazlýk
çözümüne iliþkin düzenlemeler ve diðer genel düzenlemeler e-ticaret sektörü kapsamýnda
uygulama alaný bulabilmektedir.
Avrupa Birliði'nde e-ticareti de içine alan bilgi toplumuna iliþkin direktiflerinin
çoðunluðu 2000-2005 yýllarý arasýnda yayýnlanmýþ, sonrasýnda ise bu direktiflerin yeni
doðan ihtiyaçlar doðrultusunda yenilenmesine geçilmiþtir. Avrupa Birliði'nde e-ticaret
sektörü bakýmýndan önem arz eden baþlýca düzenlemeler aþaðýdaki gibi sýralanabilir.
• Avrupa Birliði'nin e-ticaret alanýnda temel direktifi olan 2000/31/EU Sayý ve 8
Haziran 2000 Tarihli E-Ticaret Direktifi65,
• E-Ticaret alanýndaki düzenleyici çerçevenin parçalarýndan olan çevrimiçi sözleþmeler
ve tüketicilerin korunmasýna iliþkin düzenlemeleri barýndýran 97/7/EC Sayýlý Mesafeli
Satýþ Direktifi66, 93/13/EEC Sayýlý Haksýz Sözleþme Hükümleri Direktifi67 ve 99/44/EEC
Sayýlý Tüketici Ürünlerinin Satýþý ve Garanti Direktifi ve 2005/29/EC Sayýlý Haksýz
Ticari Faaliyetler Direktifi68 ile 97/7/EC Sayýlý Direktif'in yürürlükten kaldýracak olan
2011/83/EC Sayýlý Tüketici Haklarý Direktifi69,
• E-ticaretin geliþimi ve bu alanda güven ortamýnýn saðlanmasý bakýmýndan önemli
bir husus olan elektronik imza ve tanýmlama ve doðrulama araçlarýnýn düzenlendiði
1999/93/EC Sayýlý E-Ýmza Direktifi70,
• Ödeme servisleri ve e-paraya iliþkin düzenlemeler olan 2009/110/EC Sayýlý Yeni
E-Para Direktifi71 ile 2007 tarih ve 2007/64/EC sayýlý Ödeme Servisleri Direktifi72,
65
Bilgi Toplumu Hizmetlerinin Bazý Hukuki Yönleri ve Özellikle Ýç Pazarda Elektronik Ticaret Konusunda 8
Haziran 2000 tarihli 2000/31/AT sayýlý Avrupa Parlamentosu ve Konsey Direktifi
66
Mesafeli sözleþmeler ile ilgili olarak tüketicinin korunmasý hakkýnda 20 Mayýs 1997 tarih ve 97/7 /EC sayýlý
Avrupa Parlamentosu ve Konsey Direktifi
67
Tüketici sözleþmelerinde haksýz þartlar hakkýnda 5 Nisan 1993 Tarih ve 93/13/EEC Sayýlý Avrupa Parlamentosu
ve Konsey Direktifi
68
2005/29/EC sayýlý Haksýz Ticari Uygulamalar Hakkýnda Avrupa Parlamentosu ve Konsey Direktifi
69
2011/83/AB Sayýlý Tüketici Haklarý Hakkýnda Avrupa Parlamentosu ve Konsey Direktifi
70
13 Aralýk 1999 tarihli, 99/93/EC AB sayýlý, Elektronik Ýmza Hakkýnda Avrupa Parlamentosu ve Konsey Direktifi
71
Avrupa Parlamentosu ve Konseyi'nin 16 Ekim 2009 tarih ve 2009/110/EC nolu,2005/60/EC ve 2006/48/EC
Direktif'lerini deðiþtiren ve 2000/46/EC Direktifi'ni mülga eden Elektronik Para Kurumlarýnýn Kuruluþu, takibi,
denetimi Hakkýnda Direktifi
72
Ýç Piyasada Ödeme Hizmetleri konulu 13 Kasým 2007 tarih ve 2007/64/AT sayýlý Avrupa Parlamentosu ve Konsey
Direktifi

• E-ticaret alanýndaki düzenleyici çerçevenin önemli parçalarýndan biri olan kiþisel
verilerin korunmasý konusunda Avrupa Birliði'nin temel düzenlemesi olan 95/46/EC
Sayýlý ve 1995 tarihli Kiþisel Verilerin Korunmasý Direktifi73.
Avrupa Birliði'nde E-Ticaret mevzuatý
Avrupa Birliði'nin 2000/31/EC sayýlý Elektronik Ticaret Direktifi ("E-Ticaret Direktifi"),
"kullanýcýnýn talebi üzerine ücret karþýlýðýnda, uzaktan elektronik araçlarla sunulan hizmet"
olarak tanýmlanan bilgi toplumu hizmetleri bakýmýndan uygulanacak düzenlemeleri
içermektedir.
E-Ticaret Direktifi kapsamýnda sektör bakýmýndan göz önünde bulundurulmasý
gereken en önemli hususlardan biri bilgi toplumu hizmeti saðlayýcýlarýn, üçüncü kiþilerin
hukuka aykýrý içeriklerinden sorumlu tutulamayacaðýna iliþkin bir düzenleme içeriyor
olmasýdýr. Söz konusu sorumsuzluk durumu, hem hukuki hem de cezai sorumluluk
bakýmýndan tüm yasa dýþý faaliyetler (telif ve marka ihlalleri, hakaret, yanýltýcý reklam
vb. de dahil olmak üzere) için geçerlidir.
Avrupa Birliði genelinde e-ticarete iliþkin planlanan hedeflere tam anlamýyla ulaþýlamamýþ
olmasý nedeniyle, sektörün önde gelen temsilcilerinden alýnan görüþler doðrultusunda
hazýrlanýp 11 Temmuz 2012'de yayýnlanan "Communication74" ile e-ticaret sektöründe
Avrupa Birliði Ortak Pazar hedefinin gerekliliklerini yerine getirmek ve Avrupa'da e-
ticaret sektörünü güçlendirmek için gerekli olan aksiyon planlarý yayýmlanmýþtýr.
Avrupa Komisyonu tarafýndan önerilen aksiyon adýmlarý incelendiðinde e-ticaret
sektörünün beklenen oranda geliþmemesi karþýsýnda sunulan çözüm önerilerinin, hizmetin
daha kolay eriþilebilir hale getirilmesi ve tüketicinin e-ticaret sektörüne olan güveninin
artýrýlmasý ekseninde ortaya konulduðu ve özellikle bu hususlara önem verildiði
görülmektedir.
Türkiye'de e-ticarete iliþkin çerçeve metin niteliðinde olan Elektronik Ticaretin
Düzenlenmesi Hakkýnda Kanun Tasarýsý ("E- Ticaret Tasarýsý") ise, Avrupa Birliði tarafýndan
kabul edilmiþ olan elektronik ticaret ve bilgi toplumu hizmetlerine iliþkin birtakým
düzenlemelerin75 Türk hukuku mevzuatýnda karþýlýk bulmasýný saðlamak amacýyla sadece
e-ticaretin genel ilkelerine yer vererek kaleme alýnmýþtýr.
73
Kiþisel Verilerin Ýþlenmesi ve Bu Tür Verilerin Serbest Dolaþýmýna Dair Bireylerin Korunmasý Hakkýndaki 95/46/EC
Sayý ve 24 Ekim 1995 Tarihli Avrupa Parlamentosu ve Konseyi Direktifi
74
http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=COM:2011:0942:FIN:EN:PDF
75
Avrupa Birliði'nin konuya iliþkin direktifleri; 2000/31/EC sayýlý Bilgi Toplumu Hizmetlerinin, Özellikle Elektronik
Ticaretin Ortak Pazardaki Bazý Yönleri Hakkýnda Direktif ve 2002/58/EC sayýlý Elektronik Haberleþme Sektöründe
Gizliliðin Korunmasý ve Kiþisel Bilgilerin Ýþlenmesine iliþkin Direktif
82

Türkiye'de e-ticaret ile ilgili mevzuatta eksiklikler vardýr
Türkiye'de, Avrupa Birliði'nde uygulamada olan düzenlemeler ile benzer düzenlemelerin
bazýlarý hali hazýrda yürürlükte olup bir kýsmý ise tasarý veya taslak halindedir:
• Elektronik Ticaretin Düzenlenmesi Hakkýnda Kanun Tasarýsý: E-ticaret ve
aracý hizmet saðlayýcýlarýna iliþkin düzenlemelerin yaný sýra ticari iletiþim ve ticari
elektronik ileti gönderimi konusunda kurallar getiren tasarý, TBMM Genel Kurulu
gündemindedir.
• 5651 Sayýlý Ýnternet Ortamýnda Yapýlan Yayýnlarýn Düzenlenmesi ve Bu
Yayýnlar Yoluyla Ýþlenen Suçlarla Mücadele Edilmesi Hakkýnda Kanun:
Ýnternet üzerindeki içeriðe iliþkin taraflarý ve yükümlülüklerini belirleyen Kanun
ve bu Kanun kapsamýnda yapýlan son deðiþiklikler, e-ticaret alanýnda faaliyet
gösteren ve Kanun kapsamýnda yapmýþ olduðu iþlemler bakýmýndan içerik saðlayýcý
veya yer saðlayýcý tanýmý içine sokulan taraflar için düzenlemeler getirmektedir.
• Tüketicinin Korunmasý Hakkýnda Kanun: 28 Kasým 2013 tarihinde, yayýmý
tarihinden itibaren altý ay sonra yürürlüðe girmek üzere Resmi Gazete'de yayýnlanan
yeni Tüketicinin Korunmasý Hakkýnda Kanun ile bu Kanun kapsamýnda çýkarýlacak
özellikle mesafeli sözleþmelere iliþkin ikincil mevzuat e-ticaret sektöründe uygulama
alaný bulacaktýr.
• 5070 Sayýlý Elektronik Ýmza Kanunu: Ülkemizde elektronik imza alanýnda
düzenleme 2004 yýlýnda 5070 Sayýlý Elektronik Ýmza Kanunu ile getirilmiþ ve güvenli
elektronik imzanýn elle atýlan elektronik imza ile ayný hukuki sonucu doðuracaðý
kuralý hükme baðlanmýþtýr.
• E-fatura Uygulamasý: Gelir Ýdaresi Baþkanlýðý tarafýndan 397 Sýra No'lu Vergi Usul
Kanunu Genel Tebliðin yayýmý ile hizmete alýnmýþtýr.
• Ödeme ve Menkul Kýymet Mutabakat Sistemleri, Ödeme Hizmetleri ve
Elektronik Para Kuruluþlarý Hakkýnda Kanun: Ödeme sistemlerine iliþkin
olarak Avrupa Birliði uygulamalarý ile paralel düzenlemeler öngören Kanun 27
Haziran 2013 tarihinde yürürlüðe girmiþ, Kanuna iliþkin ikincil düzenlemelerin
taslaklarý yayýnlanmýþtýr.
• Kiþisel Verilerin Korunmasý Kanunu Tasarýsý: Bu konuda uzun yýllardýr
çalýþmalar yapýlmakta olup Kanun Tasarýsýnýn Bakanlar Kurulu'na sunulmuþ olduðu
bilinmektedir.
83

Henüz tasarý halinde bulunan Elektronik Ticaretin Düzenlenmesi Hakkýnda Kanun
ile Kiþisel Verilerin Korunmasý Kanunu'nun yasalaþmasý da þu anda e-ticaret sektörünün
yaþadýðý düzenleme boþluðunu tam olarak gidermeyecektir. Yeni Tüketici Kanunu'nun
28 Mayýs 2014 tarihinde yürürlüðe girmesini takip eden altý ay içinde çýkarýlacak
yönetmeliklerden ve e-ticaret satýþlarýný doðrudan etkileyen en önemli yasal metinlerden
olan yeni Mesafeli Satýþlar Yönetmeliði'ne iliþkin taslak Gümrük ve Ticaret Bakanlýðý
tarafýndan yayýnlanmýþtýr. Bu yönetmeliðin ve e-ticaret sektörüyle ilgili diðer tüm kanun
ve yönetmeliklerin düzenlenmesi sürecinde, e-ticaret sektörünün önemli oyuncularýnýn
ve sektör STK'larýnýn görüþlerinin alýnmasý ve gerçekleþtirilen geliþtirmelerin ve yeni
uygulamalarýn bu görüþler doðrultusunda düzenlenmesi gerekmektedir. Ancak
bu þekilde, mevzuatýn, sektörün geliþmesini desteklemesi saðlanabilecektir.
Kiþisel verilerin korunmasýna iliþkin düzenlemeler
E-ticaret pazarýnýn geliþebilmesi için, tüketicilerin güvenlik ve gizlilik endiþelerinin
de ortadan kalkmasý kritik önem taþýmaktadýr. TÜÝK'in yaptýðý araþtýrmaya göre, ülkemizde
kiþisel verilerinin gizliliðinden endiþe ettiði için e-ticaret kullanmayan tüketicilerin oraný
%17'dir. Bu doðrultuda kiþisel verilerin korunmasý konusunda atýlacak olan adýmlar, yeni
tüketicilerin doðrudan e-ticaret ekosistemine katýlmasýna yol açacaktýr.
Kiþisel veriye gerek Türkiye'de gerekse dünyanýn birçok ülkesinde hassasiyetle
yaklaþýlmasýnýn sebebi kiþisel verinin birey hayatýna iliþkin her bilgiye temas edebilecek
nitelikte olmasýndan kaynaklanmaktadýr. Bu doðrultuda Avrupa Birliði tarafýndan 95/46/EC
sayýlý Direktif ("Veri Korumasý Direktifi") hazýrlanmýþ ve üye ülkeler iç hukuklarýnda
Direktif ile uyum saðlamýþlardýr.
Ýþbu Rapor'un yayýmlanma tarihi itibariyle tüm üye ülkelerin iç hukukuna aktarýlmýþ
olan Veri Korumasý Direktifi'nin deðiþtirilmesi için çalýþmalar yürütülmekte olup Avrupa
Komisyonu 2012 yýlýnýn Ocak ayýnda yeni bir Veri Korumasý Regülasyonu ("Taslak
Regülasyon") teklifini yayýnlamýþtýr.
Regülasyon tasarýsý teklifi 22 Ekim 2013 tarihinde Avrupa Parlamentosu'nun Sivil
Haklar, Adalet ve Ýç Ýþleri Komitesi tarafýndan 4 Mart 2014 tarihinde ise Avrupa
Parlamentosu'nda kabul edilmiþtir. Komite, metni kabul ederken metnin ilk halinden
çok daha aðýr bir metin ortaya koymuþtur. Örneðin, cezalar þirketin yýllýk global cirosunun
% 2'si olarak belirlenmiþ iken, Komite bu oraný % 5'e çýkarmýþtýr.
Taslak Regülasyon, veri korumasýna iliþkin Avrupa Birliði'ndeki tüm veri koruma
süreçleri ve uygulamalarýný uyumlaþtýrmayý hedeflemektedir. Taslak Regülasyon, "direktif"
olarak deðil, "regülasyon" olarak yürürlüðe gireceðinden, iç hukukta ayrýca bir iþleme
84

gerek olmaksýzýn tüm üye ülkeler bakýmýndan yürürlük tarihi itibariyle geçerli hale
gelecektir. Taslak Regülasyon'un 2015 yýlýnda yürürlüðe girmesi beklenmektedir.
Türk Hukuku açýsýndan ise, kiþisel verilerin korunmasýna iliþkin çerçeve bir kanun
bulunmamaktadýr. 7 Eylül 2003 tarihinde Adalet Bakanlýðý tarafýndan hazýrlýk çalýþmalarý
baþlatýlan, günümüze kadar birçok versiyon halinde deðiþikliðe uðrayarak son haline
getirilen Kiþisel Verilerin Korunmasý Kanunu Tasarýsý ("Veri Korumasý Tasarýsý") Bakanlar
Kurulu'nda imzaya açýlmýþtýr. Gerek Avrupa Birliði ilerleme raporlarýnda gerek hükümet
politikalarýnda gerekse bilgi toplumu stratejisi eylem planýnda yasalaþmasý gerektiði
belirtilen Kiþisel Verilerin Korunmasý Kanun Tasarýsý halen Meclise sevk edilmeyi
beklemektedir.
Avrupa Birliði tarafýndan her yýl yayýmlanmakta olan ilerleme raporlarýnda Türkiye'de
kiþisel verilerin korunmasýna iliþkin özel bir düzenlemeye ihtiyaç duyulduðu, bu nedenle
Veri Korumasý Tasarýsý yasalaþtýrýlma gerekliliði ýsrarla vurgulanmaktadýr. Türk Hukuku
açýsýndan kiþisel verilerin korunmasýna yönelik Avrupa Birliði veri korumasýna iliþkin
mevzuat ile uyumlu ve yürürlükte olan belirli bir yasanýn olmamasýnýn sakýncalarýndan
birisi Avrupa Birliði ülkelerinden veri transferi gerçekleþtirilmesi hususunda ortaya
çýkmaktadýr.
Türkiye Avrupa Birliði mevzuatýna göre güvensiz üçüncü ülke sayýldýðýndan AB
ülkelerinden ülkemize veri transferi yapýlamamakta, saygýn þirketler Avrupa Birliði veri
korumasý hukukuna göre güvensiz statüsünde olan Türkiye üzerinden operasyon
yürütmek istememektedir.
Ülkemizde kiþisel verilerin korunmasý ile ilgili net bir yasal çerçeve olmamasýndan
dolayý e-ticaret sektörü de dahil olmak üzere birçok sektör bu düzenlemelerin belirlediði
ilkeselliklerden uzak bir þekilde faaliyet göstermektedir. Dünyada, kiþisel verilerin
iþlenmesiyle ilgili ilkesel esaslar gözetilmeden herhangi bir iþ kolunda faaliyetlerde
bulunulmadýðý gerçeði göz önünde bulundurulursa bu ilkesellikleri ortaya koyan
düzenleme çerçevesinin yokluðunun Türk iþ dünyasýnýn dünya ile entegre bir iþ pratiði
geliþtirmesine de engel olabileceði söylenebilecektir.
Tüketici haklarýna iliþkin düzenlemeler
Yürürlüðe girmesiyle birlikte 23 Þubat 1995 tarihli 4077 sayýlý Tüketicinin Korunmasý
Hakkýnda Kanun'u ("Eski Tüketici Kanunu") yürürlükten kaldýracak olan 6502 sayýlý
Tüketicinin Korunmasý Hakkýnda Kanun ("Yeni Tüketici Kanunu") 28 Kasým 2013
tarihinde, yayýmý tarihinden itibaren altý ay sonra yürürlüðe girmek üzere Resmi Gazete'de
yayýnlanmýþtýr.
85

