Downloaded 37 times
![30 INTERNET EXPLORER 8
sar›m› da normalden farkl› olarak ön izleme penceresi içerisine s›¤abi-
lecek flekilde tasarlanm›fl olmal›.
NOT SUNUCU TARAFINDA NELER YAPMALI?
H›zland›r›c›lar›n sunucu tarafl› programlama teknolojileri veya iflletim sis-
temlerinden tamamen ba¤›ms›z olarak istemcide çal›fl›rlar. Önemli olan tek
fley h›zland›r›c›ya ait tan›mlar›n yap›ld›¤› XML dosyas›n›n bir flekilde web su-
nucusu taraf›ndan site ile ayn› port üzerinden yay›nlanabiliyor olmal›s›d›r.
Bir h›zland›r›c› taraf›ndan siteye gönderilen parametreler programc›n›n
tercihine göre standart POST veya GET ifllemleri ile gönderilir ve bu ve-
rileri alabilmek için sunucu taraf›nda yine standart prosedürler uygulan›r.
[ASP.NET C#]
//GET ile gelen veriyi almak için.
Request.QueryString[“sozcuk”];
//POST ile gelen veriyi almak için.
Request.Form[“sozcuk”);
[ASP.NET VB]
‘GET ile gelen veriyi almak için.
Request.QueryString(“sozcuk”)
‘POST ile gelen veriyi almak için.
Request.Form(“sozcuk”)
[PHP]
//GET ile gelen veriyi almak için.
$_GET[‘sozcuk’];
//POST ile gelen veriyi almak için.
$_POST[‘sozcuk’];
Son Ad›mlar...
H›zland›r›c›m›zla ilgili tüm ifllevselliklere karar verdi¤imize göre son
olarak h›zland›r›c›m›z›n tan›mlar› ve kimli¤i ile ilgili ayarlar› da ya-
parsak yay›na haz›r hale getirebiliriz.
<?xml version=”1.0” encoding=”utf-8” ?>
<openServiceDescription xmlns=”http://www.microsoft.
com/schemas/
openservicedescription/1.0”>](https://image.slidesharecdn.com/ie8ebooktr-091029145942-phpapp02/85/Daron-Yondem-ie8-Ebook-Tr-38-320.jpg)
![40 INTERNET EXPLORER 8
Text=”Sonuç” + i.ToString(),
Description=”Açıklama” +
i.ToString(),
Photo=”Foto” + i.ToString() +
“.jpg”,
Url=”adres.aspx?ID=” + i.ToSt-
ring()
});
};
Veri kayna¤›m›z› yaratma ifllemini tamamlad›¤›m›zda göre art›k eli-
mizde yer alan Veri ad›ndaki Generic List üzerinden yola ç›karak uy-
gun XML kodunu yaratabiliriz. Bunun için olarak sayfan›n ç›kt›s›na
ait Content Type’› Text/Xml olarak de¤ifltirelim.
context.Response.ContentType = “text/xml”;
Bir sonraki ad›mda XML doküman›m›z›n ana elementlerini yaratal›m
ve içerisine veri, yani Item nesneleri eklenebilecek hale getirelim.
XDocument XMLFeed = new XDocument(new
XDeclaration(“1.0”, “utf-8”, “yes”));
XMLFeed.Add(new XElement(“SearchSuggestion”,
new XElement(“Query”, context.Request.
QueryString[“aranacak”].ToString()),
new XElement(“Section”,
new XElement(“Separator”,
new XAttribute(“title”, “Bölüm
1”)))));
fiimdi s›ra geldi elimizdeki Generic List içerisinde gezerek yukar›da
yaratm›fl oldu¤umuz doküman içerisinde SearchSuggestion ele-
menti içindeki Section elementinin içine uygun Item elementlerini
yerlefltirmeye.
for (int i = 0; i < Veri.Count; i++)
{
XMLFeed.Element(“SearchSuggestion”).
Element(“Section”).Add(
new XElement(“Item”,](https://image.slidesharecdn.com/ie8ebooktr-091029145942-phpapp02/85/Daron-Yondem-ie8-Ebook-Tr-48-320.jpg)
![WEB’DE YEN‹ TRENDLER 41
new XElement(“Text”, Veri[i].Text),
new XElement(“Image”,
new XAttribute(“source”, Veri[i].Url),
new XAttribute(“alt”, “Bir resim”),
new XAttribute(“width”, “75”),
new XAttribute(“height”, “50”)),
new XElement(“Description”, Veri[i].
Description),
new XElement(“Url”, Veri[i].Url)));
}
Gördü¤ünüz gibi yaratt›¤›m›z yeni XElement ve içerisinde XAttri-
bute nesnelerine veri kayna¤› olarak For döngüsü içerisinde sürekli
Veri ad›ndaki Generic List’i kullan›yoruz. Böylece istedi¤imiz XML
DOM’u yaratabiliyoruz. Son olarak tüm bu XML’i istemciye gönde-
rilmek üzere sayfaya yazd›rmam›z gerekiyor.
context.Response.Write(XMLFeed.ToString());
Art›k Generic Handler dosyam›z kendisine gelecek olan aranacak
querystring parametresine göre farkl› XML’ler döndürmek için haz›r
durumda. Tek yapman›z gereken örne¤imizdeki Veri ad›ndaki List’i
farkl› veri kaynaklar› ile de¤ifltirmek.
VB ve ASP.NET ile XML Üretmek
Bir önceki bölümde C# ile ASP.NET taraf›nda nas›l XML ç›kt›s› üre-
tebilece¤imizi incelemifltik. C# ile VB aras›nda çok büyük farklar bu-
lunmasa da XML konusunda VB 9.0 ile beraber gelen XML Literals
yap›s›n› kullan›rsak XML yaratma ifllemi çok daha farkl› bir çehreye
bürünebiliyor. O nedenle gelin C# ile yapt›¤›m›z örne¤i bir de VB ile
yaparak nas›l ilerleyebilece¤imizi inceleyelim.
Public Class Sonuc
Private PText As String
Public Property Text() As String
Get
Return PText
End Get
Set(ByVal value As String)
PText = value](https://image.slidesharecdn.com/ie8ebooktr-091029145942-phpapp02/85/Daron-Yondem-ie8-Ebook-Tr-49-320.jpg)
![44 INTERNET EXPLORER 8
</Section>
</SearchSuggestion>
Kod içerisinde de görebilece¤iniz üzere do¤rudan XML kodlar› bir de-
¤iflkene eflitlenmifl durumda. Bu kodlar .NET içerisinde VB derleyicisi
taraf›ndan derleme zaman›nda C#’da oldu¤u gibi XElement nesneleri-
ne çevrilecektir. O nedenle herhangi bir performans farkl›l›¤› olmaya-
cakt›r. Biz XML kodumuzu de¤iflkenimize eflitlerken bir de LINQ sor-
gusu kulland›k. Böylece Veri ad›ndaki Generic List içerisinde kaç ta-
ne kay›t varsa uygun flekilde Item XML nesnelerini de yaratm›fl olduk.
Art›k XML kodumuzu sayfaya yazd›rabiliriz.
Context.Response.Write(XMLFeed.ToString())
PHP ile XML Üretmek
Windows Server 2008 ve IIS 7 ile beraber gelen FastCGI ile art›k
Windows sunucu üzerinde PHP kullan›m› hatta ASP.NET ile entegre
ortak Forms Authentication kullan›mlar› ve Session paylafl›mlar› gi-
bi özelliklerin hayat›m›za girdi¤i bu günlerde sunucu taraf›nda PHP
kullanman›z halinde de tabi ki Görsel Arama için uygun XML kodla-
r›n› üretebilirsiniz. Bunun için örne¤imizde herkesin sunucusunda
PHP DOM’un kurulu olup olmad›¤›ndan emin olmad›¤›m›z için PHP
DOM kullanmak yerine standart String ifllemleri ile devam edece¤iz.
header(‘Content-type: text/xml’);
‹lk olarak yukar›daki kodumuz ile sayfam›z›n Content Type ayar›n›
yapal›m. Böylece taray›c› kendisine bir XML gönderildi¤ini rahatl›k-
la anlayabilecektir.
$items = array();
$items[] = array(‘text’ => ‘Sonuç 1’,
‘image’ => array
(‘source’ => ‘http://x.com/resim1.jpg’,
‘alt’ => ‘bir resim’,
‘width’ => 75,
‘height’ => 60),
‘description’ =>
‘Description 1!’,
‘url’ =>
‘http://daron.yondem.com’);](https://image.slidesharecdn.com/ie8ebooktr-091029145942-phpapp02/85/Daron-Yondem-ie8-Ebook-Tr-52-320.jpg)
![WEB’DE YEN‹ TRENDLER 45
$items[] = array(‘text’ => ‘Sonuç 2’,
‘image’ => array
(‘source’ => ‘http://x.com/resim2.jpg’,
‘alt’ => ‘baska resim’,
‘width’ => 75,
‘height’ => 60),
‘description’ =>
‘Description 2!’,
‘url’ =>
‘http://daron.yondem.com’);
$items[] = array(‘text’ => ‘Sonuç 3’,
‘image’ => array
(‘source’ => ‘http://x.com/resim3.jpg’,
‘alt’ => ‘baska bir resim daha’,
‘width’ => 75,
‘height’ => 60),
‘description’ =>
‘Description 3!’,
‘url’ =>
‘http://daron.yondem.com’);
Sonras›nda örne¤imizde kullanmak üzere yukar›daki gibi bir Array
tan›mlayal›m. Böylece bir sonraki ad›mda bu dizi içerisindeki verile-
ri kullanarak uygun XML ç›kt›s›n› yarataca¤›z.
$output = “<SearchSuggestion>n”;
$output .= “<Section>n”;
$output .= “<Query>asp</Query>n”;
$output .= “t<Separator title=”Bölüm 1” />n”;
foreach( $items AS $item ) {
$output .= “tt<Item>n”;
$output .= “ttt<Text>”. $item[‘text’] .”</Text>n”;
$output .= “ttt<Image source=””. $item[‘image’]
[‘source’] .””n”;
$output .= “ttt alt = ””. $item[‘image’][‘alt’]
.””n”;
$output .= “ttt width = ””. $item[‘image’]
[‘width’] .””n”;](https://image.slidesharecdn.com/ie8ebooktr-091029145942-phpapp02/85/Daron-Yondem-ie8-Ebook-Tr-53-320.jpg)
![46 INTERNET EXPLORER 8
$output .= “ttt height = ””. $item[‘image’]
[‘height’] .””n”;
$output .= “ttt /> n”;
$output .= “ttt<Description>”. $item[“description”]
.”</Description> n”;
$output .= “ttt<Url>”. $item[“url”] .”</Url>n”;
$output .= “tt</Item>n”;
}
$output .= “</Section>n”;
$output .= “</SearchSuggestion>n”;
echo $output;
Yukar›daki kod içerisinde de görebilece¤iniz üzere standart string
birlefltirme ifllemleri ile XML kodumuzu yarat›yoruz. XML’imizin
bafllang›ç ve sonunu belirledikten sonra orta k›s›mda da bir For dön-
güsü ile elimizdeki diziyi gezerek uygun Item XML elementlerini ya-
rat›yoruz. Bu flekilde yarat›lan bir XML kodu da Görsel Arama alt-
yap›lar› taraf›ndan rahatl›kla kullan›labilir.
Görsel Aramalar için JSON Veri Kayna¤›
Görsel aramalar için bu bölüme kadar veri kayna¤› olarak XML kul-
land›k. Bunun nedeni bir alternatif olarak JSON format› gelse de
JSON içerisinde hem Image nesneleri hem de Separator kullanam›-
yor olmam›z. E¤er tüm bu dezavantajlar›na ra¤men JSON kullanma-
y› düflünüyorsan›z oluflturman›z gereken JSON veri kayna¤›n›n bir ör-
ne¤ini afla¤›da inceleyebilirsiniz.
[“aranan”,
[“sonuc1”, “sonuc2”, “sonuc3”],
[“aciklama 1”, “aciklama 2”, “aciklama3”],
[“http://daron.yondem.com/1”, “ http://daron.yondem.
com/2”, “ http://daron.yondem.com/3”]]
Gördü¤ünüz gibi JSON içerisinde toplam üç sonuç döndüren kodu-
muzun bafl›nda yine Internet Explorer taraf›ndan parametre olarak
gönderilen arama kelimeleri bulunuyor.](https://image.slidesharecdn.com/ie8ebooktr-091029145942-phpapp02/85/Daron-Yondem-ie8-Ebook-Tr-54-320.jpg)
![56 INTERNET EXPLORER 8
lacak bir JavaScript kodunu girmesini sa¤lam›fl olursunuz. Bunu en-
gellemenin tabi ki yollar› var, harici kütüphanelerde yine JavaScript
ile eval’e verilen metinleri Parse ederek inceleyen metodlar mevcut,
hatta baz›lar› bunun için Regular Expression bile kullanabiliyor. Fa-
kat bunlar›n hepsi unutmayal›m ki yine JavaScript metodlar› kullan›-
larak yap›lan ifllemler. Oysa bizim do¤rudan taray›c› motorunda bu ifl-
lemleri yapan bir sistemimiz olsa daha h›zl› ve güvenli olmaz m›?
IE 8.0 ile beraber do¤rudan JSON’u parse edebilme özelli¤i geliyor.
Serialization ve Deserialization ifllemlerini do¤rudan IE içerisinde
Native kodla yapt›¤› için tabi ki ortaya çok daha yüksek performans-
l› bir çözüm ç›k›yor.
var KitaplarMetin = “{”kitaplar”:{”kitap”:
[”ASP.NET AJAX”,”ASP.NET 3.5 AJAX”]}}”;
var Kitaplar = JSON.parse(KitaplarMetin);
alert(Kitaplar.kitaplar.kitap[0]);
Yukar›daki kod içerisinde KitaplarMetin de¤iflkenine bir JSON met-
ni aktar›yoruz. Bu metnin bir flekilde JavaScript nesnelerine çevrilme-
si gerekiyor. Bunun için klasik eval metodunu kullanmaktansa do¤ru-
dan IE 8.0 ile beraber gelen JSON nesnesinin parse özelli¤ini kulla-
n›yoruz. Son sat›rda ise art›k Kitaplar de¤iflkenimize aktar›lan JSON
nesnelerinin içerisinden ilk kitab›n ad›n› al›yoruz.
Peki ya eldeki JavaScript nesnelerini JSON’dan standart metne çevir-
mek istersek ne yapaca¤›z? Bu durumda da yard›m›m›za yine JSON
nesnesinin stringify metodu yetifliyor.
var Kitaplar = {
kitaplar:{
kitap:[
‘ASP.NET AJAX’,
‘ASP.NET 3.5 AJAX’
]
}
};
alert(JSON.stringify(Kitaplar));](https://image.slidesharecdn.com/ie8ebooktr-091029145942-phpapp02/85/Daron-Yondem-ie8-Ebook-Tr-64-320.jpg)
![60 INTERNET EXPLORER 8
$get(“icerik”).innerHTML = “İnternet YOK”;
};
}
Asl›nda kod çok basit. navigator.onLine metodu bize geriye bir Bo-
olean de¤eri döndürüyor. E¤er taray›c›da o an internet ba¤lant›s› varsa
sayfadaki bir DIV içerisine uygun uyar› mesaj›n› yaz›yoruz. Ayn› fle-
kilde e¤er ba¤lant› yoksa bu sefer de farkl› bir uyar› mesaj› yaz›yoruz.
Siz örneklerinizde bu durumlara göre farkl› ifllemler yapabilirsiniz.
Böylece haz›rlad›¤›n›z web sitesi yeri geldi¤inde belki baz› ifllemleri
bir süreli¤ine sunucudan ba¤›ms›z olarak da yapabilir ve nas›l çal›flaca-
¤›na internet ba¤lant›s›n›n durumuna bakarak kendisi karar verebilirim.
Cross Doma›n Request Nesnesi
Bir alan ad›ndan yola ç›karak baflka bir alan ad›ndan veri almak istedi-
¤iniz oldu mu? Veya tam tersi, belki de veri göndermek istediniz. Nor-
mal flartlarda bu gibi alan adlar› aras› veri trafi¤i güvenlik nedeni ile ta-
ray›c›larda kapal›d›r. Oysa gönül isterdi ki en az›ndan her iki alan ad›-
n›n da sahibiysek veya her iki alan ad›na da admin olarak eriflimimiz
var ise karfl› taraftan veriye eriflmek isteyenlere izin verme hakk›m›z
olsun. ‹flte Internet Explorer 8 ile beraber gelen XDomainRequest nes-
nesi eski XmlHttpRequestler’e benzer kullan›m› ile tam da bu ifllev-
selli¤i sa¤l›yor. Normal bir XmlHttpRequest’ten farkl› olarak XDo-
mainRequest gerekti¤inde karfl› alan ad› ile ilgili kontrolleri de yapa-
rak birden çok alan ad› aras›ndaki iletiflimi rahatl›kla sa¤layabiliyor.
Internet Explorer 8 üzerinden bir XDomainRequest nesnesi yaratarak
sunucudan talepte bulundu¤unuzda talebiniz ile beraber otomatik ola-
rak XDomainRequest: 1 http header bilgisi gönderilecektir. E¤er bu
header bilgisine karfl›l›k olarak uzak noktadan da XDomainReques-
tAllowed: 1 header bilgisi gelirse art›k her iki taraf da birbiri ile ileti-
flime geçebilir demektir.
Bahsetti¤imiz flekilde kendi sunucunuzda bulunan baz› veri kaynakla-
r›na bu flekilde farkl› alan adlar›ndan da eriflilebilmesini istiyorsan›z
sunucu taraf›ndan dinamik olarak gerekli olan http Header bilgilerini
eklemeniz yeterli olacakt›r.
[ASP.NET / C#]
Response.AppendHeader(“XDomainRequestAllowed”,”1”);](https://image.slidesharecdn.com/ie8ebooktr-091029145942-phpapp02/85/Daron-Yondem-ie8-Ebook-Tr-68-320.jpg)
![76 INTERNET EXPLORER 8
<meta http-equiv=”X-UA-Compatible” content=”IE=8”>
<script type=”text/javascript”>
function Goster() {
var oDiv = document.getElementById
(“icerik”);
var oSpan = oDiv.querySelectorAll
(“div.siyah span”);
alert(oSpan[0].innerHTML);
}
</script>
</head>
<body>
<input onclick=”Goster();” id=”Button1”
type=”button” value=”button” />
<div id=”icerik”>
<div class=”kirmizi”>
<span>Deneme1</span></div>
<div class=”siyah”>
<span>Deneme2</span></div>
<div class=”kirmizi”>
<span>Deneme3</span></div>
</div>
</body>
</html>
Yukar›daki örnekte gördü¤ünüz üzere sayfa içerisinde icerik ad›nda
bir DIV var ve bu DIV içerisinde de birden çok DIV elementleri bulu-
nuyor. Bizim hedefimiz icerik DIV’i içindeki DIV’lerden class özel-
li¤i siyah olan›n içindeki SPAN’in içindeki de¤eri almak. Bunu yapa-
bilmek için basit bir flekilde div.siyah diyerek sorgumuzda CSS s›n›f›
Siyah olan DIV’Leri buluyoruz sonras›nda da bir boflluk b›rakarak
SPAN elementlerini al›yoruz. querySelectorAll komutuna verdi¤imiz
sorgumuz sonras›nda elimize sorguya uygun elementler ulafl›yor. Bu
noktadan sonra eldeki elementler ile farkl› ifllemler yap›labilir. Query
Selector yap›lar› W3C taraf›ndan standart olarak gelifltiriliyor. Stan-
dart ile ilgili tüm detaylara afla¤›daki adresten ulaflabilirsiniz.
http://www.w3.org/TR/selectors-api/](https://image.slidesharecdn.com/ie8ebooktr-091029145942-phpapp02/85/Daron-Yondem-ie8-Ebook-Tr-84-320.jpg)
Uploaded byBilgisayar Kulübü
Daron Yöndem - ie8 Ebook Tr
http://egebk.org/ Daron Yöndem'in yazdığı İnternet Explorer 8 kitabı
Daron Yöndem - ie8 Ebook Tr
- 1. Daron Yöndem IE8 Hýzlý Kolay ve Daha Güvenli! KODLAB www.kodlab.com
- 2. INTERNET EXPLORER 8 daron yöndem Yay›n Da¤›t›m Yaz›l›m ve E¤itim Hizmetleri San. ve Tic. Ltd. fiti.
- 3. KODLAB 3 INTERNET EXPLORER8 DARON YÖNDEM ISBN 978-605-4205-03-5 Yay›nc›l›k Sertifika No: 13206 1. Bask›: Mart 2009 Yay›n Yönetmeni: Suat Özdemirci Kapak Tasar›m: Nebi Y›karo¤lu Sayfa Düzeni: Fikret Eldem Sat›fl: Hüseyin Üstünel Bask›: fiefik Matbaas›, Tel: (212) 671 59 81 Bu kitab›n bütün yay›n haklar› Kodlab Yay›n Da¤›t›m Yaz›l›m ve E¤i- tim Hizmetleri San. ve Tic. Ltd. fiti.’ne aittir. Yay›nevimizin yaz›l› izni olmaks›z›n k›smen veya tamamen al›nt› yap›lamaz, kopya çekilemez, ço¤alt›lamaz ve yay›nlanamaz. KODLAB Yay›n Da¤›t›m Yaz›l›m ve E¤itim Hizmetleri San ve Tic Ltd.fiti Yerebatan Caddesi Salk›m Sö¤üt Sokak Keskinler ‹fl Han› No: 8 D: 401 Sultanahmet / ‹STANBUL tel: (212) 514 55 66 fax: (212) 514 66 61 e-posta: bilgi@kodlab.com web: www.kodlab.com
- 4. Daron Yöndem DEVELOAD Yazılım kurucusu Daron Yöndem Microsoft tara- fından 2008 ve 2009 yıllarında ASP.NET alanında Most Valuab- le Professional olarak seçilmifltir. Uluslararası bir konuflmacı ola- rak Daron Yöndem aynı zamanda Microsoft Regional Director ünvanına sahiptir. Türkiye’de iki kitabı olan Daron Yöndem, In- ternational .NET Assocation’da Türkiye Baflkanlı¤ı ve Ortado¤u Afrika bölgesi konuflmacı ofisi baflkanlı¤ı yapmaktadır. Kendisine http://daron.yondem.com/tr/ adresinden blogundan ulaflabilirsiniz.
