1. DIMENSIÓN RELIXIOSA DO SER HUMANO

2. Afirmacións sobre a RELIXIÓN “ Unha relación natural e espontánea entre a creatura e o Creador, expresión do sentimento de infinito impreso na alma humana ”

3. “ O estado propio dunha época primitiva de ignorancia ” (A. Comte)

4. “ O ser mesmo do home en canto que se pon en xogo o sentido da súa vida e da súa existencia en xeral ” (P. Tillich)

5. “ Pura proxección dos desexos humanos ” (L. Feuerbach)

6. “ O opio do pobo ” (K. Marx)

7. “ Búsqueda do sentido último e recoñecemento dunha realidade suprema que trascende ao ser humano, dándolle un sentido pleno e absoluto á súa existencia ”

8. “ Refuxio falso ante a incapacidade de soportar a vida ” (F. Nietzsche)

9. “ Neurosis obsesiva universal ” ante “o estado infantil de dependencia absoluta ” e “ nostalxia do pai ” (S. Freud)

10. “ A experiencia do sagrado. Hai algo eterno na relixión, destinado a sobrevivir. As formas poden cambiar, pero o substancial permanece. O substancial é a experiencia do sagrado ” (É. Durkheim)

11. Propostas e obxectivos 1º.- Profundar no coñecemento do feito relixioso , tratando de descubrir o substancial 2º.- Identificar e analizar as grandes experiencias relixiosas da historia e que deron lugar ás relixións actuais , aportando sentido á vida de millóns de persoas 3º.- Analizar a situación da relixión na actual sociedade secularizada , tratando de recoñecer as causas e consecuencias de dita situación

12. 1.- O FEITO RELIXIOSO (1) 1.- ¿Qué é a RELIXIÓN? A relixión é un feito … … especificamente humano … … e orixinal , … … consistente na búsqueda do sentido último … … e no recoñecemento dunha realidade suprema que trascende ao home, dándolle un sentido pleno e absoluto á súa existencia

13. 1.- O FEITO RELIXIOSO (2) 2.- ORIXE DA RELIXIÓN En todas as culturas antigas existen numerosos vestixios e pegadas relixiosas : utensilios de culto (altares, amuletos,…), restos de tipo funerario, animais pintados nas covas,… Estas pegadas indican que os homes primitivos practicaron unha relixión. Pero, como foi a relixión nas súas orixes?

14. 1.- O FEITO RELIXIOSO (3) Distintas interpretacións sobre a orixe da relixión: 1.- ANIMISMO : crenza en espíritos desligados do corpo e que animaban aos seres dándolles vida. Culto aos mortos como crenza na vida máis alá da morte. 2.- TOTEMISMO : o tótem é a alma dun animal que encarna e protexe a vida colectiva do grupo. Culto ao animal como forma máis primitiva da relixión. 3.- MAXIA : intento de dominio das forzas sobrenaturais utilizándoas en beneficio propio. Busca o sentido utilitario e non o sentido último.

16. 1.- O FEITO RELIXIOSO (4) Non sabemos como foi a relixións nas súas orixes Os pobos antigos máis coñecidos (Mesopotamia, Exipto,…) tiñan unhas relixións bastante organizadas, pero nas que destacaban o culto: aos mortos aos animais ás forzas da natureza Os MITOS e os RELATOS que acompañan aos ritos tamén acompañan á experiencia relixiosa Todo na procura de darlle sentido á existencia

17. 1.- O FEITO RELIXIOSO (5) 3.- EXPERIENCIA DO SAGRADO Durkheim : “ hai algo eterno na relixión, destinado a sobrevivir. As formas poden cambiar, pero o substancial permanece. O substancial é a experiencia do sagrado ” Nas sociedades primitivas , a experiencia do sagrado é coñecida con distintos nomes: Oceanía: mana Exipto: ka India: Brahmán China: tao Detrás de todas estas expresións escóndese a experiencia dun poder misterioso, que transcende á persoa, impactándoa e transformándoa. Esa é a EXPERIENCIA RELIXIOSA .

