Asembler. Sztuka programowania

IDZ DO
PRZYK£ADOWY ROZDZIA£

SPIS TRE CI Asembler.
Sztuka programowania
KATALOG KSI¥¯EK
Autor: Randall Hyde
KATALOG ONLINE T³umaczenie: Przemys³aw Szeremiota
ISBN: 83-7361-602-0
ZAMÓW DRUKOWANY KATALOG Tytu³ orygina³u: The Art of Assembly Language
Format: B5, stron: 968

TWÓJ KOSZYK
DODAJ DO KOSZYKA Ksi¹¿ka „Asembler. Sztuka programowania” to podrêcznik programowania w jêzyku
asemblera oparty na jêzyku HLA. Opisuje 32-bitow¹ architekturê procesorów Intel
oraz zasady tworzenia programów w jêzyku HLA. Przedstawia sposoby pisania,
CENNIK I INFORMACJE kompilacji i uruchamiania programów wykorzystuj¹cych ró¿ne, nawet najbardziej
z³o¿one typy danych.
ZAMÓW INFORMACJE • Wprowadzenie do jêzyka HLA
O NOWO CIACH • Sposoby reprezentacji danych
• Organizacja pamiêci i tryby adresowania
ZAMÓW CENNIK • Typy danych
• Podzia³ programu na procedury i modu³y
• Sterowanie wykonaniem programu
CZYTELNIA • Instrukcje arytmetyczne
• Operacje na plikach
FRAGMENTY KSI¥¯EK ONLINE • Operacje bitowe i ³añcuchowe
• Makrodefinicje
• Klasy i obiekty
• Po³¹czenie asemblera z programami w innych jêzykach

Przekonaj siê, jak prosty jest jêzyk asemblera

Wydawnictwo Helion
ul. Chopina 6
44-100 Gliwice
tel. (32)230-98-63
e-mail: helion@helion.pl

Spis treści
Rozdział 1. Wstęp do języka asemblerowego...................................................... 13
1.1. Wprowadzenie........................................................................................................ 13
1.2. Anatomia programu HLA....................................................................................... 13
1.3. Uruchamianie pierwszego programu HLA ............................................................. 16
1.4. Podstawowe deklaracje danych programu HLA..................................................... 17
1.5. Wartości logiczne ................................................................................................... 19
1.6. Wartości znakowe................................................................................................... 20
1.7. Rodzina procesorów 80x86 firmy Intel .................................................................. 21
1.7.1. Podsystem obsługi pamięci........................................................................... 24
1.8. Podstawowe instrukcje maszynowe........................................................................ 26
1.9. Podstawowe struktury sterujące wykonaniem programu HLA............................... 30
1.9.1. Wyra enia logiczne w instrukcjach HLA ..................................................... 31
1.9.2. Instrukcje if..then..elseif..else..endif języka HLA ......................................... 33
1.9.3. Iloczyn, suma i negacja w wyra eniach logicznych...................................... 35
1.9.4. Instrukcja while ............................................................................................ 37
1.9.5. Instrukcja for................................................................................................. 38
1.9.6. Instrukcja repeat............................................................................................ 39
1.9.7. Instrukcje break oraz breakif......................................................................... 40
1.9.8. Instrukcja forever.......................................................................................... 40
1.9.9. Instrukcje try, exception oraz endtry............................................................. 41
1.10. Biblioteka standardowa języka HLA — wprowadzenie ......................................... 44
1.10.1. Stałe predefiniowane w module stdio ........................................................... 46
1.10.2. Standardowe wejście i wyjście programu ..................................................... 46
1.10.3. Procedura stdout.newln................................................................................. 47
1.10.4. Procedury stdout.putiN ................................................................................. 47
1.10.5. Procedury stdout.putiNSize .......................................................................... 48
1.10.6. Procedura stdout.put ..................................................................................... 49
1.10.7. Procedura stdin.getc...................................................................................... 51
1.10.8. Procedury stdin.getiN ................................................................................... 52
1.10.9. Procedury stdin.readLn i stdin.flushInput..................................................... 53
1.10.10. Procedura stdin.get ....................................................................................... 54
1.11. Jeszcze o ochronie wykonania kodu w bloku try..endtry........................................ 55
1.11.1. Zagnie d one bloki try..endtry ..................................................................... 56
1.11.2. Klauzula unprotected bloku try..endtry......................................................... 58
1.11.3. Klauzula anyexception bloku try..endtry ...................................................... 61
1.11.4. Instrukcja try..endtry i rejestry...................................................................... 61
1.12. Język asemblerowy a język HLA ........................................................................... 63
1.13. Źródła informacji dodatkowych.............................................................................. 64

4 Asembler. Sztuka programowania

Rozdział 2. Reprezentacja danych ...................................................................... 65
2.1. Wprowadzenie........................................................................................................ 65
2.2. Systemy liczbowe ................................................................................................... 66
2.2.1. System dziesiętny — przypomnienie............................................................ 66
2.2.2. System dwójkowy......................................................................................... 66
2.2.3. Formaty liczb dwójkowych........................................................................... 68
2.3. System szesnastkowy.............................................................................................. 69
2.4. Organizacja danych ................................................................................................ 72
2.4.1. Bity ............................................................................................................... 72
2.4.2. Półbajty......................................................................................................... 73
2.4.3. Bajty ............................................................................................................. 73
2.4.4. Słowa ............................................................................................................ 75
2.4.5. Podwójne słowa ............................................................................................ 76
2.4.6. Słowa poczwórne i długie............................................................................. 77
2.5. Operacje arytmetyczne na liczbach dwójkowych i szesnastkowych....................... 77
2.6. Jeszcze o liczbach i ich reprezentacji...................................................................... 78
2.7. Operacje logiczne na bitach.................................................................................... 81
2.8. Operacje logiczne na liczbach dwójkowych i ciągach bitów.................................. 84
2.9. Liczby ze znakiem i bez znaku ............................................................................... 86
2.10. Rozszerzanie znakiem, rozszerzanie zerem, skracanie, przycinanie....................... 91
2.11. Przesunięcia i obroty .............................................................................................. 95
2.12. Pola bitowe i dane spakowane................................................................................ 99
2.13. Wprowadzenie do arytmetyki zmiennoprzecinkowej ........................................... 104
2.13.1. Formaty zmiennoprzecinkowe przyjęte przez IEEE ................................... 108
2.13.2. Obsługa liczb zmiennoprzecinkowych w języku HLA ............................... 112
2.14. Reprezentacja liczb BCD ..................................................................................... 115
2.15. Znaki .................................................................................................................... 117
2.15.1. Zestaw znaków ASCII................................................................................ 117
2.15.2. Obsługa znaków ASCII w języku HLA...................................................... 121
2.16. Zestaw znaków Unicode....................................................................................... 125
2.17. Źródła informacji dodatkowych............................................................................ 126
Rozdział 3. Dostęp do pamięci i jej organizacja ................................................ 127
3.1. Wprowadzenie...................................................................................................... 127
3.2. Tryby adresowania procesorów 80x86 ................................................................. 127
3.2.1. Adresowanie przez rejestr........................................................................... 128
3.2.2. 32-bitowe tryby adresowania procesora 80x86........................................... 129
3.3. Organizacja pamięci fazy wykonania ................................................................... 135
3.3.1. Obszar kodu................................................................................................ 137
3.3.2. Obszar zmiennych statycznych................................................................... 139
3.3.3. Obszar niemodyfikowalny .......................................................................... 140
3.3.4. Obszar danych niezainicjalizowanych ........................................................ 141
3.3.5. Atrybut @nostorage.................................................................................... 141
3.3.6. Sekcja deklaracji var ................................................................................... 142
3.3.7. Rozmieszczenie sekcji deklaracji danych w programie HLA ..................... 143
3.4. Przydział pamięci dla zmiennych w programach HLA......................................... 144
3.5. Wyrównanie danych w programach HLA ............................................................ 146
3.6. Wyra enia adresowe............................................................................................. 149
3.7. Koercja typów ...................................................................................................... 151
3.8. Koercja typu rejestru ............................................................................................ 154
3.9. Pamięć obszaru stosu oraz instrukcje push i pop .................................................. 155
3.9.1. Podstawowa postać instrukcji push............................................................. 155
3.9.2. Podstawowa postać instrukcji pop .............................................................. 157
3.9.3. Zachowywanie wartości rejestrów za pomocą instrukcji push i pop .......... 158

Spis treści 5

3.9.4. Stos jako kolejka LIFO ............................................................................... 159
3.9.5. Pozostałe wersje instrukcji obsługi stosu.................................................... 161
3.9.6. Usuwanie danych ze stosu bez ich zdejmowania ........................................ 163
3.9.7. Odwoływanie się do danych na stosie bez ich zdejmowania ...................... 165
3.10. Dynamiczny przydział pamięci — obszar pamięci sterty ..................................... 166
3.11. Instrukcje inc oraz dec.......................................................................................... 171
3.12. Pobieranie adresu obiektu..................................................................................... 171
Rozdział 4. Stałe, zmienne i typy danych.......................................................... 173
4.1. Wprowadzenie...................................................................................................... 173
4.2. Kilka dodatkowych instrukcji: intmul, bound i into ............................................. 174
4.3. Typ tbyte............................................................................................................... 178
4.4. Deklaracje stałych i zmiennych w języku HLA.................................................... 178
4.4.1. Typy stałych ............................................................................................... 182
4.4.2. Literały stałych łańcuchowych i znakowych............................................... 183
4.4.3. Stałe łańcuchowe i napisowe w sekcji const............................................... 185
4.4.4. Wyra enia stałowartościowe....................................................................... 186
4.4.5. Wielokrotne sekcje const i ich kolejność w programach HLA ................... 189
4.4.6. Sekcja val programu HLA .......................................................................... 190
4.4.7. Modyfikowanie obiektów sekcji val w wybranym miejscu
kodu źródłowego programu ....................................................................... 191
4.5. Sekcja type programu HLA .................................................................................. 192
4.6. Typy wyliczeniowe w języku HLA ...................................................................... 193
4.7. Typy wskaźnikowe ............................................................................................... 194
4.7.1. Wskaźniki w języku asemblerowym........................................................... 196
4.7.2. Deklarowanie wskaźników w programach HLA ........................................ 197
4.7.3. Stałe wskaźnikowe i wyra enia stałych wskaźnikowych............................ 197
4.7.4. Zmienne wskaźnikowe a dynamiczny przydział pamięci ........................... 199
4.7.5. Typowe błędy stosowania wskaźników ...................................................... 200
4.8. Moduł chars.hhf biblioteki standardowej HLA .................................................... 205
4.9. Zło one typy danych ............................................................................................ 207
4.10. Łańcuchy znaków................................................................................................. 208
4.11. Łańcuchy w języku HLA...................................................................................... 210
4.12. Odwołania do poszczególnych znaków łańcucha ................................................. 217
4.13. Moduł strings biblioteki standardowej HLA i procedury manipulacji łańcuchami...219
4.14. Konwersje wewnątrzpamięciowe ......................................................................... 231
4.15. Zbiory znaków...................................................................................................... 232
4.16. Implementacja zbiorów znaków w języku HLA................................................... 233
4.17. Literały, stałe i wyra enia zbiorów znaków w języku HLA ................................. 235
4.18. Operator in w wyra eniach logicznych
wysokopoziomowego rozszerzenia języka HLA.................................................. 237
4.19. Obsługa zbiorów znaków w bibliotece standardowej HLA.................................. 237
4.20. Wykorzystywanie zbiorów znaków w programach HLA ..................................... 241
4.21. Tablice.................................................................................................................. 243
4.22. Deklarowanie tablic w programach HLA ............................................................. 244
4.23. Literały tablicowe................................................................................................. 245
4.24. Odwołania do elementów tablicy jednowymiarowej ............................................ 246
4.24.1. Porządkowanie tablicy wartości ................................................................. 248
4.25. Tablice wielowymiarowe ..................................................................................... 250
4.25.1. Wierszowy układ elementów tablicy .......................................................... 251
4.25.2. Kolumnowy układ elementów tablicy ........................................................ 255
4.26. Przydział pamięci dla tablic wielowymiarowych ................................................. 256
4.27. Odwołania do elementów tablic wielowymiarowych w języku asemblerowym... 258