Yeni Tüketici Kanunu ile ilgili Avrupa Birliði Direktifleri çerçevesinde pek çok yenilik
getirilmiþ olup bu yeniliklerin birçok sektör üzerinde önemli etkileri olacaðý düþünülmektedir.
Bu kapsamda e-ticaret sektörü üzerinde etkisi olan baþlýca yenilikler aþaðýda sýralanmaktadýr.
Bu etkilerin e-ticaret sektörüne olumlu bir þekilde yansýmasý için sektör aktörleri tarafýndan
ikincil düzenlemelerin takip edilmesi, bunlarýn hazýrlanma süreçlerine yorum ve görüþlerle
katkýda bulunulmasý önem arz etmektedir.
• Yeni Tüketici kanunu ile kýsa mesaj, elektronik posta, internet, disk, CD, DVD,
hafýza kartý gibi araç ve ortamlar olarak örneklendirilebilecek "kalýcý veri saklayýcýsý"
kavramý getirilmiþtir. Bu kapsamda "mesafeli sözleþmeler gibi yazýlýlýk þartý aranmayýp
elektronik ortamda akdedilmesine imkan tanýnan sözleþmeler, elektronik ortamda
akdedilip, yazýlý olarak düzenlenmesi öngörülen sözleþmelerde olduðu gibi kaðýt
üzerinde veya kalýcý veri saklayýcýsý aracýlýðýyla tüketiciye iletilebilecektir.
• Yeni Tüketici Kanunu kapsamýnda vitrinde, rafta, elektronik ortamda veya açýkça
görülebilir herhangi bir yerde teþhir edilen malýn satýlýk olmadýðýný belirten bir
ibareye yer verilmedikçe, o malýn satýþýndan kaçýnýlamayacaðý düzenlenmiþtir. Eski
Tüketici Kanunu'ndan farklý olarak, elektronik ortamda yer alan görsel ve ilanlar
da düzenleme kapsamýna alýnmýþtýr.
• Yeni Tüketici Kanunu kapsamýnda getirilen önemli yeniliklerden biri, ayýplý mala
iliþkin karinedir. Buna göre, teslim tarihinden itibaren altý ay içinde ortaya çýkan
ayýplarýn, teslim tarihinde var olduðu kabul edilecek ve bu durumda malýn ayýplý
olmadýðý satýcý tarafýndan ispat edilecektir.
• Eski Tüketici Kanunu'da da yer alan mesafeli sözleþme tanýmý ve ilgili düzenlemelere
Yeni Tüketici Kanunu ile getirilen en önemli yenilik, tüketiciye tanýnan, herhangi
bir gerekçe göstermeksizin ve cezai þart ödemeksizin sözleþmeden cayma hakkýnýn
kullanýlmasý süresinin yedi günden on dört güne çýkarýlmýþ olmasýdýr. Buna ek
olarak Yeni Tüketici Kanunu uyarýnca, oluþturduklarý sistem çerçevesinde, uzaktan
iletiþim araçlarýný kullanmak veya kullandýrmak suretiyle satýcý veya saðlayýcý adýna
mesafeli sözleþme kurulmasýna aracýlýk edenler, satýcý veya saðlayýcý ile yapýlan
iþlemlere iliþkin kayýtlarý tutmak ve istenilmesi hâlinde bu bilgileri ilgili kurum,
kuruluþ ve tüketicilere vermekle yükümlü kýlýnmýþtýr.
• Yeni Tüketici Kanunu'da "her türlü banka hizmeti, kredi, sigorta, bireysel emeklilik,
yatýrým ve ödeme ile ilgili hizmetler" finansal hizmetler olarak tanýmlanmýþ ve bu
finansal hizmetlere iliþkin olarak saðlayýcý ile tüketici arasýnda akdedilen mesafeli
sözleþmeler ayrý düzenlemelere tabi tutulmuþtur.
86

• Yeni Tüketici Kanunu, haksýz ticari uygulamalarý, mesleki özenin gereklerine
uymayan ve ulaþtýðý ortalama tüketicinin ya da yöneldiði grubun ortalama üyesinin
mal veya hizmete iliþkin ekonomik davranýþ biçimini önemli ölçüde bozan
uygulamalar olarak tanýmlamakta ve tüketiciye yönelik bu tür uygulamalarý
yasaklamaktadýr. Haksýz ticari uygulamalara iliþkin bu taným geniþ ve yoruma açýk
olduðundan haksýz ticari uygulama olarak kabul edilen uygulamalar ile bunlara
iliþkin diðer detaylar yönetmelik kapsamýnda belirlenecektir. Yönetmeliðin
hazýrlanmasýnda 2005/29/EC sayýlý Haksýz Ticari Uygulamalar Hakkýnda Avrupa
Birliði Direktifi'nin ("Haksýz Ticari Uygulamalar Direktifi") esas alýnmasý beklenmektedir.
Haksýz Ticari Uygulamalar Direktifi ekinde otuz bir adet haksýz ticari uygulama
tanýmlanmýþ ve bunlar haksýz rekabet uygulamalarý kapsamýnda yasaklanmýþtýr.
Haksýz Ticari Uygulamalar Direktifi çerçevesinde her üye ülke kendi içinde haksýz
rekabeti önlemeye yönelik mekanizmalarý oluþturacaktýr. Kimi ülkelerde bu
mekanizma bir kamu kurumu olurken, örneðin Ýngiltere'de kamunun yanýnda adil
ticaret ofisi gibi özerk mekanizmalar da oluþturulmuþtur.
• Reklam düzenlemelerine iliþkin olarak Yeni Tüketici Kanunu'daki öne çýkan yenilik,
kurum bazýnda getirilen deðiþikliklerdir. Yeni Tüketici Kanunu ile reklam politikalarýnýn
oluþturulmasý ve uygulanmasý ile ilgili olarak çaðdaþ iletiþim uygulamalarýný takip
etmek, reklam sektörünün ve reklam denetim iþlevinin geliþtirilmesine yönelik
araþtýrma ve çalýþmalar yapmak, bu alanda görüþ ve önerilerde bulunmak ve bu
görüþ ve önerileri ilgili mercilere iletmek amacýyla Reklam Konseyi ve Reklam
Kurulu bünyesinde sektörel alanlarda ihtisas komisyonlarý kurulmasýna karar
verilmiþtir. Reklamlara iliþkin düzenlemeler Tüketicinin Korunmasý Hakkýnda Kanun
kapsamýnda çýkarýlmýþ yönetmelikler ile çeþitli diðer mevzuatlarda ürün bazýnda
yer almakta olup yukarýda açýklanan Yeni Tüketici Kanunu kapsamýnda reklam
düzenlemeleri içeren yeni yönetmelikler çýkarýlacaktýr. Ýþbu Raporun yayýmý tarihinde
bu kapsamda herhangi bir yönetmelik taslaðý yayýnlanmamýþ olup söz konusu
yönetmeliklerin Yeni Tüketici Kanunu'ndaki genel düzenlemeler uyarýnca Avrupa
Birliði uygulamalarýna paralel olarak düzenlenmesi beklenmektedir.
Mesafeli satýþ sözleþmelerine iliþkin düzenlemeler
97/7/EC sayýlý Mesafeli Sözleþmeler Hakkýnda Direktif ("Mesafeli Satýþ Direktifi")
sözleþme taraflarýnýn eþ zamanlý fiziksel varlýðý aranmaksýzýn satýcý ve tüketici arasýnda
çeþitli araçlar vasýtasýyla (telefon, e-posta, katalog vb.) akdedilen mesafeli sözleþmeler
bakýmýndan uygulanmaktadýr. Mesafeli Satýþ Direktifi Avrupa Birliði çapýnda tüketiciye
yüksek düzeyde koruma saðlamak amacýyla birtakým temel kurallar öngörmektedir.
87

Avrupa Birliði'nde yürürlükte olan Mesafeli Satýþ Direktifi 13 Haziran 2014 tarihi
itibariyle Tüketici Haklarýna iliþkin Direktif'in76 yürürlüðe girmesiyle birlikte yürürlükten
kalkacaktýr. Söz konusu yeni Direktif 13 Haziran 2014 tarihinden sonra akdedilen
sözleþmeler bakýmýndan uygulanacaktýr.
Avrupa Birliði uyum sürecinde, Yeni Tüketici Kanunu ile getirilen 14 gün süreli
"cayma hakký" ve benzeri bazý geliþmelerin, söz konusu yeni Direktif ile paralel olduðu
görülmektedir. Tüketicinin Korunmasý Hakkýnda Kanun tüketici haklarý açýsýndan Avrupa
Birliði standartlarýna yaklaþmýþ ve önemli deðiþiklikler yapýlmýþsa da ülkemiz piyasasýnda
önde gelen aracý kuruluþlarýn mesafeli sözleþmelere iliþkin düzenlemeler neticesinde
uygulamaya yönelik sorunlarý doðabileceði açýktýr. Bu soruna yönelik Avrupa Birliði
uygulamalarýný daha yakýndan, özellikle de hangi amaca hizmet ettiðini anlamak açýsýndan
gözlemlemek gerekmektedir.
Türkiye'de ise Yeni Tüketici Kanunu ile mesafeli sözleþmelere iliþkin önemli deðiþiklikler
yapýlmýþtýr. Yeni Tüketici Kanunu'nda mesafeli sözleþmelere iliþkin hükme ek olarak
"Finansal Hizmetlere Ýliþkin Mesafeli Sözleþmeler" baþlýðý altýnda, finansal hizmetler, her
türlü banka hizmeti, kredi, sigorta, bireysel emeklilik, yatýrým ve ödeme ile ilgili hizmetlere
iliþkin daha kapsamlý bir düzenlemeye gidilmiþtir. Yeni Tüketici Kanunu'nun 48. Maddesi
uyarýnca mesafeli sözleþmelerde, basiretli tacir ilkesinden yola çýkarak tacirin, tüketiciyi
bilinçlendirmek ve güvenliðini artýrmak adýna bilgilendirme yükümlülüðünün sýnýrlarý
geniþletilmiþtir.
Ödeme Sistemleri ve Hizmetleri ile Elektronik Para Kuruluþlarý Hakkýnda Kanun
Avrupa Birliði'nin 2007/64/EC sayýlý Ödeme Hizmetleri Direktifi uyarýnca ödeme
hizmetlerinin iki temel amacý vardýr. Birincisi ödeme piyasasýna giriþ bariyerlerini kaldýrarak
rekabeti artýrmak ve finansal piyasada yeni oyuncularýn giriþini saðlayarak adil piyasa
eriþimini saðlamaktýr ki bu ödeme kuruluþlarý, faaliyete geçebilmek için birtakým niteleyici
ve miktara baðlý gereksinimleri yerine getirmek zorundadýrlar. Ýkinci amaç ise bilgi
gereksinimleri hususunda basitleþtirilmiþ ve tam uyumlu kurallar ve ödeme hizmetlerinin
kullanýmý ve saðlanmasý ile ilgili hak ve zorunluluklarý saðlamaktýr.
Ödeme sistemlerinin yoðun kullanýmý ve çeþitliliði göz önünde bulundurularak,
Türkiye'nin Avrupa Birliði'ne uyum sürecinin de bir parçasý olarak Türkiye Cumhuriyet
Merkez Bankasý ("Merkez Bankasý"), 31 Aralýk 2008 tarihli Resmi Gazete 'de yayýmlanan,
2008/14481 sayýlý Bakanlar Kurulu kararý ile ödeme sistemleri hakkýnda kanun tasarýsýný
hazýrlamak için görevlendirilmiþtir. Kendisine verilen yetki doðrultusunda Merkez
Bankasý'nýn hazýrlamýþ olduðu Ödeme ve Menkul Kýymet Mutabakat Sistemleri, Ödeme
88
76
25 Ekim 2011 tarihli 93/13/EEC Sayýlý Konsey Direktifi ve 1999/44/EC Sayýlý Avrupa Parlamentosu ve Konsey
Direktifini deðiþtiren ve 85/577/EEC Sayýlý Konsey Direktifi ve 97/7/EC Sayýlý Avrupa Parlamentosu ve Konsey
Direktifini yürürlükten kaldýran 2011/83/EU sayýlý tüketici haklarýna iliþkin Avrupa Parlamentosu ve Konsey Direktifi

Hizmetleri ve Elektronik Para Kuruluþlarý Hakkýnda Kanun Tasarýsý 20 Haziran 2013
tarihinde kabul edilmiþ olup, 27 Haziran 2013 tarihli ve 28690 sayýlý Resmi Gazete 'de
yayýmlanarak yürürlüðe girmiþtir. Kanun'un hazýrlanmasý aþamasýnda Ödeme Hizmetleri
Direktifi (2007/64/EC), E-Para Direktifi (2009/110/EC) ve Mutabakat Direktifi'nin
(2002/47/EC) Türk Hukuku'na uyarlanmasý esas alýnmýþtýr.
Kanun'a dayanýlarak hazýrlanmýþ olan "Ödeme Hizmetleri ve Elektronik Para Ýhracý
ile Ödeme Kuruluþlarý ve Elektronik Para Kuruluþlarý Hakkýnda Yönetmelik Taslaðý" ile
"Ödeme Kuruluþlarý ve Elektronik Para Kuruluþlarýnýn Bilgi Sistemlerinin Yönetimine ve
Denetimine Ýliþkin Teblið Taslaðý" iþbu Rapor tarihi itibariyle açýklanmýþ olup söz konusu
taslaklara iliþkin geliþmelerin ve bunlarda yapýlacak deðiþikliklerin yakýndan takip edilmesi,
deðiþiklik süreçlerinde katkýda bulunulmasý e-ticaret sektörü aktörleri bakýmýndan önem
taþýmaktadýr.
Kanun'un ülkemizde ödeme sistemleri pazarýnda önemli bir boþluðu dolduracaðý
düþünülmektedir. Kanun'un gerekli rekabet ortamýný yaratabilmesi ve tüketiciye daha
kaliteli hizmet sunulmasýný saðlayabilmesi bakýmýndan uluslararasý oyuncularýn pazara
giriþlerini kolaylaþtýracak hükümler ihtiva ediyor olmasý, Türkiye'de ayrýca bir altyapý
kurulmadan dünyada bu alanda kendini kanýtlamýþ güvenli hizmet saðlayýcýlarýn altyapýlarýný
kullanýlarak elektronik ödeme ve elektronik para hizmetlerini verebiliyor olmasýnýn
saðlanmasý kritik önem arz etmektedir.
e-Fatura
Doðasý gereði çok fazla müþteri için iþlem yapan e-ticaret þirketlerinin mevcut kanunlar
çerçevesinde hazýrlamasý gereken belge ve dokümantasyon, firmalar için ciddi anlamda
iþ yükü ve zorluklar ortaya çýkarmaktadýr. Bu zorluk ve ek maliyetleri düþürmenin ana
yöntemi de, Elektronik Fatura Kayýt Sistemi'ni, yani e-fatura sistemini devreye almaktýr.
E-fatura sistemi sayesinde,
(1) Sistemde kayýtlý kullanýcýlara e-fatura gönderilebilir,
(2) Sistemde kayýtlý kullanýcýlardan e-fatura alýnabilir,
(3) Gönderilen veya alýnan e-faturalar elektronik ortamda muhafaza ve istendiginde
ibraz edilebilir.
416 Sýra No'lu Vergi Usul Kanunu Genel Tebliði ve 213 Sayýlý Vergi Usül Kanunu'nun
232'nci maddesi uyarýnca, fatura düzenlemek zorunda olan mükellefler e-fatura
uygulamasýndan yararlanabilmektedir. Ancak, þu anda bu düzenleme sadece B2B dünyasý
için geçerlidir. Müþteri ve iþlem sayýsý daha çok olup, müþteri baþýna düþen cironun daha
az olduðu B2C formatýndaysa, e-fatura'nýn en kýsa zamanda devreye alýnmasý firmalarýn
üzerindeki ek yükü azaltmak açýsýndan gereklidir.
89

Ýnternet içerik düzenlemeleri
Kamuoyunda uzun süre gündemi meþgul eden ve "Ýnternet Düzenlemesi" olarak da
anýlan 5651 Sayýlý Ýnternet Ortamýnda Yapýlan Yayýnlar ve Bu Yayýnlar Yoluyla Ýþlenen
Suçlarla Mücade Edilmesi Hakkýndaki Kanun'da ("5651 Sayýlý Kanun") deðiþiklik yapan
hükümlerin yer aldýðý 6518 Sayýlý "Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlýðýnýn Teþkilat Ve
Görevleri Hakkýnda Kanun Hükmünde Kararname Ýle Bazý Kanun Ve Kanun Hükmünde
Kararnamelerde Deðiþiklik Yapýlmasýna Dair Kanun" 19 Þubat 2014 Tarihli ve 28918
Sayýlý Resmi Gazete'de yayýmlanarak yürürlüðe girmiþtir. Onaylanan bu Kanun'da
Cumhurbaþkaný tarafýndan 5651 Sayýlý Kanun'a iliþkin olarak deðiþtirilmesi iþaret edilen
hususlar ise 561 sýra sayýlý Bazý Kanunlarda Deðiþiklik Yapýlmasý Hakkýnda Kanun Teklifi
kapsamýna dahil edilmiþtir. Son deðiþiklikleri içeren bu Kanun 1 Mart 2014 Tarihli ve
28928 Sayýlý Resmi Gazete'de yayýmlanarak yürürlüðe girmiþtir.
Söz konusu deðiþikliklerin yürürlüðe girmesi ile birlikte aþaðýda belirtilen þu hususlar
uygulanýr hale gelmiþtir:
• URL bazlý eriþim engelleme uygulamasý baþlatýlmýþtýr.
• Uyar-kaldýr uygulamasý uyar/uyarma - engelle uygulamasýna dönüþtürülmüþ, uyarý
bildirimlere cevap vermeme cezai yaptýrýma tabi tutulmuþtur, ulaþýlabilir bir iletiþim
bilgisine (Kanun ile detaylýca sayýlmýþtýr) bildirim yapýlmasý yeterli kabul edilmiþtir.
• Uyar/uyarma - engelle uygulamasý doðrultusunda tüzel kiþiler de dahil olmak üzere
herkes kiþilik haklarýnýn ihlali sebebiyle eriþim engelleme talebinde bulunabilecektir.
• Ýçerik saðlayýcýlara ek yükümlülükler getirilmiþtir.
• TÝB tarafýndan talep edilen bilgileri TÝB'in talep ettiði þekilde TÝB'e saðlamak,
• TÝB'in belirttiði tedbirleri almak,
• Suç soruþturmasý ve/veya kovuþturmasý kapsamýnda mahkemece talep edilen
trafik bilgilerini TÝB'e sunmak.
• Yer saðlayýcýnýn sorumluluklarýna iliþkin temel deðiþiklikler getirilmiþtir.
• Uyarýlarý 24 saat içinde cevaplandýrmak,
• Bir yýldan az iki yýldan fazla olmamak üzere yönetmelikte belirtilen sürede yer
saðladýðý hizmetlere iliþkin trafik bilgilerini saklamak ve bu bilgilerin doðruluðunu,
bütünlüðünü ve gizliliðini korumak,
• TÝB tarafýndan talep edilen bilgileri talep edilen þekilde TÝB'e saðlamak,
• TÝB'in belirttiði tedbirleri almak
• Suç soruþturmasý ve/veya kovuþturmasý kapsamýnda mahkemece talep edilen
trafik bilgilerini TÝB'e sunmak.
• TÝB tarafýndan 8. Madde kapsamýnda re'sen gerçekleþtirilenler dýþýndaki eriþim
engelleme uygulamalarý kurulacak eriþim saðlayýcýlarý birliði aracýlýðý
gerçekleþtirilecektir.
• Özel hayatýn gizliliðini ihlal sebebiyle TÝB Baþkaný tarafýndan doðrudan eriþim
engelleme kararý verilebilecektir.
90