- 5. v Önsöz Bundan y›llarönce bana ç›k›p “Bir gün Internet Explorer kitab› yaza- caks›n” deseler san›r›m güzel bir espri olarak karfl›lard›m. Nas›l olur da bir taray›c›n›n kitab› yaz›l›r? Ne gerek var? De¤il mi? Oysa bugün kendimi bu kitap盤› yazarken buluyorsam asl›nda bu ba- z› fleylerin de¤iflti¤inin de kan›t›. Belki de taray›c›lar› art›k haklar›nda kitap yaz›labilecek ifllevsellikte yaz›l›mlar olarak görmenin zaman› geldi. Bugün Internet Explorer 8’e bakt›¤›mda hakk›nda yaz›l›mc›la- ra ve tasar›mc›lara anlat›labilecek o kadar güzel fleyler görüyorum ki bunlar›n hepsini derleyip sizlere minik bir kitapç›k olarak ulaflt›rmay› uygun gördüm. Kitap盤›n yaz›m süreci Internet Explorer 8’in Beta 1 günlerinde bafl- lad› ve yay›nlad›¤› flu anda Internet Explorer 8 RC1 sürümü ile karfl›- m›zda. Son sürüme do¤ru ilerleyen bu yolda kitab›n yay›n›ndan son- ra oluflabilecek tüm geliflmeleri http://daron.yondem.com/tr/ adresin- den, blogumdan takip edebilirsiniz. Ayr›ca bana her türlü yorumunu- zu daron@yondem.com adresinden ulaflt›rabilirsiniz. Son olarak, unutmadan gönülleri rahatlatmak aç›s›ndan kitap盤›m›- z›n tamamen ücretsiz oldu¤unu ve ayn› sizin elinize geçti¤i gibi sizin de ücretsiz olarak dostlar›n›za ister dijital ister bask› kopyas›n› al›p gönderebilece¤inizi belirtmek isterim. Görüflmek üzere... Daron Yöndem Microsoft Regional Director, MVP
- 6. vi Internet Explorer; her zaman internet deneyimini en üst seviyede, h›z- l› ve güvenli yaflayabilmemiz için Microsoft olarak gelifltirmifl oldu¤u- muz ve günlük online dünyam›z›n önemli bir parças› olan taray›c›m›z. Web 2.0 ile birlikte de¤iflen kullan›c› beklentileri ve Web 3.0 için önemli bir altyap› oluflturacak Anlamsal Web için tasarlanm›fl olan en yeni sürümü olan Internet Explorer 8 hakk›nda yaz›lm›fl elinizde tuttu- ¤unuz bu kitap tüm teknik geliflmeleri detaylar›yla içermektedir. Mic- rosoft Regional Director ve MVP ünvanlar›na sahip olan Daron Yön- dem taraf›ndan yaz›lm›fl bu kitap Türkiye’de Internet Explorer 8’e özel yeni içeriklerin nas›l gelifltirilebilece¤ini ve yeni gelen teknik özellik- lerle yeni nesil web teknolojilerine nas›l adapte olunabilece¤ini detay- lar›yla anlatmaktad›r. Daron Yöndem’i bu baflar›l› çal›flmas›ndan dola- y› kutluyor, bu kitaptaki paylafl›mlar›n yeni fikirler ve projeler geliflti- recek birçok internet giriflimcisine öncülük edece¤ini düflünüyorum. Mehmet Nuri Çankaya Windows Pazarlama Grup Müdürü Microsoft Türkiye
- 7. ‹Ç‹NDEK‹LER ÖNSÖZ 1 NEDEN INTERNET EXPLORER 8? 1 Performans 1 Ayn› Anda 2 Yerine 6 Ba¤lant› 2 Script Performanslar› 2 Kolay Kullan›m 2 Yeni Trendler: Accelerator, Web Slice, Search Suggestion 2 Güvenlik 3 Yaz›l›m Gelifltirici ve Tasar›mc› Dostu 3 Sistem Yöneticileri 4 2 INTERNET EXPLORER 8 DEVR‹M‹ 7 Ekstra Güvenlik 8 InPrivate Pencereleri 8 InPrivate Blocing 9 Phishing Korumas› ve SmartScreen 9 Kolay Kullan›m 11 ActiveX Yüklemeleri 11 Sekme Renklendirme 12 Ak›ll› Adres Çubu¤u 14 Yeni Trendler 15 H›zland›r›c› (Accelerator) 15 Görsel Arama (Visual Search) 18 Web Slice 20 3 WEB’DE YEN‹ TRENDLER 25 Bir H›zland›r›c› (Accelerator) Nas›l haz›rlan›r? 25 Son Ad›mlar... 30 Art›k Haz›r›z 32 Görsel Arama Nas›l Haz›rlan›r? 32 Görsel Arama ve Arama Sa¤lay›c›lar›n ‹flbirli¤i 35 Sunucu Taraf›nda Neler Yapmal›? 36 Sunucuda Gerçek Zamanl› XML Üretimi 39 C# ve ASP.NET ile XML Üretmek 39 VB ve ASP.NET ile XML Üretmek 41
- 8. viii INTERNET EXPLORER8 PHP ile XML Üretmek 44 Görsel Aramalar için JSON Veri Kayna¤› 46 Web Dilimleri Nas›l Haz›rlan›r 47 Çal›flma Yap›s› 48 Display Source De¤iflikli¤i 48 Farkl› Web Dilimleri’ni Birbirine Ba¤lamak 50 Web Dilimi’ne Kaynak Olarak RSS Kullanmak 50 4 YAZILIM GEL‹fiT‹R‹C‹LER ‹Ç‹N INTERNET EXPLORER 8 53 JavaScript Yenilikleri 53 tostaticHTML Metodu 53 Dahili JSON S›n›flar›... 55 AJAX Navigasyon 57 Online ve Offline Çal›flma Yap›s› 58 Cross Domain Request Nesnesi 60 DOM Veri Ambar› 64 Session Storage 64 Local Storage 65 Yaz›l›mc› Araçlar› 65 CSS ve HTML DOM Gerçek Zamanl› Düzenleme 65 JavaScript Debuging 67 Profiler ile Optimizasyon 68 Image Optimizasyonu 69 Pratik Araçlar 70 Önce Güvenlik 71 Data Execution Prevention 71 Kullan›c›ya Özel ActiveX 72 Siteye Özel ActiveX 73 XSS Sald›r›lar› 74 MIME TYPE Kararlar› 75 O Uygulamay› Sitemde Çal›flt›rma! 75 DOM Elementlerini Sorgulay›n 75 5 TASARIMCILAR ‹Ç‹N INTERNET EXPLORER 8 77 Compatibility View 77 Sitemizi Nas›l Ayarlar›z? 79 Özel CSS Filtreleri 80
- 9. Neden Internet 1 Explorer 8? Performans 1 Ayn› Anda 2 Yerine 6 Ba¤lant› 2 Script Performanslar› 2 Kolay Kullan›m 2 Yeni Trendler: Accelerator, Web Slice, Search Suggestion 2 Güvenlik 3 Yaz›l›m Gelifltirici ve Tasar›mc› Dostu 3 Sistem Yöneticileri 4 Taray›c› savafllar› gün geçtikçe k›z›fl›yor. Global anlamda kullan›m oranlar›na bakt›¤›m›zda Internet Explorer bu savafl›n galibi gibi gö- zükse de bu durum savafl›n devam etmedi¤i anlam›na tabi ki gelmi- yor. Önümüzdeki dönemde Internet Explorer 8.0, bu savafl›n en a¤›r toplar›ndan biri diyebiliriz. Peki, neden Internet Explorer 8? Performans Bir internet taray›c›s›ndan tek bekledi¤imiz özellik performans olma- sa da, bu durum performans›n önemini yads›yaca¤›m›z anlam›na gel- miyor. Internet Explorer 8.0 ile beraber performans noktas›nda yap›- lan belki de en büyük yenilik art›k her bir taray›c› sekmesinin arka planda ayr› birer uygulama olarak çal›fl›yor olmas›. Böylece tek bir uygulama içerisinde thread say›s› azalt›labilirken sekmelerin birbirin- den ba¤›ms›z olarak hata almas› halinde birbirlerini kurtarabilmeleri gibi avantajlar da ortaya ç›k›yor. Tüm bunlar›n detaylar›ndan kitab›- m›z›n ileriki bölümlerinde kullan›c› tarafl› yenilikleri ele al›rken de- tayl› olarak bahsedece¤iz. NOT THREAD Herhangi bir uygulama içerisinde ayn› anda çal›flabilen ayr› kod bloklar›n› tan›mlar. Bir uygulama içerisinden birden çok Thread bulunup ayn› anda çal›flabildi¤i üzere ayn› uygulaman›n kaynaklar›n› Thread’ler beraber de kul- lanabilirler.
- 10. 2 INTERNET EXPLORER8 Ayn› anda 2 yerine 6 ba¤lant› Y›llar önce, 1999 senesinde, HTTP 1.1 standartlar›na göre taray›c›lar›n ayn› anda bir sunucuya sadece iki ba¤lant› kurabileceklerine dair bir kural belirlenmifl. Aradan geçen 9 y›lda art›k bu s›n›r›n günümüz genifl bant internet altyap›s›nda çok da anlaml› olmad›¤›n› söyleyebiliriz. IE 8.0 ile beraber bu s›n›r alt›ya yükseltiliyor. Ayn› anda 2 ba¤lant› yeri- ne 6 ba¤lant› teorik olarak yaklafl›k üç kat h›zlanma anlam›na geliyor. Bir yaz›l›mc› olarak sayfan›za ekledi¤iniz 6 harici JavaScript dosyas›- n›n, birbirlerini beklemek yerine hep beraber ayn› anda kullan›c› tara- f›na indirilmeye bafllanmas› ciddi performans art›fl› sa¤layacakt›r. Scr›pt Performanslar› AJAX’›n kullan›lmad›¤› web sitesi neredeyse kalmad›. ‹stemci taraf›n- da Script’ler kullanarak art›k ço¤u ifllemi sunucu yerine istemcide yap- may› tercih ediyoruz. Bu çerçevede Script’lerin çal›flma h›z› bir taray›- c›n›n genel performans› ile çok yak›ndan alakal›. Haberler güzel; IE 8.0 JavaScript SunSpider testinde IE 7.0’a k›yasla %400 daha h›zl›! Kendi testinizi yapmak isterseniz SunSpider testine afla¤›daki adres- ten ulaflabilirsiniz; http://www2.webkit.org/perf/sunspider-0.9/sunspider.html Kolay Kullan›m Çok h›zl› bir taray›c›ya sahip olal›m derken tabi ki ifllevselliklerden de vazgeçemeyiz. IE 8.0 ile beraber belki de Internet Explorer tarihinde- ki en güzel araçlar geliyor. Bu araçlar hem do¤rudan kullan›c›lar›n ha- yat›n› kolaylaflt›r›rken hem de yaz›l›m gelifltiricileri ve tasar›mc›lar› da mutlu ediyor. Yeni Trendler: Accelerator, Web Sl›ce, Search Suggest›on Internet Explorer’› kullan›m flekliniz de¤iflecek. Kitab›m›z›n ileriki bö- lümlerinde hem kullan›c› tarafl› hem de yaz›l›mc› ve tasar›mc›lar için detayl› olarak inceleyece¤imiz Accelerator, Web Slice ve Search Suggestion yap›lar› sizi Internet Explorer’a gönülden ba¤layacak. Ac- celerator’lar ile sürekli internette gezinirken tekrarlad›¤›n›z ifllemlerin fark›na varacak ve kendinize daha h›zl› bir çal›flma ortam› sa¤layacak- s›n›z. Web Slice’lar ise sizin yerinize interneti takip edecek. Search Suggestion sistemini gördü¤ünüzde arad›¤›n›z› bulman›n ne kadar ko-
- 11. NEDEN INTERNET EXPLORER8? 3 laylaflt›¤›n› göreceksiniz. Detaylar› girmek için sab›rs›zland›¤›n›z› bili- yorum, az kald›. Internet Explorer ilk aç›l›fl›nda yeni özelliklere h›zl›ca ulaflabilece¤iniz linkler karfl›n›za geliyor. Güvenlik InPrivate taray›c› özelli¤i ile tan›flt›¤›n›zda gönlünüz o kadar rahat edecek ki kulland›¤›n›z bilgisayarlarda baflka bir internet taray›c› ara- mayacaks›n›z. Sadece size özel bir Internet Explorer oturumu düflünün ki siz kapatt›¤›n›zda sizinle ilgili hiçbir iz kalm›yor. Ne taray›c› geç- mifli, ne cookie (çerezler) ne de yazd›¤›n›z bilgiler ve flifreleriniz. Ta- ray›c›y› kapatt›¤›n›z anda her fley uçup gidiyor. Gönül daha ne ister? Phishing korumas›, XSS engelleme sistemleri ve daha birçok yenilik var. Tüm bunlar›n detaylar›n› da ileriki bölümlerde inceleyece¤iz. Yaz›l›m Gelifltirici ve Tasar›mc› Dostu IE 8.0 ile beraber yaz›l›m gelifltiriciler ve tasar›mc›lar olarak da mut- lulu¤un yollar›nda ilerliyoruz. CSS 2.1 deste¤i, HTML 5, AJAX ve JavaScript yenilikleri, Font Embedding düzenlemeleri ile art›k IE 8.0’da çal›flacak web sitelerini tasarlamak ve programlamak çok daha zevkli olacakt›r. Kitab›m›z›n özellikle yaz›l›mc›lara ve tasar›mc›lara
- 12. 4 INTERNET EXPLORER8 hitap eden bölümlerde teknik detaylardan da bahsederek Internet Exp- lorer 8.0’›n bir yaz›l›mc›n›n veya tasar›mc›n›n hayat›n› da nas›l kolay- laflt›rd›¤›na göz ataca¤›z. Internet Explorer 8.0 ile beraber gelen Developet Tools paketi yaz›l›mc›lar ve tasar›mc›lar›n iflini kolaylaflt›rmay› hedefliyor. Sistem Yöneticileri Birçok yeni özellik geliyor, tüm bunlar›n tabi ki güvenlik taraf›nda da kontrol mekanizmalar› ile ele al›nabilmesi flart. Windows Server 2008 üzerinde Internet Explorer 8 ile beraber IE çerçeveli Group Policy sa- y›s› toplamda 1300’ü geçiyor. Tabi tüm bunlar› ancak istemcilere IE 8.0 yükledikten sonra kullanabilirsiniz, bunun için de toplu yükleme seçeneklerinin yan› s›ra kendinize özel IE8.0 yükleme paketleri olufl- turman›z için gerekli detaylar› da kitab›m›zda inceliyoruz. NOT GROUP POLICY Windows Server iflletim sistemlerinde Active Directory üzerinde bilgisa- yarlar›nda ve uzak kullan›c›nlar›n merkezi yönetim ve merkezi konfigü- rasyonunu sa¤lar.
- 13. NEDEN INTERNET EXPLORER8? 5 Internet Explorer 8.0 ile beraber gelen GPO’lardan baz›lar› ‹flte tüm bu yenilikler ve eflsiz kolayl›klar nedeniyle Internet Explorer 8.0! Daha fazlas› için sayfay› çevirin...
- 14.
- 15. Internet 2 Explorer 8 Devrimi Ekstra Güvenlik 8 Yeni Trendler 15 InPrivate Pencereleri 8 H›zland›r›c› (Accelerator) 15 InPrivate Blocing 9 Görsel Arama (Visual Search) 18 Phishing Korumas› ve Web Slice 20 SmartScreen 9 Kolay Kullan›m 11 ActiveX Yüklemeleri 11 Sekme Renklendirme 12 Ak›ll› Adres Çubu¤u 14 Internet Explorer’›n tarihine bakt›¤›m›zda “Devrim” kelimesi art›k özledi¤imiz sözcükler aras›nda yerini alm›flt›. Peki, nas›l oluyor da 8.0 sürümü ile bu özlem bitiyor? Kitab›m›z›n bu bölümünde Internet Exp- lorer 8’i bir son kullan›c›n›n gözünden inceleyerek ilk bak›flta göze çarpan yeniliklere de¤inece¤iz. Tüm bu yenilikler önümüzdeki dö- nemde günü birlik ifllerimizi kolaylaflt›racak ve hayat›m›z›n bir parça- s› haline gelecek yeni ifllevsellikleri kaps›yor. Ekstra Güvenlik Normal hayatta oldu¤u gibi dijital hayatta da her fleyin yan› s›ra en çok önem verdi¤imiz detaylardan biri de Güvenlik konusu. Özellikle internette gezerken bizim bilgimiz dahilinde olsun veya olmas›n sis- temimizin güvenli¤i ile ilgili riskler belki de can›m›z› en çok s›kan noktalar aras›nda. Bir internet taray›c›n›n tüm “hayat›m›z› kolaylaflt›ran” özelliklerini bir kenara koyup söz konusu taray›c›y› kullan›p kullanmayaca¤›m›z karar›n› belki de sadece sa¤lad›¤› güvenlik özellikleri çerçevesinde bile verebiliriz. Özellikle E-Ticaret’in gün geçtikçe hayat›m›z›n göbe- ¤ine oturdu¤unu düflünürsek IE 8.0 ile beraber gelen kullan›c› taraf›n- daki güvenlik yenilikleri çok önemli. InPr›vate Pencereleri Bir yaz›l›mc› olarak inceledi¤imiz yaz›l›mlara gelen yeni özellikleri- ni baz›lar›n› gördü¤ümde “Neden bu kimsenin akl›na bugüne kadar
- 16. 8 INTERNET EXPLORER8 gelmedi?” sorusunu kendime soruyorum. IE 8.0’›n InPrivate Brow- sing özelli¤i de bu özelliklerden biri. Bir Internet Explorer penceresi düflünün ki kapatt›¤›n›zda her fley es- kisi gibi olacak. Taray›c› geçmifli, cookie, Temp dosyalar› ve geri ka- lan her fley taray›c›y› kapatt›¤›n›z anda otomatik olarak yok olsa, si- linse ne kadar güzel olurdu de¤il mi? Tabi tüm bunlar›n varsay›lan ayarlarda olmamas› gerekiyor. Sadece istedi¤imizde böyle geçici bir pencere oluflturabilmeliyiz. InPrivate pencereleri açabilmek için taray›c› içerisindeki Safety menüsünden InPrivate Browsing komutunu verebilirsiniz. InPrivate taray›c› pencereleri bizim tüm bu isteklerimizi karfl›l›yor. InPrivate olarak açt›¤›m›z bir pencereyi kapatt›¤›m›zda o pencere ile ilgili her fley yok ediliyor. IE 8.0 içerisinde Safety InPrivate Brow- sing menüsünden açabildi¤imiz InPrivate pencerelerini adres çubu- ¤undaki InPrivate yaz›s›ndan da tan›yabiliyoruz. InPrivate pencerelerinde adres çubu¤unda InPrivate logosunu görebilirsiniz. InPrivate pencerelerini özellikle internet cafe gibi ortamlarda hat›rla- mak ve kendi bilgisayar›n›zda olmaman›za ra¤men özel bilgilerinizi girmek veya izlemek zorunda oldu¤unuz durumlarda s›kça kullan- makta güvenlik aç›s›ndan büyük fayda olacakt›r.
- 17. INTERNET EXPLORER 8DEVR‹M‹ 9 InPr›vate Block›ng Do¤rudan son kullan›c›n›n hissedece¤i bir sistem olmasa da InPriva- te Browsing’e ek olarak ayr›ca bir de InPrivate Blocking mekaniz- mas› var. Bu sistemi anlatman›n en kolay yolu sistemin engelledi¤i güvenlik a盤›n› anlatmak geçiyor. Varsayal›m ki birinci.com sitesini geziyoruz ve bu esnada sinsi.com sitesinden bir JavaScript dosyas› ça¤r›ld›. Art›k sinsi.com bizi tan›- yor, orada da bir oturumumuz var. Bir sonraki ad›mda ikinci.com ad›nda bir siteyi ziyaret ettik ve flans eseri bu sitede de yine sin- si.com’dan ayn› JavaScript dosyas› eklenmifl. An itibari ile sinsi.com bizim ikinci.com’a gelmeden önce hangi sitede bulundu¤umuzu bili- yor. Hatta bu senaryo daha da uzat›labilir ve ayn› taray›c› oturumu içerisinde 20 önceki siteye kadar nereleri gezdi¤imiz sinsi.com tara- f›ndan takip ediliyor olabilir. Tabi bunlar›n hepsinin gerçekleflmesi için ayn› JavaScript’in tüm bu sitelerden ça¤r›lm›fl olmas› flart. ‹flte yukar›da anlatt›¤›m›z güvenlik a盤›n› engellemek amac› ile InP- rivate Blocking gelifltirilmifltir. Sistemin amac› kullan›c›ya özel bilgi- lerin farkl› sitelere kullan›c› fark›nda olmadan ulaflmas›n› engellemek. E¤er InPrivate Blocking aktif ise taray›c› her sitede harici olarak yük- lenen script’lerin listesini sakl›yor ve durumuna göre baz› script’leri de aktif edebiliyor. Ph›sh›ng Korumas› ve SmartScreen Phishing olarak adland›rd›¤›m›z güvenlik a盤› asl›nda a¤›rl›kl› ola- rak sosyal bir sald›r› mekanizmas› da say›labilir. Phishing’i teknik olarak tamamen engellemek mümkün de¤il. Peki, nedir Phishing? Ba- sit bir örnek olarak internet bankac›l›¤› mekanizmalar›n› ele alal›m. Varsayal›mki her gün çal›flt›¤›n›z bankan›n web sitesi olan ban- kam.com adresini ziyaret ediyorsunuz. fians eseri size bir e-posta gel- di ve bankan›z›n web sitesinde bir ifllem yapman›z gerekti¤i söylenerek “Buraya T›klay›n” tarz›nda bir link verildi. Taray›c›n›z aç›ld›¤›nda e- bankam.com ad›nda bir adres görmeniz halinde e¤er bu durumdan ra- hats›z olup adresin gerçekten sizin bankan›za ait olup olmad›¤›n› kont- rol etmezseniz belki de çoktan düflman›n ellerine düfltünüz demektir. Bu noktada, tabi ki Internet Explorer 8.0’›n hangi alan ad›n›n gerçek- ten bankan›za ait olup olmad›¤›n› bilme flans› yok. Fakat en az›ndan kontrol edilebilecek baflka noktalar var.
- 18. 10 INTERNET EXPLORER8 SmartScreen Filter kullan›c›n›n ziyaret etti¤i adreste bir gariplik oldu¤unu alg›l›yor. Örne¤in, bir alan ad› de¤il de do¤rudan bir web sunucusunun IP adre- sine yönlendirilmifl iseniz büyük ihtimal ile bu dinamik bir IP adresi- dir ve söz konusu sunucu geçerli bir kurumsal web sunucusu de¤ildir. Bu gibi durumlar› alg›layan SmartScreen, Filter Phishing konusunda kullan›c›y› uyararak içerisine düflülebilecek kötü durumlar› azaltmay› hedefliyor.