19. 1.- O FEITO RELIXIOSO (6) Perspectiva sociolóxica : Desde o punto de vista sociolóxico, o sagrado maniféstase como forza misteriosa que se encarna nos membros dunha sociedade facendo que todos se sintan un por enriba da individualidade P. ex.: TOTEM : crenza e sentimento de algo superior que transcende e une ao clan; é a forza misteriosa do clan, anterior a cada un dos seus membros e que os sobrevirá ( É. Durkheim )

20. 1.- O FEITO RELIXIOSO (7) Perspectiva fenomenolóxica : Desde a perspectiva da fenomenoloxía, o sagrado aparece como unha realidade numinosa , é dicir, como algo totalmente distinto que transcende ao individuo deixándoo impactado. O numinoso é un misterio tremendo e fascinante; como tremendo, inspira respecto, temor e terror; como fascinante, atrae, seduce e embriaga ( R. Otto )

21. 1.- O FEITO RELIXIOSO (8) Perspectiva hermenéutica : Desde o punto de vista hermenéutico (que intenta integrar todos os aspectos), o sagrado experiméntase como fundamento da realidade , como realidade definitiva e última que lle dá sentido á existencia. O sagrado transcende este mundo, pero maniféstase nel de forma imprevisible, polo que hai que estar atentos ás hierofanías , que son manifestación do sagrado.

22. 1.- O FEITO RELIXIOSO (9) Que hai detrás do sagrado? De onde procede esa forza misteriosa ( mana, tao, atman, ka, ruah ou pneuma )? Todas as relixións falan dunha realidade suprema á que denominamos DEUS, BRAHMÁN, ALÁ, IAHVÉ,… … pero ninguén puido vela. Por iso, en cada cultura soe imaxinarse de formas diferentes.

23. 1.- O FEITO RELIXIOSO (10) 4.- FUNCIÓNS PROPIAS DA RELIXIÓN Funcións propias e inherentes á relixión : Mística : orientar ao ser humano cara ao misterio; capacita ao crente para relacionarse con Deus. O contacto con Deus modela ao ser humano, facéndoo semellante a el Profética e crítica : descubrir as falsidades e enganos, denunciar as situacións inhumanas e anunciar a verdadeira salvación (vs pseudorrelixiosidade : actitude relixiosa falsa) Moral : impulsa a facer o ben, iluminando a conciencia, inspirando normas e orientando condutas Asistencial : atender aos abandonados, asistíndoos nas súas necesidades e amosándolles a misericordia de Deus Social : impulsa a crear un sentimento de fraternidade na sociedade, promovendo valores sociais, como a solidariedade, a paz, a festa,… e lexitimando o sentido da vida Funcións que se derivan de situacións humanas e sociais : atención a necesidades sociais que sen elas estarían desatendidas: asilos, orfanatos, hospitais, escolas,...

24. 1.- O FEITO RELIXIOSO (11) 5.- USO E ABUSO DA RELIXIÓN A relixión é en si mesma un feito bo , que lle axuda ao ser humano a atopar o sentido da vida, un sentido que o encha plenamente nas súas carencias máis profundas e nas súas aspiracións máis sublimes; un sentido que relativice os problemas e preocupacións, situándoos na súa xusta dimensión. Pero non se pode negar que a veces abusouse da relixión ; falsificouse o seu verdadeiro sentido, foi utilizada como opio para evadirse da realidade, usouse para atemorizar á xente, para reprimila, para explotar o sentimento relixioso de persoas sinxelas.

25. 1.- O FEITO RELIXIOSO (12) 6.- RELIXIÓN E POLÍTICA Nas sociedades antigas e tradicionais dominaba a teocracia ou réxime divino : acudíase á relixión para lexitimar a autoridade e a orde establecida e para dar cohesión política. Algunhas relixións abusaron desta situación, exercéndoa con despotismo, incluso promovendo loitas e guerras. Hoxe parecen estar claramente delimitadas as funcións propias da relixión e as da política, ainda que todavía existen grupos fanáticos e integristas que defenden o dereito da relixión a exercer esta función, e incluso existen estados teocráticos .