4.28. Du e tablice i MASM (tylko dla programistów systemu Windows) .................... 259
4.29. Rekordy (struktury) .............................................................................................. 260
4.30. Stałe rekordowe.................................................................................................... 263
4.31. Tablice rekordów.................................................................................................. 264
4.32. Wykorzystanie tablic i rekordów w roli pól rekordów ......................................... 265
4.33. Ingerowanie w przesunięcia pól rekordów ........................................................... 269
4.34. Wyrównanie pól w ramach rekordu...................................................................... 270
4.35. Wskaźniki na rekordy........................................................................................... 271
4.36. Unie ...................................................................................................................... 273
4.37. Unie anonimowe................................................................................................... 275
4.38. Typy wariantowe .................................................................................................. 276
4.39. Stałe unii............................................................................................................... 277
4.40. Przestrzenie nazw ................................................................................................. 278
4.41. Tablice dynamiczne w języku asemblerowym ..................................................... 281
4.42. Obsługa tablic w bibliotece standardowej języka HLA ........................................ 284
Rozdział 5. Procedury i moduły ........................................................................ 289
5.1. Wprowadzenie...................................................................................................... 289
5.2. Procedury.............................................................................................................. 289
5.3. Zachowywanie stanu systemu .............................................................................. 292
5.4. Przedwczesny powrót z procedury ....................................................................... 296
5.5. Zmienne lokalne ................................................................................................... 297
5.6. Symbole lokalne i globalne obiektów innych ni zmienne................................... 303
5.7. Parametry.............................................................................................................. 304
5.7.1. Przekazywanie przez wartość ..................................................................... 305
5.7.2. Przekazywanie przez adres ......................................................................... 308
5.8. Funkcje i wartości funkcji .................................................................................... 311
5.8.1. Zwracanie wartości funkcji......................................................................... 312
5.8.2. Zło enie instrukcji języka HLA .................................................................. 313
5.8.3. Atrybut @returns procedur języka HLA..................................................... 316
5.9. Rekurencja............................................................................................................ 318
5.10. Deklaracje zapowiadające .................................................................................... 322
5.11. Procedury w ujęciu niskopoziomowym — instrukcja call.................................... 323
5.12. Rola stosu w procedurach..................................................................................... 325
5.13. Rekordy aktywacji................................................................................................ 328
5.14. Standardowa sekwencja wejścia do procedury ..................................................... 331
5.15. Standardowa sekwencja wyjścia z procedury....................................................... 333
5.16. Niskopoziomowa implementacja zmiennych automatycznych ............................ 334
5.17. Niskopoziomowa implementacja parametrów procedury..................................... 336
5.17.1. Przekazywanie argumentów w rejestrach ................................................... 337
5.17.2. Przekazywanie argumentów w kodzie programu........................................ 340
5.17.3. Przekazywanie argumentów przez stos....................................................... 342
5.18. Wskaźniki na procedury ....................................................................................... 365
5.19. Parametry typu procedurowego............................................................................ 368
5.20. Nietypowane parametry wskaźnikowe ................................................................. 370
5.21. Zarządzanie du ymi projektami programistycznymi............................................ 371
5.22. Dyrektywa #include ............................................................................................. 372
5.23. Unikanie wielokrotnego włączania do kodu tego samego pliku........................... 374
5.24. Moduły a atrybut @external................................................................................. 375
5.24.1. Działanie atrybutu @external ..................................................................... 380
5.24.2. Pliki nagłówkowe w programach HLA....................................................... 382
5.25. Jeszcze o problemie zaśmiecania przestrzeni nazw .............................................. 384

Spis treści 7

Rozdział 6. Arytmetyka.................................................................................... 389
6.1. Wprowadzenie...................................................................................................... 389
6.2. Zestaw instrukcji arytmetycznych procesora 80x86 ............................................. 389
6.2.1. Instrukcje mul i imul................................................................................... 389
6.2.2. Instrukcje div i idiv..................................................................................... 393
6.2.3. Instrukcja cmp ............................................................................................ 396
6.2.4. Instrukcje setXX ......................................................................................... 401
6.2.5. Instrukcja test.............................................................................................. 403
6.3. Wyra enia arytmetyczne ...................................................................................... 404
6.3.1. Proste przypisania ....................................................................................... 405
6.3.2. Proste wyra enia ......................................................................................... 406
6.3.3. Wyra enia zło one...................................................................................... 408
6.3.4. Operatory przemienne................................................................................. 413
6.4. Wyra enia logiczne .............................................................................................. 414
6.5. Idiomy maszynowe a idiomy arytmetyczne.......................................................... 417
6.5.1. Mno enie bez stosowania instrukcji mul, imul i intmul.............................. 417
6.5.2. Dzielenie bez stosowania instrukcji div i idiv............................................. 419
6.5.3. Zliczanie modulo n za pośrednictwem instrukcji and ................................. 420
6.5.4. Nieostro ne korzystanie z idiomów maszynowych .................................... 420
6.6. Arytmetyka zmiennoprzecinkowa ........................................................................ 421
6.6.1. Rejestry jednostki zmiennoprzecinkowej.................................................... 421
6.6.2. Typy danych jednostki zmiennoprzecinkowej ............................................ 429
6.6.3. Zestaw instrukcji jednostki zmiennoprzecinkowej ..................................... 430
6.6.4. Instrukcje przemieszczania danych............................................................. 431
6.6.5. Instrukcje konwersji.................................................................................... 433
6.6.6. Instrukcje arytmetyczne .............................................................................. 436
6.6.7. Instrukcje porównań ................................................................................... 442
6.6.8. Instrukcje ładowania stałych na stos koprocesora....................................... 445
6.6.9. Instrukcje funkcji przestępnych .................................................................. 445
6.6.10. Pozostałe instrukcje jednostki zmiennoprzecinkowej ................................. 447
6.6.11. Instrukcje operacji całkowitoliczbowych.................................................... 449
6.7. Tłumaczenie wyra eń arytmetycznych na kod maszynowy
jednostki zmiennoprzecinkowej........................................................................... 449
6.7.1. Konwersja notacji wrostkowej do odwrotnej notacji polskiej..................... 451
6.7.2. Konwersja odwrotnej notacji polskiej do kodu języka asemblerowego...... 453
6.8. Obsługa arytmetyki zmiennoprzecinkowej w bibliotece standardowej języka HLA.....455
6.8.1. Funkcje stdin.getf i fileio.getf ..................................................................... 455
6.8.2. Funkcje trygonometryczne modułu math.................................................... 455
6.8.3. Funkcje wykładnicze i logarytmiczne modułu math................................... 456
6.9. Podsumowanie...................................................................................................... 458
Rozdział 7. Niskopoziomowe struktury sterujące wykonaniem programu............ 459
7.1. Wprowadzenie...................................................................................................... 459
7.2. Struktury sterujące niskiego poziomu................................................................... 460
7.3. Etykiety instrukcji................................................................................................. 460
7.4. Bezwarunkowy skok do instrukcji (instrukcja jmp) ............................................. 462
7.5. Instrukcje skoku warunkowego ............................................................................ 465
7.6. Struktury sterujące „średniego” poziomu — jt i jf................................................ 468
7.7. Implementacja popularnych struktur sterujących w języku asemblerowym ......... 469
7.8. Wstęp do podejmowania decyzji .......................................................................... 469
7.8.1. Instrukcje if..then..else................................................................................ 471
7.8.2. Tłumaczenie instrukcji if języka HLA na język asemblerowy.................... 475
7.8.3. Obliczanie wartości zło onych wyra eń logicznych
— metoda pełnego szacowania wartości wyra enia................................... 480


7.8.4. Skrócone szacowanie wyra eń logicznych ................................................. 481
7.8.5. Wady i zalety metod szacowania wartości wyra eń logicznych ................. 483
7.8.6. Efektywna implementacja instrukcji if w języku asemblerowym ............... 485
7.8.7. Instrukcje wyboru ....................................................................................... 490
7.9. Skoki pośrednie a automaty stanów...................................................................... 500
7.10. Kod spaghetti........................................................................................................ 503
7.11. Pętle...................................................................................................................... 504
7.11.1. Pętle while .................................................................................................. 505
7.11.2. Pętle repeat..until ........................................................................................ 506
7.11.3. Pętle nieskończone ..................................................................................... 508
7.11.4. Pętle for ...................................................................................................... 508
7.11.5. Instrukcje break i continue.......................................................................... 509
7.11.6. Pętle a rejestry ............................................................................................ 513
7.12. Optymalizacja kodu.............................................................................................. 514
7.12.1. Obliczanie warunku zakończenia pętli na końcu pętli ................................ 515
7.12.2. Zliczanie licznika pętli wstecz .................................................................... 517
7.12.3. Wstępne obliczanie niezmienników pętli.................................................... 518
7.12.4. Rozciąganie pętli ........................................................................................ 519
7.12.5. Zmienne indukcyjne ................................................................................... 521
7.13. Mieszane struktury sterujące w języku HLA........................................................ 522
Rozdział 8. Pliki .............................................................................................. 525
8.1. Wprowadzenie...................................................................................................... 525
8.2. Organizacja plików............................................................................................... 525
8.2.1. Pliki jako listy rekordów............................................................................. 526
8.2.2. Pliki tekstowe a pliki binarne...................................................................... 528
8.3. Pliki sekwencyjne ................................................................................................. 530
8.4. Pliki dostępu swobodnego .................................................................................... 538
8.5. Indeksowany sekwencyjny dostęp do pliku (ISAM) ............................................ 543
8.6. Przycinanie pliku .................................................................................................. 546
Rozdział 9. Zaawansowane obliczenia w języku asemblerowym......................... 549
9.1. Wprowadzenie...................................................................................................... 549
9.2. Operacje o zwielokrotnionej precyzji ................................................................... 550
9.2.1. Obsługa operacji zwielokrotnionej precyzji
w bibliotece standardowej języka HLA...................................................... 550
9.2.2. Dodawanie liczb zwielokrotnionej precyzji ................................................ 553
9.2.3. Odejmowanie liczb zwielokrotnionej precyzji............................................ 556
9.2.4. Porównanie wartości o zwielokrotnionej precyzji ...................................... 558
9.2.5. Mno enie operandów zwielokrotnionej precyzji ........................................ 562
9.2.6. Dzielenie wartości zwielokrotnionej precyzji ............................................. 565
9.2.7. Negacja operandów zwielokrotnionej precyzji ........................................... 575
9.2.8. Iloczyn logiczny operandów zwielokrotnionej precyzji.............................. 577
9.2.9. Suma logiczna operandów zwielokrotnionej precyzji................................. 577
9.2.10. Suma wyłączająca operandów zwielokrotnionej precyzji........................... 578
9.2.11. Inwersja operandów zwielokrotnionej precyzji .......................................... 578
9.2.12. Przesunięcia bitowe operandów zwielokrotnionej precyzji ........................ 578
9.2.13. Obroty operandów zwielokrotnionej precyzji............................................. 583
9.2.14. Operandy zwielokrotnionej precyzji w operacjach wejścia-wyjścia........... 583
9.3. Manipulowanie operandami ró nych rozmiarów.................................................. 604
9.4. Arytmetyka liczb dziesiętnych.............................................................................. 606
9.4.1. Literały liczb BCD...................................................................................... 608
9.4.2. Instrukcje maszynowe daa i das.................................................................. 608