5651 sayýlý Kanun kapsamýnda getirilen bu deðiþiklikler kapsamýnda e-ticaret sektörü
bakýmýndan özellikle önem arz edeceði düþünülen düzenlemeler ve etkileri aþaðýdaki
gibi özetlenebilir.
• Uyarý yöntemine iliþkin olarak yapýlan deðiþiklikle içerik nedeniyle haklarý ihlal
edilen kiþilere uyarý yöntemini kullanmalarý konusunda seçecekleri kanal bakýmýndan
çok geniþ bir çerçeve tanýnmýþtýr. Bu durum özellikle internet sitesi üzerinden belirli
kanallar kullanarak talepleri alan internet siteleri açýsýndan risk teþkil edebilecektir.
Zira bu kanallar dýþýnda bu siteyle iliþkili her bir kanal bu bildirimleri yapmak
bakýmýndan uygun mecralar kabul edildiðinden dolayý, ilgili þirket yanlýþ bir baþvuru
kanalý kullananlara kendisine talepte bulunulmadýðýný iddia edemeyecektir.
• 5651 Sayýlý Kanun'un önceki versiyonunda içerik saðlayýcýya bir idari kurum
tarafýndan ucu açýk bir þekilde pozitif bir yükümlülük getiren bir düzenleme
bulunmamaktaydý. Ýçerik saðlayýcýlara yeni yükümlülükler getiren düzenleme ile
içerik saðlayýcýlar, TÝB tarafýndan talep edilen bilgileri TÝB'in talep ettiði þekilde
TÝB'e saðlamak ve TÝB'in belirttiði tedbirleri almakla yükümlü kýlýnmýþtýr.
• 5651 Sayýlý Kanun ile yer saðlayýcýlar bakýmýndan da önemli temel deðiþiklikler
getirilmiþtir. 5651 Sayýlý Kanun'un önceki metninde yer saðlayýcýlarýn sistemlerinde
barýndýrmýþ olduðu hukuka aykýrý içeriði kanun uyarýnca haberdar edilmesi
durumunda "teknik olarak imkaný bulunduðu ölçüde" çýkarma yükümlüðü bulunmakta
idi. Deðiþen kanun maddesi ile "teknik olarak imkaný bulunduðu ölçüde" kaydý
ortadan kaldýrýlmýþtýr. Bu da yer saðlayýcýnýn içeriðin çýkarýlmasý konusunda talep
aldýðý takdirde bunu her koþulda yerine getirecek teknik donanýma sahip olmasý
gerektiði, 5651 Sayýlý Kanun'un önceki metninde olan bu çekinceyi yeni deðiþen
metinle yer saðlayýcýnýn bu taleplere karþý artýk ileri süremeyeceði anlamýna
gelmektedir.
• 5651 Sayýlý Kanun'da yapýlan deðiþiklikle yer saðlayýcýlarýn yönetmelikte belirlenecek
usul ve esaslar çerçevesinde yaptýklarý iþin niteliðine göre sýnýflandýrýlabilecekleri,
hak ve yükümlülükleri bakýmýndan farklýlaþabilecekleri öngörülmektedir. Burada
5651 Sayýlý Kanun'un temel yaklaþýmýyla birlikte konu deðerlendirildiðinde kullanýcý
tarafýndan içerik yaratýlarak oluþturulan internet siteleri için getirilecek yükümlülüklerin
içerikle ilgili þikayetlere etkin olarak cevap verilmesi ve müdahale edilmesi, içeriðin
kontrol edilmesi ve izlenmesi, içerik yükleyen kiþilerin trafik bilgilerinin kayýt altýna
alýnmasý gibi yükümlülükler üzerinde yoðunlaþacaðý söylenebilir. Diðer yandan
teknik olarak sunucularý üzerinde internet sitelerini barýndýrma faaliyetinde bulunan
yer saðlayýcýlara ise alt yapýya yönelik "siber güvenlik" konsepti çerçevesinde
yükümlülükler getirilebileceði, ayný zamanda servis düzeyleri ve sunulan hizmetin
kalitesiyle ilgili düzenlemeler yapýlabileceði düþünülebilecektir.
91

• URL bazýnda eriþimin engellenmesi sistemi Kanun ile getirilen en önemli
deðiþikliklerden biridir. URL bazýnda eriþimin engellenmesi iþleminin
gerçekleþtirilebilmesi için internet trafiðinin paket izlenmesi gereklidir. Bu sistemin
kurulmasý ise, mahremiyet hakkýnýn ihlaline yol açabilecek riskleri bünyesinde
barýndýrmaktadýr. Ayrýca söz konusu yöntem, sistemin kurulmasý ve iþletilmesinin
çok maliyetli olmasý ve vatandaþlarýn mahremiyet haklarýný ihlal etme noktasýnda
riskler taþýmasý nedeniyle dünyanýn birçok ülkesinde kullanýlmasý tercih edilmeyen
bir yöntemdir.
5651 sayýlý Kanun ile yapýlan deðiþiklikler ve bu deðiþiklikler sonucu atýlan adýmlar
Avrupa Birliði iliþkileri özelinde Avrupa Parlamentosu tarafýndan hazýrlanan 2013 Türkiye
raporuna deðiþiklik önerileri verilmesi þeklinde yansýmýþ, rapora 5651 sayýlý Kanun ile
getirilen deðiþiklikler ve Facebook ve YouTube'un kapatabileceðine iliþkin söylemler
de eklenmiþ, bu geliþmelerin endiþe verici olduðunun altý çizilmiþtir.77
Ýnternet'te ifade ve haber alma özgürlüðü, fikri haklar, kiþisel gizlilik gibi konularda
yasal zeminin hassasiyetle ele alýnmasý giriþimciler, piyasa aktörleri ve bireyler açýsýndan
büyük önem taþýmaktadýr. Ýnternet'te eriþimin engellenmesi kararlarýnýn "orantýlýlýk
ilkesi"ne uygun olarak verilmesi, ancak çok elzem hallerde eriþimin ölçülü þekilde
engellenmesi düþünülmelidir. Söz konusu kanunun, AÝHM'nin ve Türkiye Cumhuriyeti'nin
taraf olduðu diðer uluslararasý antlaþmalarýn tanýmladýðý ifade özgürlüðü de dâhil temel
insan haklarý kriterlerini içerecek þekilde düzenlenmesi gereklidir.
Bilgi güvenliði ve tüketici güvenine iliþkin hususlar
E-ticaretin geliþmesinin önündeki engellerden biri tüketici nezdindeki güven algýsý
eksikliðidir. Bu kapsamda bir akreditasyon sisteminin oluþturulmasý güven algýsýný olumlu
yönde etkileyeceðinden, buna ek olarak bir “yönetiþim altyapýsý” kurulmasý düþünülebilir.
Örneðin, bir pilot program kapsamýnda e-ticaret sitelerinde güvenilirlik imajý oluþturan
teknolojilerin (örn. Google Certified Badge) kullanýlmasý saðlanabilir.
Site ve tüketici arasýndaki güvenin saðlanmasý için güven damgasý kullanýlmasý ve
buna iliþkin hususlar Avrupa Birliði'nde Avrupa Komisyonu tarafýndan "Europe 2020"
stratejisine dahil edilen baþlýklardan olan "Digitial Agenda" kapsamýnda tartýþýlagelen
alanlardan biridir. Avrupa Komisyonu bu kapsamda Avrupa'da online güven damgalarýna
iliþkin karþýlaþtýrmalý bir çalýþma78 yayýnlamýþ ve bu çalýþma kapsamýnda güven damgalarýna
iliþkin olarak izlenebilecek aþaðýdaki dört ayrý seçeneði ortaya koymuþtur.
77
27 Mart 2014 tarihinden itibaren YouTube internet sitesi hakkýnda 5651 sayýlý kanunun 8. Madde 1. fýkra (b)
bendi ve 4. fýkrasý uyarýnca Telekomünikasyon Ýletiþim Baþkanlýðý tarafýndan ÝDARÝ TEDBÝR uygulanmaktadýr.
(26.05.2014 itibariyle durumu yansýtmaktadýr).
78
EU Online Trustmarks: Building Digital Confidence in Europe
92

• Avrupa Komisyonu tarafýndan deðerlendirilen seçeneklerden ilki güven damgasýna
iliþkin düzenleme ve süreçlerin günümüzde olduðu haliyle korunmasý ve müdahale
edilmemesidir. Çalýþmada bu yolun tercih edilip inisiyatifin sektöre býrakýlmasý
halinde Avrupa e-ticaret sektöründeki mevcut bölünmenin tetikleneceði ve
Avrupa'daki güven damgasý hizmetlerinin yeterince özenli bir þekilde geliþme
gösteremeyeceði belirtilmiþtir.
• Önerilen ikinci seçenek standartlar gibi, baðlayýcý olmayan öz denetim araçlarý ve
öz denetim kurumu oluþturulmasýdýr. Avrupa Komisyonu ve bir sektör forumunun
ana rolde olmasý ve bunlarýn rollerinin standartlarla belirlenmesi planlanan bu
sistemle, ilgili taraflarla sektör temsilcileri arasýnda iþbirliðinin saðlanmasý ve güven
damgasýna iliþkin hususlarda bu kapsamda bir yapý oluþturulmasý öngörülmektedir.
• Ortaya konulan üçüncü seçenek Avrupa çapýnda bir akreditasyon planý oluþturulmasý
ve bir Avrupa Birliði kurumunun bu akreditasyondan sorumlu olmasýdýr. Bu
kapsamda baþlangýç olarak ikinci seçenekte öngörülen þekilde bir standart
oluþturulmasý ve daha sonra bu standartýn akreditasyon planýnýn bir parçasý haline
getirilmesi öngörülmüþtür.
• Çalýþma kapsamýnda deðerlendirilen son seçenek ise Avrupa çapýnda tam yetkili
ve tek bir güven damgasý mekanizmasýnýn oluþturulmasýdýr. Bu seçeneðin göz
önünde bulundurulmasý halinde çok geniþ kapsamlý operasyonel yatýrýmlar yapýlmasý
ve Avrupa çapýnda kompleks politikalar üretilmesinin elzem olduðunun altý çizilmiþtir.
Avrupa Birliði uygulamalarý incelendiðinde güven damgasý saðlayýp ayný zamanda
tüketici uyuþmazlýklarýný çözümleyen kurumlarýn var olduðu görülmektedir.
Türkiye'de bir akreditasyon sisteminin oturtulmasý güven algýsýný olumlu þekilde
deðiþtirecektir. Ýnternet ve e-ticaret kullanýcýlarý tarafýndan yüksek bilinirliðe sahip, güven
algýsý oluþturabilecek, özerk, giriþimciliðin önüne geçmeyecek þekilde, bürokratik engeller
yaratmayacak bir kurumun bu süreci üstlenmesi faydalý olacaktýr. Avrupa Birliði liderliðinde
çalýþmalarý devam eden ve hali hazýrda pekçok AB ülkesinde bulunan TrustMark'a benzer
bir güven damgasý, kamu kurumu niteliðinde meslek kuruluþu özelliðiyle TOBB tarafýndan
oluþturulabilir. Ayrýca, TOBB bünyesinde ihtilaflara bakacak bir ombudsman yapýsýnýn
(tahkim kurulunun) da oluþturulmasý, tüketicilerin e-ticaret sektörüne olan güvenini
artýracaktýr.
E-ticaret ihracatýnýn düzenlenmesi ve e-ticaretin vergilendirilmesi
Sýnýrlararasý e-ticarette göz önünde bulundurulmasý gereken önemli hususlardan biri
e-ticaretin vergilendirilmesidir. E-ticaretin vergilendirilmesi konusunda uluslararasý
düzlemde atýlan en önemli adým Ekonomik Ýþbirliði ve Kalkýnma Örgütü'nün (OECD)
93

8 Ekim 1998 Tarihli Bakanlar Komitesi tarafýndan onaylanan "Elektronik Ticaret:
Vergilendirme Koþullarý Çerçevesi" isimli rapordur79. Bu rapor uluslararasý özelliði olan
iþlemler bakýmýndan e-ticaretin vergilendirilmesine yönelik ilkelerin yanýnda esas olarak
tüm elektronik ticaret iþlemlerine uygulanma kabiliyeti olan genel ilkeleri ortaya koymasý
bakýmýndan önem taþýmaktadýr. Bu ilkeler günümüzde de geçerli olup, ülkeler e-ticaretin
vergilendirilmesi konusundaki ulusal uygulamalarýný bu ilkeler çerçevesinde
þekillendirmektedir:
• Tarafsýzlýk: Diðer ticaret biçimleri ile e-ticaret arasýnda vergisel anlamda farklýlýk
yaratmayan, iþ kararlarýnýn alýnmasýnda vergisel yönden ziyade ekonomik unsurlarýn
dikkate alýndýðý bir ortamýn oluþumuna iþaret eder.
• Etkinlik: Mükellef ve idare tarafýnda gerek uyum gerek bürokratik maliyetler
minimize edilir.
• Kesinlik ve basitlik: Kurallarýn basit, anlaþýlýr ve öngörülebilir olmasýnýn saðlamasý,
böylelikle vergilendirme süreçleri bakýmýndan kesinlik ve açýklýk getirir.
• Etkililik ve adillik: Vergi toplama konusunda vergi toplamayý zorlaþtýran riskle
orantýlý korunma mekanizmalarýnýn devreye alýndýðý; aþýrý uygulamalarla mükellefler
ve piyasa üzerinde baský yaratarak vergi kaçakçýlýðý veya vergiden kaçýnmaya yol
açacak davranýþlara sebebiyet vermekten uzak durmaya yöneliktir.
• Esneklik: teknolojik ve ticari geliþmelerle uyumlu esnek ve dinamik regülasyonlar
oluþturmaya yöneliktir.
Avrupa Birliði'nde e-ticaretin vergilendirilmesine iliþkin düzenlemeler daha çok mal
ve hizmetlerin serbest dolaþýmý ilkesi çerçevesinde ele alýnmakta olup e-ticaretin
vergilendirilmesi mevcut çifte vergilendirme anlaþmalarý ve ülkelerin bu anlaþmalara
uygun belirledikleri vergilendirme politikalarý doðrultusunda gerçekleþtirilmektedir. E-
ticaretin geliþmiþ olduðu Amerika ve Ýngiltere örneklerinde e-ticaretin iþlem özelinde
(vergi doðuran olay) vergilendirilmesinden ziyade e-ticaret yapan kiþilere hangi kriterlerle
mükellefiyet tesis edileceði üzerine odaklanýlmýþtýr. Bu noktada Ýngiltere'de uygulanan
vergilendirilme politikalarý incelendiðinde kazancýn ticari niteliði ve kanunda belirtilen
e-ticaret iþlemlerinden elde edilen gelir eþiðinin saðlanmasý durumunda vergi mükellefiyetinin
ortaya çýktýðý görülmektedir. Öte yandan Amerika Birleþik Devletleri'nde ise iþlem sayýsý
ve elektronik ticaret iþlemlerinden elde edilen gelir eþiði þartlarýnýn kollektif olarak
saðlanmasý vergi mükellefiyeti ve dolayýsýyla bu mükellefiyete baðlý olarak ortaya çýkacak
vergilendirmenin þartý olarak ortaya konulmuþtur.
79
OECD, Mali Ýþler Komitesi, Elektronik Ticaret: Vergilendirme Koþullarý Çerçevesi, 8/10/1998,
http://www.oecd.org/tax/consumptiontax/1923256.pdf
94

1.8 Yeni Trendler
Geleneksel perakendenin deðiþmesine yol açan e-ticaret sektörü, tüm dünyada hýzlý
bir þekilde geliþmekte ve yeni teknolojiler ve iþ modellerinin ortaya çýkmasýyla birlikte
yenilenmektedir. Aþaðýda, son dönemlerde izlenen yeni trendler sýralanmaktadýr.
Mobil
2011 yýlý itibariyle dünya genelinde akýllý telefon ve tablet satýþlarýnýn PC satýþlarýný
geçmesiyle, mobil Ýnternet kullanýmý hýzla hayatýmýzýn vazgeçilmez bir parçasý haline
gelmiþtir. Alýþveriþ deneyimi artýk offline'la online'ý birleþtiren, birden fazla cihazýn ayný
anda ya da farklý zamanlarda kullanýldýðý bir hayata doðru ilerlemektedir:
• Google'ýn Avustralya'da yaptýðý ve geliþmiþ Ýnternet pazarlarý açýsýndan bir
gösterge teþkil edebilecek araþtýrmaya göre:
o Tüketicilerin %63'ü bir cihazda baþladýðý alýþveriþe, baþka bir cihazda devam
etmektedir.
o Akýllý telefon kullanýcýlarýnýn %69'u anlýk satýnalýmlar yapmakta, %31'i ise yaptýðý
alýmlarý planlý olarak gerçekleþtirmektedir.
• Lokasyon bazlý uygulamalardan, proaktif hatýrlatmalara kadar akýllý telefonlarýn
ve tabletlerin sunduðu olanaklar, e-ticaret firmalarýnýn müþterileriyle iletiþimini
artýrmaktadýr.
• Showrooming adý verilen, tüketicilerin maðazada alýþveriþ yaparken, mobil aygýtlar
sayesinde fiyat karþýlaþtýrmasý yapmasý, geleneksel perakendecilerin, e-ticaret
firmalarýyla doðrudan rekabet halinde olmasýnýn da bir göstergesidir.
• Mobilin alýþveriþe kattýðý bu deðer önerileri sadece online perakendeyi deðil,
offline perakendeyi de etkilemektedir. Deloitte'in yaptýðý bir araþtýrmaya göre
2012 yýlýnda Türkiye'de ulaþýlan mobil perakende hacmi 300 milyon TL iken,
akýllý telefonlardan etkilenerek yapýlmýþ maðaza alýþveriþlerinin toplam deðeri
ise 1.7 Milyar TL'yi bulmuþtur.
o Bu mobil etki ABD ve Ýngiltere gibi geliþmiþ ülkelerin gerisinde olsa bile, 2016
yýlýna kadar yýlda yaklaþýk %80'lik bir büyüme göstermesi beklenmektedir.80
Perakendecilerin, müþterilerine farklý cihazlarý ve fiziksel maðazalarý da içeren, kullanýcý
tecrübesinin ve hissiyatýnýn tutarlý olduðu bir online-offline ekosistemi sunmasý, günümüzün
gerekliliði haline gelmiþtir.
80
95

Keza, dünyanýn Amazon ve eBay gibi e-ticaret devlerinin yanýsýra, Wal-Mart gibi
offline aðýrlýklý perakendecileri de mobil uygulamalara ve ticarete ciddi yatýrýmlar
yapmaktadýr:
• 2013 yýlýnýn ilk yarýsýnda Amazon'u ziyaret edenlerin %57'si, eBay ziyaret edenlerin
ise %50'si siteye mobil cihazlar kullanarak gelmiþtir. Wal-Mart'ýn elektronik
alandaki ziyaretçi sayýsý Amazon'un yarýsý kadar olsa da, bu müþterilerinin yarýsý
mobil cihazlarý tercih etmiþtir.
• Alýþveriþlerin en yoðun olarak yapýldýðý ve her segmentten müþterinin aktif
olduðu, içinde Þükran Günü ve Noel tatilini de barýndýran kýþ döneminde,
Amazon ve eBay'in 2013 mobil trafik ortalamalarý %40'ý, mobil ciro oranlarý ise
%20'yi yakalamýþtýr.
• Online moda alanýnda mobilin önemi de gittikçe artmaktadýr. Amerikalý Gilt ve
Fransýz Vente Privee þirketlerinin gelirlerinin %40'ý, Ýngiliz þirket Asos'un trafiðinin
ise %20'si,mobilden saðlanmaktadýr.
ABD ve Avrupa gibi geliþmiþ pazarlarda, mobil ticaretin payý, toplam e-ticaret içinde
gittikçe artmaktadýr.
Kaynak: Mobilike, Madreport 2012-2013 Özel Sayý
Þekil 54. Mobil Ticaretin E-Ticaret Ýçindeki Payý: ABD ve Avrupa (Milyar Dolar)
Amerika Birleþik Devletleri'nde son bir yýlda %56'lýk bir artýþ kaydeden mobil gelirlerin,
2017 yýlýnda toplam e-ticaretin %25'ine ulaþacaðý öngörülmektedir.
96