- 19. INTERNET EXPLORER 8DEVR‹M‹ 11 SmartScreen Filter “Zararl›” olarak raporlanm›fl bir siteye eriflimi engelliyor. Kolay Kullan›m Bilgisayar bafl›nda bulundu¤umuz süre boyunca en çok kulland›¤›m›z yaz›l›mlar› bir düflünelim. Akl›n›za gelenler aras›nda internet taray›c›- n›z›n ilk beflte olaca¤›ndan eminim. Bu kadar yo¤un bir flekilde kul- land›¤›m›z bir yaz›l›m›n tabi ki olabildi¤ince iflimizi kolaylaflt›rmas› ve h›zland›rmas› da gerekiyor. Birazdan IE 8.0 ile beraber gelen ve detaylarda sakl› olan ufak ama bir o kadar da de¤erli özelliklere göz ataca¤›z. Esas sürprizimi bölümün sonuna sakl›yorum. Act›veX Yüklemeleri ActiveX yüklemeleri için “bafl›m›z›n belalar›” desek herhalde hiç de yanl›fl olmaz. ActiveX yüklemesi gerektiren bir sayfada karfl›m›za ç›- kan güvenlik uyar›s› sonras› sayfay› tekrar açmak zorunda kalmak ve- ya yönetici haklar›na sahip olmad›¤›m›z bir bilgisayarda ActiveX’le- ri yükleyemedi¤imiz için çok basit web uygulamalar›n› bile kullana- mamak neredeyse günübirlik s›k›nt›lar›m›z aras›nda yer al›yor. Bu s›- k›nt›lar asl›nda sadece son kullan›c›n›n de¤il, dolayl› olarak sistem yöneticilerinin ve programc›lar›n da s›k›nt›lar› aras›nda.
- 20. 12 INTERNET EXPLORER8 Özellikle Vista ile beraber gelen UAC (User Account Control) sonra- s›nda bu dertler gergin senaryolara sebep olabiliyor. Ama art›k her fley de¤iflti, kullan›c›lar yönetici haklar›na sahip olmasalar da kendi kulla- n›c› hesaplar›na özel olarak ActiveX uygulamalar› yükleyebilecekler. E¤er söz konusu ActiveX uygulamas› zararl› bir kod içeriyorsa bu du- rumun bilgisayara hiçbir flekilde zarar› dokunamayacak. En güzel ha- ber ise yaz›l›m gelifltiriciler için; var olan ActiveX uygulamalar› her- hangi bir sorun yaflamadan bu sistem ile çal›flabiliyor. Kullan›c›lar herhangi bir ActiveX kontrolü ile karfl›laflt›klar›nda kont- rolü sadece kendileri için veya tüm makine baz›nda yüklemek isteyip istemediklerini seçebilecekler. Bu seçim flu anki Internet Explorer içe- risinde ActiveX kontrolleri için gelen uyar› mekanizmas›na dahil edil- mifl durumda. ActiveX yüklemeleri art›k yönetici haklar› olmaks›z›n da çal›flabiliyor. Sekme Renklendirme Internet Explorer 7 ile beraber internet taray›c›s› içerisinde sekmeler (tabs) kullanmaya iyice al›flt›k. Fakat bazen çok say›da sekme aç›nca hangi sekmenin hangi konuyla iliflkili oldu¤unu bulmak zor olabiliyor. Varsayal›m ki, iki farkl› konuda live.com üzerinde birer arama yapt›- n›z ve arama sonuçlar›n›n bulundu¤u sayfalar› açarak ve yine o sayfa- lardan da baflka sayfalar› yeni sekmelerde açarak araflt›rman›za devam ediyorsunuz. Peki, hangi sekmeler hangi araman›zla iliflkiliydi?
- 21. INTERNET EXPLORER 8DEVR‹M‹ 13 Farkl› kaynaklardan aç›lan sekmeler farkl› renklerde gösteriliyor. Internet Explorer 8.0 ile beraber art›k açt›¤›n›z her sekme kendi sahi- bini tan›yor. Bir anlamda taray›c›n›z sizin iki veya daha fazla say›da farkl› yoldan interneti gezdi¤inizi alg›layarak bu yollar› da aç›k bir fle- kilde gösterebilmek ad›na sekmeleri farkl› renklerle grupluyor. Haya- t› kolaylaflt›ran ufak ve hofl bir detay de¤il mi? Sekme gruplar›n› sa¤ tufl ile gelen menüden yönetebilirsiniz.
- 22. 14 INTERNET EXPLORER8 Ak›ll› Adres Çubu¤u Taray›c› içerisindeki adres çubu¤u bir taray›c›da en çok kullan›lan yerlerden biridir. Sürekli adres çubu¤una bir adres yazar›z, daha önce yazd›¤›m›z adresleri arar›z ve tüm internet gezintimiz boyunca sürek- li adres çubu¤unu kullan›r›z. Internet Explorer ekibi de bunun fark›n- da oldu¤u için adres çubu¤unda da baz› de¤ifliklikler yap›lm›fl. Bun- lardan ilki “Search Suggestion” entegrasyonu. Search Suggestion konusunda detaylara ileriki bölümlerde de¤inece¤iz fakat bu aflamada önemli olan bizim kullan›c› olarak istedi¤imiz bir arama mekanizma- s›n› IE içerisine entegre ettikten sonra adres çubu¤undan da bu siste- mi kullanabiliyor olmam›z. Adres çubu¤unda hem arama sonuçlar› hem de adres geçmifli beraber. Adres çubu¤unda do¤rudan arama yapt›rabilmek için tek yapman›z ge- reken arataca¤›n›z sözcükleri yazmadan önce bir soru iflareti (?) koy- mak. Böylece sistem otomatik olarak varsay›lan Search Provider’›n, varsa Search Suggestion mekanizmas›n› da kullanarak uygun arama so- nuçlar›n› taray›c› geçmifli ile beraber bir mini rapor olarak sunacakt›r.
- 23. INTERNET EXPLORER 8DEVR‹M‹ 15 Adres çubu¤unda diskteki klasör ve dosyalar› görerek istedi¤imiz dosyay› IE ile açabiliyoruz. Belki nadiren de olsa Internet Explorer içerisinde sistemimizdeki dos- yalar› da açmak isteyebiliriz. Bu dosyalar bazen basit birer JPEG re- sim dosyas› olabilirken belki de do¤rudan IE içerisinde aç›labilen XPS dosyalar› da olabilir. Bu gibi durumlarda adres çubu¤undan diskin içeri¤ini gezerek istedi¤imiz dosyay› h›zl›ca bulabilmek büyük avan- taj sa¤lar. ‹flte karfl›n›zda adres çubu¤unda Visual Studio içerisinde Intellisense yap›s›na benzeyen disk gezgini. Yeni Trendler Geldik bölümün en heyecanl› k›sm›na. IE 8.0 ile beraber art›k inter- nette sörf sporuna yeni bir ak›m geliyor diyebiliriz. Bu ak›m› olufltu- ran kelimeleri Accelerator, Search Suggestion ve Web Slice fleklin- de özetleyebiliriz. Tüm bunlar internette sörf yapma fleklinizi, webi kullanma mant›¤›n›z› ve tüm al›flkanl›klar›n›z› de¤ifltirmeye aday yep- yeni araçlar. Hemen gelin bu yeni dünyaya dal›p h›zl› bir tur atal›m ve nas›l olacak da IE al›flkanl›klar›m›z› de¤ifltirecek görelim. H›zland›r›c› (Accelerator) ‹ngilizce kelime anlam› h›zland›r›c› olan Accelerator yap›s›, asl›nda fark›nda olmadan gün içerisinde defalarca kulland›¤›m›z web tabanl› servisleri daha rahat ve h›zl› kullanabilmemiz için gerekli altyap›y› su- nuyor. Gelin beraber bir düflünelim, internette gezinirken sürekli yap- t›¤›m›z ve tekrar etti¤imiz ifllemler nelerdir? San›r›m birincisi arama motorlar›n› kullanmak, kiflisel olarak düflündü¤ümde benim en s›k kulland›¤›m servislerden biri de harita servisleri. Bir web sitesinde gör- dü¤üm adresin tam olarak nerede oldu¤u? Oraya nas›l gidebilece¤im?
- 24. 16 INTERNET EXPLORER8 Baflka neler olabilir düflünelim... Sözlük hizmetleri de bu servisler aras›nda yerini alabilir, bilmedi¤im bir kelimeyi h›zl› bir flekilde Türkçeye çevirerek anlam›n› ö¤renmek istedi¤imde kütüphaneye uza- n›p bir sözlük bulmaktansa hemen internette online bir sözlük kullan- may› tercih ederim. Tüm bu servislere bakt›¤›m›zda asl›nda sürekli ayn› fleyi tekrar etti¤i- mizi görebiliriz. ‹nternette karfl›laflt›¤›m›z bir kelimeyi, adresi veya bilgiyi al›r baflka bir internet servisine teslim eder ve uygun bir sonu- cu gözle görmek isteriz. Bu sonuç bazen bir harita, bazen bir arama sonucu bazen de farkl› dilde bir kelimenin aç›klamas› olabilir. Tüm bu örneklerde asl›nda hep ayn› mekanizma çal›fl›yor ve bu ifllemleri biz defalarca ayn› flekilde tekrarl›yoruz. ‹flte Accelerator’lar bu noktada devreye girip tekrarlad›¤›m›z bu süreçleri k›saltmay› hedefliyor. Accelerator’lara ulaflmak için Internet Explorer içerisinde herhangi bir web sitesini gezerken web sitesi üzerinde sa¤ tufl ile t›klamak ye- terli olacakt›r. Karfl›n›za ç›kan menüde her bir Accelerator yap›s› için birer komut göreceksiniz. Accelerator’lar›n baz›lar› sadece içerisinde bulunulan sayfan›n adresi ile ilgilenirken (Örne¤in içerisinde bulun- du¤unuz sayfay› baflka bir dile tercüme edecek bir Accelerator) baz›- lar› ise sadece fare ile söz konusu sayfada bir yaz› seçilmiflse çal›fla- cakt›r (Örne¤in seçili adresi haritada gösteren bir Accelerator). LiveMaps Accelerator’›n› kullanarak seçti¤imiz bir adresi do¤rudan haritada görebiliyoruz.
- 25. INTERNET EXPLORER 8DEVR‹M‹ 17 Accelerator’lar›n baz›lar› an›nda sonucu ek bir pencerede gösterebilir- ken baz›lar› sadece t›kland›¤›nda baflka bir sekme veya pencere aça- rak sonucu gösterebilirler. Sisteminize yeni Accelerator’lar› ancak Accelerator sa¤layan web sitelerinde uygun linklere t›klayarak yükle- yebilirsiniz. Accelerator’lar›n programatik olarak nas›l haz›rland›¤› ile ilgili detaylara bir sonraki bölümümüzde de¤inece¤iz. Manage Accelerator k›sm›ndan sistemde yüklü tüm Accelerator’lar› yönetebilirsiniz. Herhangi bir Accelerator ilk defa sisteme yüklendi¤inde do¤rudan menülerde yerini almaz. More Accelerators menüsüne yerleflen yeni Accelerator’lar› kullan›c›lar isterlerse ana menüye tafl›yabilirler. Bu- nun için taray›c› içerisinde sa¤ tufl ile gelen menüden Manage Acce- lerator komutunu vererek uygun bölüme geçmeleri gerekir.
- 26. 18 INTERNET EXPLORER8 Manage Accelerator bölümünden isterseniz sistemdeki Accelerator’lar› silebilirsiniz. Manage Accelerators bölümünde kullan›c›lar hangi Accelerator’la- r›n ana menüde gözükece¤ine karar vermek için istedikleri Accelera- tor’› seçerek sa¤ altta gelen dü¤melerden Set as Default dü¤mesine t›klayabilirler. Ayn› flekilde ana menüde yer alan bir Accelerator’› alt menüye göndermek için de Remove as default dü¤mesi kullan›labi- lir. Manage Accelerators penceresinde herhangi bir Accelerator se- çildi¤inde istenirse Disable dü¤mesi ile bu Acceletor pasif hale geti- rilebilir veya Remove dü¤mesi ile tamamen sistemden kald›r›labilir. Görsel Arama (V›sual Search) Internet Explorer 7.0 ile beraber gelen Search Provider yap›s› kullan›- c›lara taray›c› içerisine kendi tercih ettikleri arama motorlar›n› enteg- re etme olana¤› tan›d›. Böylece kullan›c›lar›n taray›c›n›n sol üstünde- ki ufak kutucu¤a yazd›klar› aramalar otomatik olarak taray›c›ya yük- lenmifl Search Provider içerisindeki kurallara göre söz konusu arama motoruna gönderilip taray›c› içerisinde sonuçlar gösteriliyordu. Internet Explorer 8.0 ile beraber Search Provider yap›s›na Visual Se- arch ad›nda yeni bir sistem eklendi. Bu sistemin amac› kullan›c›lar aramak istedikleri kelimeleri taray›c› içerisinde yazarken otomatik olarak olas› sonuçlar› yine taray›c› ile entegre olarak göstermek.
- 27. INTERNET EXPLORER 8DEVR‹M‹ 19 Yaz›l›mc› kimli¤iyle konuya bakarsak asl›nda bir süredir web orta- m›nda al›fl›k oldu¤umuz AJAX ile kurulan AutoComplete sistemleri- nin bir türevi ile karfl› karfl›ya oldu¤umuzu söyleyebiliriz. Tabi bu sis- temin kullan›labilmesi için Internet Explorer’a arama yap›lacak arama motorunun Search Provider’›n›n yüklenmifl olmas› ve söz konusu Se- arch Provider’›n da Visual Search sistemini desteklemesi gerekiyor. Bu konudaki teknik detaylar› bir sonraki bölümümüzde derinlemesi- ne inceleyece¤iz. Görsel Arama sistemi aramalarda otomatik sonuçlar› gösteriyor. Sisteminize herhangi bir Görsel Arama eklemek için özünde bu des- te¤e sahip bir Search Provider eklemeniz gerekiyor. Search Provi- der’lara farkl› web sitelerinden ulaflabilece¤iniz gibi isterseniz do¤ru- dan Internet Explorer’›n web tabanl› Search Provider galerisini de Find More Providers komutu ile ziyaret edebilirsiniz. Yüklemifl oldu¤unuz Search Provider’lar› silmek veya varsay›lan ara- ma motoru olarak atamak için arama kutucu¤unun yan›ndaki oka ba- sarak Manage Search Providers komutunu verebilirsiniz.
- 28. 20 INTERNET EXPLORER8 Search Provider’lar›n hepsini bu pencereden yönetebilirsiniz “Manage Search Providers” alt›nda kay›tl› arama motorlar›n›n taray›c› arayüzünde gösterilmesi s›ras›n› de¤ifltirebilece¤iniz gibi istedi¤iniz bir Provider yap›s›n› Remove dü¤mesi ile sistemden silebilirsiniz de. Web Sl›ce Benim en favori özelli¤ime geldik. Web Slice’lar›n mant›¤›nda bir web sitesinin belirli bir bölümünü kesip sürekli o bölümü takibe al- mak yat›yor. Söz konusu kesik bölümde herhangi bir de¤ifliklik oldu- ¤unda taray›c› sizi hemen haberdar ediyor ve ister yine o kesi¤i ister tüm sayfay› yeniden inceleyebiliyorsunuz. Tabi sanal ortamda bir fleyleri kesmek pek mümkün de¤il, o nedenle tam olarak neden bahsetti¤imize gerçek bir örnekle göz atal›m. Var- sayal›m ki en sevdi¤in haber sitesindeki haberleri takip etmek istiyor- sunuz veya bir aç›k artt›rma sitesindeki belirli bir ürünün durumunu sürekli kontrol etmeniz gerekiyor. Bu gibi senaryolarda kullanabilece- ¤imiz teknolojilerden biri RSS’ler. E¤er karfl› taraf size bir RSS kay- na¤› sa¤larsa söz konusu RSS’i RSS Okuyucu program›n›za ekleye- rek takip edebilirsiniz. Bu durum belki bir haber sitesini takip etmek için uygun olsa da maalesef aç›k artt›rma sitesindeki örnek için pek kolay bir çözüm olmayacakt›r. K›sa bir süre için takip etmek istedi¤i- niz ufak verileri tek tek bir RSS okuyucuya eklemenin zahmetini geç-
- 29. INTERNET EXPLORER 8DEVR‹M‹ 21 sek bile maalesef araya ikinci bir program veya arayüz eklemifl olma- n›n getirece¤i hantall›k da üzerimize çökecektir. Tüm bu dertlerin içinde bo¤uflurken kahraman›m›z Web Slice yard›- m›m›za kofluyor ve web sitelerinde desteklenen bölümleri kesip tara- y›c›m›z›n bir parças› haline getirebiliyoruz. Tabi bu ifllemin yap›labil- mesi için söz konusu web sitesi taraf›ndaki programc›lar›n ve tasar›m- c›lar›n yapmalar› gereken baz› ufak ifller var. Bu ifllerin detaylar›na bir sonraki bölümde de¤inece¤iz. fiimdilik hali haz›rda bu deste¤i veren bir site ile yola ç›karak Web Slice’lar›n kullan›m›na göz atal›m. ‹stedi¤imiz ürüne Web Slice olarak al›p taray›c›m›za ekliyoruz E¤er bir web sitesinde takip edebilece¤iniz, kesip alabilece¤iniz bir Web Slice varsa söz konusu bölümün fare ile üzerine geldi¤inizde ye- flil bir çerçeve ve Web Slice logosu karfl›n›za gelecektir. Bu görsellik tabi ki farkl› web sitelerinde tasar›mc›lar taraf›ndan farkl› flekillerde de¤ifltirilebilir. Web Slice logosunu gördü¤ünüz hemen o logoya t›k- layarak web sitesinin söz konusu bölümünü kesip alabilirsiniz. Bu es- nada Internet Explorer size nereden veri alaca¤›n›z› da gösteren bir uyar› kutucu¤u gösterecektir.
- 30. 22 INTERNET EXPLORER8 Ald›¤›m›z Web Slice taray›c›m›z›n araç çubu¤una yerleflti. Kesip alma ifllemi tamamland›¤›nda art›k Web Slice’›n›z Internet Explorer’›n araç çubu¤unda yerini alm›fl olacakt›r. ‹stedi¤iniz zaman Web Slice’›n bafll›¤›na t›klyarak web sitesinin kesti¤iniz bölümünü inceleyebilirsiniz. Bazen kesti¤iniz yer ile araç çubu¤unda gördükle- riniz bire bir birbirlerine benzeyebilece¤i gibi tamamen farkl› bir gör- sellikle de karfl›laflabilirsiniz. Bu noktadaki karar ziyaret etti¤iniz site- nin tasar›mc› ve programc›lar›n ait. Art›k Internet Explorer sizin için söz konusu kesi¤i sürekli kontrol edecek ve herhangi bir de¤ifliklik oldu¤unda Web Slice’›n bafll›¤› araç çubu¤unda parlayarak kal›n bir flekilde yaz›lacakt›r. Her Web Slice’›n kendi penceresinin sol alt›nda üç adet dü¤me yer alabilir. Bunlardan sa¤a ok iflareti fleklinde olan sizi Web Slice’›n kesildi¤i sayfaya yön- lendirecektir. Refresh (Yenile) dü¤mesinin logosuna benzer görsellikte olan dü¤me Web Slice’›n içeri¤inin ana kaynaktan tekrar al›nmas›n› sa¤larken, e¤er varsa sar› bir ünlem iflareti ise Web Slice’›n›z›n ne kadar süre sonra kullan›mdan kalkaca¤›na dair bilgiyi sa¤layacakt›r.
- 31. INTERNET EXPLORER 8DEVR‹M‹ 23 Web Slice’›m›za özel ayarlar. Bir Web Slice’›n araç çubu¤undaki bafll›¤›na sa¤ t›klad›¤›n›zda gelen menüden Properties komutunu verirseniz karfl›n›za söz konusu Web Slice ile ilgili düzenleyebilece¤iniz ayarlar›n bulundu¤u özel bir pen- cere gelecektir. Bu pencere içerisinde gerekiyorsa Web Slice için gü- venlik bilgilerini girebilir veya Web Slice içeri¤inin ne kadar sürede bir internetteki kaynaktan yenilenmesi gerekti¤ini ayarlayabilirsiniz. Herhangi bir Web Slice’› silmek için yine sa¤ tufl ile Web Slice’›n araç çubu¤undaki bafll›¤›na t›klayarak gelen menüden Delete komu- tunu verebilirsiniz.
- 32.
- 33. Web’de Yeni Trendler 3 Bir H›zland›r›c› (Accelerator) VB ve ASP.NET ile Nas›l Haz›rlan›r? 25 XML Üretmek 41 Son Ad›mlar... 30 PHP ile XML Üretmek 44 Art›k Haz›r›z 32 Görsel Aramalar için Görsel Arama Nas›l Haz›rlan›r? 32 JSON Veri Kayna¤› 46 Görsel Arama ve Web Dilimleri Nas›l Haz›rlan›r 47 Arama Sa¤lay›c›lar›n ‹flbirli¤i 35 Çal›flma Yap›s› 48 Sunucu Taraf›nda Display Source De¤iflikli¤i 49 Neler Yapmal›? 36 Farkl› Web Dilimleri’ni Sunucuda Gerçek Zamanl› Birbirine Ba¤lamak 50 XML Üretimi 39 Web Dilimi’ne Kaynak Olarak C# ve ASP.NET ile RSS Kullanmak 50 XML Üretmek 39 Internet Explorer 8 ile beraber gelen yeniliklere h›zl› bir flekilde göz att›ktan sonra son kullan›c›n›n ötesinde biz üreticiler, yani yaz›l›mc›- lar ve web tasar›mc›lar için neler nas›l iflliyor sorusuna cevap verece- ¤imiz bu bölümde odaklanaca¤›m›z ana üç konu var. ‹lk olarak H›z- land›r›c›lar›n (Accelerator) yap›s›n› inceleyerek hem tasar›m hem de yaz›l›m noktas›nda ne gibi bir altyap› haz›rlamam›z gerekti¤ine baka- ca¤›z. Sonras›nda hemen Internet Explorer 8’in Görsel Arama (Visu- al Search Suggestion) özelli¤i için gerekli programatik yap›n›n olufltu- rulmas›na de¤inecek ve Web Dilimleri’nin (Web Slices) oluflumu ve haz›rlanmas› ile ilgili detaylar ile bölümümüzü sonland›raca¤›z. Gelin h›zl› bir flekilde örnekler ile bu yeni web trendlerini inceleyece¤im. Bir H›zland›r›c› (Accelerator) Nas›l Haz›rlan›r? Accelerator’lar özünde birer XML dosyas›d›r. Bu XML dosyalar›n›n yaz›m standard› Microsoft taraf›ndan belirlenmifl olup OpenService- Description olarak geçer. Bu standarda uygun yaz›lan bir XML kodu ile taray›c›n›n hangi durumlarda ne gibi ifllemler yapaca¤›na dair h›z- land›r›c›lar çerçevesinde kararlar› biz yaz›l›mc›lar olarak al›r›z. Böy- lece XML içerisinde tan›ml› olan bir ayarlar Internet Explorer 8 içeri- sinde kullan›c›lar›n karfl›s›na birer H›zland›r›c› olarak ç›kar. <?xml version=”1.0” encoding=”utf-8” ?> <openServiceDescription xmlns=”http://www.micro-
- 34. 26 INTERNET EXPLORER8 soft.com/schemas/openservicedescription/1.0”> <homepageUrl>http://www.zargan.com/</homepageUrl> <display> <name>Zargan’da ara</name> <icon>http://www.zargan.com/favicon.ico</icon> </display> <activity category=”search”> <activityAction context=”selection”> <execute method=”get” action= ”http://www.zargan.com/sozluk.asp”> <parameter name=”Sozcuk” value=”{selection}” /> </execute> </activityAction> </activity> </openServiceDescription> Zargan.com Türkçe-‹ngilizce çeviri sitesinde kullan›lan h›zland›r›c›ya ait kod. Yukar›da görmüfl oldu¤unuz XML kodu flu anda Zargan.com ‹ngiliz- ce-Türkçe sözlük taraf›ndan kullan›lan H›zland›r›c›’n›n XML kodudur. Özünde basit bir h›zland›r›c›n›n haz›rlanmas› yolunda e¤er h›zland›r›c› Ön ‹zleme (Preview) ekran› içermiyorsa sunucu tarafl› olarak ek bir kod veya ifllem yap›lmas›, sayfa haz›rlanmas› gerekmez. Bir önceki bölüm- de de inceledi¤imiz üzere h›zland›r›c›lar›n amac› bir siteden herhangi bir veriyi al›p baka bir siteye tafl›makt›r. Yukar›daki örnekte herhangi bir si- tedeki kelime do¤rudan Zargan.com’daki çeviri sayfas›na tafl›narak ola- s› çeviri ifllemlerinin sonuçlar›n›n an›nda gösterilmesini sa¤l›yor. Zargan.com h›zland›r›c›s›n› Microsoft sitesinde kullan›rken.