Spis treści 9

9.4.3. Instrukcje maszynowe aaa, aas, aam i aad .................................................. 610
9.4.4. Koprocesor a arytmetyka spakowanych liczb dziesiętnych ........................ 612
9.5. Obliczenia w tabelach........................................................................................... 615
9.5.1. Wyszukiwanie w tabeli wartości funkcji .................................................... 615
9.5.2. Dopasowywanie dziedziny ......................................................................... 620
9.5.3. Generowanie tabel wartości funkcji............................................................ 621
9.5.4. Wydajność odwołań do tabel przeglądowych ............................................. 625
Rozdział 10. Makrodefinicje i język czasu kompilacji .......................................... 627
10.1. Wprowadzenie...................................................................................................... 627
10.2. Język czasu kompilacji — wstęp .......................................................................... 627
10.3. Instrukcje #print i #error....................................................................................... 629
10.4. Stałe i zmienne czasu kompilacji.......................................................................... 631
10.5. Wyra enia i operatory czasu kompilacji............................................................... 632
10.6. Funkcje czasu kompilacji ..................................................................................... 635
10.6.1. Funkcje czasu kompilacji — konwersja typów........................................... 636
10.6.2. Funkcje czasu kompilacji — obliczenia numeryczne ................................. 638
10.6.3. Funkcje czasu kompilacji — klasyfikacja znaków ..................................... 638
10.6.4. Funkcje czasu kompilacji — manipulacje łańcuchami znaków .................. 639
10.6.5. Funkcje czasu kompilacji — dopasowywanie wzorców............................. 639
10.6.6. Odwołania do tablicy symboli .................................................................... 641
10.6.7. Pozostałe funkcje czasu kompilacji ............................................................ 643
10.6.8. Konwersja typu stałych napisowych........................................................... 643
10.7. Kompilacja warunkowa........................................................................................ 645
10.8. Kompilacja wielokrotna (pętle czasu kompilacji)................................................. 650
10.9. Makrodefinicje (procedury czasu kompilacji) ...................................................... 653
10.9.1. Makrodefinicje standardowe....................................................................... 654
10.9.2. Argumenty makrodefinicji.......................................................................... 656
10.9.3. Symbole lokalne makrodefinicji ................................................................. 663
10.9.4. Makrodefinicje jako procedury czasu kompilacji ....................................... 666
10.9.5. Symulowane przecią anie funkcji .............................................................. 667
10.10. Tworzenie programów czasu kompilacji.............................................................. 672
10.10.1. Generowanie tabel wartości funkcji............................................................ 673
10.10.2. Rozciąganie pętli ........................................................................................ 677
10.11. Stosowanie makrodefinicji w osobnych plikach kodu źródłowego ...................... 679
10.12. Źródła informacji dodatkowych ........................................................................... 679
Rozdział 11. Manipulowanie bitami .................................................................... 681
11.1. Wprowadzenie...................................................................................................... 681
11.2. Czym są dane bitowe? .......................................................................................... 681
11.3. Instrukcje manipulujące bitami............................................................................. 683
11.4. Znacznik przeniesienia w roli akumulatora bitów ................................................ 692
11.5. Wstawianie i wyodrębnianie łańcuchów bitów .................................................... 693
11.6. Scalanie zbiorów bitów i rozpraszanie łańcuchów bitowych................................ 696
11.7. Spakowane tablice łańcuchów bitowych .............................................................. 699
11.8. Wyszukiwanie bitów ............................................................................................ 701
11.9. Zliczanie bitów ..................................................................................................... 704
11.10. Odwracanie łańcucha bitów.................................................................................. 707
11.11. Scalanie łańcuchów bitowych .............................................................................. 709
11.12. Wyodrębnianie łańcuchów bitów ......................................................................... 710
11.13. Wyszukiwanie wzorca bitowego .......................................................................... 712
11.14. Moduł bits biblioteki standardowej HLA ............................................................. 713


Rozdział 12. Operacje łańcuchowe..................................................................... 717
12.1. Wprowadzenie...................................................................................................... 717
12.2. Instrukcje łańcuchowe procesorów 80x86............................................................ 717
12.2.1. Sposób działania instrukcji łańcuchowych ................................................. 718
12.2.2. Przedrostki instrukcji łańcuchowych — repX ............................................ 719
12.2.3. Znacznik kierunku ...................................................................................... 719
12.2.4. Instrukcja movs........................................................................................... 721
12.2.5. Instrukcja cmps........................................................................................... 727
12.2.6. Instrukcja scas............................................................................................. 731
12.2.7. Instrukcja stos............................................................................................. 732
12.2.8. Instrukcja lods ............................................................................................ 733
12.2.9. Instrukcje lods i stos w zło onych operacjach łańcuchowych .................... 733
12.3. Wydajność instrukcji łańcuchowych procesorów 80x86 ...................................... 734
Rozdział 13. Instrukcje MMX............................................................................. 737
13.1. Wprowadzenie...................................................................................................... 737
13.2. Sprawdzanie obecności rozszerzenia MMX......................................................... 738
13.3. Środowisko programowania MMX ...................................................................... 739
13.3.1. Rejestry MMX............................................................................................ 739
13.3.2. Typy danych MMX .................................................................................... 741
13.4. Przeznaczenie instrukcji zestawu MMX............................................................... 742
13.5. Arytmetyka z nasycaniem a arytmetyka z zawijaniem ......................................... 743
13.6. Operandy instrukcji MMX ................................................................................... 744
13.7. Instrukcje zestawu MMX ..................................................................................... 746
13.7.1. Instrukcje transferu danych......................................................................... 747
13.7.2. Instrukcje konwersji.................................................................................... 747
13.7.3. Arytmetyka operandów spakowanych ........................................................ 752
13.7.4. Instrukcje logiczne...................................................................................... 755
13.7.5. Instrukcje porównań ................................................................................... 756
13.7.6. Instrukcje przesunięć bitowych................................................................... 760
13.7.7. Instrukcja emms.......................................................................................... 762
13.8. Model programowania MMX............................................................................... 763
Rozdział 14. Klasy i obiekty............................................................................... 775
14.1. Wprowadzenie...................................................................................................... 775
14.2. Wstęp do programowania obiektowego................................................................ 775
14.3. Klasy w języku HLA ............................................................................................ 779
14.4. Obiekty ................................................................................................................. 782
14.5. Dziedziczenie ....................................................................................................... 784
14.6. Przesłanianie......................................................................................................... 785
14.7. Metody wirtualne a procedury statyczne .............................................................. 786
14.8. Implementacje metod i procedur klas ................................................................... 788
14.9. Implementacja obiektu ......................................................................................... 793
14.9.1. Tabela metod wirtualnych .......................................................................... 796
14.9.2. Reprezentacja w pamięci obiektu klasy pochodnej..................................... 798
14.10. Konstruktory i inicjalizacja obiektów................................................................... 802
14.10.1. Konstruktor a dynamiczny przydział obiektu ............................................. 804
14.10.2. Konstruktory a dziedziczenie...................................................................... 806
14.10.3. Parametry konstruktorów i przecią anie procedur klas .............................. 810
14.11. Destruktory........................................................................................................... 811
14.12. Łańcuchy _initialize_ oraz _finalize_ w języku HLA .......................................... 812
14.13. Metody abstrakcyjne ............................................................................................ 818

Spis treści 11

14.14. Informacja o typie czasu wykonania (RTTI) ........................................................ 822
14.15. Wywołania metod klasy bazowej ......................................................................... 824
Rozdział 15. Na styku asemblera i innych języków programowania...................... 827
15.1. Wprowadzenie...................................................................................................... 827
15.2. Łączenie kodu HLA i kodu asemblera MASM bądź Gas ..................................... 827
15.2.1. Kod asemblera MASM (Gas) rozwijany w kodzie języka HLA................. 828
15.2.2. Konsolidacja modułów MASM (Gas) z modułami HLA............................ 832
15.3. Moduły HLA a programy języka Delphi (Kylix) ................................................. 837
15.3.1. Konsolidacja modułów HLA z programami języka Delphi (Kylix) ........... 838
15.3.2. Zachowywanie wartości rejestrów.............................................................. 842
15.3.3. Wartości zwracane funkcji.......................................................................... 843
15.3.4. Konwencje wywołań .................................................................................. 849
15.3.5. Przekazywanie argumentów przez wartość i adres,
parametry niemodyfikowalne i wyjściowe ................................................. 854
15.3.6. Skalarne typy danych w językach HLA i Delphi (Kylix) ........................... 856
15.3.7. Przekazywanie łańcuchów znaków z Delphi do procedury HLA ............... 858
15.3.8. Przekazywanie rekordów z programu w języku Delphi do kodu HLA....... 862
15.3.9. Przekazywanie zbiorów z programu w języku Delphi do kodu HLA ......... 866
15.3.10. Przekazywanie tablic z programu w języku Delphi do kodu HLA ............. 867
15.3.11. Odwołania do obiektów programu pisanego w Delphi w kodzie HLA....... 867
15.4. Moduły HLA a programy języków C i C++ ......................................................... 870
15.4.1. Konsolidacja modułów języka HLA z programami języków C i C++........ 872
15.4.2. Zachowywanie wartości rejestrów.............................................................. 875
15.4.3. Wartości funkcji ......................................................................................... 876
15.4.4. Konwencje wywołań .................................................................................. 876
15.4.5. Tryby przekazywania argumentów ............................................................. 880
15.4.6. Odwzorowanie typów skalarnych
pomiędzy językiem C (C++) a językiem HLA ........................................... 881
15.4.7. Przekazywanie łańcuchów znaków
pomiędzy programem w języku C (C++) a modułem HLA........................ 883
15.4.8. Przekazywanie rekordów
15.4.9. Przekazywanie tablic
Dodatek A Tabela kodów ASCII....................................................................... 887
Dodatek B Instrukcje procesorów 80x86......................................................... 891
Skorowidz...................................................................................... 927

1.9. Podstawowe struktury sterujące
wykonaniem programu HLA
Instrukcje OQX, CFF oraz UWD, choć niezwykle u yteczne, nie wystarczają do napisania
sensownych programów. Aby takie programy mogły powstać, podstawowe instrukcje
muszą zostać uzupełnione o podstawowy zbiór struktur sterujących wykonaniem kodu
umo liwiających tworzenie pętli i podejmowanie decyzji w programie. Język HLA
przewiduje szereg wysokopoziomowych struktur sterujących wykonaniem charaktery-
stycznych dla języków wy szego ni asembler poziomu. Programista HLA ma więc do
dyspozycji konstrukcje KHVJGPGNUGKHGNUGGPFKH, YJKNGGPFYJKNG, TGRGCV
WPVKN i tak dalej. Dopiero znajomość i umiejętność wykorzystywania owych konstrukcji
pozwala na stworzenie prawdziwego programu.

Przed zagłębieniem się w cechach struktur sterujących nale ałoby podkreślić, e nie mają
one odpowiedników w zestawie instrukcji maszynowych procesorów 80x86. Kompi-
lator HLA tłumaczy owe struktury do postaci szeregu prawdziwych instrukcji maszyno-
wych za programistę. Sposób, w jaki to czyni, opisany zostanie w dalszej części ksią ki;
wtedy te Czytelnik nauczy się pisać kod w czystym języku asemblerowym, bez wy-
korzystania wysokopoziomowych cech kompilatora HLA. Na razie jednak, z racji
niewielkiego jeszcze zasobu wiedzy o języku asemblerowym, nieco sztuczne struktury
sterujące HLA będą bardzo pomocne.

Warto przy tym pamiętać, e wysokopoziomowe na pierwszy rzut oka struktury sterujące
nie są w istocie tak wysokopoziomowe. Mają one bowiem jedynie ułatwić rozpoczęcie
pisania programów w języku asemblerowym — w adnym razie nie zastępują asem-
blerowych instrukcji sterujących wykonaniem kodu. Ju wkrótce oka e się więc, e owe
wysokopoziomowe struktury sterujące mają szereg ograniczeń, które w miarę nabie-
rania przez Czytelnika doświadczenia i w miarę komplikowania kolejnych programów
staną się dość ucią liwe. To zresztą efekt zamierzony — po osiągnięciu pewnego poziomu
umiejętności programista sam stwierdzi, e w wielu przypadkach wygoda (i czytelność
programu) wynikająca z zastosowania struktur sterujących HLA nie rekompensuje
utraty efektywności, charakterystycznej dla kodu wykorzystującego wprost instrukcje
maszynowe procesora.

Niniejsze omówienie kierowane jest do tych Czytelników, którzy znają ju przynajmniej
jeden z popularnych języków wysokiego poziomu. Znajomość ta znakomicie uprości
prezentację struktur sterujących wykonaniem programu HLA, pozwalając na pominięcie
opisów sposobów zastosowania owych struktur w typowych zadaniach programistycz-
nych. Czytelnicy potrafiący korzystać ze struktur sterujących wykonaniem programu
w dowolnym z języków wysokiego poziomu nie powinni być zaskoczeni, kiedy odkryją,
e analogiczne struktury wykorzystywane są w programach HLA w sposób dosłownie
identyczny.