97
Click & Collect
E-ticaret firmalarý, özellikle teslimat ve iade konularýnda endiþe yaþayan müþterilere
ulaþmak amacýyla çeþitli alternatif fiziksel teslimat noktalarý sunmaya baþlamýþtýr. Offline
dünyada varlýðý bulunmayan e-ticaret firmalarý çeþitli lokasyonlarda kilitli dolaplar
aracýlýðýyla, ya da farklý þirketlerle ortak çalýþmalar gerçekleþtirerek alternatif teslimat
yöntemleri sunabilmekte ve böylelikle hizmet kalitelerini de artýrabilmektedirler.
• Amazon, Staples gibi perakendecilere ya da çeþitli þehirlerde bulunan alýþveriþ
merkezlerine ve tren istasyonlarýna yerleþtirdiði kilitli dolaplar aracýlýðýyla, Ýnternet
üzerinden sipariþ veren müþterilerin sipariþlerini bu dolaplardan teslim alabilmesini
saðlamaktadýr.
• ASOS ise iadelerini Collect Plus þirketinin hizmeti aracýlýðýyla almaktadýr. Müþteriler,
iadelerini postaya vermek yerine, Ýngiltere çapýnda Collect Plus'ýn anlaþmalý
olduðu 5,500 bakkal ya da marketten birine iletebilmekte ve Collect Plus iadeleri
bu noktalardan teslim alýp ASOS'a ulaþtýrmaktadýr.81
Geleneksel perakendeciler ise, maðazalarýnýn avantajýný kullanmakta ve müþterilerine
yeni hizmetler sunabilmektedir.
• Avrupa'daki e-ticaret kullanýcýlarýnýn yaklaþýk üçte biri, Click & Collect özelliði
kullanmaktadýr.82
• Best Buy, Walmart gibi büyük perakendeciler, müþterilerine, Ýnternet üzerinden
yaptýklarý sipariþleri maðazadan alma fýrsatý sunmaktadýr.
• John Varvatos, Burberry gibi markalar, müþterilerinin maðaza stoklarýnda
bulunmayan ürünlerin sipariþini maðazada iPad'ler aracýlýðýyla yapmasýna olanak
saðlamakta ve ürünü doðrudan müþteriye gönderebilmekte, böylelikle müþteri
memnuniyetini artýrabilmekte ve kayýp satýþlarý minimuma indirebilmektedir.
Ayný gün teslimat
Müþteriler, online mecralarda aldýklarý ürünleri doðal olarak anýnda teslim alamamaktadýr.
Bu anlamda offline dünyanýn gerisinde kalan e-ticaret firmalarý, fiziksel dünyanýn sunduðu
avantajlara denk fýrsatlar sunmak amacýyla mümkün olan en kýsa zamanda teslimat
yapabilmek için kendilerini geliþtirmektedirler. Bunun en son örneði, ayný gün teslimat
yapan firmalardýr.
Google ve eBay, ABD'nin batý eyaletlerinde ayný gün teslimat üzerine çeþitli denemeler
yapmakta, Amazon ise New York gibi büyük metropollere yakýn lojistik merkezleri
81
Collect Plus, http://www.collectplus.co.uk/ASOS
82
Martin Gill, Forrester, European Online Retail: Five Trends To Watch in 2013, 25/02/2013

sayesinde ayný gün teslimat gerçekleþtirebilmektedir. Mobilya firmasý Argos 90 dakikada
kargoya teslim garantisi vermektedir.
Dünyanýn en büyük offline perakendecisi olan Walmart ise, maðazalarýný lojistik ve
gönderi merkezleri olarak kullanmaktadýr. Maðaza daðýlýmýnýn çok kapsamlý olmasý
sebebiyle de, müþterilerine ayný gün teslimat konusunda baþarýlý olmuþtur.
Teslimat garantileri ve ayný gün veya ertesi gün teslimat, müþteri tecrübesini iyileþtirmenin
yaný sýra, bu hizmeti sunan online perakendecilerin marka imajlarýný da kuvvetlendirmektedir.
Kürasyon
Amazon gibi büyük bir devin bulunduðu e-ticaret dünyasýna yeni giren oyuncular,
kendilerini farklýlaþtýrabilmek ve müþterilerine ek deðerler sunabilmek için ürün listelemenin
ötesine geçmiþtir. Amazon, satýn almak istediði ürünü bilen ve o doðrultuda fiyat
karþýlaþtýrmasýyla birlikte ürün içeriði bilgisine ulaþmak isteyen müþterilere hitap ettiði
gibi, kürasyon konusunda baþarýlý olan e-ticaret firmalarý, müþterilerine tavsiyeler vererek
yeni talep oluþumuna katkýda bulunmaktadýr.
Etsy, Fab, ASOS gibi e-ticaret firmalarý, ürünlerini listelemenin ötesine geçmekte,
müþterilerinin beðenebileceði ürünleri özel algoritmalar aracýlýðýyla tahmin etmekte ve
onlara kürate edilmiþ bir þekilde sunmaktadýr. Müþterilere, hem demografik özelliklerine,
hem de geçmiþ satýn alma tercihlerine göre kiþiselleþtirilmiþ teklifler sunmaktadýrlar.
Sayfa sýralamalarý, kampanya ve ürün görselleri, marka sýralamalarý, cinsiyet, geçmiþ
tercih, beden gibi faktörler göz önünde bulundurularak kiþiselleþtirilmekte ve böylelikle
hem müþterilere daha iyi bir hizmet sunulmakta, hem de yeni gelir alanlarý yaratýlmaktadýr.
Örneðin ABD merkezli alýþveriþ kulübü Gilt, üyelerine günlük gönderdiði e-mailleri
detaylý bir þekilde kiþiselleþtirmekte, kampanya ve ürün bilgilerini farklý sýralamalarda
göndermektedir.
Ýçerik pazarlamasý bakýmýndan da baþarýlý olan son dönemin e-ticaret firmalarý, moda
alanýnda öne çýkmaktadýr. Özellikle moda sektöründe faaliyet gösteren e-ticaret firmalarý
(Ör. Outnet, Mr. Porter), tablet magazinler aracýlýðýyla müþterilerine ulaþmaktadýr. Kaliteli
ve çekici görsel içeriðin yaný sýra, tablet magazinlerin satýþ entegrasyonlarý, doðrudan
satýþý da desteklemekte ve þirketlere ek gelir kazandýrabilmektedir.
Sosyal e-ticaret
Facebook, Pinterest, Twitter gibi sitelerle kurulan entegrasyon sayesinde, tüketiciler
tavsiyelerini ve aktivitelerini paylaþabilmekte, arkadaþlarýna soru sorabilmekte ve istek
listeleri oluþturabilmektedir; böylelikle de satýþlar artmaktadýr. Çeþitli sosyal e-ticaret
formatlarý ve örnekleri aþaðýdaki gibidir:
98

• Grup satýnalmalarý (Groupon, LivingSocial): Belli bir miktar alýcýnýn buluþmasýyla
birlikte çeþitli ürün ve hizmetlerin fiyatýnýn azalmasýný saðlayan siteler.
• Kullanýcý tavsiyeleri (Amazon, Yelp, JustBoughtIt): Ürün ve hizmet yorumlarýný ve
kullanýcýlarýn tavsiyelerini bir araya getiren siteler.
• Kullanýcýlarýn düzenlediði alýþveriþ siteleri (The Fancy, Lyst, Svpply): Kullanýcýlarýn
ürün ve hizmet listeleri tasarladýðý ve birbirleriyle paylaþtýðý siteler.
• Katýlýmcý e-ticaret (Threadless, Kickstarter, CutOnYourBias): Kullanýcýlarýn, oylama
yaparak, finansman saðlayarak ve paylaþýmda bulunarak ürün ve hizmetlerin
üretilmesi ve oluþturulmasý sürecine birebir katkýda bulunduðu siteler.
• Sosyal alýþveriþ (Motilo, Fashism, GoTryItOn): Arkadaþlarla birlikte alýþveri yapma
tecrübesini online platforma taþýyan, mesajlaþma ve forum özelliðine sahip siteler.
Showrooming
Avrupa'da bulunan akýllý telefon kullanýcýlarýnýn %14'ü, maðazada alýþveriþ yaparken,
Ýnternet'ten daha detaylý ürün bilgisi edinmektedir.83 Perakendeciler, showrooming'in
katkýsýyla e-ticaret firmalarýnýn etkisini daha da çok hissetmeye baþlamýþtýr.
83
Martin Gill, Forrester, European Online Retail: Five Trends To Watch in 2013, 25/02/2013
Kaynak: Henry Blodget, Business Insider, The Future of Digital, (2012).
Þekil 55. ABD'de Showrooming
99

Özellikle, ürün özelliklerinin bire bir karþýlaþtýrýlabildiði ve fiyatýn öne çýktýðý elektronik
gibi kategorilerde faaliyet gösteren perakendeciler showrooming konseptinden ötürü
zarar görmüþtür. Örneðin, kendi müþterilerinin de maðazada mobil cihazlarýyla Amazon'da
sunulan fiyatlarla karþýlaþtýrma yaptýðýný gören Best Buy, bunun üzerine Amazon'la
rekabete devam edebilmek için düþük fiyat garantisi sunmaya baþlamýþtýr.
Virtual fitting (sanal deneme)
Moda dikeyinde faaliyet gösteren yeni nesil e-ticaret firmalarý, kýyafet deneme ve
kombinleme süreçlerini online dünyaya taþýmak amacýyla, sanal deneme yöntemlerine
baþvurmuþtur. Bu firmalar, kullandýklarý yenilikçi teknolojiler ve yöntemler aracýlýðýyla
hem müþterilerine daha iyi hizmet sunmakta, hem de iade oranlarýný azaltmaktadýr.
Müþterilerini daha iyi tanýmak ve beden ölçülerini algýlamak için üç farklý yöntem
uygulanabilmektedir:
• Üç boyutlu yüksek teknolojili bir tarayýcýyla, müþterinin vücut ölçülerinin tam
olarak taranmasý,
• Müþterinin hali hazýrda hangi markalarýn hangi beden ürünlerini giydiðini
belirtmesi ve bu markaya ait ürün ölçülerinin bir referans noktasý olarak
kullanýlmasý,
• Müþterinin verilen talimatlar doðrultusunda kendi ölçülerin kendi ölçerek firmaya
bildirmesi.
Elde edilen verilere göre, deneme odasýnda müþterinin beden ölçülerine en çok
uyabilecek ürünler sunulmakta ve kýyafetin müþterinin üzerinde nasýl duracaðý sanal bir
þekilde gösterilmektedir.
Örneðin, Ýsveçli Virtusize þirketi, müþterinin kendi ölçülerini almasý ya da daha
önceden aldýðý bir ürünü seçmesiyle birlikte ölçüleri belirleyebilmektedir. ASOS ise bazý
ürünlerine Virtusize çözümlerini entegre etmiþtir ve müþterilerine bu sayede daha iyi
bir tecrübe sunmaya çalýþmaktadýr.
Hindistan'ýn önde gelen online moda perakende þirketlerinden biri olan Myntra da,
bu amaçla Fitiquette þirketini satýn almýþtýr. Myntra, Fitiquette'in sanal deneme ürününü
kullanarak hem iadeleri azaltmayý, hem de satýþlarýný artýrmayý planlamaktadýr. Fitiquette'in
sistemi, müþterinin sanal bir mankene kendi ölçülerini girmesi ve bu sanal manken
üzerinde seçtiði kýyafetin nasýl görüneceðinin 3 boyutlu simülasyonunu görmesi þeklinde
gerçekleþmektedir.
100

Son dönemde sanal deneme hizmeti sunan firmalar gittikçe artmaktadýr. Hali hazýrda
piyasada bulunan firmalardan birkaçý TrueFit, MyShape, Clotheshorse, True & Co, Meality,
Fits.me, Styku, Fitnect ve FittingReality'dir.
Bu alanda faaliyet gösteren en yaratýcý ve ileri teknolojili firmalardan biriyse, teknolojik
altyapýsýný Microsoft'un Kinect teknolojisi üzerine kuran Body Metrics'tir. Body Metrics,
müþterilerin maðazada kendi tasarladýðý bir kabine girmesiyle birlikte taramakta ve vücut
ölçülerini çýkarmaktadýr. Milimetrik olarak belirlenen vücut ölçüleri ayný zamanda bulut
ortamýnda (cloud) tutulmakta ve müþterilerin kullanýmýna sunulmaktadýr. Bu teknolojinin
uygulamasý yüksek fiyatlý olduðundan ötürü yaygýnlaþmasýnýn zaman alacaðý
düþünülmektedir.
Sanal deneme uygulamalarý, müþteri memnuniyetini artýrýrken, e-ticaret firmalarý
açýsýndan da ciddi anlamda verimlilik artýþýna yol açabilmektedir: sanal deneme odasý
kullanan firmalarýn iade oranlarýnýn yarý yarýya düþtüðü saptanmýþtýr.
Çok kanallý perakende
Offline perakendeciler e-ticaret kanalýný kullanmayý artýrmýþ, e-ticaret firmalarý da
dükkan açarak offline dünyada varlýklarýný sürdürmeye baþlamýþtýr. Bu yakýnsamanýn
temel sebepleri, e-ticaret firmalarýnýn marka bilinirliliðini artýrmak, müþterileriyle fiziksel
dünyada iletiþim kurarak onlarýn güvenini kazanmak, ürünlerini yakýndan tecrübe
etmesine olanak saðlamak ve imajlarýný kuvvetlendirmek istemeleridir.
Bonobos ve Warby Parker gibi firmalar, müþterilerinin tecrübesini iyileþtirmek amacýyla
konsept maðazalar kurmuþtur.
Yapýlan araþtýrmaya göre birden fazla kanaldan alýþveriþ yapan tüketicilerin baðlýlýðý,
sadece bir kanaldan yapanlara göre daha yüksektir. Çok kanaldan alýþveriþ yapan
tüketicilerin, tekrar alým yapma ihtimali, diðerlerine göre daha fazladýr.
Perakendede kanallar gittikçe artmakta, tüm perakendeciler de bu kanallarý kullanarak
tüketicilere ulaþmaktadýr: Fiziksel maðazalar, online maðazalar, mobil maðazalar, mobil
alýþveriþ uygulamalarý, pazaryerleri, karþýlaþtýrma motorlarý, kataloglar, doðrudan satýþ.
Büyük veri
Mobil Ýnternet ve sosyal aðlarýn kullanýmýnýn artmasýyla birlikte, e-ticaret firmalarýnýn
elinde bulunan bilgiler artmýþtýr. Bu bilgiler, müþterilerin demografik özelliklerinden,
ürün ve hizmet tercihlerine, bu tercihleri gerçekleþtirirken gösterdikleri davranýþsal
tutumlara kadar deðiþmekte ve e-ticaret firmalarý tarafýndan saklanabilmektedir. Bu
bilgiler kullanýlarak,
101

102
• Sosyal veri ve veri iþlemesi, sosyal CRM,
• Web analitiði ve iþ analitiði,
• Yüksek kiþiselleþtirme,
• Kiþisel tavsiyeler ve sosyal tavsiyeler gibi alanlarda geliþmeler saðlanmýþtýr.
Bu geliþmeler, e-ticaret performansýna olumlu þekilde etki ederken, e-ticaret firmalarýna
bu alanlarda hizmet sunan þirketlerinin sayýsýný da artýrmýþtýr. Büyük veriyi en baþarýlý
kullanan þirketlerden biri olan Gilt, elindeki sosyal medya, mobil, web sitesi ve müþteri
davranýþ ve tercihleriyle ilgili verileri birleþtirerek, bu verileri, sunumlarýný kiþiselleþtirmek
ve müþterilerini daha iyi hedeflemek için kullanmaktadýr.
E-ticaret sitelerinin reklam almasý
E-ticaret firmalarý, ürün satmanýn yaný sýra, trafiklerini de deðerlendirmekte ve reklam
mecrasý da olabilmektedirler. Özellikle ABD merkezli e-ticaret firmalarýnýn bu trendi
takip ettiði görülmektedir. Amazon, Walmart, Best Buy ve Target gibi dev online ve
offline perakendeciler, üçüncü partilerden reklam almaya devam etmekte ve böylelikle
ek gelir kaynaklarý yaratmaktadýr. Önümüzdeki yýllarda, perakendecilerin bu þekilde
yeni gelir kaynaklarý yaratacaðý da öngörüler arasýndadýr.
Kaynak: Henry Blodget, Business Insider, The Future of Digital, (2012).
Þekil 56. ABD E-Ticaret Sektörünün Reklam Gösterimleri

2B Ö L Ü M
TÜRKÝYE'DE E-TÝCARET HACMÝNÝNÝN
DÜÞÜK OLMASININ SEBEPLERÝ VE
E-TÝCARETÝN GELÝÞTÝRÝLMESÝ ÝÇÝN
ÖNERÝLER

2. TÜRKÝYE'DE E-TÝCARET HACMÝNÝNÝN DÜÞÜK
OLMASININ SEBEPLERÝ VE E-TÝCARETÝN
GELÝÞTÝRÝLMESÝ ÝÇÝN ÖNERÝLER
Türkiye, 76 milyonluk nüfusu ve 36 milyon Ýnternet kullanýcýsýyla çoðu Avrupa
ülkesinden daha yüksek bir kullanýcý sayýsý ve potansiyeline sahip olmakla birlikte,
kullanýcý sayýsýnýn nüfusa oraný ve yarattýðý ticaret hacmi açýsýndan bu potansiyelinin
gerisinde kalmýþtýr.
E-ticaretin geliþtirilmesi, Türkiye'nin 2023 vizyonunu gerçekleþtirmesinde de son
derece önemli bir role sahiptir: E-ticaret hem tüketicilere, hem de firmalara deðer katarak
Türkiye'nin bölgesel gücünü ve ihracat potansiyelini artýracak, böylece cari açýðýn da
azalmasýna katkýda bulunacaktýr.
Türkiye'nin e-ticaret potansiyelini yakalayamamasýnýn en önemli nedenleri algý sorunu
(müþterilerin e-ticareti yeterince iyi bilmemesi nedeniyle e-ticarete duyduklarý ön yargý)
ve altyapý eksikliðidir (e-ticaretin gerçekleþmesi için gerekli teknolojik, mevzuat, finansman
altyapýsý gibi konularda olan eksiklik ve açýklar).
Algý sorunu tüketicilerin yaný sýra, kurumsal þirketleri, KOBÝleri, perakendecileri,
eðitim dünyasýný ve hatta yasama ve yürütme organlarýný da kapsamaktadýr. Ülkemizde,
e-ticaretin geliþmesi için gerekli olan gerek bireysel, gerekse kurumsal anlamda dijital
okuryazarlýk yeterli düzeyde deðildir ve e-ticarete güven hissi de yerleþmemiþtir. Ýnternet
ve e-ticaretin gündelik yaþantýya, þirketlere ve genel olarak ülkenin geleceðine saðlayabileceði
katký ve sunduðu olanaklar konusunda yeterli bilgiye sahip olunmamasý da algý sorununu
beslemektedir.
Altyapý eksikliði konusu da e-ticaretin geliþmesi ve hacmin artmasý için zaruri olan
teknolojik ve beþeri altyapýnýn yaný sýra, mevzuat, finansal altyapý, giriþimcilik
ekosistemi, sektörel raporlama ve eðitim konularýný da kapsamaktadýr. Son yýllarda
önemli ilerlemeler kaydedilen mobil ve sabit geniþbant altyapýsýnýn daha geniþ kitlelerin
Ýnternet'e eriþimini saðlayacak þekilde geliþtirilmesi ihtiyacý vardýr. Hukuki mevzuatýn
belirsizliði ise e-ticaret firmalarýnýn operasyonlarýný zorlaþtýrmakta, müþterilerin
güvensizliðini beslemekte ve yatýrýmcýlarýn e-ticaret sektörüne yatýrým yapmaya çekinmesine
sebep olmaktadýr. Ayrýca, Ýnternet giriþimcileri için çok kritik olan finansman altyapýsýnýn
ve giriþimcilik ekosisteminin de yetersiz olmasý, e-ticaretin geliþimine ket vuran sebepler
arasýndadýr.
Bu raporun hazýrlanmasý sýrasýnda gerçekleþtirilen araþtýrma ve sektörün önde
gelenleriyle birlikte yapýlan çalýþtaylar sonucunda, raporda bahsi geçen sorunlar ve
çözüm önerileri konusunda sektör temsilcilerinin ve konu paydaþlarýnýn detaylý bilgi ve
105