- 35. WEB’DE YEN‹ TRENDLER 27 Bir h›zland›r›c› yazarken karar verilmesi gereken noktalardan biri h›z- land›r›c›n›n hangi flekillerde kullan›c›ya sonuç gösterece¤i. Var olan iki alternatiften biri kullan›c›n›n taray›c› içerisinde sa¤ tufla t›klay›nca eriflebilece¤i bir menüden tekrar bir t›klama ile hedef siteye yönlendi- rilmesi, bir di¤eri ise do¤rudan söz konusu menü üzerinde kullan›c› gezerken an›nda bir Ön ‹zleme penceresi gösterilmesi. Bu iki alterna- tif metodun her biri h›zland›r›c›n›n XML’i içerisinde birer action ola- rak tan›mlanmak durumunda. <activityAction context=”selection” > <preview action=”http://daron.yondem.com/aramasonuc. aspx” method=” get” > <parameter name=”kelime” value=”{selection}” /> </preview> <execute action=” http://daron.yondem.com/arama- sonuc_ozel.aspx” method=” post” > <parameter name=”kelime” value=”{selection}” /> </execute> </activityAction> Hemen yukar›daki kod örne¤inde kal›n olarak yaz›l› noktalara dikkat edersek asl›nda farkl› durumlarda h›zland›r›c›n›n nas›l ifllemler yapaca- ¤›n› ayr› ayr› belirtti¤imizi görebiliriz. Standart olarak execute action tüm h›zland›r›c›larda bulunmas› zorunlu elementlerden biri olsa da her h›zland›r›c› preview action ile bir ön izleme ekran› sa¤lamak zorunda de¤il. H›zland›r›c›lardaki ön izleme ekranlar› asl›nda basit birer IFRA- ME olarak çal›fl›rlar ve içlerinde yine h›zland›r›c› içerisinde tan›ml› web sayfas› uygun parametreler ile çal›flt›r›l›r. Bir h›zland›r›c›n›n ön iz- leme ekran› kendi içinde Post veya Get ifllemleri de yapabilir böyle- ce belki de gösterilecek sonuçlar sayfalama yap›larak gösterilebilir. Maalesef ki gelen ön izleme ekran›n›n boyutunu de¤ifltirme flans›n›z olmayacakt›r, bu denenle ön izleme ekran›nda sonuç gösterimi yapa- cak olan sayfalar› özel olarak bu duruma uygun flekilde tasarlamak flart. <activityAction context=”selection” > ...... ...... </activityAction>
- 36. 28 INTERNET EXPLORER8 Kodun en üstünde ve en alt›nda activityAction ad›nda bir XML tag’› daha göreceksiniz. Bu tag içerisindeki context parametresi bir h›z- land›r›c›n›n çal›flaca¤› durumu tan›ml›yor. Örne¤in e¤er context de- ¤eri selection olarak ayarlanm›fl ise söz konusu h›zland›r›c› sadece taray›c› içerisinde bir metin seçildi¤inde devreye girecek ve h›zland›- r›c›lar menüsünde yerini alacakt›r. Oysa ayn› context özelli¤ine link de¤erini verirseniz bu sefer de h›zland›r›c›n›z taray›c› içerisin- deki herhangi bir linke sa¤ t›kland›¤›nda gelen menüde yer alacakt›r. Tabi ki bu her iki durum için de ayr› ayr› execute action ve preview action’lar tan›mlamak mümkün. Tek yapman›z gereken bu tan›mla- malar› uygun activityAction tag’lar› aras›na almak. <execute action=” http://daron.yondem.com/arama- sonuc_ozel.aspx” method=” post” > <parameter name=”kelime” value=”{selection}” /> </execute> fiimdi gelin detayl› olarak yukar›da kod ile taray›c›ya neler anlatmaya çal›flt›¤›m›z› inceleyelim. ‹lk olarak iki önceki paragrafta da bahsetti- ¤imiz üzere execute action tag’›n› açarak h›zland›r›c›ya h›zland›- r›c›lar menüsünde t›kland›¤›nda yap›lacak ifllemleri tan›ml›yoruz. So- nuç itibari ile ayr› bir siteye veri gönderme amac› ile yola ç›kt›¤›m›z için yap›lacak ifllem bir POST veya GET ifllemi olabilir. Bunu hemen method özelli¤inde belirtiyoruz. E¤er POST seçene¤ini seçerseniz tüm parametreler form olarak gönderilecektir, e¤er GET metodunu seçer- seniz tüm parametreler adrese query olarak eklenerek gönderilecek- tir. Tabi ki tüm bu parametrelerin gönderilece¤i bir de adres bulun- mak zorunda, iflte o adresi de action özelli¤ine at›yoruz. Böylece ar- t›k h›zland›r›c›m›z parametreleri nereye nas›l gönderece¤ini biliyor. Peki parametreler nelerdir? <parameter name=”kelime” value=”{selection}” /> Yukar›daki flekilde herhangi bir action için istedi¤iniz say›da para- metre tan›mlayabilirsiniz. Her parametrenin bir ad› ve bir de de¤eri bulunmak zorunda. Bu de¤eri value özelli¤i olarak tan›mlarken ister- seniz elle sabit de¤erler girebilece¤iniz gibi taray›c› taraf›nda çal›flma zaman›nda belirlenecek dinamik de¤erleri de karfl› sunucuya göndere- bilirsiniz.
- 37. WEB’DE YEN‹ TRENDLER 29 Asl›nda bizim esas amac›m›z da kullan›c›n›n sayfada seçti¤i metin ve- ya linkin bilgileri gibi dinamik bilgileri an›nda kendi sunucumuzdaki uygulama gönderebilmek. Bu çerçevede örnekte oldu¤u üzere {se- lection} gibi de¤iflken parametreler kullanarak kendi parametrele- rimizin de¤erlerini Internet Explorer 8’in belirlemesini sa¤layabiliyo- ruz. Kullan›labilecek farkl› parametreleri ve alaca¤› de¤erlerin anla- m›n› afla¤›daki tabloda bulabilirsiniz. Ad› Aç›klamas› documentDomain ‹çerisinde bulunan sayfan›n alan ad›. documentTitle ‹çerisinde bulunan sayfan›n HTML bafll›k (title) bilgisi. documentUrl ‹çerisinde bulunan sayfan›n tam adresi. link E¤er kullan›c› bir linkte sa¤ t›klam›fl ise bu linkin adresi. linkDomain E¤er kullan›c› bir linkte sa¤ t›klam›fl ise bu linkin hedefledi¤i ana alan ad›. linkRel E¤er kullan›c› bir linkte sa¤ t›klam›fl ise bu linkin rel microformat de¤eri. linkText E¤er kullan›c› bir linkte sa¤ t›klam›fl ise bu linkin içerisindeki yaz›. selection Kullan›c›n›n taray›c› sayfas›nda seçmifl oldu¤u metin. Tüm bu ifllemleri tamamlad›ktan sonra ayn› parametreleri kullanarak bir ön izleme ekran› da haz›rlayabilirsiniz. <preview action=”http://daron.yondem.com/aramasonuc. aspx” method=” get” > <parameter name=”kelime” value=”{selection}” /> </preview> Üstte görebilece¤iniz kod içerisindeki tek farkl›l›k ana tag’›n execute action yerine preview action olarak tan›mlanm›fl olas›. Ayr›ca ta- bi ki bu sefer hedef adres olarak verdi¤imiz yerdeki web sayfam›z›n ta-
- 38. 30 INTERNET EXPLORER8 sar›m› da normalden farkl› olarak ön izleme penceresi içerisine s›¤abi- lecek flekilde tasarlanm›fl olmal›. NOT SUNUCU TARAFINDA NELER YAPMALI? H›zland›r›c›lar›n sunucu tarafl› programlama teknolojileri veya iflletim sis- temlerinden tamamen ba¤›ms›z olarak istemcide çal›fl›rlar. Önemli olan tek fley h›zland›r›c›ya ait tan›mlar›n yap›ld›¤› XML dosyas›n›n bir flekilde web su- nucusu taraf›ndan site ile ayn› port üzerinden yay›nlanabiliyor olmal›s›d›r. Bir h›zland›r›c› taraf›ndan siteye gönderilen parametreler programc›n›n tercihine göre standart POST veya GET ifllemleri ile gönderilir ve bu ve- rileri alabilmek için sunucu taraf›nda yine standart prosedürler uygulan›r. [ASP.NET C#] //GET ile gelen veriyi almak için. Request.QueryString[“sozcuk”]; //POST ile gelen veriyi almak için. Request.Form[“sozcuk”); [ASP.NET VB] ‘GET ile gelen veriyi almak için. Request.QueryString(“sozcuk”) ‘POST ile gelen veriyi almak için. Request.Form(“sozcuk”) [PHP] //GET ile gelen veriyi almak için. $_GET[‘sozcuk’]; //POST ile gelen veriyi almak için. $_POST[‘sozcuk’]; Son Ad›mlar... H›zland›r›c›m›zla ilgili tüm ifllevselliklere karar verdi¤imize göre son olarak h›zland›r›c›m›z›n tan›mlar› ve kimli¤i ile ilgili ayarlar› da ya- parsak yay›na haz›r hale getirebiliriz. <?xml version=”1.0” encoding=”utf-8” ?> <openServiceDescription xmlns=”http://www.microsoft. com/schemas/ openservicedescription/1.0”>
- 39. WEB’DE YEN‹ TRENDLER 31 <homepageUrl>http://daron.yondem.com/</homepageUrl> <display> <name>Deneme ile çevir</name> <icon>http://daron.yondem.com/favicon.ico</icon> </display> <activity category=”translate”> <activityAction context=”selection” > <preview action=”http://daron.yondem.com/cevir. asp”> <parameter name=”Sozcuk” value=”{selection}” /> </preview> <execute action=”http://daron.yondem.com/cevir. asp”> <parameter name=” Sozcuk “ value=”{selection}” /> </execute> </activityAction> </activity> </openServiceDescription> ‹lk olarak tan›mlad›¤›m›z tüm activityAction’lar› ayr› bir acti- vity tag’› içerisine alarak bu tag’a da category de¤eri vermemiz gerekiyor. Bu noktadaki category elementine verece¤iniz de¤er için önceden haz›rlanm›fl bir liste yok. Category de¤eri için Microsoft ta- raf›ndan belirlenen kural söz konusu de¤erin ‹ngilizce bir fiil içerme- si gerekti¤i ve k›smen emir kipinde bulunmas› fleklinde tan›mlanabi- lir. Bu de¤erler taray›c› taraf›ndan sadece gruplama amac› ile kullan›- l›yor ve ayn› de¤erlere sahip h›zland›r›c›lar› h›zland›r›c› menüsünde beraber gösteriliyor. <homepageUrl>http://daron.yondem.com/</homepageUrl> <display> <name>Deneme ile çevir</name> <icon>http://daron.yondem.com/favicon.ico</icon> </display> Son olarak openServiceDescription dosyas›n›n bafl›nda h›zland›- r›c›m›zla ilgili kimlik bilgilerini de giriyoruz. Hemen ufak bir uyar›da bulunmak istiyorum homePageUrl olsun icon adresi olsun tüm bu ad-
- 40. 32 INTERNET EXPLORER8 reslerin action adresleriniz ile ayn› alan ad›n› hedeflemesi flart. Aksi halde h›zland›r›c›n›z›n çal›flmas› ile ilgili sorunlar yaflayabilirsiniz. Art›k Haz›r›z H›zland›r›c›m›z› yay›na almaya haz›r›z. E¤er h›zland›r›c›n›n kullan›c›- lar› yönlendirece¤i sayfalarla ilgili tasar›msal veya programatik de¤i- fliklikler yapt›ysan›z ilk olarak söz konusu k›s›mlar› sunucunuza yük- lemenizde fayda var. Sonras›nda h›zland›r›c›n›z› sunucuya yüklemek için sadece openServiceDescription XML dosyas›n›n web sunucusu üzerinden ulafl›labilir bir konu koyman›z yeterli olacakt›r. Örne¤in web sitenizin adresinin deneme.com oldu¤unu düflünürsek dene- me.com/hizlandirici.xml fleklinde h›zland›r›c›n›z›n XML dosyas›na ulafl›labiliyor olmas› yükleme ifllemini tamamlam›fl olmak için yeterli. Peki kullan›c›lar›n bu h›zland›r›y› nas›l bulacaklar? Nereye t›klayarak bilgisayarlar›na yükleyecekler? ‹flte bu noktada karar sizin. Afla¤›daki JScript komutunu ça¤›rarak istedi¤iniz bir h›zland›r›c›y› istemci tara- f›na yüklenmek üzere gönderebilirsiniz. <div> <input id=”Button1” type=”button” value=”IE 8 Hızlandırıcımızı Yükleyin” onclick=”window.external.AddService(‘hizlandirici. xml’);” /> </div> AddService metodu parametre olarak h›zland›r›c› tan›mlar›n›z›n bulun- du¤u XML dosyas›n›n yerini al›yor ve istemci taraf›ndaki yükleme ifl- lemlerine dair onay mekanizmas›n›n çal›flmas›n› sa¤l›yor. Art›k bu nok- tadan sonra tüm kontrol kullan›c›da, h›zland›r›c›n›z ziyaretçiye ulaflt›. Görsel Arama Nas›l Haz›rlan›r? Görsel Arama sistemleri haz›rlamadan önce hali haz›rda bir Arama Sa¤lay›c› dosyan›z›n bulunmas› gerekiyor. Görsel Arama sistemi es- ki Arama Sa¤lay›c› sisteminin üzerine infla edilmifl durumda oldu¤u için önce bir Arama Sa¤lay›c› nas›l oluflturulaca¤›n› inceleyelim. <?xml version=”1.0” encoding=”UTF-8”?> <OpenSearchDescription xmlns=”http://a9.com/-/spec/ opensearch/1.1/”>
- 41. WEB’DE YEN‹ TRENDLER 33 <ShortName>Deneme Arama Motoru</ShortName> <Url type=”text/html” template=”http://daron.yon- dem.com/?aranan= {searchTerms}”/> <Image height=”16” width=”16” type=”image/icon”> http://daron.yondem.com/favicon.ico</Image> </OpenSearchDescription> OpenSearchDescription standard› çerçevesinde haz›rlanan arama sa¤lay›c›lar çok say›da taray›c› taraf›ndan destekleniyor. Yukar›daki flekilde tan›mlanan bir arama sa¤lay›c› taray›c›n›n arama kutucu¤un- da yaz›lan herhangi bir verinin nereye nas›l gönderilece¤ini tan›ml›- yor. ‹lk aflamada XML dosyas› içerisinde arama sa¤lay›c›n›n ad› ShortName tag’lar› aras›nda yaz›ld›ktan sonra arama iflleminin nere- ye yönlendirilece¤i ise bir Url tag› içerisinde belirtiliyor. <Url type=”text/html” template=”http://daron.yondem. com/?aranan= {searchTerms}”/> Yukar›da gördü¤ünüz kod içerisinde yönlendirilen yerdeki veri kayna- ¤› tipinin text/html oldu¤u belirtildikten sonra yönlendirilecek olan ad- res de template de¤erine aktar›l›yor. Örne¤imizdeki adres flablonunu incelerseniz en sonundaki {searchTerms} k›sm› dikkatinizi çekecek- tir. ‹flte tam da bu noktada, adres içerisinde {searchTerms}’in yaz›l› oldu¤u yere kullan›c›n›n taray›c› içerisinde yazm›fl oldu¤u aranacak ke- limeler yerlefltirilecek ve söz konusu adres bu flekilde çal›flt›r›lacakt›r. Örne¤in kullan›c› e¤er taray›c›s›nda aranacak kelime olarak “asp.net” yazm›fl ise çal›flt›r›lacak olan sayfa http://daron.yondem.com/?ara- nan=asp.net fleklinde olacakt›r. Böylece sunucu taraf›nda uygulama ile adresten al›nabilecek bu parametre kullan›larak gerekli arama ifl- lemleri yap›labilir ve sonuç do¤rudan kullan›c›ya gösterilebilir. Son olarak arama sa¤lay›c›s›na ait taray›c› içerisinde gösterilecek bir ikon dosyas› da afla¤›daki flekilde openSearchDescription dosyas›na eklenir. <Image height=”16” width=”16” type=”image/icon”> http://daron.yondem.com/favicon.ico</Image>
- 42. 34 INTERNET EXPLORER8 Tüm bu ifllemleri yaparak kendi siteniz için bir arama sa¤lay›c› gelifl- tirdikten sonra tabi ki bu sa¤lay›c›n›n kullan›c›lar taraf›ndan buluna- bilmesi ve yüklenebilmesi için gerekli de¤ifliklikleri de yapmam›z ge- rekiyor. Örne¤in hemen bir yükleme dü¤mesi haz›rlayarak sitemize yerlefltirmek istersek arama sa¤lay›c›s›na ait yükleme ekranlar›n› aça- bilmek için afla¤›daki JScript komutunu kullanabiliriz. <a href=”#” onclick=”window.external.AddSearchProvider (‘http:// daron.yondem.com/aramasaglayici.xml’)”> Arama Sağ- layıcımızı Yükleyin</a> Haz›rlad›¤›m›z arama sa¤lay›c›ya ait XML kodlar›n› sunucuya ara- masaglayici.xml dosyas› olarak yükledikten sonra ana sayfam›za yu- kar›daki gibi bir link ekleyerek AddSearchProvider metodunu ça- ¤›rabiliriz. Söz konusu metod parametre olarak arama sa¤lay›c›ya ait ayarlar›n bulundu¤u XML dosyas›n›n yolunu al›yor ve sonras›nda yükleme ifllemlerini istemci taraf›nda bafllat›yor. Bir di¤er alternatif ise taray›c›lar›n kendi kendilerin sayfa içerisinde- ki arama sa¤lay›c›lar› bulabilmesi için yap›labilecek linkleme ayar›- d›r. Böylece kullan›c›lar›n sayfadaki yükleme dü¤melerini bulamasa veya sayfada bir yükleme dü¤mesi olmasa da taray›c› söz konusu say- fada bir arama sa¤lay›c› oldu¤unu anlayarak kendi arayüzünde gerek- li mesajlar› kullan›c›ya gösterecektir. <link title=”Daron Yöndem Arama” rel=”search” type=”application/ opensearchdescription+xml” href=”http://daron.yon- de.com/ aramasaglayici.xml” /> Yukar›daki linki HTML sayfas›n›n Header bölümüne yerlefltirdi¤i- nizde art›k taray›c›lar›n sizin sitenizde arama sa¤lay›c›dan haberdar olacaklar. Link kodu içerisinde title de¤eri arama sa¤lay›c›n›z›n is- mini tan›mlarken rel ve type de¤erleri tam olarak örnekteki flekli ile de¤ifltirilmeden yaz›lmal›d›r. Taray›c› ancak bu flekilde söz konusu linkin bir arama sa¤lay›c›ya ait oldu¤unu anlayabilir. Son olarak href özelli¤ine ise arama sa¤lay›c›ya ait XML dosyas›n›n tam yolu verilir.