27. 1.- O FEITO RELIXIOSO (13) 7.- RELIXIÓN E SOCIEDADE Función de suplencia : atención a necesidades sociais que sen elas estarían desatendidas: asilos, orfanatos, hospitais, escolas,... Sociedades modernas: cada vez máis pluralistas, nas que a relixión foi perdendo peso e influencia . Incluso hai quen pensa que a relixión é algo privado e persoal. Sen embargo, a RELIXIÓN ten unha DIMENSIÓN SOCIAL á que non pode renunciar, xa que nace da sociedade e vive dentro dela. Pero tamén a SOCIEDADE precisa da RELIXIÓN : dos seus símbolos, valores, crenzas,...

28. 2.- CATRO GRANDES EXPERIENCIAS RELIXIOSAS (1) Experiencia relixiosa: coñecemento de Deus a través do contacto persoal con El, por medio de mediacións ou símbolos sagrados É o encontro co sagrado; algo misterioso Deus permanece oculto e incomprensible; pero tamén se revela ás persoas quedando estas transformadas

29. 2.- CATRO GRANDES EXPERIENCIAS RELIXIOSAS (2) Características comúns ás catro grandes experiencias relixiosas que fixeron historia: 1.- Existencia de inquedanzas ou preocupacións que conducen a un encontro misterioso 2.- Existencia duns símbolos sagrados que serven de mediación co divino 3.- Existencia dunha manifestación de Deus ou iluminación que transforma ás persoas 4.- Existencia dunha misión que responde ás súas inquedanzas

30. 2.- CATRO GRANDES EXPERIENCIAS RELIXIOSAS (3) ABRAHAM : Promesa dunha terra en propiedade e dunha gran descendencia

31. 2.- CATRO GRANDES EXPERIENCIAS RELIXIOSAS (4) BUDA : Inquedanza ante o misterio da dor . Mediante a meditación acadou a iluminación . A partir de aí ensinou as catro nobres verdades .

32. 2.- CATRO GRANDES EXPERIENCIAS RELIXIOSAS (5) XESÚS : No seu bautismo, faise presente a Trinidade , e o seu recoñecemento como Fillo de Deus . Comeza a anunciar o Evanxeo .

33. 2.- CATRO GRANDES EXPERIENCIAS RELIXIOSAS (6) MAHOMA : Un anxo reveloulle por escrito o que debía anunciar, converténdose en mensaxeiro de Deus

34. 3.- POSTURAS ACTUAIS ANTE A RELIXIÓN (1) 1.- A RELIXIÓN NUNHA SOCIEDADE SECULARIZADA SECULARICACIÓN: proceso polo que a razón se emancipa da fe, a política sepárase da relixión, e esta diminúe a súa presenza na vida social, moral, na educación,… Proceso impulsado polas revolucións científicas e tecnolóxicas . O home foi coñecendo as leis da natureza e foi controlando as forzas do universo, polo que xa non precisa recurrir á relixión para solucionar os seus problemas. As institucións seculares ou civís asumen funcións tradicionalmente exercidas por institucións relixiosas: educación, ensinanza, asistencia sanitaria, beneficencia,…

35. 3.- POSTURAS ACTUAIS ANTE A RELIXIÓN (2) 2.- A SECULARIZACIÓN, PURIFICACIÓN DA RELIXIÓN S. XIX: A. Comte anunciou o fin da relixión mediante a doutrina dos tres estados : S. XXI: convivencia entre relixión, filosofía e ciencia. A secularización non supón a fin da relixión, senón a súa purificación . 1º.- RELIXIÓN 2º.- FILOSOFÍA 3º.- CIENCIA 1º.- INFANCIA 2º.- ADOLESCENCIA 3º.- ADULTEZ

36. 3.- POSTURAS ACTUAIS ANTE A RELIXIÓN (3) A SECULARIZACIÓN foi interpretada de moi diferentes maneiras:

37. 3.- POSTURAS ACTUAIS ANTE A RELIXIÓN (4) Para uns, significa a decadencia da relixión e o abandono desta por considerala incompatible coa ciencia e o progreso. Esta actitude soe coñecerse como SECULARISMO : a ciencia pode explicar todos os misterios do home e do mundo; a técnica pode construír a sociedade ideal; o humanismo pode fundamentar todos os valores sen a referencia dun ser transcendente.