tecrübeyi haiz olduklarý görülmüþtür. Gerekli adýmlarýn atýlmasýndaki en büyük engelin
ise, sektör ile sektöre danýþmanlýk yapan gruplar arasýnda bir ortak söylem ve eylem
planý oluþturabilecek ve bunu tek elden kanun yapýcýlara iletebilecek bir oluþumun
eksikliði olduðu görülmüþtür.
Mevcut STK yapýsýnýn; kanun yapýcýlar ve sektör temsilcileri arasýnda ihtiyaç duyulan
köprüyü kurarak, sektörün taleplerinin detaylý olarak tanýmlanmasýný, eylem planlarýnýn
hazýrlanarak ilgili kurum ve kuruluþlara iletilmesini ve taleplerin uygulama boyutunun
etkili bir biçimde takibini saðlayacak þekilde geliþtirilmesi gereklidir. Böylelikle sektörün
sorunlarýnýn ve önerilerinin koordineli, örgütlü ve odaklý bir þekilde iletilerek idari yapýyla
iletiþimin kuvvetlendirilmesi, sektörün geliþimi için faydalý sonuçlar doðuracaktýr.
Ýdari yapýya bakýldýðýnda, mevcut haliyle Ýnternet ve e-ticaret sektörü, Maliye Bakanlýðý,
Kalkýnma Bakanlýðý, Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlýðý, Ulaþtýrma, Denizcilik ve
Haberleþme Bakanlýðý ve Gümrük ve Ticaret Bakanlýðý'nýn sorumluluk alanlarýnda
bulunmaktadýr. Sektör temsilcileri ve STK'larýn bu bakanlýklarla haberleþmelerini tek
elden yürütmelerini saðlayacak, idari yapý içinde bir muhatap kurumun oluþturulmasýnýn
özellikle mevzuat, finansman ve eðitim gibi devlet desteði gerektiren konularýn daha
çabuk ve tüm paydaþlarýn menfaati doðrultusunda çözülmesine katkýsý büyük olacaktýr.
TBMM gündemindeki Elektronik Ticaret Kanun Tasarýsý'nda da belirtildiði üzere, e-ticaret
sektörüyle ilgili yetki ve sorumluluk sahibi olan Gümrük ve Ticaret Bakanlýðý'nýn
bünyesinde, Ýç Ticaret Genel Müdürlüðü'ne baðlý olarak kurulan Perakende ve Elektronik
Ticaret Dairesi Baþkanlýðý'nýn etkinliðinin ve iþlevselliðinin arttýrýlmasý faydalý olacaktýr.
Söz konusu daire baþkanlýðý, ilgili firma ve kuruluþlarla doðrudan iliþki kurarak, sektörün
düzenlenmesi ve sektör paydaþlarýnýn kamu ile iliþkilerinin yürütülmesinde yönlendirme
ve koordinasyon konusunda liderliði üstlenebilir.
Böyle bir köprü etkin bir þekilde çalýþtýðý takdirde, Türkiye'nin önümüzdeki yýllarda
e-ticaret potansiyeline eriþmek ve geliþmekte olan ülkeler arasýnda liderliðe oynayabilmek
için yapmasý gerekenler aþaðýdaki baþlýklar altýnda gruplanabilir:
106
ALGI VE DÝJÝTAL OKURYAZARLIK
v Tüketici, kurum ve KOBÝ'lerin, e-ticaretin günlük yaþantýlarýna ve þirketlerine
saðlayacaðý katký ve sunduðu olanaklar hakkýnda bilgilendirilmesi
v Örgün eðitimde Ýnternet ve e-ticaret bilincinin yerleþtirilmesi
v Devlet kurumlarýnda, özellikle e-devlet üzerinden, Ýnternet kullanýmýnýn
artýrýlmasý; idari yapýnýn internet teknolojilerinin ve ekonomisinin geliþmesi
için gerekli ekosistem ve mevzuat deðiþiklikleri hakkýnda sektör temsilcilerini
bilgilendirmesi

107
Raporun geri kalanýnda bu baþlýklarýn tümü detaylý olarak incelenmiþtir. Ancak
bunlarýn arasýnda öncelikli dört geliþme alaný aþaðýdaki gibidir:
(1) Dijital okuryazarlýk ve güven algýsý
Türkiye'de dijital okuryazarlýk, hem geliþmiþ, hem de geliþmekte olan pazarlara göre
oldukça düþüktür. Dijital okuryazarlýðýn artýrýlmasý için:
• Altyapýnýn geliþtirilmesi:
- Sabit geniþbant ve mobil geniþbant eriþiminin yaygýnlaþtýrýlmasý,
- Cihazlar ve Ýnternet paketleri üzerindeki vergilerin düzenlenmesi ve düþük
yayýlýmlý bölgelerde teþviklerin geliþtirilmesi,
- Belediyeler tarafýndan þehir merkezlerinde ücretsiz kablosuz Ýnternet hizmetinin
daha yaygýn bir þekilde saðlanmasý,
• Ýnternet kullanýmýnda cinsiyet, bölge ve yaþ gruplarý bakýmýndan farklýlýklarýn
giderilmesi,
• Özel sektör ve devlet ortaklýðýyla gerçekleþtirilecek kamu spotlarý oluþturulmasý
ve yayýnlanmasý,
• Yeni neslin okullarda Ýnternet teknolojilerini kullanmaya teþvik edilmesi faydalý
olacaktýr.
E-ticaretin geliþmesinin önündeki engellerden biri de güven algýsý eksikliðidir.
•Akreditasyon sisteminin oturtulmasý güven algýsýný olumlu þekilde deðiþtirecektir.
- Özerk,
ALTYAPI
v Teknolojik altyapý eksikliklerinin giderilmesine yönelik çalýþmalarýn devam
etmesi
v Alternatif ödeme sistemlerinin yaygýnlaþtýrýlmasý
v Mevzuat eksikliklerinin giderilmesi
v Sektörel raporlama altyapýsýnýn geliþtirilmesi
v Yatýrýmcý ve giriþimcilere sunulan eðitim olanaklarýnýn iyileþtirilmesi
v Ekosistem ve finansal altyapýnýn geliþtirilmesi, bir giriþimcilik / teknoloji borsasý
kurulmasý

Avrupa Birliði liderliðinde çalýþmalarý devam eden ve hali hazýrda pekçok AB ülkesinde
bulunan TrustMark'a benzer bir güven damgasý, kamu kurumu niteliðinde meslek
kuruluþu özelliðiyle TOBB tarafýndan oluþturulabilir. Ayrýca, TOBB bünyesinde ihtilaflara
bakacak bir ombudsman yapýsýnýn (tahkim kurulunun) da oluþturulmasý, tüketicilerin
e-ticaret sektörüne olan güvenini artýracaktýr.
(2) Mevzuat
ile Avrupa Birliði'ndeki düzenlemeler paralellik arz etmektedir. Avrupa Birliði'ndeki
mevzuat genel çerçevesi ve e-ticaret ekosistemiyle baðlantýsý bakýmýndan kendi içinde
metodolojik düzen ve ahenk barýndýrmaktadýr. Türkiye'de de Ýnternet giriþimciliði ve
e-ticaret ile ilgili mevzuatýn geliþtirilmesi için olumlu yönde adýmlar atýlmýþtýr. Öte yandan
Türkiye'de bu mevzuatlarýn oluþturulmasý, uygulanmasý ve e-ticaret ekosistemiyle
baðlantýsýnýn kurulmasý noktasýnda bilgi ve tecrübe eksikliði bulunmaktadýr.
Türkiye'de mevcut düzenlemelerin AB'de olduðu gibi, kendi içinde tutarlý olmasý ve
sektörün ihtiyacýný tamamen karþýlamasý için yeni düzenlemelere yahut mevcut
düzenlemelerin sektörün güncel ihtiyaçlarý doðrultusunda revize edilmesine ihtiyaç
duyulmaktadýr:
yapýlýþ amacýnýn (ratio legis) analiz edilerek yeni düzenlemelerin bu bakýþ açýsý ile
ele alýnmasý,
deðiþtirilmesinin saðlanmasý, ayrýca bu anlayýþla etkinliklerinin ölçülmesi,
• Elektronik Ticaretin Düzenlemesi ve Kiþisel Verilerin Korunmasý kanunlarýnýn
çýkarýlmasý, Tüketicinin Korunmasý Kanunu kapsamýndaki yönetmeliklerin yürürlüðe
alýnmasý ve bu düzenlemelerle ilgili olarak bu raporun ilerleyen bölümlerinde
listelenen iyileþtirmelerin yapýlmasý,
• Sektör oyuncularýyla yakýn çalýþýlmasý halinde, mevzuat, e-ticaretin dinamiklerini
daha gerçekçi yansýtacak ve düzenlemelerin uygulanabilirliði daha yüksek
olacaðýndan mevzuat hazýrlanýrken ve geliþtirilirken, e-ticaret sektöründe faaliyet
gösteren firmalarýn ve sektör STK'larýnýn da görüþlerinin dikkate alýnmasý önemlidir.
108

(3) Ekosistem ve finansal altyapý
Ekosistemin geliþtirilmesi için:
• Mevcut STK yapýsýnýn tüm sektörün desteðini ve temsil gücünü yansýtan bir yapýya
dönüþtürülmesi ve sektör temsilcileri ile devlet arasýndaki iletiþimin etkili bir þekilde
saðlanmasý,
• Sektör temsilcileri ve STK'larýn ilgili bakanlýklara tek bir adresten ulaþmasýný
saðlayacak, idari yapý içinde bir muhatap kurumun oluþturulmasý (Gümrük ve
Ticaret Bakanlýðý Ýç Ticaret Genel Müdürlüðü'ne baðlý olarak kurulan Perakende
ve Elektronik Ticaret Dairesi Baþkanlýðý'nýn etkinliðinin ve iþlevselliðinin arttýrýlmasý).
• Bununla birlikte, kamuda biliþim konularýndan sorumlu bir yapýya ("Chief Digital
Officer" tanýmlamasýna benzer bir yapý) gidilmesinin yolunun da açýlmasý faydalý
olacaktýr.
Finansal altyapýnýn güçlendirilmesi için:
• Teknoloji ve Ýnternet giriþimleri odaklý devlet teþviklerinin geliþtirilmesi,
• Yatýrým enstrümanlarý oluþturulmasý (Fonlarýn fonu ve doðrudan yatýrým fonu),
• Finansal çýkýþ olanaklarýnýn artýrýlmasý (Giriþimcilik / Teknoloji borsasý),
• Melek yatýrýmcýlýðýn ve giriþim sermayelerinin yasal mevzuat ve destekler aracýlýðýyla
desteklenmesi faydalý olacaktýr.
(4) Alternatif ödeme sistemleri
Ülkemizde kredi kartý kullanýmý ve yayýlýmý çok yüksektir, ancak hem kredi kartý
sahibi olan tüketicilerin Ýnternet üzerinden alýþveriþlerini kolaylaþtýrmak, hem de kredi
kartý olmayanlarý da e-ticaret kullanýmýna alýþtýrmak için alternatif ödeme sistemlerinin
geliþtirilmesi faydalý olacaktýr.
Alternatif ödeme sistemlerinin yaygýnlaþtýrýlmasý:
• Güven algýsýnýn geliþimine olumlu katký saðlayacak,
• E-ticaretin büyümesini destekleyecek,
• Halen önemli bir büyüklükte olan kayýt dýþý ekonominin azalmasýna katkýda
bulunacaktýr.
• Ödeme sistemleri konusundaki mevzuatýn, alternatif ödeme yöntemlerini kapsayacak
ve bu yöntemlerin uygulanmasýna açýklýk getirecek þekilde revize edilmesi,
• Ödeme koþullarý konusunda tüketicilerin bilgi eksikliðinin kamu ve özel sektörün
ortaklaþa yapacaðý çalýþmalarla giderilmesi,
• Elektronik faturanýn B2C pazarýnda uygulanmasý ve yaygýnlaþtýrýlmasý gerekmektedir.
109

Türkiye'de kiþi baþýna GSYÝH'nýn henüz üst gelir eþiðine ulaþmamýþ olmasý e-ticaret
kullanýmýnýn düþük olmasýnýn nedenleri arasýndadýr. Bununla birlikte;
• Tüketicilerin aðýrlýkla fiyat odaklý olmasý,
• Avrupa'nýn aksine bir "katalog alýþveriþi" döneminden geçilmediði ve "müþteri
memnuniyeti" ve "ürün iadesi" gibi kavramlarla geç tanýþýldýðý için alýþveriþ yaparken
daha çekingen davranýlmasý,
• Ýnternet kullanýcýlarýnýn yaþ ortalamasýnýn düþük olmasý ve bu genç topluluðun
henüz satýn alma konusunda karar verecek yaþta veya alýþveriþ yapacak gelire sahip
olmamasý,
110
2.1 Algý ve Dijital Okuryazarlýk
2.1.1 Bireylerin Dijital Okuryazarlýðý ve Güven Algýsý
Türkiye'de dijital okuryazarlýk seviyesi, gerek kentsel, gerek kýrsal bölgelerde, gerekse
farklý eðitim seviyesine sahip gruplar arasýnda, geliþmiþ ülkelerin oldukça gerisindedir.
Yapýlan araþtýrmaya göre, tüketicilerin Ýnternet'ten alýþveriþ yapmama sebeplerinin en
önemlilerinin, "ihtiyaç duymamalarý, maðazadan satýn almayý tercih etmeleri, güvenlik
ve gizlilik endiþeleri" olduðu görülmüþtür.
Açýk ara farkla öne çýkan ihtiyaç duymama konusu ise, Ýnternet algýsýnýn ve dijital
okuryazarlýðýn henüz yeterince geliþmemiþ olduðunu göstermektedir. Ýnternet'in sunduðu
faydalar ve e-ticaretin deðer önerisi daha net olarak ortaya kondukça, tüketicilerin
Ýnternet ve e-ticaret konusundaki çekinceleri azalacaktýr.
Þekil 57. Ýnternet'ten Alýþveriþ Yapmama Sebepleri, %, (2012)

Tüketicilerin e-ticaret hakkýnda bilgilenmesi ve bu konudaki eðitimi:
• Tüketici maðduriyetlerinin azalmasý,
• Müþteri memnuniyetinin artmasý,
• E-ticaret ekosisteminin geliþmesi için çok önemlidir.
Milli Eðitim Bakanlýðý bünyesinde çeþitli eðitimlerin gerçekleþtirildiði ve gerçekleþtirileceði
bilinmektedir. Ancak, özel sektörün ve ekosistem içinde bulunan ve kar amacý gütmeyen
oyuncularýn da katýlýmýyla birlikte tüketicilerin bilgilendirilmesi gerekmektedir.
111
Bireylerin dijital okuryazarlýðýnýn geliþtirilmesi ve internet ve e-ticaret bilincinin
yerleþtirilmesi için:
• Örgün eðitimde dijital okuryazarlýðýn artýrýlmasýna yönelik müfredat geliþtirilmesi,
yetiþkinlere yönelik yaygýn eðitim programlarý düzenlenmesi
• Öðrencilerin akademik olarak Ýnternet'ten faydalanabilecekleri konusunda
bilinçlendirilmeleri, hazýrladýklarý projelerde Ýnternet kaynaklarýný saðlýklý bir
þekilde kullanmaya alýþmalarýnýn saðlanmasý.
• Eðitimcilerin dijital okuryazarlýðýnýn ve yeni teknolojierlere olan yatkýnlýðýnýn
artýrýlmasý,
• Kamu ve özel sektör ortaklýklarý sayesinde makul fiyatlý internet eriþim fýrsatlarý
saðlanmasý,
• Dijital okuryazarlýkta cinsiyet eþitliðinin saðlanmasý,
• Büyük þehirlerde 40 yaþ üstü, kýrsalda 30 yaþ üstü nüfusun internet eriþiminin
artýrýlmasý,
• Ebeveynlerin Ýnternetin güvenli kullanýmý konusundaki farkýndalýk ve yetkinliðini
artýrmaya yönelik bilinçlendirme çalýþmalarý yapýlmasý (Ýnternet siteleri, kamu
spotlarý, radyo programlarý, broþürler, seminerler gibi) gerekmektedir.
E-ticaretin fiyat avantajý dýþýnda saðladýðý faydalar, müþteri memnuniyeti
prensipleri ve güvenli kullaným unsurlarý hem kamu, hem özel sektörün yapacaðý
ortak bilgilendirme çalýþmalarýyla tüketiciye daha iyi anlatýlabilir.
• E-ticaretin þu ana kadar daha çok fiyat avantajý özelliðiyle ön plana çýkmýþ olmasý
nedeniyle, belli bir yaþýn üzerinde, harcama gücü daha yüksek, vakti az ve fiyattan
ziyade ürün çeþitliliði, bilgi zenginliði, rahatlýk ve kolaylýk gibi faktörlere önem veren
kitlenin yeterince e-ticarete alýþamamýþ olmasý, e-ticaret kullanýmýnýn düþüklüðünün
diðer toplumsal-kültürel nedenleri olarak öne çýkmaktadýr.

2.1.2 Kurumsal Bazda ve Perakende Sektörü Açýsýndan Dijital
Okuryazarlýk ve Güven Algýsý
Türkiye'de gerek büyük þirketler, gerekse KOBÝ'ler B2C ve B2B e-ticaret kullanýmýnda
geliþmiþ ülkelerin gerisindedir. Kurumsal anlamda e-ticaretin geliþmemiþ olmasýnýn temel
sebepleri:
• E-ticaretin tüketiciye sunduðu deðer hakkýnda yeterli bilgiye sahip olunmamasý,
• Ýnternette satýþ olanaklarýndan haberdar olunmamasý,
• Ýnternette satýþ için gerekli becerilere sahip olunmamasý,
• Teknik altyapý konusunda eksiklikler bulunmasý,
• Ýnternet üzerinden yapýlan iþlemlere olan güvensizliðin devam etmesidir.
Özellikle son yýllarda perakendeciler e-ticaret operasyonlarý kurmaya ve e-ticaret
sitelerini açmaya baþlamýþtýr. Ancak, perakendede genel anlamda bir e-ticarete geçiþi
gözlemlemek henüz mümkün deðildir. Bunun temel sebebi, perakendecilerin, online
kanallarý, henüz offline kanallarý tamamlayacak yeni bir satýþ kanalý olarak görmemesidir.
Aksine, e-ticaret bugüne kadar perakende firmalarý tarafýndan rakip bir sektör olarak
112
Tüketicilerin e-ticarete olan güveninin artýrýlmasý için:
• E-ticaretin fiyat avantajý dýþýnda saðladýðý faydalar, müþteri memnuniyeti
prensipleri ve güvenli kullaným unsurlarý hem kamu, hem özel sektörün
yapacaðý ortak bilgilendirme çalýþmalarýyla tüketiciye daha iyi anlatýlabilir.
Sektör STK'larýnýn önderliðinde kamu spotlarý hazýrlanýp yayýnlanabilir.
• Akreditasyon sisteminin oturtulmasý güven algýsýný olumlu þekilde deðiþtirecektir.
- Özerk,
Avrupa Birliði liderliðinde çalýþmalarý devam eden ve hali hazýrda pekçok AB
ülkesinde bulunan TrustMark'a benzer bir güven damgasý, kamu kurumu niteliðinde
meslek kuruluþu özelliðiyle TOBB tarafýndan oluþturulabilir.
Ayrýca, TOBB bünyesinde ihtilaflara bakacak bir ombudsman yapýsýnýn (tahkim
kurulunun) da oluþturulmasý, tüketicilerin e-ticaret sektörüne olan güvenini
artýracaktýr.