- 43. WEB’DE YEN‹ TRENDLER 35 Görsel Arama ve Arama Sa¤lay›c›lar›n ‹flbirli¤i Art›k elimizde haz›r bir arama sa¤lay›c› bulundu¤una göre bu arama sa¤lay›c›ya görsel arama ifllevselli¤i eklemenin zaman› geldi. Afla¤›- da nedirtv.com sitesinde kullan›lan ve görsel arama ifllevselli¤i de su- nan arama sa¤lay›c›n›n XML OpenSearchDescription dosyas›n› in- celeyebilirsiniz. <?xml version=”1.0” encoding=”UTF-8”?> <OpenSearchDescription xmlns=”http://a9.com/- /spec/opensearch/1.1/”> <ShortName>NedirTV?com</ShortName> <Url type=”text/html” template=”http://www.ne- dirtv.com/Arama.aspx?A={searchTerms}”/> <Url type=”application/x-suggestions+xml” template= ”http://www.nedirtv.com/RssVideo.ashx?SS={search- Terms}”/> <Image height=”16” width=”16” type=”image/ icon”>http://www.nedirtv.com/favicon.ico</Image> </OpenSearchDescription> Bir önceki bölümde haz›rlad›¤›m›z arama sa¤lay›c›lar ile yukar›daki kod aras›nda fark› incelerseniz asl›nda sadece yeni bir Url tag›n›n aç›l- d›¤›n› ve bu sefer farkl› olarak type özelli¤in text/html de¤il de app- lication/x-suggestions+xml oldu¤unu görebilirsiniz. Söz konusu ta- n›mlama ile art›k arama sa¤lay›c›m›z kendi içerisinde bir de görsel arama veri kayna¤› tan›ml›yor. Böylece adresi verilmifl olan veri kay- na¤›ndan gerekli sonuçlar taray›c› taraf›ndan otomatik olarak çekile- rek kullan›c›ya gösterilebilecek. Tüm bu ifllevsellik içerisinde bizim tek yapmam›z gereken ek olarak gerekli veri kayna¤›n› do¤ru format- ta sa¤layacak olan sunucu tarafl› mekanizmay› haz›rlamak. <Url type=”application/x-suggestions+xml” template=”http://www.nedirtv.com/RssVideo.ashx?SS={se- archTerms}”/> Kodumuzun görsel arama ile ilgili k›sm›n› incelersek Url tag’›n›n ti- pinde veri kayna¤› olarak XML format›n›n belirtildi¤ini görebilirsi- niz. Veri kayna¤› adresi tan›mlan›rken de yine {searchTerms} para-
- 44. 36 INTERNET EXPLORER8 metresi ile kullan›c›n›n yazd›¤› arama hedef adrese eklenerek sunucu- ya gönderilebilecek. Böylece sunucu taraf›ndan bu parametre al›nabi- lir ve uygun XML veri kayna¤› oluflturulabilir. <Url type=”application/x-suggestions+json” template=” http://www.nedirtv.com/RssVideo.ashx?SS={searchTerms} E¤er isterseniz veri kayna¤› olarak JSON format›n› da kullanabilirsi- niz. JSON format›nda maalesef ki Görsel Arama sistemindeki arama sonuçlar›nda resim gösterimi gibi özellikler kullan›lam›yor. O nedenle ço¤unlukla Görsel Arama altyap›lar›nda XML format› tercih ediliyor. Sunucu Taraf›nda Neler Yapmal›? Görsel arama sistemi ile ilgili yap›lmas› gereken çal›flman›n büyük k›s- m› sunucu taraf›nda yap›l›yor. Bunun nedeni asl›nda çok basit. Open- SearchDescription dosyam›zda tan›mlam›fl oldu¤umuz veri kayna¤›n› taray›c›n›n anlayabilece¤im bir formatta sa¤lamam›z flart. Aksi halde kullan›c›ya Görsel Arama sonuçlar› göstermemiz mümkün olmayacak- t›r. Peki Internet Explorer 8 bizden nas›l bir formatta XML istiyor? <SearchSuggestion> <Query>aranan</Query> <Section title=”İlk Bölüm”> <Item> <Text>Sonuç 1</Text> <Description>Açıklama</Description> <Url>http://daron.yondem.com?id=3</Url> </Item> <Separator title=”Diğerleri”/> <Item> <Text>Sonuç 2</Text> <Description>Açıklama</Description> <Url>http://daron.yondem.com?id=6</Url> </Item> </Section> </SearchSuggestion> Yukar›daki kod içerisinde basit bir arama sonucunda Internet Explo- rer’a döndürmemiz gereken XML veri kayna¤›n›n yap›s›n› inceleyebi- lirsiniz. Sat›r sat›r XML kodlar›n›n incelemeden önce bu veri kayna-
- 45. WEB’DE YEN‹ TRENDLER 37 ¤›n›n sadece iki sonuç döndüren örnek bir veri kayna¤› oldu¤unu be- lirtmekte fayda var. Normal flartlarda on adet sonuç gönderebilirsiniz. <Query>aranan</Query> Görsel arama için istemciye gönderdi¤imiz XML kodunun ilk sat›r›n- da Query tag› bulunuyor. Bu tag içerisinde sunucu taraf›na aranmak üzerine yollanan kelimeleri yazd›r›yoruz. Böylece Internet Explorer kendisine gelen veri ile talep etti¤i arama verisinin ayn› olup olmad›- ¤›n› kontrol edebiliyor. <Section title=”İlk Bölüm”> Section tag’lar› arama sonuçlar› gösterilirken sonuçlar› gruplamak amac›yla kullan›labilir. Her section’un (bölüm) bir de title bilgisi, yani bafll›¤› bulunuyor. Örnek bir kullan›m olarak herhangi bir arama- n›n sonucunda farkl› kategorilerinde ürünlerinin getirildi¤i bir e-tica- ret sitesi düflünülebilir. <Item> <Text>Sonuç 1</Text> <Description>Açıklama</Description> <Url>http://daron.yondem.com?id=3</Url> </Item> ‹flte geldik en can al›c› noktaya. Görsel arama ifllemi esnas›nda göste- rilecek olan her bir sonucu tan›mlamak için Item tag’lar› ile gerekli verileri XML içerisinde yazd›rmam›z flart. Her bir Item tag›n›n Text, Description ve Url elementlerini içermesi gerekiyor. Text ve Description sonuç listesinde gösterilirken Url ise söz konusu sonu- ca t›kland›¤›nda kullan›c›n›n yönlendirilece¤i adresi tan›ml›yor. E¤er arama sonuçlar›nda her bir ö¤e ile ilgili bir de ufak resim göstermek is- tiyorsan›z Item tag›lar› aras›na Image elementi de yerlefltirmelisiniz. <Item> <Text>Sonuç 1</Text> <Description>Açıklama</Description> <Url>http://daron.yondem.com?id=3</Url> <Image Source=http://daron.yondem.com/ resim.jpg alt=”Bu bir resimdir” width=”70”></Image> </Item>
- 46. 38 INTERNET EXPLORER8 Yukar›daki kod örne¤inde Item elementi içerisinde bir de Image ele- menti bulunuyor. Image elementi do¤rudan Source olarak bir resim dosyas›n›n tam yolunu içeriyor. Böylece Internet Explorer e¤er söz konusu resme eriflebilirse do¤rudan görsel arama sonuçlar›n› gösterir- ken resme de sol tarafta yer verecektir. Görsel Arama sonuçlar› ve resimli gösterim flekli. E¤er section taglar›, yani bölümler içerisinde ayr›ca sonuçlar› bir- birinden ay›rmak isterseniz. Separator elementini kullanabilirsiniz. Section elementindeki gibi Separator’lara da title (bafll›k) de¤e- ri verilebiliyor. <Separator title=”Diğerleri”/> Bahsetti¤imiz standartlara uygun flekilde gerekli veri taban› sorgular›- n› yapan ve uyumlu XML ç›kt›s› veren sunucu tarafl› kodlar› yazd›k- tan sonra arama sa¤lay›c› dosyan›z› eskisi gibi ayn› JScript kodlar› ile sitenizin ziyaretçilerine sunabilirsiniz. E¤er hedef taray›c›lar›n görsel arama sistemini destekliyorsa otomatik olarak sonuçlar gösterilecek- tir, aksi halde arama sa¤lay›c› sistemi eski taray›c›larda eski hali ile çal›flmaya devam eder.
- 47. WEB’DE YEN‹ TRENDLER 39 Sunucuda Gerçek Zamanl› XML Üretimi Görsel arama sistemlerini kullanabilmek için en önemli nokta sunucu taraf›nda uygun XML ç›kt›s›n› oluflturabilmek. Bu çerçevede kitab›- m›z›n bu bölümünde sunucu taraf›nda veri kayna¤› olarak basit bir Array (Dizi) kullanarak gerekli XML kodunu nas›l yaratabilece¤imi- zi inceleyece¤iz. C# ve ASP.NET ile XML Üretmek ASP.NET taraf›nda özellikle .NET Framework 3.5 ile beraber LINQ’in de yard›m›m›za yetiflmesi XML üretimini ciddi anlamda ko- laylaflt›r›yor. Biz de kodlar›m›zda LINQ’ten faydalanarak h›zl› bir fle- kilde elimizde bulunan Generic bir List içerisinde veriyi XML’e dö- nüfltürece¤iz. XML kodunu istemciye do¤rudan gönderece¤imiz için HTML yara- tan bir Web Form yerine bize daha esnek bir yap› sunan Generic Handler’lar› kullanmam›zda fayda var. ‹lk olarak örne¤imizde kulla- naca¤›m›z veri kayna¤›n› yaratal›m. public class Sonuc { public string Text { get; set; } public string Description { get; set; } public string Url { get; set; } public string Photo { get; set; } } Veri kayna¤›m›zda her bir sonucu temsil edecek olan s›n›f›m›z› yuka- r›daki flekilde tan›mlad›ktan sonra Generic Handler çal›flt›r›ld›¤›nda hem örnek amaçl› olarak bir veri yarataca¤›z hem de o veri üzerinden sonras›nda da XML üretece¤iz. System.Collections.Generic.List<Sonuc> Veri = new System.Collections.Generic.List<Sonuc>(); for (int i = 0; i < 10; i++) { Veri.Add(new Sonuc() {
- 48. 40 INTERNET EXPLORER8 Text=”Sonuç” + i.ToString(), Description=”Açıklama” + i.ToString(), Photo=”Foto” + i.ToString() + “.jpg”, Url=”adres.aspx?ID=” + i.ToSt- ring() }); }; Veri kayna¤›m›z› yaratma ifllemini tamamlad›¤›m›zda göre art›k eli- mizde yer alan Veri ad›ndaki Generic List üzerinden yola ç›karak uy- gun XML kodunu yaratabiliriz. Bunun için olarak sayfan›n ç›kt›s›na ait Content Type’› Text/Xml olarak de¤ifltirelim. context.Response.ContentType = “text/xml”; Bir sonraki ad›mda XML doküman›m›z›n ana elementlerini yaratal›m ve içerisine veri, yani Item nesneleri eklenebilecek hale getirelim. XDocument XMLFeed = new XDocument(new XDeclaration(“1.0”, “utf-8”, “yes”)); XMLFeed.Add(new XElement(“SearchSuggestion”, new XElement(“Query”, context.Request. QueryString[“aranacak”].ToString()), new XElement(“Section”, new XElement(“Separator”, new XAttribute(“title”, “Bölüm 1”))))); fiimdi s›ra geldi elimizdeki Generic List içerisinde gezerek yukar›da yaratm›fl oldu¤umuz doküman içerisinde SearchSuggestion ele- menti içindeki Section elementinin içine uygun Item elementlerini yerlefltirmeye. for (int i = 0; i < Veri.Count; i++) { XMLFeed.Element(“SearchSuggestion”). Element(“Section”).Add( new XElement(“Item”,
- 49. WEB’DE YEN‹ TRENDLER 41 new XElement(“Text”, Veri[i].Text), new XElement(“Image”, new XAttribute(“source”, Veri[i].Url), new XAttribute(“alt”, “Bir resim”), new XAttribute(“width”, “75”), new XAttribute(“height”, “50”)), new XElement(“Description”, Veri[i]. Description), new XElement(“Url”, Veri[i].Url))); } Gördü¤ünüz gibi yaratt›¤›m›z yeni XElement ve içerisinde XAttri- bute nesnelerine veri kayna¤› olarak For döngüsü içerisinde sürekli Veri ad›ndaki Generic List’i kullan›yoruz. Böylece istedi¤imiz XML DOM’u yaratabiliyoruz. Son olarak tüm bu XML’i istemciye gönde- rilmek üzere sayfaya yazd›rmam›z gerekiyor. context.Response.Write(XMLFeed.ToString()); Art›k Generic Handler dosyam›z kendisine gelecek olan aranacak querystring parametresine göre farkl› XML’ler döndürmek için haz›r durumda. Tek yapman›z gereken örne¤imizdeki Veri ad›ndaki List’i farkl› veri kaynaklar› ile de¤ifltirmek. VB ve ASP.NET ile XML Üretmek Bir önceki bölümde C# ile ASP.NET taraf›nda nas›l XML ç›kt›s› üre- tebilece¤imizi incelemifltik. C# ile VB aras›nda çok büyük farklar bu- lunmasa da XML konusunda VB 9.0 ile beraber gelen XML Literals yap›s›n› kullan›rsak XML yaratma ifllemi çok daha farkl› bir çehreye bürünebiliyor. O nedenle gelin C# ile yapt›¤›m›z örne¤i bir de VB ile yaparak nas›l ilerleyebilece¤imizi inceleyelim. Public Class Sonuc Private PText As String Public Property Text() As String Get Return PText End Get Set(ByVal value As String) PText = value
- 50. 42 INTERNET EXPLORER8 End Set End Property Private PDescription As String Public Property Description() As String Get Return PDescription End Get Set(ByVal value As String) PDescription = value End Set End Property Private PUrl As String Public Property Url() As String Get Return PUrl End Get Set(ByVal value As String) PUrl = value End Set End Property Private PPhoto As String Public Property Photo() As String Get Return PPHoto End Get Set(ByVal value As String) PPHoto = value End Set End Property End Class ‹lk aflamada yukar›daki flekli ile tüm veri kayna¤›m›z› üretirken kulla- naca¤›m›z Sonuc ad›ndaki s›n›f›m›z› tan›ml›yoruz. Bir sonraki ad›mda ise deneme amaçl› olarak kullanaca¤›m›z veri kayna¤›m›z› üretece¤iz.
- 51. WEB’DE YEN‹ TRENDLER 43 Dim Veri As New System.Collections.Generic.List (Of Sonuc) For index As Integer = 1 To 10 Veri.Add(New Sonuc With {.Text = “Sonuç” & index, _ .Description = “Açıklama” & index, _ .Photo = “Photo” & index & “.jpg”, _ .Url = “adres. aspx?ID=” & index}) Next Yukar›daki kodumuz ile deneme amaçl› olarak kullanaca¤›m›z veri kayna¤›m›z› da yaratt›¤›m›za göre art›k s›ra geldi bu veri kayna¤› üze- rinden gerekli XML’i yaratmaya. ‹lk olarak sayfan›n Content Type’›n› do¤ru flekilde ayarlayal›m. Context.Response.ContentType = “text/xml” Son olarak XML yaratma ifllemlerine bafllayabiliriz. Daha önce de bah- setti¤im üzere VB art›k dil ile entegre XML yaz›m›n› destekliyor. O ne- denle C#’da oldu¤u gibi XElement vs nesneler ile u¤raflmaya gerek kalmadan do¤rudan istedi¤imiz XML format›n› dile dahil edebiliyoruz. Dim XMLFeed = <?xml version=”1.0” encoding=”utf-8”?> <SearchSuggestion xmlns=”http://opensearch.org/ searchsuggest2” version=”1”> <Query><%= Context.Request.QueryString(“ara- nacak”) %></Query> <Section title=”Bölüm 1”> <%= From inc In Veri Select <Item> <Text><%= inc.Text %></Text> <Description><%= inc.Description %></Description> <Url><%= inc.Url %></Url> <Image source=<%= inc.Photo %> alt=”Bilgi” width=”75” height=”75”/> </Item> %>
- 52. 44 INTERNET EXPLORER8 </Section> </SearchSuggestion> Kod içerisinde de görebilece¤iniz üzere do¤rudan XML kodlar› bir de- ¤iflkene eflitlenmifl durumda. Bu kodlar .NET içerisinde VB derleyicisi taraf›ndan derleme zaman›nda C#’da oldu¤u gibi XElement nesneleri- ne çevrilecektir. O nedenle herhangi bir performans farkl›l›¤› olmaya- cakt›r. Biz XML kodumuzu de¤iflkenimize eflitlerken bir de LINQ sor- gusu kulland›k. Böylece Veri ad›ndaki Generic List içerisinde kaç ta- ne kay›t varsa uygun flekilde Item XML nesnelerini de yaratm›fl olduk. Art›k XML kodumuzu sayfaya yazd›rabiliriz. Context.Response.Write(XMLFeed.ToString()) PHP ile XML Üretmek Windows Server 2008 ve IIS 7 ile beraber gelen FastCGI ile art›k Windows sunucu üzerinde PHP kullan›m› hatta ASP.NET ile entegre ortak Forms Authentication kullan›mlar› ve Session paylafl›mlar› gi- bi özelliklerin hayat›m›za girdi¤i bu günlerde sunucu taraf›nda PHP kullanman›z halinde de tabi ki Görsel Arama için uygun XML kodla- r›n› üretebilirsiniz. Bunun için örne¤imizde herkesin sunucusunda PHP DOM’un kurulu olup olmad›¤›ndan emin olmad›¤›m›z için PHP DOM kullanmak yerine standart String ifllemleri ile devam edece¤iz. header(‘Content-type: text/xml’); ‹lk olarak yukar›daki kodumuz ile sayfam›z›n Content Type ayar›n› yapal›m. Böylece taray›c› kendisine bir XML gönderildi¤ini rahatl›k- la anlayabilecektir. $items = array(); $items[] = array(‘text’ => ‘Sonuç 1’, ‘image’ => array (‘source’ => ‘http://x.com/resim1.jpg’, ‘alt’ => ‘bir resim’, ‘width’ => 75, ‘height’ => 60), ‘description’ => ‘Description 1!’, ‘url’ => ‘http://daron.yondem.com’);
- 53. WEB’DE YEN‹ TRENDLER 45 $items[] = array(‘text’ => ‘Sonuç 2’, ‘image’ => array (‘source’ => ‘http://x.com/resim2.jpg’, ‘alt’ => ‘baska resim’, ‘width’ => 75, ‘height’ => 60), ‘description’ => ‘Description 2!’, ‘url’ => ‘http://daron.yondem.com’); $items[] = array(‘text’ => ‘Sonuç 3’, ‘image’ => array (‘source’ => ‘http://x.com/resim3.jpg’, ‘alt’ => ‘baska bir resim daha’, ‘width’ => 75, ‘height’ => 60), ‘description’ => ‘Description 3!’, ‘url’ => ‘http://daron.yondem.com’); Sonras›nda örne¤imizde kullanmak üzere yukar›daki gibi bir Array tan›mlayal›m. Böylece bir sonraki ad›mda bu dizi içerisindeki verile- ri kullanarak uygun XML ç›kt›s›n› yarataca¤›z. $output = “<SearchSuggestion>n”; $output .= “<Section>n”; $output .= “<Query>asp</Query>n”; $output .= “t<Separator title=”Bölüm 1” />n”; foreach( $items AS $item ) { $output .= “tt<Item>n”; $output .= “ttt<Text>”. $item[‘text’] .”</Text>n”; $output .= “ttt<Image source=””. $item[‘image’] [‘source’] .””n”; $output .= “ttt alt = ””. $item[‘image’][‘alt’] .””n”; $output .= “ttt width = ””. $item[‘image’] [‘width’] .””n”;
- 54. 46 INTERNET EXPLORER8 $output .= “ttt height = ””. $item[‘image’] [‘height’] .””n”; $output .= “ttt /> n”; $output .= “ttt<Description>”. $item[“description”] .”</Description> n”; $output .= “ttt<Url>”. $item[“url”] .”</Url>n”; $output .= “tt</Item>n”; } $output .= “</Section>n”; $output .= “</SearchSuggestion>n”; echo $output; Yukar›daki kod içerisinde de görebilece¤iniz üzere standart string birlefltirme ifllemleri ile XML kodumuzu yarat›yoruz. XML’imizin bafllang›ç ve sonunu belirledikten sonra orta k›s›mda da bir For dön- güsü ile elimizdeki diziyi gezerek uygun Item XML elementlerini ya- rat›yoruz. Bu flekilde yarat›lan bir XML kodu da Görsel Arama alt- yap›lar› taraf›ndan rahatl›kla kullan›labilir. Görsel Aramalar için JSON Veri Kayna¤› Görsel aramalar için bu bölüme kadar veri kayna¤› olarak XML kul- land›k. Bunun nedeni bir alternatif olarak JSON format› gelse de JSON içerisinde hem Image nesneleri hem de Separator kullanam›- yor olmam›z. E¤er tüm bu dezavantajlar›na ra¤men JSON kullanma- y› düflünüyorsan›z oluflturman›z gereken JSON veri kayna¤›n›n bir ör- ne¤ini afla¤›da inceleyebilirsiniz. [“aranan”, [“sonuc1”, “sonuc2”, “sonuc3”], [“aciklama 1”, “aciklama 2”, “aciklama3”], [“http://daron.yondem.com/1”, “ http://daron.yondem. com/2”, “ http://daron.yondem.com/3”]] Gördü¤ünüz gibi JSON içerisinde toplam üç sonuç döndüren kodu- muzun bafl›nda yine Internet Explorer taraf›ndan parametre olarak gönderilen arama kelimeleri bulunuyor.
- 55. WEB’DE YEN‹ TRENDLER 47 Web Dilimleri Nas›l Haz›rlan›r Web dilimleri kullan›c›lar›n sitelerimizi takip edebilmeleri aç›s›ndan ilginç ifllevsellikler sa¤layabiliyor ve bu ifllemi çok kolaylaflt›rabili- yorlar. Bu çerçevede web dilimlerinin oluflturulmas› ile ilgili teknik aç›dan birkaç farkl› yol var. Bu bölümümüzde her farkl› yolu avantaj ve dezavantajlar›n› da de¤erlendirerek inceleyece¤iz. <div class=”hslice” id=”Urun1”> <h1 class=”entry-title”> Bu bir ürün!</h1> <div class=”entry-content”> <p> Ürün bilgisi burada.</p> </div> </div> Yukar›da gördü¤ünüz basit HTML kodu herhangi bir web sayfas›nda Web Slice’› tan›ml›yor. Web sayfalar› içerisinde Web Slice’lar tama- men microformatlar ile tan›mlan›r, normal flartlarda teknik olarak bir ifllevselli¤i olsun veya olmas›n kodlar›n taray›c› için farkl› anlamlar› vard›r. Örne¤in class özelli¤ine hslice alan bir HTML elementi ta- ray›c› için bir Web Slice tan›m› anlam›na gelir. Normalde bizler class de¤erlerine CSS s›n›flar›n› atar›z ve bu özelli¤i tasar›msal ayarlamalar için kullan›r›z, oysa Internet Explorer 8 için hslice ad›ndaki class de¤erinin çok daha farkl› bir önemi var. Tabi di¤er yandan e¤er isterse web tasar›mc› veya programc› hslice ad›nda bir CSS s›n›f› yaratarak bu durumdan görsel anlamda da faydalanabilir. Internet Explorer 8 için bir Web Slice tan›mlarken ilk olarak web di- liminin ana gövdesine hslice ismi ile bir class de¤eri vermelisiniz. Sonras›nda bu Web Dilimine ait gövdeyi teflkil edecek olan HTML elementinin kesinlikle sayfa içerisinde tekil bir ID de¤eri olmal›d›r. Buradaki ID de¤erinin önemi çok büyük çünkü Internet Explorer say- fa içerisindeki Web Dilimleri’ni bu ID üzerinden tan›yacakt›r. ‹leriki ad›mlarda da bahsedece¤imiz üzere kullan›c›lar›n bu web dilimini ke- sip taray›c›lar›na ald›ktan sonra e¤er söz konusu web diliminin ID bil- gisini de¤ifltirirseniz daha önce kesip al›nan dilimler ile bu dilim ara- s›ndaki iliflki kopacakt›r ve kullan›c›lar art›k kesmifl olduklar› dilimle ilgili güncellemeleri takip edemeyecektir.