38. 3.- POSTURAS ACTUAIS ANTE A RELIXIÓN (5) Para outros, significa un movemento perturbador e diabólico , que os leva a taparse os ollos e a pecharse nas súas crenzas por medo a perder a fe. Esta actitude responde ao FANATISMO e ao FUNDAMENTALISMO , que concibe a relixión como a única resposta a todos os enigmas do mundo, como o único medio para construír a sociedade e o único fundamento dos valores humanos.

39. 3.- POSTURAS ACTUAIS ANTE A RELIXIÓN (6) ACTITUDE DIALOGANTE : abrirse ás aportacións da ciencia e ao sentido relixioso, acadando unha verdadeira síntese. Esta actitude responde a unha madurez humana e relixiosa capaz de integrar nunha visión de conxunto o sentido da ciencia e o sentido da relixión, dous planos dunha mesma realidade que non se exclúen, senón que se completan.

40. 3.- POSTURAS ACTUAIS ANTE A RELIXIÓN (7) Einstein : “A c iencia sen relixión é coxa; a relixión sen ciencia é cega ”

41. 3.- POSTURAS ACTUAIS ANTE A RELIXIÓN (8) 3.- PLURALISMO E LIBERDADE RELIXIOSA Antes , na sociedade premoderna , a relixión tiña o monopolio ideolóxico e moral , dando unha visión totalizante e unitaria da realidade na que todo tiña un significado coherente. Agora , cada individuo tende a crear a súa propia visión do mundo , sen buscar un significado universalmente aceptado.

42. 3.- POSTURAS ACTUAIS ANTE A RELIXIÓN (9) Esta situación permite o exercicio das liberdades democráticas e a tolerancia, dentro das que se sitúa a liberdade relixiosa Cada individuo pode coñecer as distintas visións do mundo, xulgalas criticamente e elixir libre e responsablemente , respectando sempre as outras opcións.

43. 3.- POSTURAS ACTUAIS ANTE A RELIXIÓN (10) Pero esta situación de liberdade tamén ten os seus riscos : 1.- Permite a MANIPULACIÓN por parte dos máis poderosos 2.- A tolerancia pode converterse en INDIFERENCIA e FALTA DE CRITERIO 3.- A pluralidade de sentidos pode conducir á FRAGMENTACIÓN DA REALIDADE (para cada situación búscase un sentido), á incoherencia, á contradicción e a falta de identidade A ausencia dun sentido unificador pode derivar nun RELATIVISMO e nunha forma de vida sen fundamentos nin crenzas

44. 3.- POSTURAS ACTUAIS ANTE A RELIXIÓN (11) 4.- A RELIXIÓN NA CONSTITUCIÓN ESPAÑOLA (1978) Art. 16 : I .- Garántese a liberdade ideolóxica, relixiosa e de culto dos individuos e das comunidades, sen máis limitación nas súas manifestacións que a necesaria do mantemento da orde pública protexida pola lei. II .- Ninguén será obrigado a declarar sobre a súa ideoloxía, relixión ou crenzas. III .- Ningunha confesión terá carácter estatal . IV .- Os poderes públicos terán en conta as crenzas relixiosas da sociedade española e manterán as conseguintes relacións de cooperación coa Igrexa Católica e demais confesións .