113
algýlanmýþtýr. Bu algýdan ötürü, birçok perakendeci, online operasyonlarýný kurmakta
geç kalmýþ, kalifiye eleman yetiþtirememiþ ve bu operasyonlarý yürütmek için gerekli
olan bütçeyi ayýrmamýþtýr. E-ticarete gerekli önemi veren perakendeciler ise operasyonlarýnýn
kýsa sürede geliþtiðini ve bu yeni satýþ kanalýnda önemli bir talep yoðunluðu yaþadýklarýný
belirtmiþlerdir.
Kurumsal baðlamda dijital okuryazarlýk eksikliðinin giderilmesi için kurumlarýn:
• E-tedarik, elektronik stok yönetimi ve bulut sistemlerini kullanma konusunda
bilgi edinmeleri,
• E-ticaretin hem kendi sektörlerine, hem de aracý hizmet saðlayýcýlara saðlayacaðý
yararlar konusunda bilgilendirilmesi,
• Bu sistemleri kullanmalarýnýn teþvik edilmesi gerekmektedir.
2.1.3 KOBÝ'ler Açýsýndan Dijital Okuryazarlýk ve Güven Algýsý
Ülkemizdeki istihdamýn %78'ini oluþturan KOBÝ'ler bilgi eksikliði, kalifiye eleman
bulunamamasý, ilgili mevzuat ve teknolojik altyapý eksikliði gibi nedenlerle e-ticaretin
nimetlerinden yeterince faydalanmamaktadýr.
2012 senesinde Boston Consulting Group tarafýndan yapýlan bir analiz "Türkiye’de
KOBÝ'lerin Ýnternetten bütünüyle yararlanacak destek ve becerilere sahip olmadýðýný"
ortaya koymaktadýr.
Kaynak: Boston Consulting Group, Türkiye Internet Ekonomisi Raporu, (2013)
Þekil 58. Türkiye'de KOBÝ'lerin Ýnternet Kullanýmý, (%)

114
2.1.4 Karar Mercileri, Yasama ve Yürütme Organlarý Açýsýndan Dijital
Okuryazarlýk ve Güven Algýsý
Yürütme ve yasama organlarýnýn, e-ticaret sektörü ve e-ticaretin iþleyiþ biçimleri
hakkýnda yeterli bilgiye sahip olmalarýnýn saðlanmasý e-ticaretle ilgili mevzuatýn oluþturulmasý
ve uygulanmasýný daha iyi bir noktaya getirecektir.
KOBÝ'lerin e-ticaret kullanýmýnýn geliþtirilmesi için Ýnternet ve e-ticaret hakkýnda
bilgilendirme ve eðitim çalýþmalarý kapsamýnda;
• Tüketicilere ve KOBÝ'lere yönelik, yerel ve bölgesel birimlerle iþbirliði yaparak
Ýnternette güvenlik ve þeffaflýðý saðlayabilir), e-ticareti, sosyal að kullanýmýný
ve genelde Ýnternet kullanýmýný destekleyecek giriþimlerde bulunulabilir.
• Ýnternette yer alma ve e-ticaretin saðlayacaðý verim artýþý ve rekabetçilik
avantajlarýndan yararlanmayla ilgili farkýndalýðýn artýrýlmasýna yönelik bilgilendirme
toplantýlarý düzenlenmelidir.
• E-ticaret sektörüyle ilgili düzenlemeler gerçekleþtiren ve bu düzenlemeleri
uygulayan devlet organlarýnýn, e-ticaretle ilgili daha detaylý bilgilendirilmesi,
• Siyasette ve kamu yönetiminde karar alýcýlara e-ticaretin fiyat avantajý dýþýnda,
hem ekonomiye, hem müþterilere, hem de devlete saðlayabileceði avantajlarýn
iyi tanýtýlmasý ve böylelikle e-ticaretin öneminin benimsenmesinin saðlanmasý
gerekmektedir.
2.2 Altyapý
2.2.1 Teknolojik Altyapý
2.2.1.1 Cihaz kullanýmý, Ýnternet hýzý & penetrasyonu
Türkiye'de Ýnternet eriþim oranlarý kent/kýr, bölgeler ve cinsiyet bakýmýndan büyük
farklýlýklar göstermektedir:
• Eriþim oraný kentlerde %56 iken, bu oran kýrsalda %26'da kalmaktadýr.
• Erkekler arasýnda Ýnternet kullanýmý %58'ken, kadýnlar arasýnda %37'dir.

115
• Bölgelere göre internet kullaným oranlarýnda Ýstanbul %61'le önde olup, onu Batý
Anadolu, Doðu Marmara, Ege gibi batý bölgeleri takip etmekte ve doðu bölgelerine
doðru gidildikçe internet kullaným yaygýnlýðý azalarak Güneydoðu Anadolu'da %30
seviyesinde kalmaktadýr.84
Türkiye, Ýnternet kullanýmý ve penetrasyonu konularýnda BRIC ve diðer geliþmekte
olan Ýnternet ekonomilerinin önünde gitmesine raðmen, Avrupa ve diðer geliþmiþ
pazarlarýn gerisindedir85:
84
28/08/2013
85
28/08/2013
Bireysel anlamda Ýnternet kullanýmýný artýrmak için:
• Ýnternet baðlantýsý olan hane sayýsýný ve baðlantý hýzýný artýrmak için sabit ve
mobil altyapýlara yatýrýmýn artýrýlmasý ve doðu bölgelerindeki eriþim seviyesinin
batý bölgelerinin seviyesine çýkarýlmasý,
• Toplumun günlük hayatýna Ýnternet'in entegre edilmesini saðlamak ve Ýnternet'in
kullanýmýný kolaylaþtýrmak için belediyeler tarafýndan þehir merkezlerinde
ücretsiz kablosuz Ýnternet hizmetinin yaygýn þekilde saðlanmasý,
• Kullaným oraný düþük belirli kesimler için akýllý telefonlar, tabletler ve Ýnternet
paketleri üzerindeki Özel Tüketim Vergileri azaltýlarak kullanýcýlarýn bu
teknolojileri benimsemesinin teþvik edilmesi gerekmektedir.
Kaynak: Bu veriler; McKinsey&Company, Bilgi Toplumu Stratejisinin Yenilenmesi Projesi Ýhtiyaç Tespiti ve Öneriler
Raporu (2013)'ndan derlenmiþtir.
Þekil 59. Cihaz ve Geniþbant Penetrasyonu

116
2.2.1.2 E-devlet hizmetlerinin yaygýnlýðý ve kapsamý
Ýnternet kullanýmýný artýracak en önemli faktörlerden biri de kiþilerin gündelik
hayatlarýnda, devletle olan iliþkilerini de Ýnternet üzerinden, güvenli bir ortamda
yürütebileceklerini görmeleridir. TÜÝK'in 2012 verilerine göre, Ýnternet kullanýcýlarýnýn
%55'i Ýnterneti devlet iþlerinde kullanmadýðýný belirtmiþtir.86
Kurumsal anlamda Ýnternet eriþimini ve yaygýnlýðýný artýrmak için:
• KOBÝ'ler baþta olmak üzere tüm firmalar için e-ticaret eðitimleri düzenlenebilir.
E-ticarette güvenlik için; elektronik kimlik uygulamaya alýnabilir, sayýsal
sertifika öngörülebilir ve Ýnternette güvenlik alanýnda yasal düzenlemelere
gidilebilir.
• Ýnternet uygulamalarýnýn paketler halinde ve indirimli fiyatlarla
þirketlere sunulmasý ve bu uygulamalarýn benimsenmesi için gerekli teknik
destek sunulabilir.
Ayrýca, ülkemizde e-ticaretin ve Ýnternet ekosisteminin geliþtirilmesi yönünde
gerçekleþtirilecek olan mevzuat ve diðer alanlardaki iyileþtirmeler, KOBÝ'lerin e-
ticaret kullanýmýnýn artmasýný saðlayabilecektir.
86
Boston Consulting Group, Türkiye Ýnternet Ekonomisi Raporu, 03/2013
E-devlet ve e-kamu hizmetlerinin geliþtirilmesi, e-saðlýk, e-eðitim ve e-ihale
gibi hizmetlerle pekiþtirilmesi sonucunda:
• Hizmet kalitesi artýrýlacak,
• Devlet daireleriyle olan iþ ve yazýþmalarýn düzenlenmesi kolaylaþtýrýlacak,
• Vergi ödeme gibi finansal aktiviteler kolaylaþtýrýlacaktýr.
Böylelikle, Ýnternet kullaným alýþkanlýklarý artýrýlarak, Ýnternet ve e-ticaret
kullanýmýnýn artýrýlmasý saðlanabilecektir.
2.2.2 Alternatif Ödeme Sistemleri
Alternatif ödeme sistemlerinin yeterince yaygýnlaþmamýþ olmasý, ödeme konusunda
güvensizlik yaþayan tüketicilerin e-ticarete sýcak bakmamasýna sebep olmaktadýr.
Ülkemizde e-ticaretin geliþebilmesi ve yaygýnlaþabilmesi için, güvenli ödeme yöntemlerinin
yaygýnlaþtýrýlmasý ve tüketicilerin ödeme konusunda güven kazanmasý gerekmektedir.

117
• BKM verilerine göre, 2013 yýlý sonunda Türkiye’de 56,8 milyon adet kredi kartý,
100,2 milyon adet banka kartý olmak üzere toplamda 157 milyon adet kart
bulunmaktadýr. Ülkemizde e-ticarette kartlý ödemelerin payý her geçen yýl artmaktadýr,
BKM verilerine göre 2013 yýlýnda internetten yapýlan kartlý ödemeler bir önceki yýla
göre %37 oranýnda artarak 34,6 milyar TL’ye ulaþmýþtýr.87
• Bu ilerlemede kartlý ödeme sektöründeki geliþmelerin etkisi büyüktür. Özellikle
iþlemlerin daha güvenli yapýlmasýna yönelik geliþmeler özetle;
• 1998 yýlýnda SET (Secure Electronic Transaction), elektronik ticarette, internet
üzerinde güvenli bilgi aktarýmýný saðlamak amacýyla aralarýnda VISA, MasterCard
ve IBM'in de olduðu kuruluþlar tarafýndan geliþtirilen protokol oluþturulmuþtur ve
ülkemizde kullanýlmýþtýr.
• 2007 yýlýnda elektronik ticaret iþlemlerinin güvenliðinin artýrýlmasý amacýyla Visa
ve MasterCard tarafýndan 3D Secure sistemi geliþtirilmiþtir ve halen ülkemizde aktif
olarak kullanýlmaktadýr.
• 2012 yýlýnda ise ülkemizde bankalar ve BKM tarafýndan ulusal dijital cüzdan BKM
Express geliþtirilmiþ ve bu alanda yatýrýmlar yapýlmýþtýr. Güvenlik seviyesi resmi
olarak onaylanmýþ olan BKM Express e-ticaret sektörünün en güçlü bileþenlerinden
biridir.
WordPay’in araþtýrmasýna göre ülkemizde e-ticarette en çok kart (%83) ile ödeme
tercih edilmektedir. Bunu banka transferi (%4.5) takip etmektedir. Kapýda ödeme, e-
cüzdan ve mobil ödemeler ise e-ticarette kullanýlan diðer alternatif ödeme yöntemleridir.
Son yýllarda ülkemizde faaliyete geçen BKMExpress ve PayPal gibi yerel ve uluslararasý
ödeme sistemlerinin varlýðý, Ýnternetten alýþveriþi tüketicilerin gözünde daha güvenilir
kýlmýþtýr. Ayrýca, kredi kartý kullanmayý tercih etmeyen veya banka hesabý olmayan
kitlenin Ýnternet üzerinden alýþveriþ yapmasýný da kolaylaþtýrmýþtýr. Alternatif ödeme
sistemlerinin yaygýnlaþtýrýlmasý, hem tüketicilerin seçeneklerini artýrabilecek, hem de e-
ticaret kullanýmýný kolaylaþtýracaktýr.
• Ödeme sistemleri konusundaki mevzuatýn, alternatif ödeme yöntemlerini
kapsayacak ve bu yöntemlerin uygulanmasýna açýklýk getirecek þekilde revize
edilmesi,
• Ödeme koþullarý konusunda tüketicilerin bilgi eksikliðinin kamu ve özel
sektörün ortaklaþa yapacaðý çalýþmalarla giderilmesi,
87
Bankalararasý Kart Merkezi, 2014

118
2.2.3 Hukuki Altyapý
E-ticaret sektörünü ve e-ticaret firmalarýnýn iþleyiþini düzenleyen hukuki altyapý,
mevzuatýn yeteri kadar detaylý olmamasý, sektörel gerçeklerle tam örtüþmemesi ve
düzenlemelerin çeliþkili olmasý sebebiyle yetersizdir. Hukuki altyapýnýn yetersizliðiyse,
e-ticaret firmalarý kadar müþterilerin de maðdur olabilmesine yol açmaktadýr.
ile Avrupa Birliði'ndeki düzenlemeler paralellik arz etmektedir. Bu paralelliðin e-ticareti
ilgilendiren mevzuatýn oluþturulmasý ve yorumlanmasý aþamasýnda hassasiyetle dikkate
alýnmasý gerekmektedir. Avrupa Birliði'ndeki mevzuat genel çerçevesi ve e-ticaret
ekosistemiyle baðlantýsý bakýmýndan kendi içinde bir metodolojik düzen ve ahenk
barýndýrmaktadýr. Oysaki Türkiye'de bu mevzuatlarýn oluþturulmasý, uygulanmasý ve e-
ticaret ekosistemiyle baðlantýsýnýn kurulmasý noktasýnda bilgi ve tecrübe eksikliði
bulunmaktadýr. Bu durum aslen birbirleriyle metodolojik iliþkisi olan mevzuatlarýn ayrý
ele alýnmasýna neden olmakta ve tüm e-ticaret ekosistemine pozitif þekilde etki edecek
biçimde uygulanmasýný güçleþtirmektedir. Bu gerekçelerle Türk mevzuatýna aktarýlan
Avrupa Birliði mevzuatýnýn yorumlanmasý, oluþturulmasý ve uygulamaya aktarýlmasý
bakýmýndan bir fikir ve anlayýþ birliðinin tesis edilmesi gerekmektedir. Buradan hareketle
aþaðýda belirtilen önerilerin hayata geçirilmesinin önemli olduðu düþünülmektedir.
yapýlýþ amacýnýn (ratio legis) analiz edilerek yeni düzenlemelerin bu bakýþ açýsýyla
ele alýnmasý,
• Yukarýda bahsi geçen bakýþ açýsýnýn ilgili düzenlemeleri oluþturacak ve hayata
geçirecek kurumlar nezdinde kurumsallaþmasýnýn saðlanmasý,
(Örneðin, Bankalararasý Kart Merkezi'nin alternatif ödeme yöntemi olan BKM
Express, faydalý bir tanýtým çalýþmasý gerçekleþtirmiþ ve e-ticaret firmalarýyla
ortak kampanyalar gerçekleþtirerek tüketicilerin güvenli ödeme yöntemleri
hakkýnda bilgi sahibi olmasýný saðlamýþtýr. 2012 Kasým ayýnda BKM, Türkiye'nin dijital cüzdaný
olarak lanse ettiði BKM Express ödeme aracýnýn iletiþim faaliyetlerinde e-ticareti büyütmek
için "Ýnternetten Aldým", "Ýnternetten hýzla, kolayca ve güvenle aldým" sloganýný
kullanmýþ, sektörü büyütmeye yönelik yatýrým yapmýþtýr.)
• Elektronik faturanýn B2C pazarda uygulanmasý ve yaygýnlaþtýrýlmasý
gerekmektedir.

119
Ticaret Hukuku ile ilgili olarak:
• Þirket kurma masraflarýnýn azaltýlmasý,
• Þirket kapamayla ilgili;
o Þirket tasfiye sürecinin hýzlandýrýlmasý ve basitleþtirilmesi,
o Þirket kurucularýnýn þirket kapanýþýyla ilgili yasal sorumluluklarýnýn
belirlenmesi,
• Ýflas durumunda alacaklýlarýn haklarýnýn korunmasý konularýnýn iyileþtirilmesi,
• Hissedar ve azýnlýk haklarý ve sözleþmelerle belirlenen iþ yapýþ þekillerinde
oluþan ihtilaflarýn ortalama çözülme süresinin azaltýlmasý,
• Çalýþanlara hisse opsiyonu verebilmeninin önünü açacak yasal düzenlemelerin
yapýlmasý,
• Yerel giriþim sermayesi fonlarý veya fonlarýn fonu kurulmasý ve iþletilmesi
konusundaki kurallarý net olarak ortaya koyan bir yasanýn hazýrlanmasý,
Ýþ Hukuku ile ilgili olarak:
• Yabancýlarýn çalýþma, oturma izinleri almasýnýn ve þirket kurmalarýnýn
kolaylaþtýrýlmasý,
Fikri Mülkiyet Haklarý ile ilgili olarak:
• Üniversitelerden baþlayarak fikri mülkiyet haklarýnýn yasalarla daha iyi
korunmasý için gerekli düzenlemelerin yapýlmasý.
• Kurumsallaþan bakýþ açýsýnýn ilgili kurumlarla eþgüdümlü þekilde hayata geçirilmesi
için ortak bir uygulama zemininin tesisi,
• Ýlgili kurum ve kuruluþlar nezdinde oluþan farkýndalýðýn ve kurumsal bakýþ açýsýnýn
e-ticaret ekosistemine uygulanabilmesi ve lokalleþtirilmesi için paydaþlarla ortak
bir iliþki zemininin ortaya konulmasý,
deðiþtirilmesinin saðlanmasý, ayrýca bu anlayýþla etkinliklerinin ölçülmesi.
2.2.3.1 Ýnternet giriþimciliði ile ilgili mevzuat
Türkiye'de Ýnternet giriþimciliðinin, hem giriþimciler, hem de yatýrýmcýlar açýsýndan
geliþimini etkileyen alanlar ve iyileþtirilmesi için atýlmasý gereken adýmlar aþaðýdaki
gibidir:

2.2.3.2 Melek yatýrýmcýlýk mevzuatý
Türkiye'nin, dünyanýn bilgi toplumuna dönüþmesine katkýda bulunan yabancý
þirketlerin kritik operasyonlarýnýn yürütülmesi bakýmýndan güvenli bir bölge olabilmesini
saðlayabilmek için mevzuatta birtakým deðiþiklikler yapýlmasý ve buna uygun yatýrým
ikliminin oluþturulmasý önem taþýmaktadýr.
15 Þubat 2013 tarihinde Resmi Gazete'de yayýnlanan Bireysel Katýlým Sermayesi (BKS)
Hakkýnda Yönetmelik dünyada bilinen en kapsamlý destek paketlerinden biridir.
120
2.2.3.3 E-ticaret ile ilgili mevzuat
Türkiye'de var olan yasal mevzuat e-ticareti ana hatlarýyla düzenlemektedir, ancak
e-ticareti tüm hatlarýyla ele alan ve kiþisel verilerin korunmasýný saðlayan kanunlar henüz
tasarý aþamasýndadýr.
E-ticaretle ilgili pazarý doðrudan regüle eden düzenlemeler kapsamýnda Elektronik
Ticaret Kanun Tasarýsý önemli bir baþlangýç noktasý ortaya koymaktadýr. Elektronik Ticaret
Kanun Tasarýsý'nýn e-ticarete iliþkin tüm unsurlarý ihtiva etmediði görüþü ortaya konulsa
da, pazarý doðrudan regüle eden düzenlemeler bakýþ açýsýyla ele alýndýðýnda Avrupa
Birliði'nde 2000'li yýllarýn baþýndan itibaren mevzuatta yer bulmuþ düzenlemelerin halen
ülkemizde yasalar kapsamýnda düzenlenmemiþ olmasý dikkate alýndýðýnda, bu Tasarý'nýn
çok önemli bir boþluðu dolduracaðý söylenebilir. Bu çerçevede aþaðýda belirtilen önerilerin
hayata geçirilmesinin kritik olduðu düþünülmektedir.
Ancak, BKS Yönetmeliði'nde, bordrolu olup, sadece kaynaðýnda vergilendirilen
bireylerin de katýlýmýný kolaylaþtýracak yönde geliþtirme yapýlmasý gerekmektedir.
Böylelikle, melek yatýrýmcý olmanýn þartlarý da kolaylaþtýrýlabilir ve melek yatýrýmcýlýk
daha da çok desteklenebilir.
Öte yandan BKS Sertifikasý alabilmek ve bu yönetmelik dahilinde yatýrým
yapabilmek için gerekli olan süre, giriþimcilik dünyasýnýn gereksinimleri aksine
çok uzundur. Bu süreçteki prosedür ve evraklarýn azaltýlarak, giriþimciliðin ruhuna
uygun bir hale getirilmesi gerekmektedir. BKS Sertifikasý baþvuru ve iþlemlerinin
e-Devlet üzerinden yapýlmasý düþünülebilir.