- 56. 48 INTERNET EXPLORER8 Son olarak basit bir Web Slice içerisinde bir de entry-content ve entry-title bulunmas› gerekir. Yine farkl› HTML elementlerine verilen class de¤erleri ile tan›mlanana bu özelliklerden entry-title bir web diliminin kullan›c›lar›n taraf›ndan taray›c›ya entegre edilmesi halinde araç çubu¤unda gösterilecek bafll›¤›n› tan›mlarken entry- content ise web diliminin ana içeri¤i tafl›r. Her iki de¤eri de class olarak alm›fl olan HTML elementleri içerisinde farkl› HTML kodlar› yerlefltirilebilir. Çal›flma Yap›s› Internet Explorer açt›¤› her sayfada hslice ile iflaretlenmifl HTML elementlerini arar ve iç yap›s› uygun olanlar› otomatik olarak birer web dilimi olarak kullan›c›ya gösterir. Kullan›c› bu web dilimini ta- ray›c›s›na ekledikten sonra kullan›c› veya programc› taraf›ndan ta- n›mlanm›fl aral›klar ile Internet Explorer web dilimini güncelleye- cektir. Bir önceki bölümde kendi içerisinde entry-content içeren bir Web Dilimi örne¤i gördük. E¤er herhangi bir web dilimi kendi içeri¤ini do¤rudan HTML kodlar› olarak kendi ana elementi içerisinde entry- content içinde tan›mlarsa Internet Explorer söz konusu web dilimi- nin bulundu¤u sayfay› belirli aral›klarla istemciye indirir. Sonras›nda gerekli parsing ifllemlerini de yapan Internet Explorer web dilimini ID’si üzerinden HTML kodunda bulup içerisindeki entry-content’te de¤ifliklik var ise kullan›c›y› uyar›r. Bu yap› programlama aç›s›ndan en kolay haz›rlanabilen yap›d›r. Tek yapma- n›z gereken sayfan›zda dilimlenmesini istedi¤ini bölümleri tespit edip gerekli yerlere hslice, entry-content ve entry-title CSS s›n›flar›n› atamak. Di¤er yandan farkl› senaryolarda daha esnek yap›lar oluflturabilmek ad›na Web Dilimler’inin içeriklerinin farkl› kaynaklardan çekilebil- mesi de mümkün. Seçeneklerden ilki web diliminin içeri¤ini ayr› bir web sayfas›ndan almak. D›splay Source De¤iflikli¤i Yaratt›¤›n›z bir web diliminin taray›c›n›n üzerinde aç›lan k›sm›n› ha- rici olarak tan›mlamak isteyebilirsiniz. Böyle bir talep asl›nda çok ba- sit bir nedeni olabilir. Web diliminizin kesildi¤i yerdeki hali ile tara- y›c›da kesilmifl halinin farkl› tasar›mlar ile gözükmesini isteyebilirsi-
- 57. WEB’DE YEN‹ TRENDLER 49 niz. Bu gibi durumlarda herhangi bir web dilimi tan›mlarken web di- limi kesildikten sonra taray›c›n›n hangi veri kayna¤›ndan içerik taki- bi yapabilece¤ini belirleyebilirsiniz. <div class=”hslice” id=”Urun1”> <h1 class=”entry-title”> Yeni Ürün</h1> <div class=”entry-content” href=”http://daron. yondem.com/baska.aspx?ID=2”> </div> </div> Yukar›daki kod içerisinde her zamanki gibi yine entry-content class de¤erine sahip bir elementimiz var fakat bu sefer söz konusu elementin bir de href de¤eri bulunuyor. Bir DIV elementinin HREF özelli¤ine sa- hip olmas› normal flartlarda hiçbir fley ifade etmez. Oysa Internet Exp- lorer 8 için bu çok anlaml› bir iflaretleme. Entry-content’e verilen href de¤erinde web diliminin içeri¤ini saklayan baflka bir sayfan›n ad- resi yer al›yor. Bu web dilimi flu anda bulundu¤u sayfada farkl› flekil- lerde gözükebilse de kullan›c› taraf›ndan taray›c›ya eklendi¤inde tara- y›c› de¤ifliklikler için href de¤erinde verilmifl sayfay› kontrol edecek ve söz konusu sayfadaki içeri¤i kullan›c›ya gösterecektir. Böylece ana sayfada yer alan web dilimi ve görsellik bozulmadan taray›c›n›n araç çubu¤unda gözüken web dilimi tasar›m› tamamen özellefltirilebilir. Farkl› Web Dilimleri’ni Birbirine Ba¤lamak Baz› durumlarda farkl› web dilimleri için ortak bir kaynak kullanmak veya sitenizin farkl› yerlerinden kesilebilir flekilde gözükse de asl›nda ayn› web dilimine yönlendirme yapmak isteyebilirsiniz. Bu gibi du- rumlarda yaratt›¤›n›z yeni bir web dilimine feedurl verebilirsiniz. <div class=”hslice” id=”Urun1”> <div class=”entry-title”> Urun Adı </div> <a rel=”feedurl” href=”http://daron.yondem.com/ baska.aspx#Urun2”></a> </div>
- 58. 50 INTERNET EXPLORER8 Yukar›daki kod ile tan›mlanan bir web dilimi asl›nda baska.aspx say- fas›ndaki ID’si Urun2 olan web dilimini hedef göstermektedir. Gör- dü¤ünüz a tag’› ile koyulan link içerisinde herhangi bir yaz› yaz›lma- d›¤› için kullan›c›lar taraf›ndan söz konusu link alg›lanmayacak fakat Internet Explorer linkin rel ve href özelliklerinden yola ç›karak ge- rekli ifllemleri yapabilecektir. Web Dilimi’ne Kaynak Olarak RSS Kullanmak Bir web diliminin veri kayna¤›n› özellefltirme yolunda gidilebilecek son nokta olarak RSS XML kaynaklar›ndan bahsedilebilir. Normal flartlarda bir RSS içerisinde birden çok Item tag’› bulunur. Oysa bir web dilimi için tek bir Item yeterlidir. Internet Explorer RSS kayna- ¤› içerisinden her zaman ilk Item’› alarak içerisindeki HTML’i araç çubu¤unda kesilmifl bir web dilimi içerisinde gösterecektir. <div class=”hslice” id=”Urun1”> <div class=”entry-title”> Ürün Adı </div> <a rel=”feedurl” href=”/rssfeed.xml”></a> </div> Yukar›daki gördü¤ünüz örnek Web Dilimi kendi kayna¤›n› rssfe- ed.xml ad›nda bir dosya olarak tan›ml›yor. Dikkat ederseniz bu web di- liminin herhangi bir entry-content’i yok. Rel özelli¤i feedurl olarak atanm›fl a tag›n›n href özelli¤ine hedef veri kayna¤›n›n adresi yerlefltirilmifl durumda. Gelin bir de h›zl›ca RSS’in yap›s›na göz atal›m. <?xml version=”1.0” encoding=”utf-8” ?> <rss version=”2.0”> <channel> <title>Web Dilimi RSS</title> <ttl>120</ttl> <item> <title>Ürün Adı</title> <description>HTML <b>kodları</b> kullanılabilir</description> </item>
- 59. WEB’DE YEN‹ TRENDLER 51 </channel> </rss> RSS kayna¤› içerisinde sadece bir ITEM bulunuyor. Söz konusu Item’›n title de¤eri Internet Explorer içerisinde araç çubu¤unda gö- zükecekken description de¤eri ise Web Dilimi’nin içeri¤ini belir- leyecektir. Son olarak ttl taglar› aras›ndaki de¤er ise bu web dilimi- nin ne kadar sürede bir istemci taraf›nda kontrol edilmesi gerekti¤ini belirler. TTL (Time To Live) de¤eri olarak verilebilecek en düflük de- ¤er 15’dir (dakika). <div class=”hslice” id=”Urun2”> <h1 class=”entry-title”> Urun Adi </h1> <div class=”entry-content”> <p> Ürün açıklaması.</p> <div class=”ttl” style=”display: none;”> 15</div> </div> </div> E¤er web diliminiz harici RSS kayna¤› kullanmayacaksa TTL de¤eri- ni HTML kodu içerisinde de yukar›daki gibi tan›mlayabilirsiniz. Class özelli¤ine ttl de¤eri verilen DIV elementi içerisinde de¤erin ekranda gözükmemesi için elementin CSS stil özelliklerinden disp- lay özelli¤i none olarak de¤ifltirilebilir. NOT WEB D‹L‹MLER‹NE D‹NAM‹K RSS Görsel Arama bölümümüzde inceledi¤imiz üzere hem ASP.NET hem de PHP ile dinamik XML üretimi kolayca yap›labiliyor. Bu çerçevede harici RSS kaynaklar›na ba¤l› web dilimlerinin RSS kaynaklar› da özünde birer XML dosyas› oldu¤u için bu kaynaklar da rahatl›kla sunucu taraf›nda di- namik olarak oluflturulabilir. Böylece kullan›c›lar çok daha bir flekilde web sitenizi takip edebilirler.
- 60.
- 61. Yaz›l›m Gelifltiriciler için Internet 4 Explorer 8 JavaScript Yenilikleri 53 JavaScript Debuging 67 tostaticHTML Metodu 53 Profiler ile Optimizasyon 68 Dahili JSON S›n›flar›... 55 Image Optimizasyonu 69 AJAX Navigasyon 57 Pratik Araçlar 70 Online ve Offline Çal›flma Yap›s› 58 Önce Güvenlik 71 Cross Domain Request Nesnesi 60 Data Execution Prevention 71 DOM Veri Ambar› 64 Kullan›c›ya Özel ActiveX 72 Session Storage 64 Siteye Özel ActiveX 73 Local Storage 65 XSS Sald›r›lar› 74 Yaz›l›mc› Araçlar› 65 MIME TYPE Kararlar› 75 CSS ve HTML DOM O Uygulamay› Sitemde Çal›flt›rma! 75 Gerçek Zamanl› Düzenleme 65 DOM Elementlerini Sorgulay›n 75 Kitab›m›z›n bu bölümünde Internet Explorer 8.0 ile beraber gelen ve özünde sadece biz yaz›l›mc›lar› ilgilendiren özelliklere göz ataca¤›z. Yeri gelecek çok basit fakat hayat›m›z› kolaylaflt›ran JScript yenilik- lerine de¤inecek, yeri gelecek uygulamalar›m›z›n tüm yap›s›n› de¤ifl- tirecek altyap›lardan bahsedece¤iz. Gelin konuyu daha fazla uzatma- dan örneklerimiz ile Internet Explorer 8.0 içerisinde bizleri gizli sak- l› neler bekliyor göz atal›m. JavaScr›pt Yenilikleri Özellikle istemci tarafl› programlama söz konusu oldu¤unda ço¤un- lukla akl›m›za JavaScript gelir ve yazd›¤›m›z JavaScript kodlar›n›n kontrol edilmesinden tutun performans›na ve güvenli¤ine kadar ço¤u noktada farkl› testler yapmam›z gerekir. Bu bölümde Internet Explo- rer 8.0 ile beraber gelen baz› JavaScript yeniliklerinden bahsedece¤iz. tostat›cHTML Metodu Kullan›c›lardan veri girifli alan ekranlarda ald›¤›n›z veri giriflini do¤- rudan sayfa içerisinde kulland›¤›n›zda Script Injection dedi¤imiz gü- venlik a盤› ile karfl› karfl›ya kalabilirsiniz. Asl›nda kodumuz kulla- n›c›ndan bir metin de¤eri beklerken söz konusu metin içerisinde bu- lunan ve kullan›c›n›n kas›tl› olarak yazm›fl oldu¤u JScript kodlar›n› fark›nda olmadan sayfada farkl› yerlere yerlefltirmifl olabiliriz. Bu durumda web sayfam›zda çal›flacak kodlar› do¤rudan d›flar›dan alm›- fl›z demektir. ‹flte bu gibi bir güvenlik a盤›ndan kaç›nabilmek ad›na
- 62. 54 INTERNET EXPLORER8 kullan›c›lar›n girifl yapt›¤› tüm ekranlardaki verileri kullanmadan ön- ce gerekli kontrolleri de yapmam›z gerekir. Internet Explorer 8.0 ile beraber gelen tostaticHTML metodu para- metre olarak kendisine bir HTML verisi al›r ve bu veriyi bir metne çe- virecek flekilde gerekli filtreleme ve temizleme ifllemlerini yapar. <%@ Page Language=”VB” AutoEventWireup=”false” Code- File=”Default.aspx.vb” Inherits=”_Default” %> <!DOCTYPE html PUBLIC “-//W3C//DTD XHTML 1.0 Transi- tional//EN” “http://www.w3.org/TR/xhtml1/DTD/xhtml1- transitional.dtd”> <html xmlns=”http://www.w3.org/1999/xhtml”> <head runat=”server”> <title></title> <script type=”text/javascript”> function Goster() { alert(toStaticHTML(document.getElementB- yId(‘icerik’).innerHTML)); } </script> </head> <body> <form id=”form1” runat=”server”> <div> <input id=”Text1” type=”text” /> <input id=”Button1” onclick=”Goster()” type=”button” value=”button” /> <div id=”icerik”> DENEME <script type=”text/javascript”> function Deneme() { document.getElementById(“icerik”). innerHTML = document.getElementById(“Text1”).value; } </script> </div>
- 63. YAZILIM GEL‹fiT‹R‹C‹LER ‹Ç‹NINTERNET EXPLORER 8 55 </div> </form> </body> </html> Yukar›daki örnekte içinde JavaScript kodu bulunan bir DIV elemen- tini alarak içeri¤ini kullan›c›ya göstermek istiyoruz. Tam da bu ifllemi yaparken arada toStaticHTML metodunu kullan›yoruz. Böylece tüm script’ler kodumuzdan temizleniyor ve ortaya sadece “DENEME” metni ç›k›yor. Bu sistemi özellikle farkl› alan adlar›nda al›nan verile- rin kontrolü için de rahatl›kla kullan›labilir. Dahili JSON S›n›flar›... AJAX ile programlama yaparken en s›k kulland›¤›m›z veri tafl›ma for- matlar›ndan biri JSON (JavaScript Object Notation). Detaylar›na bak- t›¤›m›zda ASP.NET AJAX içerisinde de tüm PageMethod’lar sunu- cundan istemciye JSON format›ndan veri gönderiyor. Bunun tabi ki anlaml› nedenleri var; JSON XML’e k›yasla çok daha düflük boyutta çok daha fazla veri tafl›yabiliyor. Ayr›ca JSON’un JavaScript taraf›n- da kullan›m› XML’e göre daha kolay. JSON’un art›k neredeyse tüm AJAX kütüphanelerinde kullan›ld›¤›n› düflünürsek Microsoft taraf›n- da da IE 8.0’a JSON ile ilgili özelliklerin eklenmesi gerekti¤i karar› al›narak Beta 2 ile beraber do¤rudan JSON’a özel yeni JavaScript özellikleri sunuluyor. Gelin neler varm›fl beraber inceleyelim. AJAX kullan›lan sitelerdeki en büyük güvenlik aç›klar›n›n arkas›na bakt›¤›m›zda belki de ço¤u zaman Eval metodu karfl›m›za ç›kacakt›r. Peki Eval metodu ne yapar? Eval kendisine String olarak verilen bir de¤iflkenin içindekileri bir kodmufl gibi çal›flt›r›r. Örne¤in afla¤›daki kod çal›flt›r›ld›¤›nda ekrana normalde alert JavaScript metodu çal›flt›- r›larak getirilen bir mesaj kutusu gelecektir. var Degisken = “alert(‘DENEME’);”; eval(Degisken); Gördü¤ünüz gibi asl›nda çal›flt›r›lan kod do¤rudan bir metin olarak baflka bir de¤iflkenin içerisinde saklan›yor. Güvenlik a盤› nerede? JSON kulland›¤›n›zda sunucudan gelen bir metni do¤rudan Eval ile çal›flt›rarak JSON’un bir JavaScript dizisi olmas›n› sa¤lar›z. Bu nok- tada e¤er veri harici bir kaynaktan geliyorsa veya bu veriyi daha ön- ce kullan›c› girmiflse asl›nda kullan›c›n›n do¤rudan sitenizde çal›flt›r›-
- 64. 56 INTERNET EXPLORER8 lacak bir JavaScript kodunu girmesini sa¤lam›fl olursunuz. Bunu en- gellemenin tabi ki yollar› var, harici kütüphanelerde yine JavaScript ile eval’e verilen metinleri Parse ederek inceleyen metodlar mevcut, hatta baz›lar› bunun için Regular Expression bile kullanabiliyor. Fa- kat bunlar›n hepsi unutmayal›m ki yine JavaScript metodlar› kullan›- larak yap›lan ifllemler. Oysa bizim do¤rudan taray›c› motorunda bu ifl- lemleri yapan bir sistemimiz olsa daha h›zl› ve güvenli olmaz m›? IE 8.0 ile beraber do¤rudan JSON’u parse edebilme özelli¤i geliyor. Serialization ve Deserialization ifllemlerini do¤rudan IE içerisinde Native kodla yapt›¤› için tabi ki ortaya çok daha yüksek performans- l› bir çözüm ç›k›yor. var KitaplarMetin = “{”kitaplar”:{”kitap”: [”ASP.NET AJAX”,”ASP.NET 3.5 AJAX”]}}”; var Kitaplar = JSON.parse(KitaplarMetin); alert(Kitaplar.kitaplar.kitap[0]); Yukar›daki kod içerisinde KitaplarMetin de¤iflkenine bir JSON met- ni aktar›yoruz. Bu metnin bir flekilde JavaScript nesnelerine çevrilme- si gerekiyor. Bunun için klasik eval metodunu kullanmaktansa do¤ru- dan IE 8.0 ile beraber gelen JSON nesnesinin parse özelli¤ini kulla- n›yoruz. Son sat›rda ise art›k Kitaplar de¤iflkenimize aktar›lan JSON nesnelerinin içerisinden ilk kitab›n ad›n› al›yoruz. Peki ya eldeki JavaScript nesnelerini JSON’dan standart metne çevir- mek istersek ne yapaca¤›z? Bu durumda da yard›m›m›za yine JSON nesnesinin stringify metodu yetifliyor. var Kitaplar = { kitaplar:{ kitap:[ ‘ASP.NET AJAX’, ‘ASP.NET 3.5 AJAX’ ] } }; alert(JSON.stringify(Kitaplar));
- 65. YAZILIM GEL‹fiT‹R‹C‹LER ‹Ç‹NINTERNET EXPLORER 8 57 Yukar›daki örnekte yaratt›¤›m›z Kitaplar ad›ndaki nesneyi stringify metodu ile bir JSON metnine çeviriyoruz. Ayr›ca isteyenler haricen .toJSON metodunu da kullanabilirler. IE 8.0 ile beraber standart ola- rak Boolean, String, Date, Number s›n›flar›n›n prototiplerine toJ- SON metodu eklenmifl durumda. Bugüne kadar harici kütüphanelerle yukar›daki ifllemleri yapt›¤›m›z için tabi ki bu kütüphanelerin JSON nesnesi tan›mlad›klar›n› unutma- d›k. Böyle bir durumda afla¤›daki gibi ufak bir kontrol ile taray›c›n›n JSON nesnesini tan›mlay›p tan›mlamad›¤›n› kontrol edip e¤er tan›m- l› de¤ilse harici scriptler üzerinden ilerlemeyebilirsiniz. if(!this.JSON) { JSON = .....; } AJAX Nav›gasyon Web sitelerinde AJAX kullan›m› gün geçtikçe art›yor ve neredeyse art›k AJAX kullan›lmayan sitelere demode gözüyle bakmaya baflla- d›k. Bu çerçevede AJAX’l› sitelerde yaflad›¤›m›z en büyük sorunlar- dan biri taray›c›n› geri ve ileri dü¤melerinin çal›flmamas›. Konu ile il- gili farkl› taray›c›lar için farkl› taktiksel çözümler gelifltirilmifl olsa da art›k IE 8 ile beraber standart bir çözüm de geliyor. AJAX ile sayfalar› programatik olarak yeniledi¤imizde sayfa adresi- nin de¤iflmiyor olmas› asl›nda sorunumuzun esas nedeni. E¤er sayfa- n›n adresini de¤ifltirebilseydik taray›c› da bu adresi kendi taray›c› geç- mifline ekleyebilecekti. Tam da bu noktada web adreslerinin sonuna ekleyebildi¤imiz çapalar ak›l›m›za geliyor. Örne¤in default.aspx#1 ile default.aspx#2 asl›nda ayn› sayfa olsalar da ayr› adresler fleklinde ta- n›mlan›yor. Bu adresin çapa k›sm›, yani # iflaretinden sonraki k›sm› de¤iflse de taray›c› sayfay› bafltan yüklemeyecektir çünkü konsept ola- rak ayn› sayfa içerisinde farkl› bir konum arayacakt›r. Çapalar›n bu özelli¤inden faydalanarak normal kullan›mlar›n›n yan› s›ra sadece ad- res çubu¤undaki adresi de¤ifltirebilmek için de kullanabiliriz. Peki tüm bunlar› nas›l yapaca¤›z? window.location.hash Yukar›da gördü¤ünüz kod AJAX kulland›¤›m›z web sitelerinde haya- t›m›z› kurtaracak olan kodun sadece ufak bir parças›. Do¤rudan win-