45. 3.- POSTURAS ACTUAIS ANTE A RELIXIÓN (12) 5.- LAICISMO E “RELIXIÓN CIVIL” En moitos ambientes, a secularización conduciu a un SECULARISMO ou LAICISMO , nos que a relixión quedou esquinada ou reducida ao ámbito do privado Esta perda da dimensión espiritual na sociedade, xerou unhas novas mitificacións e uns novos cultos (idolatría): CULTO AO PODER : aura sagrada dos políticos e das institucións. CULTO AO CONSUMISMO : diñeiro, compras en días sinalados. O consumo convértese en fonte de felicidade, de salvación, de benestar. CULTO AO CORPO, A IMAXE, A MODA,... : o corpo como obxecto de culto, marxinándose a dignidade humana, a personalidade, a liberdade.

46. 3.- POSTURAS ACTUAIS ANTE A RELIXIÓN (13) 6.- INDIFERENCIA RELIXIOSA E ATEÍSMO: Países máis industrializados : desenvolvemento dunha cultura máis secularizada , nos que a relixión foi perdendo influencia no ámbito do persoal. Actitudes distintas da crente : 1.- CRENTES NON PRACTICANTES : Identifícanse coa relixión so desde unha perspectiva sociolóxica , seguindo as tradicións herdadas dos seus pais. Non se opoñen á relixión , pero tampouco tratan de coñecela e de vivir de acordo cos seus principios e normas. 2.- INDIFERENTES : a relixión non lles interesa para nada. 3.- AGNÓSTICOS : desenténdense de Deus, xa que, segundo eles, non podemos coñecer a súa existencia , nin afirmala nin negala. 4.- ATEOS : negan a existencia de Deus Ateos PRÁCTICOS : viven baixo o suposto de que Deus non existe, sen prantexarse a cuestión Ateos TEÓRICOS : os que se prantexan o problema , defendendo a non existencia de Deus

47. 3.- POSTURAS ACTUAIS ANTE A RELIXIÓN (14) 7.- A FE ANTE A INDIFERENCIA RELIXIOSA E O ATEÍSMO: O ATEÍSMO é un fenómeno derivado de varias causas: 1ª.- Hai quen rexeita a Deus porque non se pode analizar nin demostrar a súa existencia por medios científicos . 2ª.- Hai quen non sente inquietude relixiosa algunha, porque están sometidos aos bens materiais . 3ª.- Hai quen ten unha idea ou imaxe falsa de Deus, que non maduraron debidamente .

48. 3.- POSTURAS ACTUAIS ANTE A RELIXIÓN (15) 4ª.- Hai quen non pode crer nin confiar nun Deus que permite o sufrimento de persoas inocentes . 5ª.- Hai quen rexeita a Deus porque o consideran incompatible coa liberdade e a dignidade do home . 6ª.- Na orixe deste ateísmo poden ter unha parte non pequena de culpa os propios crentes , en canto que, co descoido da educación relixiosa , ou coa exposición inaxeitada da doutrina ou incluso cos defectos da súa vida relixiosa, moral e social , velaron máis ben ca revelaron o xenuíno rostro de Deus e da relixión (Concilio Vaticano II; Gaudium et spes , 19)

49. 3.- POSTURAS ACTUAIS ANTE A RELIXIÓN (16) OPINIÓN DA IGREXA ANTE O ATEÍSMO: Afirma que o recoñecemento de Deus non se opón á dignidade humana , xa que esta ten no mesmo Deus o seu fundamento e perfección. Se falta ese fundamento divino e esa esperanza da vida eterna, a dignidade humana sofre lesións gravísimas, e os enigmas da vida quedan sen solucionar (morte, dor,...) Deus é o único que pode dar unha resposta plena e total aos interrogantes do home O remedio ao ateísmo hai que procuralo na exposición axeitada da doutrina e na integridade da vida da Igrexa e dos seus membros Hai que dar testemuño dunha fe viva e madura , educada para poder percibir con lucidez as dificultades e podelas vencer

50. 3.- POSTURAS ACTUAIS ANTE A RELIXIÓN (17) A Igrexa , aínda que rexeita en forma absoluta o ateísmo , recoñece sinceramente que todos os homes , crentes e non crentes, deben colaborar na edificación deste mundo , no que viven xuntos. Isto non pode facerse sen un prudente e sincero deiálogo (Concilio Vaticano II: Gaudium et spes , 21)