121
E-ticaretin beklenen ilerlemeyi gösterebilmesi için, halen TBMM'de bekleyen
e-ticaretle ilgili kanun tasarýlarýnýn bir an önce yürürlüðe alýnmasý gerekmektedir:
Elektronik Ticaretin Düzenlenmesi Hakkýnda Kanun Tasarýsý
Tasarýya eklenebilecek hususlar:
• Tasarý'nýn Genel Kurul gündeminde önceliklendirilerek hýzlýca
yasalaþmasý saðlanmalýdýr.
• Tasarý içerisinde elektronik ticari iletilere iliþkin maddenin Avrupa Birliði
mevzuatýyla uyumlu "soft opt-in" esaslarýný karþýlayacak biçimde deðiþtirilmesinin
kritik olduðu düþünülmektedir.
• Tasarý'nýn yasalaþmasýyla Tasarý'da yetki verilen Gümrük ve Ticaret
Bakanlýðý Ýç Ticaret Genel Müdürlüðü'nün yapacaðý düzenlemeler ve
geliþtireceði politikalarla sektörün geliþimine katký saðlamasý beklenmektedir.
• Tasarý daha çok e-ticaret þirketi ve tüketici veya kullanýcýlar arasýndaki iliþkileri
düzenlemeye odaklanmaktadýr. E-ticaret þirketleri arasýndaki iliþkiler ve
pazardaki haksýz rekabet durumlarý da düzenlenebilir.
• E-ticaret þirketi olmak ve faaliyet göstermek için Pazar kalitesini arttýrmak
amacýyla asgari þartlar ve sahip olunmasý gereken özellikler düzenlenebilir.
• Tasarýda geçen denetlemeye iliþkin hususlar hakkýnda takip eden yönetmelikte
daha ayrýntýlý bilgi verilebilir.
Kiþisel Verilerin Korunmasý Hakkýnda Kanun Tasarýsý
• Bakanlar Kurulu'nda imzaya açýlan Kiþisel Verilerin Korunmasý Hakkýnda
Kanun Tasarýsý'nýn Avrupa Birliði mevzuatýyla uyumlu þekilde yasalaþmasýnýn
temini,
• Kiþisel verilerin korunmasý konusunda veri hakký sahibinin haklarý ile veri
iþleyen sektör oyuncularýnýn menfaatleri arasýnda dengenin kurulmasý,
• Kiþisel verilerin korunmasý ile ilgili yasal çerçevenin uzun süredir bulunmamasý
nedeniyle sektörün bu yasal çerçeveye uygun iþ yapýþ biçimleri geliþtirebilmesi
için net ve gerçekçi uyum süreçlerinin zaman ve faaliyet bazýnda
önceliklendirilerek bu konuda sektör oyuncularýna gerekli esnekliðin
saðlanmasý.

122
2.2.4 Sektörel Raporlama Altyapýsý
Mevcut durumda, Türkiye'deki e-ticaret pazarýnýn hacmini saðlýklý tahmin edebilmek
için yerel bir kaynak bulunmamaktadýr. Yapýlan tahminler, TÜÝK, BKM gibi yerel ve
Euromonitor, IDC gibi dýþ kaynaklý pazar araþtýrmalarýndan yola çýkarak hesaplanmaktadýr,
fakat bu kaynaklardan çýkan rakamlar çok farklý olabilmektedir:
• TÜÝK'in Hanehalký Biliþim Teknolojileri Kullaným Araþtýrmasý, sadece tüketici
tercihleri ve kullaným istatistikleri üzerine yoðunlaþýrken, pazar ve iþlem hacmi
konusunda bir veri sunmamaktadýr.
• BKM verileri de Sanal POS akýþýna dayandýðndan, e-ticarete ait olan bazý iþlemleri
kapsamadýðý ve e-ticarete ait olmayan pek çok diðer iþlemi kapsayabildiði için elde
edilen tahminler gerçek rakamlarý göstermemektedir.
• Euromonitor ve IDC gibi dýþ kaynaklar, sektördeki bazý oyuncular aracýlýðýyla ve
kiþisel kaynaklar üzerinden edindikleri bilgi ve veriler üzerinden hareket etmekte,
raporlarýnda kullandýklarý pazar hacmi ve ileriye yönelik tahminler subjektif
olabilmektedir.
Geliþmiþ pazarlarda, e-ticaret ile ilgili dernekler veya baðýmsýz profesyonel pazar
araþtýrma þirketleri bu konularda kapsamlý raporlar hazýrlamakta ve yayýnlamaktadýrlar.
Tüketicinin Korunmasý Hakkýnda Kanun'un Mesafeli Satýþlar Yönetmeliði
Yönetmelikte yer almasý yararlý olacak konular
• Cayma Hakký kullanýmýnda tüketicinin ürünü iade etme zorunluluðunun
düzenlenmesi. (Halihazýrda ürün iadesi olmadan 10 gün içerisinde toplam
bedel tüketiciye iade edilmektedir.)
• Cayma Hakký kullanýmýnda mutad kullaným tanýmlamasýnýn ayrýntýlandýrýlmasý,
rehber olabilecek açýklamalara yer verilmesi.
• Cayma Hakký kullanýlmayacak veya iade edilemeyecek ürünlere iliþkin daha
belirleyici bilgi ve açýklamaya yer verilmesi (kozmetik, kiþisel kullaným
ürünleri, yeniden satýma uygun olma kriteri veya hijyen kurallarý vb. gibi).
Mevzuat hazýrlanýrken ve geliþtirmeler gerçekleþtirilirken, e-ticaret sektöründe
faaliyet gösteren firmalarýn ve sektör STK'larýnýn da görüþleri alýnmalýdýr. Sektör
oyuncularýyla yakýn çalýþýlmasý halinde, mevzuat e-ticaretin gerçeklerini daha iyi
yansýtacak ve uygulanabilirliði daha yüksek olacaktýr.

123
2.2.5 Sektörün Düzenlenmesi
2.2.5.1 Kamuda muhataplýk
E-ticaret sektörüne iliþkin hususlar farklý alanlarda farklý kamu kurumlarýnýn sorumluluk
alanýna girmekte, bu alanlarda ortaya çýkan sorunlarda e-ticaret sektör temsilcilerinin
muhataplarý farklý Bakanlýklar ve birimler olarak ilgili hususa göre deðiþiklik göstermektedir.
E-ticaret sektörünü ilgilendiren spesifik bir konuda hem kamu hem de özel sektörün
muhatap arayýþý çoðunlukla birden fazla kuruma baþvurulmasý ile sonuçlanmaktadýr.
Örneðin, mevcut durumda Ýnternet konusu 5 bakanlýðýn sorumluluk alanýna girmektedir:
(1) Planlama boyutu Kalkýnma Bakanlýðý'nda,
(2) Teknoloji boyutu Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlýðý'nda,
(3) Haberleþme boyutu Ulaþtýrma, Denizcilik ve Haberleþme Bakanlýðý'nda,
(4) Vergi boyutu Maliye Bakanlýðý'nda,
(5) Tüketici iliþkileri boyutu Gümrük ve Ticaret Bakanlýðý'ndadýr.
Çoðu zaman ilgili konunun hangi kurumun görev ve yetki alanýna girdiðinin tespit
edilmesi mümkün olmadýðýndan, ilgili taraflar sorun ve/veya taleplerini bu kurumlarýn
tamamý nezdinde dile getirmek durumunda kalmaktadýr. Bu da ilgili sorun ya da talebin
sonuca ulaþtýrýlabilme süresini ciddi þekilde uzatmaktadýr.
Sektör genelinde daha saðlýklý verilere ve raporlara sahip olabilmek
için:
• Kamunun da desteði ve yol göstericiliðiyle sektör genelinde standartlar ve
þeffaflýk politikalarý belirlenmeli,
• TÜÝK ve BKM raporlarlarý ve veri toplama metodlarý geliþtirilmeli, sektöre
özel raporlama altyapýlarý belirlenmeli,
• Geliþmiþ pazarlardaki pazar araþtýrma þirketleri ve karar mercileriyle iþbirliði
yapýlarak, bu raporlarda Türkiye için de saðlýklý verilerin yer almasý saðlanmalýdýr.
Bu raporlarda:
• E-Ticaret pazar hacmi ve ileriye yönelik tahminler
• Sektör analizleri,
• Tüketici analizlerine
vurgu yapýlmakta ve çýkan sonuçlar hem giriþimcilere, hem yatýrýmcýlara, hem de karar
mercilerine yol gösterici olmaktadýr.

Ýdari yapýda e-ticaret sektörüne iliþkin olarak kamu ile kurulan iliþkilerin tek
elden yürütülmesini saðlayacak ve sektörün tek muhatabý olacak kamu tarafýnda
koordinatör bir yapýnýn tanýmlanmasý gerekmektedir.
124
Böylece artýk milyar dolarlýk bir sektör haline gelmiþ Ýnternet tek bir elden daha rahat
yönetilebilir, hýzlý kararlar alýnabilir ve ekonomik olarak baþka ülkelerle daha iyi rekabet
edilebilir. Bu ve benzeri raporlarda altý çizilen önerilerin hayata geçirilmesi ve eðitim
konusunda olumlu adýmlar bir an önce atýlabilir.
Söz konusu öneri kamuda tek muhataplýk konusunu çözmek bakýmýndan önemlidir.
Bununla birlikte, bu yapýnýn oluþturulmasýnýn süreçler ve görev daðýlýmlarý açýsýndan
kapsamlý bir planlama ve yapýlanma gerektirdiði de öngörülebilir. Bu þekilde yeni bir
yapý oluþturulmasýna alternatif olarak, mevcut bir yapýnýn iþlev ve yetkilerinin geniþletilmesi
ve bu yapýnýn konuya iliþkin taleplerin muhatabý olmasý da bir çözüm önerisi olarak
deðerlendirilebilecektir. Bu yapýnýn fonksiyonlarýnýn e-ticaret sektörüne konu her bir
hususu kapsamasý mümkün olmasa da, yapýnýn esas fonksiyonlarýndan birinin kendisine
iletilen talepleri kamudaki ilgili yapýlara aktarmak olarak tasarlanmasý halinde, sektörün
birden fazla muhatap sorunu makul ve etkin bir þekilde çözülebilecektir.
Elektronik Ticaretin Düzenlenmesi Hakkýnda Kanun Tasarýsý kapsamýnda kanunun
uygulamasýndan sorumlu Bakanlýk olarak belirlenen Gümrük ve Ticaret Bakanlýðý'na
baðlý Ýç Ticaret Genel Müdürlüðü altýnda kurulan Perakende ve Elektronik Ticaret Dairesi
Baþkanlýðý'nýn etkinliðinin ve iþlevselliðinin arttýrýlmasý faydalý olacaktýr. Yakýn zamanda,
Avrupa çapýnda öncü e-ticaret birlikleri tarafýndan kurulan ve Avrupa'da pek çok þirketi
temsil eden Ecommerce Europe tarafýndan Avrupa Komisyonu ve Avrupa Konseyi'ne
politikalarýn uyumlaþtýrýlmasý için bir "one-stop shop" teklifi ile gideceði belirtilmiþ ve
yapýlan açýklamada87 bu yaklaþýmýn önemi vurgulanmýþtýr. Ecommerce Europe bu
kapsamda tüketici güveni, güvenlik, gizlilik, online ödemeler, e-lojistik ve sürdürülebilirliði
de kapsayan entegre ve tutarlý bir yapý oluþturulmasý gerekliliðini ortaya koymaktadýr.
Bu geliþmelerin de ýþýðýnda Avrupa Birliði'nde de gündemde olan "one- stop shop"
yaklaþýmlarý ve bunlara iliþkin atýlan adýmlarýn takibi ülkemizde oluþturulacak sistemlere
örnek teþkil etmesi bakýmýndan önem taþýmaktadýr.
TBMM gündemindeki Elektronik Ticaret Kanun Tasarýsý'nda belirtildiði üzere,
e-ticaret sektörüyle ilgili yetki ve sorumluluk sahibi olan Gümrük ve Ticaret
Bakanlýðý Ýç Ticaret Genel Müdürlüðü'nün altýnda kurulan Perakende ve Elektronik
Ticaret Dairesi Baþkanlýðý'nýn etkinliði ve iþlevselliði artýrýlmalýdýr. Söz konusu daire
baþkanlýðý, ilgili firma ve kuruluþlarla doðrudan iliþki kurarak, sektörün düzenlenmesi
ve sektör paydaþlarýnýn kamu ile iliþkilerinin yürütülmesinde yönlendirme ve
koordinasyon konusunda liderliði üstlenebilir.
87
http://www.ecommerce-europe.eu/press/press-release-ecommerce-europe-proposes-a-one-stop-shop-for-policy-
coordination

125
2.2.5.2 STK'larýn güçlenmesi
E-ticaret sektörünün geliþimi için atýlabilecek önemli adýmlardan biri de mevcut STK
yapýsýnýn; kanun yapýcýlar ve sektör temsilcileri arasýnda köprü kurarak eylem planlarýný
ve sektörün taleplerini detaylý bir þekilde tanýmlayacak, ilgili kurum ve kuruluþlara etkili
bir þekilde iletecek ve taleplerin uygulama kýsmýnýn saðlýklý bir þekilde takibi görevini
üstlenecek þekilde geliþtirilmesidir.
Halihazýrda e-ticaret sektörü ile iliþki içinde pek çok STK olduðu göz önünde
bulundurulduðunda, bu STK'larý tek bir çatý altýnda toplayabilecek yeni bir yapýnýn
oluþturulmasý süreçler ve bu yeni STK'nýn sektördeki kabulü açýsýndan kolay olmayacaktýr.
Bu bakýmýndan aktif olarak e-ticaret sektörüne iliþkin faaliyetler yürüten ve sektör
oyuncularý tarafýndan tespit edilen mevcut bir STK'nýn güçlendirilerek idari yapý karþýsýndaki
sektör temsilcisi olarak konumlandýrýlabilir.
Ayrýca, TÜSÝAD ve TOBB gibi kurumlar bünyesinde sektör liderlerinin de desteðiyle
e-ticaret farkýndalýðýnýn artýrýlmasýna yönelik çalýþmalar yürütülmesi, TEPAV gibi düþünce
kuruluþlarýyla iþbirliði içinde olunmasý da sektör ihtiyaçlarýna iliþkin bilinci arttýrmak
adýna önem arz edecektir.
2.2.6 Giriþimcilik ve Finansman Altyapýsý
Türkiye'de birçok kurum ve kuruluþ tarafýndan yürütülen, e-ticaret sektörünün de
yararlanabileceði teþvik ve destek programlarý hayata geçirilmektedir. Ancak, bu
programlarýn stratejik hedeflerinin belirginleþtirilmesi ihtiyacý bulunmaktadýr. Bu þekilde,
teþvik ve destekler hem yerli hem de yabancý yatýrýmcýlar açýsýndan bir çekim merkezi
haline gelecek hem de faydalanýlma oranlarý artacaktýr.
Teþvik ve destek sistemine iliþkin öneriler aþaðýda belirtilmektedir.
• Teþvik ve desteklerin,
o Stratejik bir yaklaþýmla, e-ticaretin özelliklerine uygun olarak, teknoloji ve
Ýnternet giriþimlerinin daha fazla yararlanmalarýna olanak saðlayacak þekilde
geliþtirilmesi,
o Dünya Ticaret Örgütü ve Avrupa Birliði regülasyonlarý baþta olmak üzere
uluslararasý alandaki ilkelere uygun þekilde dizayn edilmesi,
o Hak kazanma ve uygulama prosedürlerinin basitleþtirilmesi.