- 66. 58 INTERNET EXPLORER8 dow.location.hash de¤erine aktard›¤›n›z de¤erler art›k taray›c›n›n ad- res çubu¤unda # iflaretinden sonras›na eklenecek ve hash de¤eri her de¤ifltirildi¤inde bir önceki adres de taray›c› geçmifline kaydedilecek. Böylece h›zl› bir flekilde AJAX sitemizde ileri ve geri dü¤melerinin aktif hale gelmesini sa¤layabiliyoruz. Fakat bir sonraki ad›mda kulla- n›c›n›n ileri veya geri dü¤melerine bast›¤›n› da alg›lamam›z gerekiyor ki duruma göre gerekli AJAX isteklerini tekrar yaparak sayfay› eski haline getirebilelim. Unutmay›n sayfa hiçbir flekilde tekrar yüklenme- yecek o nedenle sayfay› eski haline getirmek de tamamen bize kal›- yor. Hash de¤erine daha önce söz konusu sayfalar› tan›mlayacak bir de¤er verdiyseniz kullan›c› taray›c›da gezerken gidilmek isteyen say- fan›n hash de¤eri size verildi¤inde sayfan›n eski halini üretebilmeniz hiç de zor olmayacakt›r. <body onhashchange=”HashChanged();”> Yine IE 8 ile beraber gelen AJAX navigasyon sisteminin bir parças› da kullan›c›n›n taray›c› içerisinde ileri veya geri dü¤melerini kulland›- ¤›nda bizi haberdar edecek olan event-listener. Standart flekli ile her- hangi bir HTML sayfada yer alan Body tag›n›n onhashchange event’›na özel bir JavaScript listener fonksiyonu ekleyebilirsiniz. Böy- lece art›k ileri veya geri navigasyonlar›nda bizim HashChanged me- todumuz çal›flt›r›lacak. Peki ne yapaca¤›z HashChanged içerisinde? Hash de¤iflti¤inde göre yeniden window.location.hash üzerinden ye- ni hash de¤erini al›p ona uygun AJAX isteklerini gerçeklefltirerek si- teyi eski haline getirmemiz gerekiyor. Tüm bu manzara içerisinde önemli olan noktalardan biri de AJAX si- telerinde yaflad›¤›m›z bir di¤er sorunu daha gidermifl olmam›z. Bildi- ¤iniz üzere AJAX sitelerinde sitenin farkl› durumlar›na ait farkl› URL adresleri de bulunmaz. Oysa bizim # implementasyonu ile beraber ar- t›k sitemizin hash bilgisini de¤ifltirdi¤imiz her noktada yeni bir sayfa ve URL de yaratm›fl oluyoruz. Onl›ne ve Offl›ne Çal›flma Yap›s› Özellikle RIA uygulamalar›ndaki en büyük sorunlardan biri anl›k in- ternet ba¤lant›s› kesintilerinde sayfan›n bir daha geri ulafl›lamayacak flekilde ekrandan kaybolmas› veya farkl› hatalar›n ortaya ç›karak geri dönüflü imkans›z hale getirmesidir. Bu hofl olmayan durumu art›k In- ternet Explorer 8.0 ile beraber çözebiliyoruz. IE 8.0 içerisinde navig-
- 67. YAZILIM GEL‹fiT‹R‹C‹LER ‹Ç‹NINTERNET EXPLORER 8 59 tor.offline nesnesi ile istemci taraf›nda internet ba¤lant›s›n›n o an için olup olmad›¤› kontrol edebildi¤imiz gibi internet ba¤lant›s› ile ilgili de¤ifliklikleri alg›layacak event-handler tan›mlamalar› da yapabiliyo- ruz. Bu kolayl›klar ile art›k AJAX veya Silverlight uygulamalar›n›n istemci taraf›ndaki kesintileri alg›layarak uygun bir flekilde kullan›c›- y› uyarmalar› mümkün. Hatta belki de internet ba¤lant›s›n›n koptu¤u- nu alg›layan uygulama veriyi DOMStorage’a saklay›p bir sonraki ça- l›flt›¤›nda sunucuya gönderebilir. Minik bir örnek ile bu ifllemleri na- s›l yapabilece¤imize göz atal›m. <body ononline=”VarMi();” onoffline=”VarMi();”> <form id=”form1”> <div id=”icerik”> </div> <input onclick=”VarMi();” id=”Button1” type=”button” value=”button” /> </form> </body> Yukar›daki HTML kodu içerisinde özellikle koyu yaz›l› noktalara dik- kat etmemiz gerekiyor. Birazdan yazaca¤›m›z VarMi ad›ndaki Ja- vaScript fonksiyonumuz istemcide internet ba¤lant›s› olup olmad›¤›n› kontrol edecek. Fakat hangi durumlarda bu kontrolü yapaca¤›z? ‹lk olarak söz konusu fonksiyonumuzu sayfam›zda bir dü¤meye ba¤la- d›k. Böylece istedi¤imiz zaman t›klayarak internet ba¤lant›s› olup ol- mad›¤›n› ö¤renebiliriz. Di¤er yandan istemcide internet ba¤lant›s› koptu¤unda veya internet ba¤lant›s› geldi¤inde de VarMi fonksiyo- numuzun çal›flarak gerekli de¤ifliklikleri yapmas›n› istiyoruz. O ne- denle body’nin ononline ve onoffline özelliklerine de söz konusu fonksiyonumuzun ad›n› yaz›yoruz. Böylece online durumunda yani internet ba¤lant›s› geldi¤inde veya onoffline durumunda yani internet ba¤lant›s› kesildi¤inde de an›nda VarMi fonksiyonumuz çal›flt›r›la- cak. Gelelim flimdi de VarMi fonksiyonumuzu yazmaya. function VarMi() { if (window.navigator.onLine) { $get(“icerik”).innerHTML = “İnternet Var”; } else {
- 68. 60 INTERNET EXPLORER8 $get(“icerik”).innerHTML = “İnternet YOK”; }; } Asl›nda kod çok basit. navigator.onLine metodu bize geriye bir Bo- olean de¤eri döndürüyor. E¤er taray›c›da o an internet ba¤lant›s› varsa sayfadaki bir DIV içerisine uygun uyar› mesaj›n› yaz›yoruz. Ayn› fle- kilde e¤er ba¤lant› yoksa bu sefer de farkl› bir uyar› mesaj› yaz›yoruz. Siz örneklerinizde bu durumlara göre farkl› ifllemler yapabilirsiniz. Böylece haz›rlad›¤›n›z web sitesi yeri geldi¤inde belki baz› ifllemleri bir süreli¤ine sunucudan ba¤›ms›z olarak da yapabilir ve nas›l çal›flaca- ¤›na internet ba¤lant›s›n›n durumuna bakarak kendisi karar verebilirim. Cross Doma›n Request Nesnesi Bir alan ad›ndan yola ç›karak baflka bir alan ad›ndan veri almak istedi- ¤iniz oldu mu? Veya tam tersi, belki de veri göndermek istediniz. Nor- mal flartlarda bu gibi alan adlar› aras› veri trafi¤i güvenlik nedeni ile ta- ray›c›larda kapal›d›r. Oysa gönül isterdi ki en az›ndan her iki alan ad›- n›n da sahibiysek veya her iki alan ad›na da admin olarak eriflimimiz var ise karfl› taraftan veriye eriflmek isteyenlere izin verme hakk›m›z olsun. ‹flte Internet Explorer 8 ile beraber gelen XDomainRequest nes- nesi eski XmlHttpRequestler’e benzer kullan›m› ile tam da bu ifllev- selli¤i sa¤l›yor. Normal bir XmlHttpRequest’ten farkl› olarak XDo- mainRequest gerekti¤inde karfl› alan ad› ile ilgili kontrolleri de yapa- rak birden çok alan ad› aras›ndaki iletiflimi rahatl›kla sa¤layabiliyor. Internet Explorer 8 üzerinden bir XDomainRequest nesnesi yaratarak sunucudan talepte bulundu¤unuzda talebiniz ile beraber otomatik ola- rak XDomainRequest: 1 http header bilgisi gönderilecektir. E¤er bu header bilgisine karfl›l›k olarak uzak noktadan da XDomainReques- tAllowed: 1 header bilgisi gelirse art›k her iki taraf da birbiri ile ileti- flime geçebilir demektir. Bahsetti¤imiz flekilde kendi sunucunuzda bulunan baz› veri kaynakla- r›na bu flekilde farkl› alan adlar›ndan da eriflilebilmesini istiyorsan›z sunucu taraf›ndan dinamik olarak gerekli olan http Header bilgilerini eklemeniz yeterli olacakt›r. [ASP.NET / C#] Response.AppendHeader(“XDomainRequestAllowed”,”1”);
- 69. YAZILIM GEL‹fiT‹R‹C‹LER ‹Ç‹NINTERNET EXPLORER 8 61 Unutmay›n ki Cross Domain Request yarat›rken talebin bafllad›¤› adrese ait protokol ile hedef adresin protokolü ayn› olmal›d›r. Örne- ¤in http:// ile bafllayan bir adresten https:// ile bafllayan bir adrese talep hiçbir flekilde gönderemezsiniz. <!DOCTYPE html PUBLIC “-//W3C//DTD XHTML 1.0 Tran- sitional//EN” “http://www.w3.org/TR/xhtml1/DTD/xhtml1-transiti- onal.dtd”> <html xmlns=”http://www.w3.org/1999/xhtml”> <head> <title></title> <script type=”text/javascript”> var xdr; function Getir() { xdr = new XDomainRequest(); xdr.onload = geldi; xdr.open(“GET”, “http://twitter.com/ statuses/public_timeline.xml”); xdr.send(); } function geldi() { alert(xdr.responseText); } </script> </head> <body> <input id=”Button1” onclick=”Getir();” type=”button” value=”button” /> </body> </html> Yukar›daki örnek kod içerisinde basit bir flekilde XDomainRequest nesnesinin yarat›lma fleklini görebilirsiniz. XDR’›n onload durumu veri geldi¤inde çal›flt›r›lacak olan event-listener’› tan›mlar. Bizim ör- ne¤imizde geldi ad›ndaki JavaScript fonksiyonu veri geldi¤inde çal›fl- t›r›lacakt›r. Geldi fonksiyonu çal›flt›r›ld›¤›nda anda tekrar elimizdeki XDR üzerinden responseText alarak gelen veriye ulaflabiliyoruz.
- 70. 62 INTERNET EXPLORER8 Daha detayl› bir örnek için afla¤›daki kodu inceleyebilirsiniz. Sat›r aralar›ndaki yorumlara dikkat etmenizde fayda var. <html> <script type=”text/javascript”> var xdr; function readdata() { var dRes = document.getElementById(‘dResponse’); dRes.innerText = xdr.responseText; // Gelen verinin tipini gösterir alert(“Content-type: “ + xdr.contentType); // Gelen verinin toplam boyutunu gösterir. alert(“Boyut: “ + xdr.responseText.length); } function err() { alert(“XDR’da hata oldu”); } function timeo() { alert(“XDR zaman aşımına uğradı”); } function loadd() { alert(“XDR’a veri geldi”); alert(“Geldi: “ + xdr.responseText); } function progres() { alert(“XDR çalışıyor”); alert(“Geldi: “ + xdr.responseText); } function stopdata() { xdr.abort(); } function mytest() { var url = document.getElementById(‘tbURL’); var timeout = document.getElementById(‘tbTO’); if (window.XDomainRequest) { xdr = new XDomainRequest();
- 71. YAZILIM GEL‹fiT‹R‹C‹LER ‹Ç‹NINTERNET EXPLORER 8 63 if (xdr) { xdr.onerror = err; xdr.ontimeout = timeo; xdr.onprogress = progres; xdr.onload = loadd; xdr.timeout = tbTO.value; xdr.open(“get”, tbURL.value); xdr.send(); } else { alert(‘Yaratılamadı’); } } else { alert(‘XDR nesnesi yok, IE 8 yok!’); } } </script> <body> <h2>XDomainRequest</h2> <input type=”text” id=”tbURL” va- lue=”http://www.contoso.com/xdr.txt” style=”width:300px”><br> <input type=”text” id=”tbTO” value=”10000”><br> <input type=”button” onclick=”mytest()” value= ”Getir”> <input type=”button” onclick=”stopdata()” value= ”Durdur”> <input type=”button” onclick=”readdata()” value= ”Oku”> <br> <div id=”dResponse”></div> </body> </html> Örne¤imizde sayfada yer alan metin kutular›na XDR’›n nereden veri çekece¤ini ve bu ifllemin en fazla ne kadar sürebilece¤ini belirtebilir- siniz. Böylece gere¤inden uzun süren ifllemlerin durdurulmas›n› veya XDR ile ilgili farkl› durumlar›n yakalanmas›n› da sa¤layabilirsiniz.
- 72. 64 INTERNET EXPLORER8 DOM Veri Ambar› DOM Storage olarak adland›r›lan, benim ise veri ambar› dedi¤im me- kanizmay› hali haz›rda kulland›¤›n›z Cookie’lere benzetebilirsiniz. Fakat benzetme noktas› durup asl›nda aradaki farklar› incelemek ge- rek. ‹lk olarak Cookie’ler ile DOM Storage aras›ndaki en büyük fark birinin 4KB alan sa¤larken di¤erinin standart olarak 10MB alan sa¤- layabiliyor olmas›. Tahmin edece¤iniz gibi asl›nda basit de¤erler sak- layaca¤›m›z bir ortamdan bahsetmiyoruz belki de art›k web tabanl› yaz›l›mlar›n dokümanlar›n› sa¤layabilecekleri kendilerine özgü kulla- n›c› verilerini tutacaklar› bir ortamdan bahsedebiliriz. DOM Storage’u özellikle Internet Explorer 8’in online ve offline ça- l›flma mant›¤› ile de birlefltirirseniz asl›nda ortaya çok ilginç bir man- zara ç›kabiliyor. Taray›c› içerisinde rahatl›kla kullan›c›n›n verilerini sunabilen ve kullan›c›n›n internet ba¤lant›s› duruma göre verileri ge- çici olarak DOM Storage üzerindeki ortama kaydedebilen uygulama- lar çok yak›nda internet ortam›nda bizleri flafl›rtacakt›r. Hemen akla gelen sorulardan biri de eminim ki DOM Storage’›n da Cookie’ler gibi sunucuya gönderilen her iste¤e eklenip eklenmedi¤i olacakt›r. Kesinlikle hay›r, DOM Storage içerisindeki veriler sunucu- ya gönderilmez hatta Cookie’ler gibi son kullanma tarihleri de yoktur. Sess›on Storage DOM Storage içerisinde kullanabilece¤iniz yap›lardan ilki tamamen session bazl› olarak verilerin tutulmas› olabilir. Böyle bir durumda ve- rilen Session’›n kaybedilmesi ile beraber kaybolacakt›r. <input type=”checkbox” onchange=”sessionStorage. kargo = checked”> Bu siparişte kargo isteniyor. Yukar›daki flekli ise basit olarak session Store içerisine veri kaydede- bilirsiniz. Sonras›nda da tahmin edece¤iniz üzere ayn› flekilde söz ko- nusu veriyi geri alabilirsiniz. E¤er tan›mlamakta oldu¤unuz session Store ö¤esi o ana kadar yarat›l- mam›fl ise otomatik olarak yarat›lacakt›r.
- 73. YAZILIM GEL‹fiT‹R‹C‹LER ‹Ç‹NINTERNET EXPLORER 8 65 Local Storage Session Store’dan farkl› olarak Local Store içerisine saklanan veriler alan ad› bafl›na saklan›r ve tüm oturumlar taraf›ndan rahatl›kla kulla- n›labilir. <p> Bu sayfayı <span id=”count”>0</span> kez gördünüz. </p> <script> var storage = window.localStorage; if (!storage.pageLoadCount) storage.pageLoadCount = 0; storage.pageLoadCount = parseInt(storage.pageLoad- Count, 10) + 1; document.getElementById(‘count’).innerHTML = storage. pageLoadCount; </script> Yukar›daki örnek içerisinde basit bir flekilde yarat›lan pageLoadCo- unt de¤iflkeni içerisinde sayfan›n kaç defa istemci taraf›na yüklendi- ¤i takip ediliyor. Bafllang›çta s›f›r olan de¤er her sayfa aç›ld›¤›nda bir tane artt›r›larak ayr› bir element içerisine yazd›r›l›yor. Yaz›l›mc› Araçlar› Internet Explorer içerisinde en büyük eksikliklerden biri de biz yaz›- l›m gelifltiriciler için gerekli profilleme, hata bulma araçlar›na sahip olmamas›yd›. Bunun için baz› durumlarda harici eklentiler kullan›r- ken bazen alternatif taray›c›lara da yönelmek zorunda kal›yorduk. Ge- lin beraberce bu sorunlar› çözme amac›yla Internet Explorer 8.0’a ek- lenmifl olan “Developer Tools” uygulamas›n› inceleyelim. CSS ve HTML DOM Gerçek Zamanl› Düzenleme Internet Explorer 8.0 içerisinde Tools menüsünden ulaflabilece¤iniz “Developer Tools” ayr› bir pencerede ayr› bir programm›fl gibi aç›lsa da tabi ki taray›c› ile entegre çal›fl›yor. Aç›lan “Developer Tools” pen- ceresinin sa¤ üst köflesinde “Pin” dü¤mesine basarsan›z bu pencere kendini IE içerisine yerlefltirecektir. Açt›¤›n›z herhangi bir sitenin
- 74. 66 INTERNET EXPLORER8 HTML DOM’unu incelemenin yan› s›ra CSS konusunda raporlar da alabiliyorsunuz. Hangi CSS s›n›f›n›n nereden geldi¤i, ve sayfada ge- çerli olup olmad›¤›n› görebiliyorsunuz. Örne¤in harici bir CSS ayar› local sat›r içi bir stil ayar› ile devre d›fl› b›rak›lm›fl olabilir. Tüm bun- lar› rahatl›kla bir liste olarak görmek mümkün. CSS ve DOM kontrol alt›nda! Yukar›da gördü¤ünüz ekranda sol tarafta sayfan›n DOM a¤ac›n› ince- leyebilirsiniz. DOM içerisinde herhangi bir element özel olarak seçil- di¤inde o elementi etkileyen tüm CSS s›n›flar›, özellikleri ve bu özel- liklerin nereden geldikleri sa¤ tarafta görülebiliyor. Daha da güzeli sa¤ taraftaki herhangi bir özelli¤e t›klarsan›z istedi¤iniz bir de¤eri de¤iflti- rerek IE içerisinde gerçek zamanl› olarak sonucu görebiliyorsunuz. ‹sterseniz “Developer Tools” içerisinde HTML tab›ndan CSS tab›na geçerek do¤rudan sayfadaki tüm CSS özelliklerini yakalayabilir ve gerçek zamanl› olarak de¤ifliklikler de yapabilirsiniz. Tüm bu de¤iflik- likleri tamamlad›ktan sonra araç çubu¤undaki “Kaydet” dü¤mesine basman›z CSS dosyan›z›n o anki hali ile kaydedilmesi için yeterli.
- 75. YAZILIM GEL‹fiT‹R‹C‹LER ‹Ç‹NINTERNET EXPLORER 8 67 JavaScr›pt Debug›ng Visual Studio içerisinde JavaScript Debuging’e k›yasla çok daha ba- flar›l› buldu¤um IE 8.0 Developer Tools içerisinde JavaScript araçla- r›n›n en büyük avantaj› do¤rudan IE ile beraber çal›flt›klar› için tara- y›c› içerisindeki tüm aktiviteyi takip edebiliyor olmak. ‹sterseniz her- hangi bir JavaScript de¤iflkenine ayn› Visual Studio içerisinde VB ve- ya C# kodlar›na yapt›¤›m›z gibi Watch’lar ekleyin veya istedi¤iniz bir ad›ma BreakPoint yerlefltirin. Hatta F10 ve F5 gibi Visual Studio k›- sayollar› bile ayn›. JavaScript taraf›nda Watch koyarak durumu takip edin. Özellikle Silverlight 1.0 taraf›nda yaz›lan JavaScript kodlar›n›n veya AJAX taraf›nda yaz›lan veri ulafl›m kodlar›n›n incelenmesi ve hatala- r›n bulunmas› epey kolaylaflm›fl durumda. Afla¤›daki görsel içerisinde JavaScript ile tan›mlanm›fl bir Silverlight nesnesinin Source özelli¤i- ne verilen de¤eri do¤rudan “Locals” tab› üzerinden giderek sayfada ta- n›mlanm›fl tüm JavaScript nesnelerini listeleyip bulabiliyoruz. Tüm bunlar› yaparken istedi¤iniz anda herhangi bir de¤iflkenin de¤e- rini Developer Tools içerisinde de¤ifltirebilirsiniz, sonucu gerçek za- manl› olarak IE içerisinde göreceksiniz.
- 76. 68 INTERNET EXPLORER8 JavaScript taraf›ndaki sayfada bulunan tüm nesneler ve de¤iflkenler düzenlenebiliyor. Prof›ler ile Optimizasyon Yazd›¤›m›z kodun ne kadar optimize oldu¤unu anlamak çok önemli. Bunun için tam olarak hangi kodun daha çok zaman ald›¤›n› bilmeli- yiz. Özellikle SQL taraf›nda al›fl›k oldu¤umuz Profiler sistemine ben- zeyen bir yap› ile art›k IE üzerinde de Developer Tools içerisinde bir Profiler bulunuyor. “Start Profiler” dü¤mesine bast›ktan sonra IE pen- ceresine geçip site üzerinde istedi¤iniz ifllemleri yapabiliyorsunuz. Sonra Developer Tools’a dönerek “Stop Profiler” dedi¤inizde geçen süre içerisinde yapt›¤›n›z tüm ifllemlerin bir listesi karfl›n›za ç›k›yor. Bu listeyi ister bir “Function” listesi olarak al›n ister bir a¤aç görüntüsün- de hangi function’›n hangisini ça¤›rd›¤›na bakarak inceleyin. Önemli olan art›k hangi ifllemin ne kadar sürdü¤ünü görebiliyor olmam›z.
- 77. YAZILIM GEL‹fiT‹R‹C‹LER ‹Ç‹NINTERNET EXPLORER 8 69 Kod optimizasyonu için Profiler. Image Optimizasyonu Baz› durumlarda bir web sitesine koydu¤umuz resmin hem en ve boy boyutu hem de dosya boyutuna bakabilmek için do¤rudan dosyan›n kendisini bulmam›z gerekebilir. Developer Tools içerisinde Image menüsü böyle bir durumda yard›- m›m›za kofluyor ve do¤rudan gerçek zamanl› olarak gezdi¤iniz tüm sitelerdeki resimlerin boyutlar›n› resimlerin üzerine yaz›yor. Gerçek- ten hofl bir özellik.
- 78. 70 INTERNET EXPLORER8 Gerçek zamanl› olarak sitedeki resimlerle ilgili detaylar› görebilirsiniz. Pratik Araçlar Bir sayfadaki tüm DIV’leri görmek mi istiyorsunuz, tek yapman›z ge- reken “Outline” menüsünden DIV seçene¤ini iflaretlemek. Böylece gerçek zamanl› olarak sayfa içerisinde tüm DIV’ler ayr›ca birer çer- çeve içine al›nacakt›r. Sadece DIV elementleri de¤il istedi¤iniz bir elementi kendiniz de belirterek aranmas›n› sa¤layabilirsiniz. Tools menüsünden “Show Ruler” özelli¤i ile fare ile ekranda t›klad›- ¤›n›z iki nokta aras›nda mesafeyi piksel olarak ölçebilir bu mesafeler aras›nda X ve Y koordinatlar› farklar› görebilirsiniz.