Rozdział 1. ♦ Wstęp do języka asemblerowego 31

1.9.1. Wyrażenia logiczne w instrukcjach HLA
Niektóre z instrukcji sterujących wykonaniem programu HLA wymagają określenia
w miejsce operandu wartości logicznej („prawda” bądź „fałsz”); ście ka wykonania pro-
gramu zale y wtedy od wartości wyra enia logicznego. Przykładami struktur wyma-
gających określenia wyra enia logicznego są instrukcje KH, YJKNG oraz TGRGCVWPVKN.
Pierwszą oznaką ograniczeń struktur sterujących wykonaniem programu HLA jest
składnia owych wyra eń. W tym jednym miejscu nawyki wyniesione z języków wyso-
kiego poziomu zwracają się przeciwko programiście asemblera: w języku HLA wyra-
enia logiczne są bardzo ograniczone — nie sposób konstruować tu wyra eń równie
wymyślnych, z jakimi mo e mieć do czynienia programista języka C++.

Wyra enia logiczne w języku HLA mogą przyjąć jedną z następujących postaci1:
PCEPKM
PCEPKM
TGLGUVT
TGLGUVT
OKGPPCNQIKEPC
OKGPPCNQIKEPC
RCOKúèTGLGUVT QRGTCVQTTGNCELK RCOKúèTGLGUVTUVC C
TGLGUVT KP UVC C
ITCPKECFQNPCUVC C
ITCPKECIÎTPC
TGLGUVT PQV KP UVC C
ITCPKECFQNPCUVC C
ITCPKECIÎTPC

Znacznik mo e zostać określony za pośrednictwem jednego z symboli wyliczonych
w tabeli 1.2.

Tabela 1.2. Symbole reprezentujące znaczniki
Symbol Znacznik Znaczenie
E Przeniesienie „Prawda” dla ustawionego (1) znacznika przeniesienia;
„fałsz” dla wyzerowanego (0) znacznika przeniesienia.
PE Brak przeniesienia „Prawda” dla wyzerowanego (0) znacznika przeniesienia;
„fałsz” dla ustawionego (1) znacznika przeniesienia.
Zero „Prawda” dla ustawionego (1) znacznika zera; „fałsz”
dla wyzerowanego (0) znacznika zera.
P Brak zera „Prawda” dla wyzerowanego (0) znacznika zera; „fałsz”
dla ustawionego (1) znacznika zera.
Q Przepełnienie „Prawda” dla ustawionego (1) znacznika przepełnienia;
„fałsz” dla wyzerowanego (0) znacznika przepełnienia.
PQ Brak przepełnienia „Prawda” dla wyzerowanego (0) znacznika przepełnienia;
„fałsz” dla ustawionego (1) znacznika przepełnienia.
U Znak „Prawda” dla ustawionego (1) znacznika znaku; „fałsz”
dla wyzerowanego (0) znacznika znaku.
PU Brak znaku „Prawda” dla wyzerowanego (0) znacznika znaku; „fałsz”
dla ustawionego (1) znacznika znaku.

1
Istnieje jeszcze kilka postaci dodatkowych; zostaną one omówione w dalszych podrozdziałach
i rozdziałach.


Wykorzystanie tych znaczników w wyra eniach logicznych to ju dość zaawansowane
programowanie w asemblerze. Sposób konstruowania wyra eń logicznych anga ujących
znaczniki słowa stanu procesora zaprezentowany zostanie w następnym rozdziale.

W przypadku, kiedy wartość logiczna anga uje operand rejestrowy, operand ten mo e
odnosić się do zarówno do rejestru 8-bitowego, 16-bitowego, jak i 32-bitowego. Wyra-
enie takie przyjmuje wartość „fałsz”, jeśli rejestr zawiera wartość zero. Dla ka dej innej
wartości rejestru wyra enie logiczne przyjmuje wartość „prawda”.

Jeśli w wyra eniu logicznym uwikłana jest zmienna przechowywana w pamięci, jej war-
tość jest sprawdzana, a wyra enie przyjmuje wartość logiczną „prawdy” bądź „fałszu”
w zale ności od tej wartości, według reguł identycznych jak dla rejestrów. Nale y
jednak pamiętać, e w wyra eniu logicznym powinna występować zmienna typu logicz-
nego (DQQNGCP). Uwikłanie w wyra eniu logicznym zmiennej innego typu spowoduje
błąd. W przypadku potrzeby określenia wartości logicznej zmiennej typu innego ni
DQQNGCP nale y skorzystać z wyra eń logicznych ogólnego przeznaczenia, omówio-
nych poni ej.

Najbardziej ogólna postać wyra enia logicznego w języku HLA pozwala na określenie
operatora relacji wraz z dwoma operandami. Listę dozwolonych kombinacji rodzajów
operandów i operatorów relacji zawiera tabela 1.3.

Tabela 1.3. Dozwolone wyra enia logiczne
Operand lewy Operator relacji Operand prawy
Zmienna w pamięci bądź rejestr albo Zmienna w pamięci, rejestr bądź stała
albo

Nie mo na określić obu operandów jako operandów pamięciowych. Lewy operand mo -
na więc uto samić z operandem źródłowym, a operand prawy z operandem docelowym
i stosować kombinacje rodzajów operandów takie jak dla instrukcji CFF czy UWD.

Kolejna analogia operatorów relacji do instrukcji UWD i CFF objawia się w wymogu
identycznego rozmiaru operandów. I tak, oba operandy muszą być albo bajtami, albo
słowami, albo podwójnymi słowami. Jeśli operand prawy jest stałą, jego wartość musi
nadawać się do zapisania w operandzie lewym.

I jeszcze jedno: jeśli lewy operand jest rejestrem, a prawy to stała dodatnia albo inny
rejestr, porównanie odbywa się bez uwzględnienia znaku operandów. Efekty takiego
porównania omówione zostaną w następnym rozdziale; na razie wystarczy zapamiętać,
e nie powinno się porównywać wartości ujemnej przechowywanej w rejestrze z warto-
ścią stałą albo zawartością innego rejestru. Wynik porównania mo e bowiem odbiegać
od oczekiwań programisty.


Operatory KP i PQV KP pozwalają na wykonanie testu zawierania się wartości prze-
chowywanej w rejestrze w określonym zbiorze liczb. Na przykład wyra enie GCZ KP
daje wartość logiczną VTWG, jeśli wartość przechowywana w rejestrze
EAX to wartość z zakresu od 2000 do 2099 (włącznie). Operator PQV KP ma działanie
odwrotne — da wartość logiczną VTWG jedynie wtedy, kiedy zawartość rejestru to
liczba spoza określonego zbioru. Na przykład wyra enie CN PQV KP C będzie
miało wartość VTWG tylko wtedy, kiedy znak przechowywany w rejestrze AL nie będzie
małą literą alfabetu.

Oto kilka przykładów wyra eń logicznych w języku HLA:
E
$QQNAXCT
CN
'5+
'#: '$:
'$:
K
K
CN K
GCZ KP
EJ PQV KP C

1.9.2. Instrukcje if..then..elseif..else..endif języka HLA
Składnia instrukcji warunkowego wykonania kodu KH w wydaniu języka HLA prezen-
towana jest na rysunku 1.10.

Rysunek 1.10. Składnia instrukcji if w języku HLA

Wyra enia występujące w instrukcji KH muszą odpowiadać jednej z postaci wyra eń lo-
gicznych, zaprezentowanych w poprzednim ustępie. Jeśli wyra enie przyjmie wartość lo-
giczną „prawda”, wykonany zostanie kod umieszczony za klauzulą VJGP. W przeciwnym
przypadku sterowanie przekazane zostanie do kodu w ramach klauzuli GNUGKH bądź GNUG.


Poniewa klauzule GNUGKH i GNUG nie są obowiązkowe, instrukcja KH w najprostszej
postaci składa się z wyra enia logicznego i pojedynczej klauzuli VJGP, za którą wystę-
puje instrukcja lub blok instrukcji wykonywanych warunkowo, w zale ności od war-
tości wyra enia logicznego:
KH
GCZ VJGP

UVFQWVRWV
DNCF YCTVQUE 07.. PN

GPFKH

Jeśli w trakcie wykonania programu wyra enie logiczne w instrukcji KH będzie miało
wartość VTWG, wykonany zostanie kod znajdujący się pomiędzy słowami VJGP i GPFKH.
W przypadku kiedy wyra enie logiczne będzie miało wartość HCNUG, kod ów zostanie
pominięty.

Inną powszechnie występującą formą instrukcji KH jest forma z pojedynczą klauzulą
GNUG. Instrukcja taka wygląda następująco:
KH
GCZ VJGP

UVFQWVRWV
DNCF YCTVQEU 07.. YUMCPKMC PN

GNUG

UVFQWVRWV
2QRTCYPC YCTVQUE YUMCPKMC PN

GPFKH

Jeśli wyra enie logiczne przyjmie wartość VTWG, wykonany zostanie kod zawarty między
słowami VJGP a GNUG. W przypadku wartości HCNUG sterowanie przekazane zostanie do
kodu ograniczonego klauzulą GNUG i słowem GPFKH.

Przez osadzanie opcjonalnych klauzul GNUGKH w instrukcji KH mo na rozbudowywać
podejmowanie decyzji o wykonaniu kodu. Na przykład, jeśli rejestr CH zawiera wartość
znakową, mo na na podstawie jego wartości dokonać wyboru spośród dostępnych
opcji menu, konstruując następującą instrukcję KH:
KH
EJ C VJGP

UVFQWVRWV
9[DTCPQ RQ[ELG OGPW C PN

GNUGKH
EJ D VJGP

UVFQWVRWV
9[DTCPQ RQ[ELG OGPW D PN

GNUGKH
EJ E

UVFQWVRWV
9[DTCPQ RQ[ELG OGPW E PN

GNUG

UVFQWVRWV
$NCF Y[DQT QRELK URQC OGPW PN
GPFKH


Choć nie widać tego w powy szym przykładzie, język HLA nie wymaga umieszczania
po sekwencji klauzul GNUGKH klauzuli GNUG. Jednak przy podejmowaniu decyzji o wyko-
naniu jednej z wielu ście ek kodu warto uzupełnić instrukcję KH klauzulą GNUG rozpo-
czynającą ście kę kodu obsługi ewentualnych błędów wyboru. Nawet jeśli pozornie
wykonanie owego kodu wydaje się niemo liwe, to nale y wziąć pod uwagę ewentualny
rozwój aplikacji — w kolejnych wersjach kodu wybór ście ki wykonania mo e mieć
inny przebieg; warto, aby wtedy kod decyzyjny uzupełniony został o obsługę sytuacji
wyjątkowych i niespodziewanych.

1.9.3. Iloczyn, suma i negacja
w wyrażeniach logicznych
Na liście operatorów zaprezentowanej w poprzednich punktach zabrakło bardzo wa nych
operatorów logicznych: operatora iloczynu logicznego (AND), logicznej sumy (OR)
oraz logicznej negacji (NOT). Ich zastosowanie w wyra eniach logicznych omówione
zostanie tutaj — wcześniej omówienie takie nie miałoby racji bytu z uwagi na koniecz-
ność poprzedzenia go omówieniem instrukcji warunkowego wykonania kodu KH. Bez
mo liwości wybiórczego wykonywania kodu trudno zaprezentować realistyczne przy-
kłady zastosowania operatorów logicznych.

W języku HLA operator iloczynu logicznego ma postać znaków . Jest to operator
binarny i jako taki wymaga określenia dwóch operandów; operandy te muszą być po-
prawnymi wyra eniami czasu wykonania. Operator ten zwraca wartość logiczną „prawda”
wtedy, kiedy oba operandy mają wartość „prawda”. Oto przykład:
KH
GCZ EJ C VJGP

OQX
GCZ GDZ
OQX
EJ

GPFKH

Obie instrukcje OQX zostaną wykonane jedynie wtedy, kiedy równocześnie rejestr EAX
będzie miał wartość większą od 0, a rejestr CH będzie zawierał znak „a”. Jeśli który-
kolwiek z tych warunków nie będzie spełniony, obie instrukcje OQX zostaną pominięte.

Warto pamiętać, e operandy operatora mogą być dowolnymi poprawnymi wyra-
eniami logicznymi języka HLA — nie muszą to być wyłącznie operatory relacji. Oto
kilka poprawnych logicznych z operatorem iloczynu logicznego:
CN KP
CN KP C GDZ
DQQN8CT GCZ

W języku HLA wykorzystywana jest metoda skróconego szacowania wartości wyra eń
operandów operatora logicznego . Otó jeśli lewy operand ma wartość „fałsz”, to
operand prawy nie jest ju sprawdzany — wyra enie logiczne natychmiast otrzymuje
wartość „fałsz” (co jest jak najbardziej poprawne, bo operator daje wartość „prawda”
wyłącznie dla dwu operandów o wartości „prawda”). Stąd w ostatnim z zaprezentowanych
wy ej wyra eń najpierw sprawdzona zostanie wartość logiczna zmiennej DQQN8CT; jeśli
będzie to wartość HCNUG, test wartości logicznej rejestru EAX zostanie pominięty.