126
TÜBÝTAK, KOSGEB teþvikleri
TÜBÝTAK, teknoloji geliþtiren giriþimlere çeþitli hibeler aracýlýðýyla destekler vermektedir.
Ancak, TÜBÝTAK desteklerinin, e-ticaret þirketlerinin iþ modelleri ve asýl iþlerinin teknoloji
geliþtirmek olmamasý sebebiyle e-ticaret firmalarýna tam olarak hitap etmediði görülmektedir.
KOSGEB, ülkede giriþimciliði desteklerken e-ticareti de kapsamýna almýþtýr. Ancak sektörel
anlamda bir odaklanma olmadýðý için, KOSGEB destekleri için e-ticaret firmalarý, daha
geleneksel sektörlerde faaliyet gösteren diðer firmalarla rekabet halindedir. E-ticaret gibi
yenilikçi ve yaratýcý sektörlerin dinamiklerinin farklýlýðý sebebiyle, e-ticaret firmalarý yeteri
kadar KOSGEB desteði alamamaktadýr. Örneðin, bilgi ve iletiþim sektöründe faaliyet
gösteren KOBÝ'ler, geçtiðimiz yýl, tüm KOSGEB desteklerinin içinde %6'lýk bir pay
almýþtýr.89
89
McKinsey & Company, Bilgi Toplumu Stratejisinin Yenilenmesi Projesi Ýhtiyaç Tespiti ve Öneriler Raporu, (2013)
90
91
McKinsey & Company, BilgiToplumu Stratejisinin Yenilenmesi Projesi Ýnternet Giriþimciliði ve e-Ticaret Ekseni
Özellikle yenilikçi iþ modelleri taþýyan Ýnternet ve e-ticaret giriþimlerinin
desteklenmesi için:
• TÜBÝTAK ve KOSGEB gibi organizasyonlarýn ürün ve teknoloji geliþtirmesi
yapmayan Ýnternet ve e-ticaret giriþimlerine kapsamlý destek verebilmesi için
gerekli düzenlemenin yapýlmasý,
• Ýnternet ve e-ticaret odaklý yeni destek programlarýnýn oluþturulmasý gerekmektedir.
Teknoparklar
Türkiye'de 2001 yýlýndan 2012 yýlýna, sayýlarý 2'den 47'ye artan Teknoparklarda90,
Ýnternet ve e-ticaret giriþimleri yeteri kadar yer bulamamaktadýr. Bunun en temel sebebi
Ýnternet ve e-ticaret firmalarýnýn konvensiyonel anlamda teknolojik araþtýrma ve geliþtirme
yapmamasýdýr.
Öte yandan, Teknopark kriterlerine uygun olsalar bile, günümüzde bu tarz firmalar
için en uygun olan ODTÜ ve ÝTÜ Teknoparklarý tamamen doludur. Ortalama %80
dolulukta olan Ýstanbul Üniversitesi Teknoparký ise, daha çok týp konusunda faaliyet
gösteren giriþimlere ev sahipliði yapmaktadýr.91

127
92
McKinsey & Company, BilgiToplumu Stratejisinin Yenilenmesi Projesi Ýnternet Giriþimciliði ve e-Ticaret Ekseni
Ýnternet giriþimlerinin desteklenmesi için:
• Mevcut teknoparklarýn daha çok Ýnternet ve e-ticaret giriþimini kabul edebilmesi
için gerekli düzenlemenin gerçekleþtirilmesi,
• Yeni teknoparklarda Ýnternet giriþimlerine daha çok yer verilmesi gerekmektedir.
E-ticaret Giriþimciliði Ortamý
Günümüzde, e-ticaret konusunda faaliyet gösteren üç dernek bulunmaktadýr:
(1) Elektronik Ticaret Ýþletmecileri Derneði (ETÝD)
(2) E-ticaret Altyapý Saðlayýcýlarý Derneði (EDER)
(3) E-ticaret Siteleri ve Ýþletmecileri Derneði (ETÝCAD)
Ayrýca TÜBÝSAD, Endeavor gibi sivil toplum kuruluþlarý, E-ticaret giriþimciliðinin
geliþtirilmesi amacýyla çalýþmalarýna devam etmektedir.
Hem Ýnternet giriþimciliði, hem de e-ticaret ekosistemini geliþtirmek açýsýndan
bu organizasyonlarýn faaliyetlerine devlet tarafýndan destek olunmasý, bu tarz yeni
organizyonlar kurulmasý ve giriþimciler arasýndaki koçluk iliþkilerinin artmasýnýn
teþvik edilmesi faydalý olacaktýr.
Finansman Olanaklarý
Son yýllarda yaþanan olumlu geliþmelere ve 2011'deki baþarýlý yatýrým çýkýþý örneklerine
raðmen ülkemizdeki finansal ekosistem giriþim sermayesi, melek yatýrýmcý ve baþarýsý
sürdürülebilir giriþim sayýlarý açýsýndan geliþmiþ ülkelerin gerisinde kalmýþtýr.
Avrupa Birliði ve diðer ülkelerle karþýlaþtýrýldýðýnda, ülkemizde hem fon saðlama
çalýþmalarýnýn ortalamanýn oldukça altýnda kaldýðý hem de kamunun özel sektöre
desteðinin sýnýrlý olduðu görülmektedir. Ayrýca, bu mekanizmalarýn yavaþlýðý da destek
projelerinin baþarýsýný olumsuz bir þekilde etkilemektedir.
Finansman bulma kolaylýðý endeksinde ise, Amerikalý þirketler %96 ile baþý çekerken,
endeks Almanya'da %48, Polonya'da %16, Türkiye'de ise %12'dir.92

128
Fonlarýn fonu
Erken safha giriþimleri fonlayan giriþim fonlarýna yatýrým yapacak bir fonlarýn
fonu yararlý olacaktýr.
TÜBÝTAK'ýn benzer þekilde, erken safhadaki yüksek teknoloji þirketlerine
yatýrým yapan fonlara yatýrým yapacak olan bir fonlarýn fonu kuracaðý açýklanmýþtýr.
TÜBÝTAK'tan yapýlan 05.09.2013 tarihli duyuruya göre: "1514 kodlu Giriþim
Sermayesi Destekleme Programý'na, Türkiye'de ya da yurtdýþýnda faaliyet
gösteren Fon Yöneticileri ve Aday Fon Yöneticileri baþvurabilmektedir.
Baþvuru sahiplerinden, nihai hedefi Türkiye'de yerleþik teknoloji ve yenilik
odaklý KOBÝ'lere yatýrým yapmak olan Giriþim Sermayesi Fonu oluþturmasý
beklenmektedir."
Fonun miktarý henüz belli olmamakla birlikte, 5 Eylül 2013 tarihinde açýlan
çaðrý, 31 Aralýk 2013'te kapanmýþtýr. Ayrýca, "Giriþim Sermayesi Fonlarýna toplam
fon büyüklüðünün %20'sine varan oranda hibe desteði verilecek olan bu program
kapsamýnda, fon süresi 12 yýl olacaktýr. Bu sürenin 5 yýlý yatýrým dönemi ve kalan
süre de yatýrýmdan çýkýþ dönemi olacaktýr. TÜBÝTAK'ýn hibe ettiði tutar ve buna
karþýlýk gelen kâr, (TÜBÝTAK Payý), fon tasfiye sürecinde, Fon Yöneticisinin
performansýna göre, Özel Yatýrýmcý ve Fon Yöneticisi arasýnda paylaþtýrýlacaktýr."
Doðrudan yatýrým fonu
Þeffaf bir politika çerçevesinde yüksek teknoloji ve e-ticaret firmalarýna yatýrým
yapacak olan bir devlet fonu kurulabilir. (Örnek: CIA'in sahibi olduðu ve doðrudan
yatýrým yapan In-Q-Tel)
Teknoloji borsasý
Yüksek teknoloji giriþimlerinin ve hýzlý büyüyen Ýnternet þirketlerinin listeleneceði
bir teknoloji borsasý kurulmalýdýr. Bu özelliklere sahip olan bir teknoloji borsasý,
hem ülkemizdeki giriþimlere yatýrým yapan yatýrýmcýlar için bir çýkýþ alternatifi
oluþturacak, hem de bölge ülkelerde yer alan giriþimleri ülkemize çekebilecektir.
Bu açýdan NASDAQ'ýn BÝST'e ortak olmasý olumlu bir adýmdýr. Giriþimcilerin,
teknolojinin ve hayalperestlerin borsasý olarak nitelendirilen NASDAQ desteðiyle
veya NASDAQ örneðinden hareketle Türkiye'de benzer bir yapý kurulmasý veya
BÝST bünyesinde giriþim ve teknoloji odaklý þirketlerin listelenmesini kolaylaþtýracak
düzenlemelere gidilmesi olumlu olacaktýr.
Yeni yatýrýmcýlarý Türkiye'deki Ýnternet pazarýna çekebilmek için finansman olanaklarýný
geliþtirmek ve çeþitlendirmek gereklidir:

3B Ö L Ü M
2023'DE TÜRKÝYE'DE E-TÝCARET:
BÝR ÖNGÖRÜ

3. 2023'DE TÜRKÝYE'DE E-TÝCARET: BÝR ÖNGÖRÜ
Günümüzde, online perakendenin toplam perakende sektörü içindeki oraný henüz
%1.7 seviyesindeyken, bu oranýn önümüzdeki on yýl içinde artmasý ve geliþmiþ ekonomilerin
bugünkü oranlarýný geçerek %8-10 bandýna ulaþmasý hedeflenmektedir.93
Türkiye'nin 2023 hedeflerini gerçekleþtirmesi doðrultusunda, e-ticaretin çok önemli
bir yeri bulunmaktadýr. Hedeflenen 500 milyar Dolar ihracat, ancak e-ticaret sektörünün
geliþtirilmesi, hem B2C, hem de B2B firmalarýn Ýnternet'in olanaklarýný kullanarak, yeni
pazarlara açýlmasý ve yeni müþteriler elde etmesi sayesinde gerçekleþebilir.
Ayrýca, yurtiçi e-ticaret sektörünün de, Türkiye'nin geliþimine paralel olarak ilerleyeceði,
geliþeceði ve büyüyeceði de beklenmektedir. Ülkemizin nüfusunun 84 milyon olmasý
öngörülürken, kiþi baþý e-ticaret harcamasýnýn yýllýk 1,000 TL olmasý beklenmektedir.
131
93
Euromonitor, 2013
94
TÜÝK, 2013
95
TÜÝK, 2013
96
TÜÝK, 2013
97
Euromonitor, 2013
98
Euromonitor, 2013 (þekilde rakam yuvarlanmýþtýr)
99
100
101
Euromonitor, 2013
102
Yazar tarafýndan hesaplanmýþtýr.
2013 2023
Nüfus94 76,667,864 84,247,088
GSYÝH ($)95 820,000,000,000 2,064,000,000,000
Kiþi baþýna düþen GSYÝH ($)96 10,782 25,171
Ýnternet penetrasyon oraný 48%97 70%
Ýnternet kullanýcý sayýsý 36,000,00098 57,400,000
E-ticaret penetrasyon oraný 13%99 30%
E-ticaret kullanýcý sayýsý 10,000,000100 25,000,000
E-ticaret / organize perakende oraný 1.7%101 8-10%
Kiþi baþýna e-ticaret harcamasý (TL) 654.2102 1,000
Yukarýdaki tabloda 2023 hedefleri hesaplanýrken TÜÝK, Ekonomi Bakanlýðý, Euromonitor
verilerine dayandýrýlarak tahminler oluþturulmuþtur. Türkiye nüfusunun %48 olan internet
penetrasyon oranýnýn 2023'e kadar Avrupa Birliði ülkeri seviyesi civarýna (%70) yaklaþacaðý
varsayýlmýþtýr. %13 olan e-ticaret penetrasyon oranýnýn 2023'e kadar Avrupa Birliði ülkeleri
seviyesine (%30) geleceði varsayýlmýþtýr. %1.7 olarak tahmin edilen E-Ticaret / organize
perakende oranýnýn 2023'e kadar %8-10 seviyesine yükseleceði öngörülmüþtür. Bu oran

2013'te Almanya, Ýngiltere ve ABD gibi ülkeler tarafýndan eriþilmiþ bir seviyedir. Kiþi
baþýna e-ticaret harcamasýnýn kiþi baþýna gelir düzeyinin artýþýna paralel artacaðý
varsayýlmýþtýr.
Türkiye'nin bu hedeflere ulaþmasý için, e-ticaret üzerindeki algý sorunlarýnýn çözülmesi,
hem bireysel, hem kurumsal anlamda dijital okuryazarlýðýn artýrýlmasý, finans ve eðitim
ekosisteminin geliþmiþ ülkelerdeki seviyeyi yakalamasý ve e-ticaret ve Ýnternet giriþimciliðini
destekleyecek mevzuatýn bir an önce uygulamaya konmasý elzemdir.
Türkiye'nin 2023 vizyonunda belirlenen hedefler arasýnda, e-ticaretin en çok fayda
saðlayacaðý alanlar þunlardýr:
(1) E-ticaret, kayýt dýþý ekonominin azalmasýna katkýda bulunacak,
(2) KOBÝ'lerin rekabet güçlerini artýracak ve yeni pazarlara açýlmalarýný kolaylaþtýracak,
(3) Ýþletmelerin ortak Ar-Ge, tedarik ve pazarlama faaliyetleri gerçekleþtirmesine
vesile olacak,
(4) Türkiye'nin bilgi teknolojileri sektöründe, yazýlým ve hizmetler alanýnda bölgesel
bir oyuncu olarak konumlanmasýnda itici güçlerinden biri olacak,
(5) Bölgesel farklýlýklarýn giderilmesine katkýda bulunacaktýr.
E-ticaret, ülkemizin bugünü ve gelecekteki hedeflerine ulaþmasý için stratejik önem
taþýmaktadýr. Türkiye'nin bölgesel ve küresel anlamda rekabet avantajý elde etmesi
yolunda, Ýnternet teknolojilerinin kullanýmý ve e-ticaretin yaygýnlaþtýrýlmasý hem tüketiciler,
hem de iþletmeler için kritik önemdedir.
Þekil 60. Türkiye'nin 2023 Vizyonu ve E-Ticaretin Etkili Olacaðý Hedefler
132

KAYNAKÇA
Afra S. (2013), "Digital Bosphorus: The State of Turkish eCommerce",
http://www.sinaafra.com/digital-bosphorus-the-state-of-the-turkish-ecommerce-2013
Afra S. (2013), "Türkiye'nin Önündeki Fýrsat Penceresi: Ýnternet ve Türkiye'nin Yapmasý
Gerekenler", http://www.sinaafra.com/turkiyenin-onundeki-firsat-penceresi-internet-ve-
turkiyenin-yapabilecekleri
ASOS, "2013 Annual Report", http://www.asosplc.com/~/media/Files/A/ASOS/results-
archive/pdf/annual-report-2013.pdf
Bankalararasý Kart Merkezi (2013), "Ýnternetten Yapýlan Kartlý Ödeme Ýþlemleri",
http://www.bkm.com.tr/istatistik/sanal_pos_ile_yapilan_eticaret_islemleri.asp
Bankalararasý Kart Merkezi, "POS, ATM Kart Sayýlarý",
http://www.bkm.com.tr/istatistik/pos_atm_kart_sayisi.asp
Blodget H. (2012), "The Future of Digital", http://www.slideshare.net/jftello/ignition-
2012-deck-future-of-digital-final
Blodget H. (2012), Business Insider, "The Future of Digital",
http://www.businessinsider.com/future-of-digital-slides-2012-11?op=1
Boston Consulting Group (2013), "Türkiye Internet Ekonomisi Raporu",
http://www.bcg.com.tr/documents/file129539.pdf
Cem Ö. (2010), "Elektronik Ticaret ve KOBÝ'lerin Rekabet Gücü"
Daniell Wigder Z. (2013), Forrester, "The Global eCommerce Opportunity",
http://blogs.forrester.com/zia_daniell_wigder/13-04-17the_global_ecommerce_opportunity
Daniell Wigder Z. (2014), Forrester, "The Evolution of Global eCommerce Markets",
http://www.forrester.com/The+Evolution+Of+Global+eCommerce+Markets/fulltext/-
/E-RES76121
D e l o i t t e ( 2 0 1 4 ) , " P e r a k e n d e d e M o b i l E t k i n i n Y ü k s e l i þ i " ,
h t t p : / / w w w . d e l o i t t e . c o m / a s s e t s / D c o m -
Turkey/Local%20Assets/Documents/smll_Perakendede%20mobil%20etkinin%20y%C3
%BCkseli%C5%9Fi.pdf
133

Dünya Bankasý, IFC (2014), "Ýþ Yapma Kolaylýðý Raporu 2014",
http://www.doingbusiness.org/data/exploreeconomies/turkey
Euromonitor (2013), "Market Research for Turkey", http://www.euromonitor.com/turkey
European Commision (2013), "EU Online Trustmarks: Building Digital Confidence in
Europe", http://ec.europa.eu/digital-agenda/en/news/eu-online-trustmarks-%E2%80%93-
building-digital-confidence-europe-smart-20110022
Evans B. (2013), Enders Analysis, "Mobile Is Eating The World", http://ben-
evans.com/benedictevans/2013/5/17/mobile-is-eating-the-world
Gill M. & Daniell Wigder Z. (2013), Forrester, "European Online Retail Forecast, 2012
t o 2 0 1 7 " , h t t p : / / b l o g s . f o r r e s t e r . c o m / m a r t i n _ g i l l / 1 3 - 0 3 - 1 3 -
european_online_retail_forecast_2012_to_2017_online_growth_will_begin_to_polarize
_across_europe
Gill M. (2013), Forrester, "European Online Retail: Five Trends To Watch in 2013",
http://www.forrester.com/European+Online+Retail+Five+Trends+To+Watch+In+2013/
fulltext/-/E-RES91882
Goldman Sachs Global Investment Research (2013), "Global Ecommerce to Accelerate",
http://www.slideshare.net/morellimarc/goldman-sachs-ecommerce-research-2013
Goldman Sachs Global Investment Research (2013), "eCommerce Expected to Accelerate
Globally in 2014", http://www.slideshare.net/morellimarc/goldman-sachs-ecommerce-
research-2013
Google (2013), "The New Multi-Screen World: Understanding Cross-Platform Customer
Behaviour", http://www.thinkwithgoogle.com/research-studies/the-new-multi-screen-
world-study.html
Hoar A. (2012), Forrester, "Key Trends in B2B eCommerce For 2013"
http://www.bkm.com.tr/istatistik/sanal_pos_ile_yapilan_eticaret_islemleri.asp,2013
Huynh S. (2013), Forrester Readliness Index: 2013 eCommerce Global Study,
http://www.forrester.com/Forrester+Readiness+Index+2013+eCommerce+Global+Stud
y/fulltext/-/E-RES103703
Internet World Stats (2012),"Usage and Population Statistics."
http://www.internetworldstats.com/stats.htm
134

Koetsier J.(2013), "Alibaba IPO could raise $18B-$25B on $110B valuation, company's
growth 'meteoric'", http://venturebeat.com/2013/10/16/alibaba-ipo-could-raise-18-25b-
on-110b-valuation-companys-growth-meteoric/
McKinsey & Company, Bilgi Toplumu Stratejisinin Yenilenmesi Projesi Ýnternet Giriþimciliði
v e e - T i c a r e t E k s e n i M e v c u t D u r u m R a p o r u , ( 2 0 1 3 )
http://www.bilgitoplumustratejisi.org/tr/doc/8a3247663ecdf0f3013ef454f52f0007
McKinsey & Company, Bilgi Toplumu Stratejisinin Yenilenmesi Projesi Ýhtiyaç Tespiti
v e Ö n e r i l e r R a p o r u , ( 2 0 1 3 )
http://www.bilgitoplumustratejisi.org/tr/node/ihtiyac_tespiti_ve_oneriler_raporu
OECD (1998), Mali Ýþler Komitesi, "Elektronik Ticaret: Vergilendirme Koþullarý Çerçevesi",
http://www.oecd.org/tax/consumptiontax/1923256.pdf
OECD (2011), "Financing High-Growth Firms: The Role of Angel Investors",
http://www.oecd.org/sti/financinghigh-growthfirmstheroleofangelinvestors.htm
Rao L. (2013), Techcrunch, "Black Friday Desktop E-Commerce Spending Rose 15 Percent
T o $ 1 . 2 B , A m a z o n W a s T h e M o s t V i s i t e d O n l i n e R e t a i l e r " ,
http://techcrunch.com/2013/12/01/black-friday-desktop-e-commerce-spending-rose-
15-percent-to-1-2b-amazon-was-the-most-visited-online-retailer
Sanou B. (2013), "ICT Facts and Figures", http://www.itu.int/en/ITU-
D/Statistics/Documents/facts/ICTFactsFigures2013-e.pdf
Stanford University (2012),"Stanford University's Economic Impact via Innovation and
E n t r e p r e n e u r s h i p " ,
http://engineering.stanford.edu/sites/default/files/Stanford_Innovation_Survey_Executi
ve_Summary_Oct2012_3.pdf
T . C E k o n o m i B a k a n l ý ð ý ( 2 0 1 3 ) , " Ý s t a t i s t i k v e A n a l i z l e r " ,
http://www.ekonomi.gov.tr/index.cfm?sayfa=index&CFID=15722570&CFTOKEN=43155251
T Ü Ý K , " 2 0 0 4 - 2 0 1 3 B i l g i T o p l u m u Ý s t a t i s t i k l e r i " ,
http://www.tuik.gov.tr/PreIstatistikTablo.do?istab_id=1615?
TÜÝK (2013), Hanehalký Biliþim Teknolojileri Kullaným Araþtýrmasý, "Evden Ýnternet eriþim
imkaný olmayan hane oraný ve nedenleri"
135

W e b r a z z i ( 2 0 1 3 ) , " T ü r k i y e Ý n t e r n e t E k o s i s t e m i R a p o r u " ,
http://www.slideshare.net/sertacdoganay/trkiye-nternet-ekosistemi-analizi-kasm-2013
Willis K. & Daniell Wigder Z. (2013), Forrester, "Understanding the Dynamics of China's
e C o m m e r c e M a r k e t " ,
http://www.forrester.com/Understanding+The+Dynamics+Of+Chinas+eCommerce+Ma
rket/fulltext/-/E-RES94721
136

TÜSİAD E-ticaret Raporu

More Related Content

Viewers also liked

Similar to TÜSİAD E-ticaret Raporu

More from Webrazzi

TÜSİAD E-ticaret Raporu