- 79. YAZILIM GEL‹fiT‹R‹C‹LER ‹Ç‹NINTERNET EXPLORER 8 71 Pratik araçlardan biri: Cetvel! Ayn› menüdeki “Show Color Picker” ile gezdi¤iniz sitedeki herhangi bir rengi seçebilir RGB ve HEX renk kodlar›n› alabilirsiniz. “Resize” menüsünden ekran çözünürlükleri seçerek taray›c›n›n otomatik olarak farkl› ekran çözünürlü¤ündeymifl gibi boyutland›r›lmas›n› sa¤layabi- lirsiniz. Burada daha bahsedemedi¤imiz bir çok özellik “Developer Tools” ile beraber Internet Explorer 8 içerisinde geliyor. Bir yaz›l›mc› olarak bu geliflme beni çok mutlu etti diyebilirim. Önce Güvenlik Neredeyse her yaz›l›m›n yeni sürümde art›k “Daha Güvenli” sözleri- ni duymaktan b›kt›k. Peki nedir daha güvenli olan? diye sordu¤umuz- da ço¤u zaman tatmin edici cevaplar alam›yoruz. O nedenle ben bu bölümde sizlerle Internet Explorer 8 içerisindeki güvenli¤e bak›fl› tek- nik bir aç›dan inceleyece¤im. Data Execut›on Prevent›on K›sa ad› DEP olan sistemin asl›nda do¤rudan IE ile bir iliflkisi yoktu. Windows XP ve 2003 ile beraber gelen altyap› sistemde belirli bellek alanlar›n›n korunmas›n› ve bu alanlardan kod çal›flt›r›lmas›n› engelle- nebilmesini sa¤l›yor. Böylece Buffer Overrun sald›r›lar›na ait bofl- luklar›n bulunmas› çok daha zor bir hal al›yor. Tabi “Managed Code” yazarlar› olarak VB.NET ve C#.NET programc›lar›na bu yap› yaban- c› gelecektir. Maalesef flimdilik çok detaylar›na girme flans›m›z yok.
- 80. 72 INTERNET EXPLORER8 fiu ana kadar bu altyap› Windows’da olmas›na karfl›n maalesef IE 7.0 ile beraber varsay›lan ayarlarda aç›k gelmiyor. Bunun mant›kl› bir ne- deni var; DEP ile uyumsuz programlar›n bugüne kadar çal›flmas› ge- rekiyordu, özellikle IE 7.0 için yaz›lm›fl ço¤u Plug-In maalesef bu du- rumdayd›. ATL 7.1 ve öncesindeki uygulamalar›n DEP ile karfl› karfl›- ya gelmesi durumunda uygulaman›n kendisine izin verilmeyen bir ha- f›za alan›na yazmaya çal›flmas› sonucu do¤rudan uygulaman›n son- land›r›lmas› söz konusu. Tabi ki var olan Plug-In’leri ve uygulamala- r› uygun flekillder düzelterek (IMAGE_SCN_MEM_EXECUTE flek- linde iflaretlemeler ile) sorunu gidermek mümkün. Internet Explorer 8.0 taraf›nda art›k DEP Vista SP1 ve Server 2008 içerisinde otomatik olarak aç›k gelecek. DEP ile beraber bir de Vis- ta’da gelen ASLR (Address Space Layout Randomization)’yi de bir- lefltirdi¤imizde ortaya güvenlik anlam›nda hofl bir manzara ç›k›yor. ASLR’nin yapt›¤› ise sistem her aç›ld›¤›nda Kernel32 gibi belle¤e yüklenen sistem ö¤elerinin her seferinde farkl› bellek noktalar›na yüklenmesini sa¤lamak. Böylece kötü niyetli bir kodun sald›rma ön- cesinde do¤ru hedefi bulmas› daha zor oluyor. Vista içerisinde hangi uygulamalar›n DEP taraf›ndan korundu¤unu görmek isterseniz do¤rudan “Görev Yöneticisi”/ “Task Manager” içe- risinde “View/Select Columns” alt›ndan “Data Execution Prevention” kolonunu seçerek ilerleyebilirsiniz. IE 7.0 içerisinde DEP’yi aktif hale getirmek için “Tools/Internet Op- tions/Advanced” sekmesine giderek uygun seçene¤i iflaretleyebilirsi- niz. Unutmay›n bunu yapabilmeniz için IE’yi Admin haklar› ile açm›fl olman›z gerekecektir. Kullan›c›ya Özel Act›veX Özellikle Vista ile beraber gelen UAC (User Account Control) sonra- s›nda gelen en büyük flikayetlerden biri ActiveX kontrolleri yüklerken admin haklar›n›n gerekmesiydi. Kiflisel olarak kulland›¤›n›z bilgisa- yar›n›zda bu bir sorun teflkil etmese de flirket içi domainlere kay›tl› ve farkl› güvenlik s›n›rlamalar›n› olan bilgisayarlarda bu durum s›k›c› sonuçlar do¤uruyordu. Art›k her fley de¤iflti, kullan›c›lar›n Admin haklar›na sahip olmasalar da kendi kullan›c› hesaplar›na özel olarak ActiveX uygulamalar› yük- leyebilecekler. E¤er söz konusu ActiveX uygulamas› zararl› bir kod
- 81. YAZILIM GEL‹fiT‹R‹C‹LER ‹Ç‹NINTERNET EXPLORER 8 73 içeriyorsa bu durumun bilgisayar hiçbir flekilde zarar görmeyecektir. Var olan ActiveX uygulamalar› herhangi bir sorun yaflamadan bu sis- tem ile çal›flacak. Kullan›c›lar›n herhangi bir ActiveX kontrolü ile karfl›laflt›klar›nda kontrolü sadece kendileri için veya tüm makine baz›nda yüklemek is- teyip istemediklerini seçebilecekler. Bu seçim flu anki Internet Explo- rer içerisinde ActiveX kontrolleri için gelen uyar› mekanizmas›na da- hil edilmifl durumda. Siteye Özel Act›veX Haz›rlad›¤›n›z ActiveX kontrollerinin sadece belirli bir sitede çal›fl- mas›n› isteyebilirsiniz. Özellikle yüksek güvenlik amac›yla bankac›- l›k uygulamalar›nda kullan›lan ActiveX kontrolleri buna bir örnek olarak gösterilebilir. Bu k›s›tlaman›n yap›labilmesi için ActiveX uy- gulamas› gelifltirilirken “SiteLock Active Template Library”nin kul- lan›lmas› gerekiyor. Arka planda çal›flan mant›k asl›nda çok basit; In- ternet Explorer içerisinde çal›flabilecek ActiveX kontrollerinin “Safe” fleklinde iflaretlenmesi gerekir. E¤er bir ActiveX kontrolü kendi iste- di¤i alan adlar› haricinde çal›flt›r›ld›¤›nda kendisini “UnSafe” olarak tan›mlarsak IE do¤rudan söz konusu ActiveX’i pasif hale getiriyor. Standart ATL flablonunun yerine oturan SiteLock flablonu IObject- Safety ve IObjectSafetySiteLockImpl üzerinden türüyerek Build esnas›ndan tan›mlanan siteler d›fl›nda çal›flm›yor. SiteLock 1.14 flab- lonunu afla¤›daki adresten indirebilirsiniz. http://www.microsoft.com/downloads/details.aspx?FamilyID= 43cd7e1e-5719-45c0-88d9-ec9ea7fefbcb&displaylang=en ActiveX’ler art›k birer Add-On ve siteye özel yüklenebiliyorlar. Kullan›c›lar ActiveX uygulamalar›n› IE 8.0 içerisinde birer Add-On olarak görecekleri için istedikleri ayar› “Manage Add-ons” pencere- sinden yaparak belirli ActiveX’lerin sadece istedikleri sitelerde çal›fl-
- 82. 74 INTERNET EXPLORER8 mas›n› sa¤layabilirler. Bu ayar “Group Policy” üzerinden de art›k ya- p›labiliyor. HKEY_CURRENT_USERSoftwareMicrosoftWindowsCurrent- VersionExtStats{ID}iexploreAllowedDomains {Domain} Yukar›da adres üzerinden Registry içerisinde gerekli ayarlar buluna- bilir. {ID} yerine kontrol edilmesi hedeflenen ActiveX kontrolünün Class ID’si, {Domain} yerine de izin verilen domainler atanabilir. XSS Sald›r›lar› Son dönemde XSS (Cross Site Scripting) sald›r›lar› belki de en s›k karfl›laflt›¤›m›z güvenlik aç›klar›ndan. Bu teknik ile rahatl›kla bir web sitesi ile kullan›c›s› aras›na girerek kullan›c›n›n bast›¤› tufllara kadar her tür bilgi al›nabiliyor. Bu konuda tam bir koruma sunman›n kulla- n›c› deneyimini ciddi flekilde kötü durumlara sürükleyece¤i için mini- mal koruma mekanizmalar› devreye sokulmufl. XSS Korumas›. Yaz›l›m gelifltiriciler isterler bu korumalar› sunucu taraf›ndan kapata- biliyorlar. Tek yapmalar› gereken X-XSS-Protection: 0 fleklinde ge- rekli HTTP Header bilgisinin sayfalar›na eklemek. Bu noktada özellikle bir uyar›da bulunmak istiyorum. ‹stemci taraf›n- da bir taray›c› olarak IE 8.0’›n XSS korumas› her çeflit XSS sald›r›s›- n› korumamakla beraber kesinlikle bir yaz›l›m gelifltiricinin bu siste- me “güvenerek” hareket etmesine neden olabilecek bir yap› de¤ildir. Unutmamak gerek ki herkese IE kullanmayabilir.
- 83. YAZILIM GEL‹fiT‹R‹C‹LER ‹Ç‹NINTERNET EXPLORER 8 75 MIME TYPE Kararlar› MIME Type ayarlar› normal flartlarda HTTP Header bilgisi içerisin- de saklansa da bugüne kadar Internet Explorer kendi kendine kararlar vererek daha kolay bir kullan›m sa¤lamak için MIME Type de¤iflik- likleri yapabiliyordu. Örne¤in text/plain olarak ayarlanm›fl bir dosya içerisinde HTML kodu varsa bu dosya aç›ld›¤›nda IE içerisinde bir HTML sayfa olarak render edilir. Oysa dosya bir text dosyas›d›r ve o flekilde gösterilmelidir. IE 8.0 ile beraber e¤er sunucudan authoritative=true HTTP header bilgisini gönderirseniz IE sizin sunucu taraf›nda düzenledi¤iniz MIME Type ayarlar›n› sayg› göstererek herhangi bir de¤ifliklik yapmayacakt›r. O Uygulamay› Sitemde Çal›flt›rma! Bir di¤er güvenlik a盤› da sitelerde t›klanarak istemci taraf›na indiri- len herhangi bir uygulaman›n veya farkl› kodun do¤rudan sitenin üze- rinde çal›flt›r›labiliyor olmas›yd›. Örne¤in bir PDF dosyas›na t›klad›- ¤›nda dosyay› indirerek do¤rudan IE içerisinde açabilirsiniz. Bu ifllemi yapabilmeniz için karfl›n›zda uygun seçenekler IE taraf›nda getirilir. E¤er kullan›c›ya sunulacak dosyay› kesinlikle kullan›c› taraf›nda dis- ke kaydedilmesini ve do¤rudan site üzerinden aç›lamamas›n› istiyor- san›z X-Download-Options: noopen HTTP Header bilgisini vererek bu ifllemin tamamlanmas›n› sa¤layabilirsiniz. DOM Elementlerini Sorgulay›n DOM içerisinde istedi¤imiz bir nesneyi bulmak bazen çok zor olabi- liyor. Asl›nda biz k›smen bu ifllemi CSS tan›mlamalar›nda yap›yoruz. Örne¤in bir sayfadaki tüm a elementlerini seçebiliyor veya belirli bir elementin içindeki farkl› elementleri de buldurabiliyoruz. ‹flte tam da bu noktada QuerySelector yap›lar› devreye giriyor ve ayn› CSS ko- mutlar› gibi komutlarla DOM’u sorgulayarak sonucunda elimize HTML elementlerinin ulaflmas›n› sa¤l›yor. <!DOCTYPE html PUBLIC “-//W3C//DTD XHTML 1.0 Transi- tional//EN” “http://www.w3.org/TR/xhtml1/DTD/xhtml1- transitional.dtd”> <html xmlns=”http://www.w3.org/1999/xhtml”> <head> <title></title>
- 84. 76 INTERNET EXPLORER8 <meta http-equiv=”X-UA-Compatible” content=”IE=8”> <script type=”text/javascript”> function Goster() { var oDiv = document.getElementById (“icerik”); var oSpan = oDiv.querySelectorAll (“div.siyah span”); alert(oSpan[0].innerHTML); } </script> </head> <body> <input onclick=”Goster();” id=”Button1” type=”button” value=”button” /> <div id=”icerik”> <div class=”kirmizi”> <span>Deneme1</span></div> <div class=”siyah”> <span>Deneme2</span></div> <div class=”kirmizi”> <span>Deneme3</span></div> </div> </body> </html> Yukar›daki örnekte gördü¤ünüz üzere sayfa içerisinde icerik ad›nda bir DIV var ve bu DIV içerisinde de birden çok DIV elementleri bulu- nuyor. Bizim hedefimiz icerik DIV’i içindeki DIV’lerden class özel- li¤i siyah olan›n içindeki SPAN’in içindeki de¤eri almak. Bunu yapa- bilmek için basit bir flekilde div.siyah diyerek sorgumuzda CSS s›n›f› Siyah olan DIV’Leri buluyoruz sonras›nda da bir boflluk b›rakarak SPAN elementlerini al›yoruz. querySelectorAll komutuna verdi¤imiz sorgumuz sonras›nda elimize sorguya uygun elementler ulafl›yor. Bu noktadan sonra eldeki elementler ile farkl› ifllemler yap›labilir. Query Selector yap›lar› W3C taraf›ndan standart olarak gelifltiriliyor. Stan- dart ile ilgili tüm detaylara afla¤›daki adresten ulaflabilirsiniz. http://www.w3.org/TR/selectors-api/
- 85. Tasar›mc›lar için 5 Internet Explorer 8 Compatibility View 77 Sitemizi Nas›l Ayarlar›z? 79 Özel CSS Filtreleri 80 Her yeni taray›c› web tasar›mc›lar için yeni bir dert anlam›na gelir. Maalesef bu durum taray›c›n›n standartlara uymas› veya uymamas› ile iliflki de¤il. Bugün Internet Explorer 8.0 standartlara uygun yeni tara- ma altyap›s› ile gelse de bu sefer de eski standartlara uygun olmayan sitelerimizle ilgili sorun yaflayaca¤›m›z kesin. O neden bizler için In- ternet Explorer 8.0’›n yeni özelliklerinden faydalanman›n önemi ka- dar hali haz›rda var olan sitelerimizi de hemen Internet Explorer 8 ile rahatl›kla çal›fl›r hale getirebilmek de çok önemli. Compat›b›l›ty V›ew Internet Explorer 8.0 ile beraber asl›nda eski taray›c› motorlar› da ha- len gelmekte. Bunun nedeni eski sitelerin eski taray›c› motoru ile gös- terilmesinin flart olmas›. Bir anda tüm sitelerin yeni motora uygun fle- kilde haz›rlanmas› mümkün de¤il. Bu sistem Compatibility View ad› alt›nda farkl› bir ifllevsellik ile karfl›m›za ç›kmas›. IE8.0 eski sistem için haz›rlanm›fl siteleri alg›lay›p kullan›c›y› uyarabiliyor ve farkl› ta- ray›c› motorlar› aras›nda geçifl taray›c›n›n kapat›l›p tekrar aç›lmas›n› gerektirmiyor. Compatibility View dü¤mesi.
- 86. 78 INTERNET EXPLORER8 “Compatibility View” dü¤mesine basarak eski standartlara göre açt›- ¤›n›z bir web sitesiyle ilgili ayar› IE 8 saklayarak bir dahaki sefere ay- n› siteyi ziyaret etti¤inizde otomatik olarak “Compatibiltiy View” se- çene¤i aktif hale getiriyor. ‹nternet üzerinden aç›lan tüm siteler nor- mal modda çal›fl›rken intranet üzerinden aç›lan tüm siteler ise otoma- tik olarak “Compatilibity View” modunda aç›l›yor. Burada önemli olan bir di¤er nokta da User Agent bilgisi. Özellikle istatistik sistem- leri için ASP.NET taraf›ndan taray›c›n›n sürüm bilgisinin al›nd›¤› du- rumlarda unutmamak gerek ki IE 8.0 “Compatibility View” içerisin- deyse sunucuya User Agent olarak IE 7 bilgisi gönderecektir. Hangi sitelerin nas›l gösterilece¤ine ayr›ca Tools menüsünden “Compatibi- lity View Settings” k›sm›ndan ulaflabilirsiniz. Buradan ister tüm site- lerin IE 7 gibi gösterilmesini veya sadece adresini iletti¤iniz sitelerin IE 7 olarak aç›lmas›n› sa¤layabilirsiniz. Hangi sitelerinde “Compatibility View” modunda aç›laca¤›n› belirleyebiliyorsunuz.
- 87. TASARIMCILAR ‹Ç‹N INTERNETEXPLORER 8 79 Sitemizi Nas›l Ayarlar›z? Tavsiye edilen tabi ki tüm sitenizi gözden geçirerek IE 8’e uygun fle- kilde gerekli düzenlemeleri yapman›z. Fakat bu süreçte h›zl› bir adap- tasyon sa¤lamak için isterseniz sitenizin IE 8 içerisinde otomatik IE 7 motoru ile, yani “Compatibility View” içerisinde aç›lmas›n› da sa¤la- yabilirsiniz. Bunun için iki seçene¤iniz var; E¤er tüm site baz›nda bu ifllemi yapmak istiyorsan›z HTTP Header olarak afla¤›daki kodu kullanabilirsiniz; X-UA-Compatible: IE=EmulateIE7 Sitenizdeki sadece bir sayfan›n bu modda çal›flt›r›lmas›n› istiyorsan›z, bu sefer de Meta Tag’lar›ndan faydalanabilirsiniz; <meta http-equiv=”X-UA-Compatible” content=”IE=Emu- lateIE7” /> IIS 7.0 üzerinde bir site için genel HTTP Header tan›mlamak için afla- ¤›daki kodu Web.Config dosyas›na koyman›z yeterli olacakt›r. <system.webServer> <httpProtocol> <customHeaders> <add name=”X-UA-Compatible” value= ”IE=EmulateIE7” /> </customHeaders> </httpProtocol> </system.webServer> Peki sitenizi ilk baflta IE7 moduna göre çal›flacak flekilde ayarlad›n›z ve “Compatibility View” içerisinde gösterildi. Tüm istemcilerde art›k siteniz bu modda gösterilecek flekilde kaydedildi¤i için IE8.0 ile ilgi- li uyumluluk sorunlar›n›z› halletseniz ve HTTP header bilgisi ile me- ta taglar› kald›rsan›z da herkes hala IE 7.0 modunda sitenizi ziyaret et- meye devam edecektir. Bunu aflman›n yolu ise tüm istemcileri IE 8.0 modunda çal›flmaya zorlamaktan geçiyor. X-UA-Compatible: IE=EmulateIE8 Yukar›daki gördü¤ünüz flekilde ister HTTP Header ayarlay›n ister me- ta taglar kullan›r hiç fark etmez. Art›k siteniz kesinlikle IE8.0 modunda
- 88. 80 INTERNET EXPLORER8 gösterilecek ve istemcilerde kullan›c›lar isteseler de “Compatibility Vi- ew” modunu aktif hale getiremeyecekler. E¤er siteniz daha öncesinde istemcide “Compatibility View” ile gösterilecek siteler listesinde yer al›yorduysa IE 8.0 taraf›ndan otomatik olarak o listeden de silinecektir. Özel CSS Filtreleri CSS kurallar›na ayk›r› olsa da bugüne kadar sadece Internet Explorer içerisinde çal›flan filtrelemeler kulland›ysan›z art›k Internet Explorer 8.0 ile söz konusu filtrelemelerin yaz›m›n› de¤ifltirmeniz gerekecek- tir. Gelin ilk olarak nas›l bir filtrelemeden bahsetti¤imize bakal›m. #seffafDiv { filter: progid:DXImageTransform.Microsoft. Alpha(Opacity=50); } Yukar›daki CSS s›n›f›ndaki gibi çok say›da farkl› filtre sadece Inter- net Explorer içerisinde kullan›labilir flekilde tan›mlanabiliyordu. Bu filtreleme sisteminin yaz›m›ndaki sorun tek sat›rda birden çok üst üs- te iki noktan›n bulunuyor olmas›. CSS kurallar› gere¤i bu flekilde bir yaz›m mümkün de¤il. IE 8.0 ile beraber bu yaz›m flekli afla¤›daki fle- kilde de¤ifltiriliyor. #seffafDiv { -ms-filter: “progid:DXImageTransform.Microsoft. Alpha(Opacity=50)”; } Böylece art›k herhangi bir sorun yaflamadan rahatl›kla bu filtreleri CSS s›n›flar›n›z aras›nda kullanabilirsiniz. Di¤er yandan flu an için hem eski hem yeni sürüm IE taray›c›lar›nda kodlar›n›z çal›flmas› için her iki yaz›m› da beraber kullanmak durumundas›n›z. #seffafDiv { -ms-filter: “progid:DXImageTransform.Microsoft. Alpha(Opacity=50)”; filter: progid:DXImageTransform.Microsoft.Alpha (Opacity=50); opacity: .5; }
- 89. .Son kullanýcýlarýn gözündenIE 8 yenilikleri .Web Tasarýmcýlar için notlar .Web Dilimleri .Görsel Arama Altyapýlarý .Hýzlandýrýcýlar .Yazýlým Geliþtiricilere Araçlar Internet Explorer kendi geçmiþine perde çeken farklýlýklarla dolu yepyeni bir sürüm ile bu sefer hem son kullanýcýlarýn, hem tasarýmcýlarýn hem de yazýlým geliþtiricilerin hayatlarýný deðiþtirecek güçte yenilikler ile karþýmýza çýkýyor. HTML 5 gibi yeni standartlarýn uygulanmasýndan baþlayarak Web Dilimleri, Hýzlandýrýcýlar gibi eklenti altyapýlarýna kadar bir çok parlak özelliðin bulunduðu Internet Explorer 8 tüm gücü ve detaylarý ile kitap içerisinde sizi bekliyor. Daron YÖNDEM DEVELOAD Yazýlým kurucusu Daron Yöndem Microsoft tarafýndan 2008 ve 2009 yýllarýnda ASP.NET alanýnda Most Valuable Professional olarak seçilmiþtir. Uluslararasý bir konuþmacý olarak Daron Yöndem ayný zamanda Microsoft Regional Director ünvanýna sahiptir. Türkiye’de iki kitabý olan Daron Yöndem, International .NET Assocation’da Türkiye Baþkanlýðý ve Ortadoðu Afrika bölgesi konuþmacý ofisi baþkanlýðý yapmaktadýr. Kendisine http://daron.yondem.com/tr/ adresinden blogundan ulaþabilirsiniz. KODLAB www.kodlab.com