Nie sposób nie zauwa yć, e wyra enie z operatorem , np. GCZ GDZ GCZ,
jest wyra eniem logicznym (zwraca albo wartość logiczną „prawda”, albo wartość
„fałsz”), więc wyra enie takie mo e występować w roli operandu innego wyra enia
z operatorem logicznym. Stąd poprawność następującego wyra enia:
GCZ GDZ GCZ GEZ

Operator iloczynu logicznego cechuje się łącznością lewostronną, co oznacza, e w kodzie
wygenerowanym przez kompilator HLA ewaluacja (wartościowanie) wyra enia następuje
od strony lewej do prawej. Jeśli rejestr EAX zawiera wartość większą od zera, pozostałe
operandy nie będą sprawdzane. Analogicznie, jeśli EAX jest mniejszy od zera, ale EBX
jest równy EAX, to sprawdzanie logicznej wartości wyra enia GEZ zostanie pominięte —
całe wyra enie od razu otrzyma wartość HCNUG.

Operator sumy logicznej w języku HLA reprezentowany jest znakami ^^. Podobnie, jak
operator iloczynu, operator sumy logicznej wymaga określenia dwóch operandów będą-
cych poprawnymi wyra eniami logicznymi. Operator zwraca przy tym wartość logiczną
„prawda”, jeśli którykolwiek z operandów ma wartość logiczną „prawda”. Równie
podobnie jak w przypadku operatora iloczynu stosowana jest metoda skróconej ewalu-
acji wyra enia — jeśli ju pierwszy operand ma wartość logiczną „prawda”, operator
natychmiast zwraca wartość „prawda”, niezale nie od wartości drugiego operandu. Oto
przykłady zastosowania operatora sumy logicznej:
^^ CN
CN KP C ^^ GDZ
DQQN8CT ^^ GCZ

Podobnie jak operator operator logicznej sumy cechuje się łącznością lewostronną,
więc w wyra eniach z wieloma operatorami ^^ ewaluacja przebiega od strony lewej do
prawej. Na przykład:
GCZ ^^ GDZ GCZ ^^ GEZ

Jeśli powy sze wyra enie zostałoby osadzone w wyra eniu logicznym instrukcji KH, to
kod po klauzuli VJGP zostałby wykonany tylko wtedy, kiedy rejestr EAX miałby wartość
mniejszą od zera lub EBX nie byłby równy EAX bądź rejestr ECX zawierałby wartość
zero. Jeśli ju pierwszy test dałby wartość VTWG, pozostałe warunki nie byłyby spraw-
dzane. Gdyby pierwszy warunek miał wartość HCNUG, ale drugi VTWG, to etap szacowania
wartości logicznej wyra enia GEZ zostałby pominięty. Test zawartości rejestru ECX
nastąpiłby jedynie w obliczu niespełnienie wcześniejszych dwóch wyra eń.

Jeśli w jednym wyra eniu logicznym występują operatory iloczynu i sumy logicznej,
pierwszeństwo przed operatorem sumy ma operator iloczynu. Weźmy następujące wy-
ra enie:
GCZ ^^ GDZ GCZ GEZ

W interpretacji HLA powy szemu wyra eniu równowa ne jest wyra enie następujące:
GCZ ^^
GDZ GCZ GEZ

Jeśli rejestr EAX będzie miał wartość mniejszą od zera, reszta wyra enia nie będzie
sprawdzana — całość wyra enia otrzyma wartość VTWG. Jeśli jednak rejestr EAX będzie


zawierał wartość większą od zera, to aby całość wyra enia otrzymała wartość VTWG,
oba operandy operatora iloczynu musiałyby mieć wartość VTWG.

Podwyra enia wykorzystujące operatory iloczynu i sumy logicznej mo na grupować
wedle własnego uznania, otaczając je nawiasami. Oto przykładowe wyra enie:

GCZ ^^ GDZ GCZ GEZ

Aby to wyra enie otrzymało wartość logiczną „prawda”, rejestr ECX musi zawierać
wartość zero oraz albo wartość EAX musi być mniejsza od zera, albo rejestr EBX musi
zawierać wartość ró ną od rejestru EAX. Szacowanie wyra enia przebiega więc od-
miennie ni w wersji bez nawiasów.

Operator negacji logicznej ma w języku HLA postać znaku wykrzyknika ( ). Operan-
dami operatora negacji mogą być jednak wyłącznie rejestry i zmienne w pamięci (np.
GCZ ) — operator negacji nie mo e być bezpośrednio aplikowany do zło onych
wyra eń logicznych. Aby wykonać logiczną negację wyra enia logicznego, nale y to
wyra enie ująć w nawiasy i cały nawias opatrzyć przedrostkiem w postaci wykrzyknika:

GCZ

Powy sze wyra enie otrzymuje wartość VTWG wtedy, kiedy rejestr EAX ma wartość
mniejszą od zera.

Operator logicznej negacji jest szczególnie u yteczny w odniesieniu do wyra eń zło-
onych anga ujących operatory logicznej sumy i logicznego iloczynu. W prostych wyra-
eniach, jak powy sze, lepiej jest zazwyczaj bezpośrednio określić stan logiczny wyra-
enia ni dodatkowo komplikować go operatorem negacji.

W języku HLA programista mo e te korzystać z operatorów bitowych ^ i , ale te ró nią
się znacząco od operatorów logicznych ^^ oraz . Szczegółowe omówienie operatorów
bitowych i innych operatorów języka HLA znajduje się w dokumentacji kompilatora.

1.9.4. Instrukcja while
Składnię instrukcji YJKNG ilustruje rysunek 1.11.

Rysunek 1.11.
Składnia instrukcji
while języka HLA

Wykonanie instrukcji YJKNG przebiega następująco: najpierw szacowana jest wartość
logiczna wyra enia warunku pętli. Jeśli ma ono wartość „fałsz”, sterowanie natych-
miast przekazywane jest do kodu znajdującego się za klauzulą GPFYJKNG. W przypadku


wartości „prawda” wyra enia warunku, procesor przystępuje do wykonania ciała pętli.
Po wykonaniu wszystkich instrukcji ciała pętli następuje ponowne oszacowanie wartości
logicznej wyra enia warunkowego. Cała procedura powtarzana jest a do momentu,
w którym wyra enie warunkowe pętli przyjmie wartość logiczną „fałsz”.

W pętli YJKNG sprawdzenie wartości warunku wykonania pętli następuje podobnie jak
w językach wysokiego poziomu, czyli przed wykonaniem pierwszej instrukcji ciała
pętli. Z tego względu istnieje prawdopodobieństwo, e instrukcje ciała pętli nie zostaną
wykonane ani razu, jeśli wyra enie warunku będzie od początku miało wartość HCNUG.
Poza tym warto pamiętać, e przynajmniej jedna z instrukcji ciała pętli powinna mody-
fikować wartość wyra enia logicznego — w przeciwnym przypadku będziemy mieli
do czynienia z pętlą nieskończoną.

Oto przykład pętli YJKNG w języku HLA:
OQX
K
YJKNG
K FQ

UVFQWVRWV
K K PN
CFF
K

GPFYJKNG

1.9.5. Instrukcja for
W języku HLA pętla for przybiera następującą postać:
HQT
Y[TC GPKGKPKELCNKWLæEG YCTWPGM KPUVTWMELCNKEPKMC FQ

EKC QRúVNK

GPFHQT

Instrukcja pętli HQT odpowiada następującej pętli YJKNG:
Y[TC GPKGKPKELCNKWLæEG
YJKNG
YCTWPGM FQ

EKC QRúVNK
KPUVTWMELCNKEPKMC

GPFYJKNG

Wyra enie inicjalizujące mo e być dowolną, pojedynczą instrukcją maszynową. Instruk-
cja ta zwykle inicjalizuje rejestr albo zmienną przechowywaną w pamięci, której wartość
decyduje o kontynuowaniu pętli (tzw. licznik pętli). Warunek to wyra enie logiczne
języka HLA w formacie takim jak dla instrukcji YJKNG. Wartość tego wyra enia decy-
duje o podjęciu kolejnej iteracji pętli i zwykle anga uje licznik pętli. Instrukcja licz-
nika to typowo instrukcja zwiększająca licznik pętli; odpowiednikiem tej instrukcji
jest instrukcja w pętli YJKNG, której wykonanie zmienia wartość logiczną warunku
wykonania pętli. Zwykle instrukcją tą jest instrukcja języka HLA, na przykład CFF.


Oto przykład ilustrujący równowa ność pętli HQT i YJKNG:
HQT
OQX
K K CFF
K FQ

UVFQWVRWV
K K PN

GPFHQT

// Analogiczna pętla for:
OQX
K
YJKNG
K FQ

UVFQWVRWV
K K PN
CFF
K

GPFYJKNG

1.9.6. Instrukcja repeat
Instrukcja TGRGCVWPVKN języka HLA wykorzystuje składnię prezentowaną na rysunku
1.12. Programiści języków C, C++ oraz Java powinni od razu zauwa yć, e instrukcja
ta jest odpowiednikiem dostępnej w tych językach instrukcji FQYJKNG.

Rysunek 1.12.
repeat..until
języka HLA

Test warunku zatrzymania pętli TGRGCVWPVKN odbywa się po zakończeniu wykony-
wania ciała pętli. Z tego względu instrukcja (bądź blok instrukcji) ciała pętli zostanie
wykonana przynajmniej raz, niezale nie od wartości początkowej wyra enia warunku
zatrzymania pętli. Warunek ten jest badany po raz pierwszy dopiero po zakończeniu
pierwszej iteracji; jeśli wyra enie ma wartość HCNUG, pętla jest powtarzana2. Jeśli wa-
runek otrzyma wartość VTWG, pętla jest zatrzymywana i sterowanie przekazywane jest
do instrukcji znajdujących się za klauzulą WPVKN.

Oto prosty przykład wykorzystania pętli TGRGCVWPVKN:
OQX
GEZ
TGRGCV

UVFQWVRWV
GEZ GEZ PN
UWD
GEZ

WPVKN
GEZ

2
Znaczenie warunku jest więc w języku HLA odwrotne ni warunku w analogicznej konstrukcji
FQYJKNG znanej z języków C, C++ i Java.


Jeśli instrukcje ciała pętli mają być wykonane przynajmniej raz, niezale nie od warto-
ści wyra enia warunku pętli, wtedy w miejsce pętli YJKNG lepiej zastosować pętlę TG
RGCVWPVKN — konstrukcja taka będzie efektywniejsza.

1.9.7. Instrukcje break oraz breakif
Instrukcje DTGCM i DTGCMKH słu ą do przedwczesnego przekazywania sterowania poza
pętlę. Składnię obu instrukcji ilustruje rysunek 1.13.

Rysunek 1.13.
break oraz breakif
języka HLA

Instrukcja DTGCM powoduje bezwarunkowe przerwanie wykonywania pętli; instrukcja
DTGCMKH uzale nia przekazanie sterowania poza pętlę od spełnienia warunku będącego
wyra eniem logicznym. Wyjście z pętli następuje wtedy wyłącznie w obliczu wartości
VTWG tego wyra enia.

Zastosowanie instrukcji DTGCM oraz DTGCMKH nie pozwala na przekazanie sterowania poza
pętle zagnie d one. W języku HLA słu ą do tego osobne instrukcje, jak DGIKPGPF
oraz GZKV i GZKVKH. Szczegółowe informacje na ten temat zawiera dokumentacja języka
HLA. Dalej, język HLA udostępnia instrukcje EQPVKPWG oraz EQPVKPWGKH pozwalające
na przystąpienie do kolejnej iteracji pętli z pominięciem niewykonanych jeszcze instrukcji
ciała pętli. Po szczegóły odsyłam Czytelników do stosownej dokumentacji.