51. 3.- POSTURAS ACTUAIS ANTE A RELIXIÓN (18) 8.- MOVEMENTOS RELIXIOSOS EMERXENTES: O desencanto coa modernidade trouxo consigo unha crise de sentido . Isto provocou un retorno ao relixioso : acódese á relixión na procura dun sentido que encha o baleiro dunha sociedade materialista e consumista, altamente tecnificada e deshumanizada. Esta volta á relixión non significou un reforzamento das relixións tradicionais, senón a aparición de innumerables movementos pararrelixiosos e sectas que ofertan unha resposta a búsqueda de sentido:

52. 3.- POSTURAS ACTUAIS ANTE A RELIXIÓN (19) MOVEMENTOS FUNDAMENTALISTAS: Dáse sobre todo na relixión islámica para reforzar os sinais de identidade fronte a cultura occidental. Pero en todas as relixións existen movementos integristas que tratan de manter a relixión pura, íntegra, inalterable, esixindo fidelidade estricta ás vedades tal e como foron transmitidas, sen admitir novas interpretacións e adaptacións . É unha especie de totalitarismo que pretende sacar da fe a resposta a todas as cuestións da vida.

53. 3.- POSTURAS ACTUAIS ANTE A RELIXIÓN (20) MOVEMENTOS DE LIBERACIÓN: Ante a situación de pobreza, marxinación e opresión que sofren moitos pobos, xorden movementos que denuncian profeticamente esta situación e loitan por a liberación social, económica e política dos pobos do Terceiro Mundo. MOVEMENTOS DE ESPIRITUALIDADE: Xorden ante o materialismo, o consumismo, o culto ao corpo, á imaxe ou á moda. A xente séntese atraída por movementos carismáticos , grupos cristiáns de base , ou movementos económicos .

54. 3.- POSTURAS ACTUAIS ANTE A RELIXIÓN (21) MISTICISMO ORIENTAL: Ante o malestar relixioso da cultura occidental, moitos procuran refuxio na relixiosidade oriental : Hare Krishna, meditación transcendental, novas formas de budismo. RELATIVISMO SUBXECTIVO: Tendencia a valorar so aspectos relixiosos que satisfán as necesidades espirituais de cada momento , sen distinguir o fundamental da relixión. Non busca a conversión, senón o equilibrio psíquico e o benestar corporal . É unha relixiosidade centrada no pragmatismo e no individualismo , que se serve da relixión á carta, amosando unha indiferencia total cara á institución .

55. 3.- POSTURAS ACTUAIS ANTE A RELIXIÓN (22) ESOTERISMO: Ocultismo, fascinación e temor polo escuro, o misterioso, o sorprendente, o futuro, o destino, o azar, a sorte. Para conxurar o destino , acódese ao tarot, ao horóscopo, ás cartas astrais, á quiromancia, a adiviñación, ao espiritismo, á bruxería,... É unha reacción contra o exceso de racionalidade ou racionalismo propio da modernidade. Moitos dos que acoden a estas prácticas esotéricas confésanse católicos a pesar de que a Igrexa prohíbeas .

56. 3.- POSTURAS ACTUAIS ANTE A RELIXIÓN (23) RELIXIOSIDADE POPULAR: É a forma que adopta a relixión nun pobo determinado que proxecta nela a súa identidade : sentimentos, ideais, modelos de vida, valores,... Maniféstase dunha forma festiva , a través de danzas, cancións, procesións, imaxes, peregrinacións.

58. 3.- POSTURAS ACTUAIS ANTE A RELIXIÓN (24) RELIXIOSIDADE SINCRETISTA: Expoñente desta nova tendencia é a New Age (Nova Era). É un movemento sen líder nin textos sagrados, sen organización nin dogmas , que se foi poñendo en marcha ao longo do século XX entre grupos de intelectuais de Estados Unidos, xa estendida polos países máis desenvolvidos. É unha mestura das aportacións místicas de distintas relixións, esoterismo, ciencioloxía,...