Azərbaycanda Kredit Bürosunun təşkili

1. Kredit büroları kredit alan fiziki və hüquqi şəxslər (kiçik və orta biznes)
barədə kreditorlardan və digər müxtəlif mənbələrdən kredit məlumatlarının
toplanılmasını və emalını həyata keçirirlər. Bu məlumatlar ətraflı kredit
hesabatları şəklində istənilən fiziki və ya hüquqi şəxsin (kiçik və orta biznes)
kredit ödəmələrini (kredit tarixçəsi) hansı tərzdə ödəməsi barədə məlumat
əldə etməyə imkan verir.
Kredit hesabatların əldə edilməsi qarşılıqıqlı mübadilə prinsipi əsasındadır:
kredit bürolarını kredit məlumatları ilə təchiz edən kreditorlar kredit
hesabatlarını əldə edə bilər.

2.  Borcgötürənlər haqqında müvafiq məlumat mənbələrinə (MKR)
məhdud cıxış imkanı (yalnız banklar və MMT)
 Məlumatların məhdud mənbələrdən toplanılması (yalnız banklardan)
 Vaxtı keçmiş kreditlərin həcminin artması
 Əhalinin əksər hissəsində maliyyə vəsaitlərinə çıxış imkanının
olmaması

3. Kredit bürolarının fəaliyyəti aşağıdakı məqsədlərin nail olunmasına
zəmin yaradır:
 Maliyyə infrastrukturunun möhkəmlənməsi
 Krediti ödəmə bacarığının və risklərin düzgün və obyektiv
qiymətləndirilməsi
 Əməliyyat xərclərinin azalması
 Etibarlı borcgötürənlərə daha əlverişli şərtlərlə kredit
 Kredit portfelinin keyfiyyətinin artırılması
 Maliyyə vəsaitlərinə çıxış imkanlarının artırılması
 Kredit bazarının artması
 Əhalinin həyat səviyyəsinin yüksəlməsi

4. Azərbaycanda banklar və digər kredit təşkilatları tərəfindən verilən kreditlərin
ümumi məbləği 2009-cu ildə 8407,5 mln. manat təşkil etmişdir ki, buda
hesabat müddətində ÜDM-nin (34,6 mlrd. manat) 24.29 %-ni təşkil etmişdir.
Mərkəzi Bankın məlumatına görə, hal-hazırda Azərbaycanda vaxtı keçmiş
kreditlərin həcmi 423,7 mln. manat təşkil edir və cəmi kredit qoyuluşlarının
4.82 %-ni təşkil edir.
Dünya Bankının məlumatına görə, 2008-ci ildə İƏİT-na daxil olan ölkələrin milli
iqtisadiyyata bank sektoru tərəfindən kredit qoyuluşları ÜDM-dən ortalama
192.3 % təşkil etmişdir. Şərqi Asiya və Sakit okean regionunda yerləşən
ölkələrdə isə bu göstərici ortalama 116.4 % təşkil etmişdir.

5. Hal-hazırda Azərbaycanda kredit məlumatı mübadiləsi 2005-ci ildə Mərkəzi Bankın nəzdində yaranmış MKR
(Mərkəzləşdirilmiş Kredit Reyestri) vasitəsi ilə həyata keçirilir.
Qeydlər:
 MKR-də məbləğindən asılı olmayaraq bütün kreditlər haqqında məlumatlar toplanılır
 Bu məlumatlardan yalnız banklar və haqqında məlumat toplanmış borcalanlar istifadə edə bilir
 MKR-ə banklar və borcalanlar tərəfindən edilən hər bir sorğunun qiyməti müvafiq olararaq 2.00 və
1.20 AZN təşkil edir
Sorğuların sayı Borcalanları sayı
80,000 800,000 760,616
74,393
704,275
700,000
70,000
600,000
60,000
500,000 462,120
50,000
400,000
40,000
32,652
300,000
30,000
188,042
200,000
20,000
12,966 13,160 76,382
100,000 38,245
10,000 5,302
319 -
- 2005 '06 '07 '08 '09 '10 (I rüb)
2005 '06 '07 '08 '09 '10 (I rüb)

7. İƏİT-na daxil olan ölkələrin əksəriyyətində kredit məlumatı daha çox
özəl kredit büroları tərəfindən əhatə edilir.
Dövlət reyestrinin Özəl büronun əhatəsi
Kredit məlumatın dolğunluğu
Ölkə əhatəsi (yetkinlik yaşına (yetkinlik yaşına çatmış
indeksi (0-6)
çatmış şəxslərin faizi) şəxslərin faizi)
Kanada 6 0 100
Çexiya 5 4.9 73.1
Almaniya 6 0.8 98.3
İtaliya 5 12.2 77.5
Yaponiya 6 0 76.2
Koreya Respublikası 6 0 93.8
Portuqaliya 5 81.3 16.4
İspaniya 5 45.3 7.6
İsveç 4 0 100
İsveçrə 5 0 22.5
Böyük Britaniya 6 0 100
ABŞ 6 0 100

8. KB-lar aşağıdakı potensial xidmətləri göstərə bilər:
 Əsas xidmət:
 Kredit hesabatlarının (tarixçələrinin) verilməsi
 Əlavə dəyər xidmətləri:
 Skorinq
 Müraciətlərin emalı
 Kredit portfelinin monitorinqi
 Fırıldağçılıq faktlarının aşkar edilməsi
Potensial müştərilər:
 Banklar və QBKT
 Kredit kardları
 Pərakəndə satış şirkətləri