1.9.8. Instrukcja forever
Składnię konstrukcji HQTGXGTGPFHQT prezentuje rysunek 1.14.

Rysunek 1.14.
forever języka HLA

Instrukcja HQTGXGT tworzy pętlę nieskończoną. Wewnątrz takiej pętli mo na jednak
umieścić instrukcje DTGCM bądź DTGCMKH celem przerwania pętli w wybranym momencie.
To chyba najczęstszy układ pętli HQTGXGT. Ilustruje go następujący przykład:
HQTGXGT

UVFQWVRWV
9RTQYCF NKEDG ECNMQYKVC
OPKGLUC QF
UVFKPIGV
K
DTGCMKH
K
UVFQWVRWV
9RTQYCFQPC YCTVQUE OKCNC D[E OPKGLUC QF PN

GPFHQT


1.9.9. Instrukcje try, exception oraz endtry
Instrukcje VT[GZEGRVKQPGPFVT[ słu ą do implementacji bardzo przydatnych bloków
obsługi wyjątków. Składnia instrukcji prezentowana jest na rysunku 1.15.

Rysunek 1.15.
obsługi wyjątków

Blok instrukcji VT[GPFVT[ słu y do ochrony wykonania instrukcji. Jeśli wykonanie
instrukcji znajdujących się pomiędzy klauzulą VT[ a pierwszą klauzulą GZEGRVKQP,
tworzących tzw. blok chroniony, przebiegnie bez niespodzianek, sterowanie przeka-
zywane jest do pierwszej instrukcji za klauzulą GPFVT[. Jeśli jednak w czasie wyko-
nywania instrukcji bloku chronionego zdarzy się błąd (wyjątek), wykonanie programu
jest przerywane, a sterowanie przekazywane jest do odpowiedniej klauzuli GZEGRVKQP
(skojarzonej z wyjątkiem, który wystąpił). Ka dy wyjątek ma unikalny identyfikator
w postaci liczby całkowitej. Niektóre z identyfikatorów wyjątków zadeklarowane zostały
w pliku nagłówkowym excepts.hhf biblioteki standardowej języka HLA, ale programi-
sta mo e te definiować własne wyjątki. W momencie sprowokowania wyjątku system
porównuje identyfikator zgłoszonego wyjątku z identyfikatorami określonymi w klauzu-
lach GZEGRVKQP. Jeśli wśród nich znajduje odpowiedni identyfikator, następuje wykonanie
instrukcji określonych w ramach klauzuli GZEGRVKQP. Po zakończeniu wykonywania tych
instrukcji sterowanie przekazywane jest do pierwszej instrukcji za klauzulą GPFVT[.

Jeśli wyjątek zostanie sprowokowany poza blokiem kodu chronionego (tzn. poza ramami
instrukcji VT[GPFVT[) albo jeśli w ramach instrukcji VT[GPFVT[ brak jest klauzuli
skojarzonej ze zgłoszonym wyjątkiem, program jest awaryjnie zatrzymywany. Zatrzy-
maniu towarzyszy wyprowadzenie stosownego komunikatu na wyjście programu.

Instrukcje VT[GPFVT[ mo na na przykład wykorzystać do ochrony programu przed
skutkami wprowadzenia niepoprawnych danych:


TGRGCV

OQX
HCNUG )QQF+PVGIGT // Uwaga: zmienna GoodInteger musi być typu boolean
VT[

UVFQWVRWV
UVFKPIGV
K
OQX
VTWG )QQF+PVGIGT

GZEGRVKQP
GZ%QPXGTUKQP'TTQT

UVFQWVRWV
0KGRQRTCYPC YCTVQUE YRTQYCF LGUEG TC PN

GZEGRVKQP
GZ8CNWG1WV1H4CPIG

UVFQWVRWV
9CTVQUE URQC CMTGUW YRTQYCF LGUEG TC PN

GPFVT[

WPVKN
)QQF+PVGIGT

Zastosowana w powy szym programie pętla TGRGCV pozwala na wykonywanie kodu
ciała pętli tak długo, jak długo u ytkownik podaje niepoprawne wartości. Jeśli z powodu
wprowadzenia niepoprawnej wartości jej przypisanie do zmiennej )QQF+PVGIGT będzie
niemo liwe (na przykład z racji umieszczenia we wprowadzonym niedozwolonych dla
liczb znaków albo wprowadzenia zbyt wielkiej wartości), wykonany zostanie odpo-
wiedni do rodzaju błędu blok instrukcji obsługi wyjątku. Obsługa wyjątków polega tu
na wyświetleniu stosownego komunikatu i przekazaniu sterowania poza instrukcję
VT[GPFVT[. Poniewa z racji wyjątku nie udało się w ramach bloku chronionego ustawić
wartości VTWG dla zmiennej )QQF+PVGIGT, pętla jest wykonywana ponownie. Jeśliby jedna
w ramach bloku chronionego sprowokowany został inny ni obsługiwane wyjątek, pro-
gram zakończyłby działanie po uprzednim wyprowadzeniu komunikatu o błędzie3.

W tabeli 1.4 zebrane zostały wyjątki, zdefiniowane w pliku excepts.hhf w czasie przy-
gotowywania wydania niniejszej ksią ki. Aktualną listę zdefiniowanych w bibliotece
standardowej wyjątków mo na znaleźć, zaglądając do pliku excepts.hhf dołączonego
do posiadanej wersji oprogramowania kompilatora HLA.

Większość z tych wyjątków dotyczy sytuacji, których omawianie w niniejszym rozdziale
byłoby przedwczesne. Zostały umieszczone w tabeli wyłącznie gwoli kompletności
omówienia. Ka dy z wyjątków opisany jest szczegółowo w dokumentacji HLA Reference
Manual dokumentacji biblioteki standardowej języka HLA; ostateczną wykładnią jest
zaś sam kod źródłowy biblioteki standardowej HLA. Najczęściej wykorzystywanymi
wyjątkami są GZ%QPXGTUKQP'TTQT, GZ8CNWG1WV1H4CPIG oraz GZ5VTKPI1XGTHNQY.

Omówienie bloku kodu chronionego podjęte zostanie ponownie nieco później. Czytelnik
powinien kontynuować edukację w zakresie podstawowym, zadowalając się na razie
szczątkowymi informacjami o obsłudze wyjątków.
3
Doświadczony programista zastanawia się zapewne, dlaczego w powy szym kodzie do sterowania
przebiegiem pętli wykorzystywana jest zmienna typu DQQNGCP — przecie mo na by identyczny efekt
osiągnąć, stosując instrukcję DTGCMKH. Zastosowana konstrukcja ma uzasadnienie, które zostanie
przedstawione w dalszej części ksią ki.


Tabela 1.4. Wyjątki zdefiniowane w pliku nagłówkowym excepts.hhf
Identyfikator wyjątku Znaczenie
GZ5VTKPI1XGTHNQY Próba zapisania zbyt długiego łańcucha
GZ5VTKPI+PFGZ'TTQT Próba odwołania do znaku o indeksie spoza łańcucha
GZ8CNWG1WV1H4CPIG Zbyt wielka wartość dla danego typu zmiennej
GZ+NNGICN%JCT Zaanga owanie w operacji znaku spoza dopuszczalnego zakresu
(kod ASCI spoza zakresu od 0 do 127)
GZ%QPXGTUKQP'TTQT Niedozwolone znaki w konwersji łańcucha do wartości numerycznej
GZ$CF(KNG*CPFNGT Odwołanie do pliku za pośrednictwem niepoprawnego uchwytu pliku
GZ(KNG1RGP(CKNWTG Niemo ność otwarcia pliku (np. brak pliku o zadanej nazwie)
GZ(KNG%NQUG'TTQT Niemo ność zamknięcia pliku
GZ(KNG9TKVG'TTQT Błąd przy zapisie danych do pliku
GZ(KNG4GCF'TTQT Błąd przy odczycie danych z pliku
GZKUM(WNN'TTQT Próba zapisania danych do pliku przy pełnym dysku
GZ'PF1H(KNG Próba odczytania bajta spoza końca pliku
GZ/GOQT[#NNQECVKQP(CKNWTG Brak pamięci do zaspokojenia ądania alokacji
GZ#VVGORV6QGTGH07.. Próba odwołania do pamięci za pośrednictwem wskaźnika o wartości NULL
GZ%CPPQV(TGG/GOQT[ Błąd przy operacji zwalniania pamięci
GZ9KFVJ6QQ$KI Zły format konwersji wartości liczbowej do łańcucha
GZ6QQ/CP[%OF.P2CTCOU Wiersz wywołania programu zawiera zbyt du ą liczbę argumentów
GZ#TTC[5JCRG8KQNCVKQP Próba operowania na dwóch tablicach o ró nych rozmiarach
GZ#TTC[$QWPFU Próba odwołania do elementu spoza tablicy
GZ+PXCNKFCVG Operacja na niepoprawnej wartości daty
GZ+PXCNKFCVG(QTOCV Błąd konwersji łańcucha do daty (łańcuch zawiera niedozwolone znaki)
GZ6KOG1XGTHNQY Przepełnienie w operacji manipulowania informacją o czasie
GZ#UUGTVKQP(CKNGF Błąd instrukcji asercji
GZ'ZGEWVGF#DUVTCEV Próba wywołania metody klasy abstrakcyjnej
GZ#EEGUU8KQNCVKQP Próba odwołania się do niedozwolonego adresu pamięci
GZ$TGCM2QKPV Program dotarł do punktu zatrzymania (przerwanie 3.)
GZ5KPING5VGR Program wykonywany jest z ustawionym znacznikiem wykonania
krokowego
GZ2TKX+PUVT Próba wykonania instrukcji charakterystycznej dla trybu nadzoru
GZ+NNGICN+PUVT Próba wykonania niedozwolonej instrukcji maszynowe
GZ$QWPF+PUVT Rejestr zawiera wartość spoza zakresu określonego w instrukcji DQWPF
GZ+PVQ+PUVT Wykonanie instrukcji KPVQ przy ustawionym znaczniku przepełnienia
GZKXKFG'TTQT Próba dzielenia przez zero bądź inny błąd dzielenia
GZHGPQTOCN Wyjątek operacji zmiennoprzecinkowej (patrz rozdział poświęcony
obliczeniom arytmetycznym)
GZHKX$[GTQ Wyjątek operacji zmiennoprzecinkowej (patrz rozdział poświęcony


Tabela 1.4. Wyjątki zdefiniowane w pliku nagłówkowym excepts.hhf — ciąg dalszy
Identyfikator wyjątku Znaczenie
GZH+PGZCEV4GUWNV Wyjątek operacji zmiennoprzecinkowej (patrz rozdział poświęcony
GZH+PXCNKF1RGTCVKQP Wyjątek operacji zmiennoprzecinkowej (patrz rozdział poświęcony
GZH1XGTHNQY Wyjątek operacji zmiennoprzecinkowej (patrz rozdział poświęcony
GZH5VCEM%JGEM Wyjątek operacji zmiennoprzecinkowej (patrz rozdział poświęcony
GZH7PFGTHNQY Wyjątek operacji zmiennoprzecinkowej (patrz rozdział poświęcony
GZ+PXCNKF*CPFNG System operacyjny odrzucił niepoprawny uchwyt
GZ5VCEM1XGTHNQY System operacyjny zgłosił przepełnienie stosu

1.10. Biblioteka standardowa
języka HLA — wprowadzenie
Język HLA prezentuje się na tle tradycyjnego języka asemblerowego korzystnie dzięki
dwóm aspektom. Pierwszym jest składnia języka HLA zapo yczająca elementy znane
z języków programowania wysokiego poziomu (jak struktury kontroli wykonania ko-
du czy deklaracje zmiennych). Dostępność tych elementów pozwala na efektywne wyko-
rzystanie umiejętności przeniesionych z programowania wysokopoziomowego i tym
samym znacznie szybszą naukę języka asemblerowego. Drugim elementem stanowią-
cym o przewadze HLA nad tradycyjnym asemblerem jest dostępność biblioteki HLA
Standard Library. Biblioteka standardowa języka HLA zawiera wiele prostych w u yciu
procedur języka asemblerowego realizujących typowe zadania programistyczne — ich
dostępność eliminuje konieczność samodzielnego pisania wszystkich, nawet tych naj-
bardziej typowych, elementów programu. Dostępność biblioteki standardowej znosi jedną
z podstawowych trudności, w obliczu których stają programiści chcący poznać język
asemblerowy — trudność tkwiącą w konieczności samodzielnej implementacji zło onych
niekiedy procedur wejścia-wyjścia, niezbędnych w nawet najprostszych programach.
Brak standaryzowanej biblioteki wywołań powodowałby, e ka dy początkujący progra-
mista poświęcałby mnóstwo czasu na zaimplementowanie tak podstawowych operacji
jak wyprowadzanie napisów. Jej dostępność oznacza więc, e adept języka asemblerowego
mo e skoncentrować się na nauce samego języka, nie poświęcając się od samego początku
zgłębianiu tajników podsystemu wejścia-wyjścia danego systemu operacyjnego.

Dostępność rozmaitych procedur bibliotecznych to nie jedyna zaleta języka HLA. W końcu
biblioteki kodu asemblerowego to nie nowy wynalazek4. Jednak biblioteka standardowa

4
Popularna jest na przykład biblioteka UCR Standard Library dla programistów języka asemblerowego
procesorów 80x86.


języka HLA to nie tylko sam kod procedur, ale równie wysokopoziomowy interfejs
wywołań tych procedur. W rzeczy samej język HLA powstał głównie z myślą o mo li-
wości tworzenia zestawów procedur bibliotecznych wysokiego poziomu. Ów wyso-
kopoziomowy interfejs wywołań, w połączeniu z wysokopoziomową naturą wielu pro-
cedur, daje programiście niespodziewanie wielkie i równocześnie łatwo dostępne
mo liwości.

Biblioteka standardowa języka HLA składa się z szeregu modułów przypisanych do
kilku kategorii. Część z dostępnych modułów zawiera tabela 1.55.

Tabela 1.5. Wybrane moduły biblioteki standardowej HLA
Nazwa modułu Funkcje
args Procedury przetwarzania argumentów wiersza polecenia wraz z procedurami
pomocniczymi
conv Procedury konwersji łańcuchów do wartości ró nych typów i konwersji odwrotnych
cset Procedury operujące na zbiorach znaków
DateTime Procedury manipulowania datą i czasem
excepts Procedury obsługi wyjątków
fileio Procedury plikowych operacji wejścia-wyjścia
hla Specjalne stałe języka HLA i inne definicje
hll Implementacja instrukcji znanych z języków wysokopoziomowych
Linux Wywołania systemowe jądra systemu Linux (tylko w wersji HLA dla
systemu Linux)
math Procedury implementujące obliczenia arytmetyczne o zwiększonej precyzji,
funkcje trygonometrycznych i inne funkcje matematyczne
memory Procedury przydziału i zwalniania pamięci wraz z procedurami pomocniczymi
misctypes Definicje rozmaitych typów danych i operacji na tych typach
patterns Biblioteka procedur dopasowywania wzorców
rand Implementacja generatora liczb pseudolosowych i procedur pomocniczych
stdin Procedury obsługi wejścia
stdout Procedury obsługi wyjścia
stdlib Specjalny plik nagłówkowy grupujący wszystkie moduły biblioteki standardowej
języka HLA
strings Biblioteka procedur manipulowania łańcuchami znakowymi
tables Biblioteka procedur obsługi tablic asocjacyjnych
win32 Definicje stałych wykorzystywanych w wywołaniach systemu Windows
(tylko w wersji HLA dla środowiska Win32)
x86 Stałe i definicje charakterystyczne dla procesora 80x86

5
Z racji ciągłego rozwoju biblioteki standardowej języka HLA niniejsza lista nie jest zapewne kompletna.
Aktualnej listy modułów nale y szukać w dokumentacji języka HLA.


Część z tych modułów doczeka się szczegółowego omówienia w dalszej części ksią ki.
Tutaj skupimy się na najwa niejszych — z punktu widzenia początkującego progra-
misty — procedurach biblioteki standardowej HLA, zebranych w module UVFKQ.

1.10.1. Stałe predefiniowane w module stdio
Omówienie modułu UVFKQ biblioteki standardowej nale ałoby rozpocząć od przedsta-
wienia najczęściej wykorzystywanych stałych. Na przykład w następującym kodzie:
UVFQWVRWV
#JQL RT[IQFQ PN

pojawia się stała PN reprezentująca sekwencję znaków przejścia do nowego wiersza.
Identyfikator PN nie jest w kontekście programu HLA adnym słowem zarezerwowanym
języka HLA; jego zastosowanie nie ogranicza się te do wywołania UVFQWVRWV. Otó PN
to jedynie stała, której wartością jest literał łańcuchowy odpowiadający sekwencji znaków
nowego wiersza (w systemie Windows sekwencja ta obejmuje znaki powrotu karetki
i wysuwu wiersza; w Linuksie to pojedynczy znak wysuwu wiersza).

Oprócz stałej PN implementacja podsystemu wejścia-wyjścia w bibliotece standardo-
wej HLA zawiera definicje kilku innych przydatnych stałych znakowych. Zostały one
wymienione w tabeli 1.6.

Tabela 1.6. Stałe znakowe definiowane w module wejścia-wyjścia biblioteki standardowej HLA
Stała Definicja
UVFKQDGNN Znak dzwonka; wydrukowanie tego znaku objawia się wygenerowaniem dźwięku przez
głośniczek systemowy
UVFKQDU Znak cofania kursora
UVFKQVCD Znak tabulacji
UVFKQNH Znak wysuwu wiersza
UVFKQET Znak powrotu karetki

Z wyjątkiem PN wszystkie zaprezentowane tu stałe zdefiniowane są w przestrzeni
nazw UVFKQ (stąd wymóg poprzedzania nazw stałych przedrostkiem UVFKQ)6. Osadzenie
owych stałych w przestrzeni nazw UVFKQ pozwoliło na uniknięcie ewentualnych kon-
fliktów z nazwami zmiennych definiowanymi przez programistę. Nazwa PN, jako
u ywana wyjątkowo często, nie została osadzona w przestrzeni nazw UVFKQ — koniecz-
ność ka dorazowego wpisywania UVFKQPN byłaby bardzo ucią liwa.

1.10.2. Standardowe wejście i wyjście programu
Wiele procedur wejścia-wyjścia biblioteki HLA jest prefiksowanych nazwą UVFKP bądź
UVFQWV. Technicznie oznacza to, e nazwy tych procedur zdefiniowane zostały wewnątrz
odpowiedniej przestrzeni nazw. W praktyce zastosowanie przedrostka stanowi rów-
nie sugestię co do pochodzenia danych (dane pobierane ze standardowego urządzenia

6
Przestrzenie nazw omówione zostaną w jednym z kolejnych rozdziałów.


wejściowego, UVFKP) bądź ich przeznaczenia (dane kierowane do standardowego urzą-
dzenia wyjściowego, UVFQWV). Najczęściej urządzeniem wejściowym jest klawiatura kon-
soli systemowej. Urządzenie wyjściowe to zwykle ekran konsoli. W ogólności więc in-
strukcje z przedrostkiem UVFKP bądź UVFQWV realizują odczyty i zapisy danych z i do
urządzenia konsoli.

Przy uruchamianiu programu z poziomu wiersza poleceń (zwanego w Linuksie powłoką)
mo na dokonać przekierowania strumieni danych wejściowych i wyjściowych do
urządzeń innych ni domyślne. Na przykład argument wywołania programu w postaci
RNKMAY[ powoduje przekierowanie standardowego wyjścia programu do pliku plik_wy.
Z kolei argument wywołania postaci RNKMAYG powoduje przypisanie standardowego
wejścia programu do pliku źródłowego plik_we. Oto przykłady przekierowania stan-
dardowego wejścia i wyjścia programu VGUVRIO uruchamianego z poziomu wiersza
poleceń7:
VGUVRIO KPRWVFCVC
VGUVRIO QWVRWVVZV
VGUVRIO KPVZV QWVVZV

1.10.3. Procedura stdout.newln
Procedura UVFQWVPGYNP powoduje zapisanie do urządzenia standardowego wyjścia se-
kwencji nowego wiersza. Wywołanie owej procedury jest równowa ne wywołaniu
UVFQWVRWV
PN . Wywołanie UVFQWVPGYNP jest jednak niekiedy nieco wygodniejsze
bądź bardziej czytelne. Oto przykład wywołania procedury:
UVFQWVPGYNP

1.10.4. Procedury stdout.putiN
Procedury biblioteczne UVFQWVRWVK, UVFQWVRWVK oraz UVFQWVRWVK wyprowa-
dzają na standardowe wyjście programu pojedynczą wartość, odpowiednio: 8-bitową,
16-bitową i 32-bitową, interpretowaną jako liczba całkowita ze znakiem. Argumentem
wywołania mo e być stała, rejestr bądź zmienna w pamięci — rozmiar argumentu musi
jednak odpowiadać rozmiarowi parametru formalnego procedury.

Omawiane procedury wyprowadzają przekazaną wartość na standardowe wyjście pro-
gramu. Wyprowadzany napis reprezentujący wartość konstruowany jest z u yciem mini-
malnej liczby znaków pozwalających na dokładne odwzorowanie wartości. Jeśli przeka-
zana argumentem wywołania procedury wartość jest ujemna, napis zostanie poprzedzony
znakiem minusa. Oto kilka przykładów wywołań procedur UVFQWVRWVK0:
UVFQWVRWVK

UVFQWVRWVK
FZ
UVFQWVRWVK
K8CT

7
Uwaga dla u ytkowników systemu Linux: w zale ności od wartości zmiennej środowiskowej 2#6*
nazwę programu trzeba być mo e poprzedzić znakami „./”, np. VGUVRIO KPRWVFCVC.


1.10.5. Procedury stdout.putiNSize
Procedury UVFQWVRWVK5KG, UVFQWVRWVK5KG oraz UVFQWVRWVK5KG zapisują do
standardowego urządzenia wyjściowego wartości interpretowane jako liczby całkowite
ze znakiem — a więc działają podobnie jak procedury UVFQWVRWVK0. Tyle e procedury
UVFQWVRWVK05KG pozwalają lepiej kontrolować format wyprowadzanych napisów —
programista mo e odpowiednim argumentem wywołania procedury określić minimalną
szerokość wyprowadzanego napisu. W przypadku kiedy wyprowadzana wartość po kon-
wersji będzie zajmowała mniejszą ni podano liczbę znaków, brakujące znaki uzupeł-
niane są znakami wypełnienia — znak wypełnienia równie określa się argumentem
wywołania procedury. Składnia wywołania procedur UVFQWVRWVK05KG jest następująca:
UVFQWVRWVK5KG
YCTVQ èDKV UGTQMQ è Y[RG PKGPKG
UVFQWVRWVK5KG
UVFQWVRWVK5KG

W miejsce parametru YCTVQ è0DKV mo na przekazać stałą, nazwę rejestru albo nazwę
zmiennej w pamięci — podany argument musi jednak odpowiadać rozmiarem rozmia-
rowi parametru. Parametr UGTQMQ è mo e przyjmować argumenty w postaci stałych
całkowitych z zakresu od –256 do 256. Argumentem tego parametru mo e być równie
zawartość rejestru bądź wartość zmiennej przechowywanej w pamięci. Argumentem
parametru Y[RG PKGPKG powinien być pojedynczy znak.

Podobnie jak procedury UVFQWVRWVK0 procedury UVFQWVRWVK05KG wyprowadzają na
urządzenie standardowego wyjścia napis reprezentujący przekazaną w wywołaniu wartość
liczbową interpretowaną jako liczbę całkowitą ze znakiem. W tej wersji programista
mo e jednak określić szerokość napisu — określa ją jako minimalną liczbę znaków, jaką
powinien zajmować napis. Jeśli wyświetlana wartość zajmować będzie więcej znaków
(na przykład przy próbie wyświetlenia wartości 1234 w polu o szerokości 2), to wypro-
wadzony napis zostanie stosownie poszerzony. Jednak w przypadku, gdy liczba znaków
w napisie jest mniejsza od zało onego minimum, brakujące znaki są w kodzie procedury
uzupełniane znakami wypełnienia. Kiedy wyprowadzana wartość argumentu UGTQ
MQ è jest liczbą ujemną, napis zostanie wyrównany w ramach wyprowadzanego pola do
lewej; wartość dodatnia powoduje wyrównywanie napisów do prawej.

Jeśli wartość bezwzględna parametru UGTQMQ è jest większa ni minimalna liczba
znaków potrzebnych do dokładnego reprezentowania wyprowadzanej wartości, pro-
cedury UVFQWVRWVK05KG uzupełniają napis znakami wypełnienia, dodając je z lewej
bądź z prawej strony napisu (przed bądź za znakową reprezentacją liczby). Znak wy-
pełnienia definiowany jest argumentem Y[RG PKGPKG. W zdecydowanej większości
przypadków znakiem tym jest znak spacji, jednak w sytuacjach szczególnych konieczne
mo e okazać się wypełnienie innym znakiem. Nale y tylko pamiętać, e argument pa-
rametru Y[RG PKGPKG powinien być wartością znakową. W języku HLA stałe znakowe
ujmowane są w znaki pojedynczego cudzysłowu. W miejsce tego parametru mo na te
wskazać ośmiobitowy rejestr.

Listing 1.4 prezentuje prosty program w języku HLA demonstrujący sposób wyko-
rzystania procedury UVFQWVRWVK5KG w celu wyświetlenia listy wartości w formie
tabelarycznej.


Listing 1.4. Wyprowadzenie kolumn wartości liczbowych — zastosowanie procedury stdout.puti32Size
RTQITCO 0WOU+P%QNWOPU

KPENWFG
UVFNKDJJH

XCT
K KPV
%QN%PV KPV

DGIKP 0WOU+P%QNWOPU

OQX
K
OQX
%QN%PV
YJKNG
K FQ

KH
%QN%PV VJGP

UVFQWVPGYNP

OQX
%QN%PV

GPFKH
UVFQWVRWVK5KG
K
UWD
K
CFF
%QN%PV

GPFYJKNG
UVFQWVPGYNP

GPF 0WOUKP%QNWOPU

1.10.6. Procedura stdout.put
Procedura UVFQWVRWV8 to najelastyczniejsza procedura wyprowadzania napisów na
wyjście programu dostępna w module obsługi standardowego wyjścia. Procedura ta łączy
funkcje wszystkich pozostałych procedur wyjścia standardowego, udostępniając pro-
gramiście elegancki i efektywny mechanizm wyprowadzania danych.

W najbardziej ogólnej postaci składnia wywołania procedury UVFQWVRWV prezentuje
się następująco:
UVFQWVRWV
NKUVCY[RTQYCFCP[EJYCTVQ EK

Lista argumentów wywołania procedury UVFQWVRWV mo e zostać konstruowana ze
stałych, rejestrów i zmiennych; kolejne argumenty oddziela się przecinkami. Procedura
wyprowadza na standardowe wyjście wartości wszystkich kolejnych argumentów wywo-
łania. Jako e procedura ta była ju wielokrotnie prezentowana w przykładach, Czytelnik
orientuje się, przynajmniej w zakresie podstawowym, co do sposobu jej wywoływania.

8
Tak naprawdę UVFQWVRWV to makrodefinicja, a nie procedura. Rozró nienie pomiędzy makrodefinicją
a procedurą wykracza jednak poza zakres niniejszego rozdziału; zostanie ono uwzględnione w dalszej
części ksią ki.


Warto jedynie podkreślić, e niniejsza procedura udostępnia programiście szereg wła-
ściwości, które nie były dotąd prezentowane w przykładach. W szczególności ka dy
z argumentów wywołania mo e być zadany w jednej z dwóch postaci:
YCTVQ è
YCTVQ èUGTQMQ è

9CTVQ è mo e być dowolną stałą, rejestrem albo zmienną przechowywaną w pamięci.
W niniejszym rozdziale prezentowane były argumenty w postaci literałów łańcuchowych
i zmiennych w pamięci. Jak dotychczas wszystkie argumenty wywołania odpowiadały
pierwszej mo liwej postaci argumentu. W postaci drugiej programista mo e po dwu-
kropku określić minimalną szerokość napisu reprezentującego wartość — szerokość
ta interpretowana jest podobnie jak w procedurach UVFQWVRWVK05KG9. Przykładowy
program z listingu 1.5 generuje wydruk podobny do tego tworzonego programem
0WOU+P%QNWOPU, tyle e tutaj miejsce procedury UVFQWVRWVK05KG zajęła procedura
UVFQWVRWV.

Listing 1.5. Demonstracja sposobu określenia szerokości napisów w argumentach procedury stdout.put
RTQITCO 0WOU+P%QNWOPU

KPENWFG
UVFNKDJJH

XCT
K KPV
%QN%PV KPV

DGIKP 0WOU+P%QNWOPU

OQX
K
OQX
%QN%PV
YJKNG
K FQ

KH
%QN%PV VJGP

UVFQWVPGYNP

OQX
%QN%PV

GPFKH
UVFQWVRWV
K
UWD
K
CFF
%QN%PV

GPFYJKNG
UVFQWVPGYNP

GPF 0WOUKP%QNWOPU

Procedura UVFQWVRWV obsługuje jednak więcej atrybutów. Będą one omawiane w kolej-
nych rozdziałach, w miarę potrzeby ich wprowadzania do programów przykładowych.

9
W odró nieniu od procedur stdout.putiNSize nie da się tu określić dowolnego znaku wypełnienia
— znakiem tym jest domyślnie znak spacji. W obliczu konieczności zastosowania innego wypełnienia
nale y skorzystać z procedur stdout.putiNSize.


1.10.7. Procedura stdin.getc
Procedura UVFKPIGVE wczytuje pojedynczy znak z bufora urządzenia standardowego
wejścia10. Znak ten umieszczany jest po wyjściu z procedury w rejestrze AL. Zastosowa-
nie procedury ilustruje program z listingu 1.6.

Listing 1.6. Demonstracja działania procedury stdin.getc
RTQITCO EJCT+PRWV

KPENWFG
UVFNKDJHH

XCT
EQWPVGT KPV

DGIKP EJCT+PRWV

// Poni sza pętla wykonywana jest dopóty,
// dopóki u ytkownik potwierdza wykonanie kolejnej iteracji.

TGRGCV

// Wyprowadź 14 wartości.

OQX
EQWPVGT
YJKNG
EQWPVGT FQ

UVFQWVRWV
EQWPVGT
UWD
EQWPVGT

GPFYJKNG

// Zaczekaj, a u ytkownik naciśnie 't' albo 'n'.

UVFQWVRWV
PN PN 9[MQPCE MQNGLPC KVGTCELG
VP!
HQTGXGT

UVFKPTGCF.P

UVFKPIGVE

DTGCMKH
CN P
DTGCMKH
CN V
UVFQWVRWV
2TQUG YRTQYCFKE CNDQ V CNDQ P

GPFHQT
UVFQWVPGYNP

WPVKN
CN P

GPF EJCT+PRWV

10
Bufor to w tym kontekście ładniejsza nazwa tablicy.


W powy szym programie wywołanie procedury UVFKPTGCF.P słu y do wymuszenia
przejścia do nowego wiersza strumienia wejściowego. Szczegółowy opis tej procedury
znajduje się nieco dalej, w niniejszym rozdziale.

1.10.8. Procedury stdin.getiN
Procedury UVFKPIGVK, UVFKPIGVK oraz UVFKPIGVK realizują operację wczytania
z urządzenia standardowego wejścia odpowiednio: 8-bitowej, 16-bitowej i 32-bitowej
wartości liczbowej całkowitej. Wczytane wartości umieszczane są w rejestrach AL, AX
bądź EAX. Niniejsze procedury stanowią standardowy sposób wczytywania liczb całko-
witych ze znakiem do programów języka HLA.

Podobnie jak procedura UVFKPIGVE, procedury UVFKPIGVK0 wczytują ze standardowego
wejścia sekwencję znaków. W sekwencji tej ignorowane są wszelkie początkowe znaki
odstępów (spacje, znaki tabulacji i tak dalej); reszta sekwencji (zawierająca cyfry poprze-
dzone opcjonalnym znakiem minusa) konwertowana jest do postaci liczbowej. W przy-
padku, kiedy sekwencja wejściowa zawiera znaki inne ni dozwolone lub wprowadzona
wartość nie mieści się w zakresie liczbowym charakterystycznym dla danej procedury,
zgłaszany jest wyjątek (mo na go przechwycić, umieszczając wywołanie procedury
w bloku kodu chronionego w instrukcji VT[GPFVT[). Procedura UVFKPIGVK obsługuje
liczby z zakresu od –128 do 127, UVFKPIGVK — od –32 768 do 32 767; wartości
wczytywane do programu za pośrednictwem procedury UVFKPIGVK muszą zaś mieścić
się w przedziale od –2 147 483 648 do 2 147 483 647.

Sposób wykorzystania owych procedur ilustruje listing 1.7.

Listing 1.7. Przykład wykorzystania wywołań stdin.getiN
RTQITCO KPV+PRWV

KPENWFG
UVFNKDJJH

XCT
K KPV
K KPV
K KPV

DGIKP KPV+PRWV

// Pobierz od u ytkownika kilka liczb całkowitych ró nej wielkości.

UVFQWVRWV
9RTQYCF PKGYKGNMC NKEDG ECNMQYKVC
CMTGUW
UVFKPIGVK

OQX
CN K

UVFQWVRWV
9RTQYCF YKGMUC NKEDG ECNMQYKVC
CMTGUW

UVFKPIGVK

OQX
CZ K

UVFQWVRWV
CMTGUW QF FQ OKNKCTFQY
UVFKPIGVK


OQX
GCZ K

// Wyświetl podane wartości.

UVFQWVRWV

PN
1VQ YRTQYCFQPG NKED[ PN PN
DKVQYC NKEDC ECNMQYKVC PN

GPF KPV+PRWV

Warto skompilować i uruchomić powy szy program i sprawdzić, co się stanie, jeśli wpro-
wadzane liczby będą wykraczały poza dozwolony zakres albo ciągi wartości zawierać
będą niedozwolone znaki.

1.10.9. Procedury stdin.readLn i stdin.flushInput
Moment wywołania procedury UVFKPIGVE czy UVFKPIGVK nie musi być to samy z mo-
mentem wprowadzenia danych przez u ytkownika. Biblioteka standardowa języka HLA
buforuje dane wprowadzane na standardowe wejście, wczytując jednorazowo cały
wiersz tekstu wprowadzanego na to wejście. Wywołanie procedury wejścia mo e więc
zostać zrealizowane za pośrednictwem operacji odczytu danych z bufora wejściowego
(o ile ten nie jest pusty). Choć buforowanie w ogólności poprawia efektywność mani-
pulowania danymi wejściowymi, niekiedy wprowadza zamieszanie, jak w poni szym
przykładzie:
UVFQWVRWV
9RTQYCF PKGYKGNMC NKEDG ECNMQYKVC
CMTGUW
UVFKPIGVK

OQX
CN K

UVFQWVRWV
9RTQYCF YKGMUC NKEDG ECNMQYKVC
CMTGUW
UVFKPIGVK

OQX
CZ K

Programista ma nadzieję, e wykonanie powy szego kodu da następujący efekt: program
wyświetli monit o podanie liczby, zaczeka na wprowadzenie jej przez u ytkownika,
wyświetli kolejny monit i równie zaczeka na wprowadzenie liczby. W rzeczywistości
program mo e mieć nieco inny przebieg. Jeśli, na przykład, powy szy kod zostanie uru-
chomiony, a u ytkownik w odpowiedzi na pierwszy monit wprowadzi łańcuch „123 456”
program nie będzie ju po wyświetleniu drugiego monitu oczekiwał na wprowadzenie
danych — procedura UVFKPIGVK odczyta po prostu drugi z wprowadzonych do bufora
wejściowego łańcuchów (456).

Procedury wejścia oczekują na wprowadzenie tekstu przez u ytkownika jedynie wtedy,
kiedy bufor wejściowy jest pusty. Dopóki zawiera on jakiekolwiek znaki, procedury
wejścia ograniczają się do odczytu z bufora. Mo na to wykorzystać, konstruując na-
stępujący kod:


UVFQWVRWV
9RTQYCF FYKG NKED[ ECNMQYKVG
UVFKPIGVK

OQX
GCZ KPVXCN
UVFKPIGVK

OQX
GCZ #PQVJGT+PV8CN

Tutaj zezwala się wprost u ytkownikowi na jednorazowe (w ramach pojedynczego
wiersza) wprowadzenie dwóch liczb. Liczby te powinny zostać oddzielone jednym bądź
kilkoma znakami odstępu. Pozwala to na zaoszczędzenie miejsca na ekranie. Tutaj
buforowanie danych wejściowych okazało się korzystne. Kiedy indziej jednak mo e
być odwrotnie.

Na szczęście biblioteka standardowa języka HLA przewiduje dwie procedury sterujące
działaniem bufora standardowego urządzenia wejściowego. Są to procedury UVFKPTGCF.P
oraz UVFKPHNWUJ+PRWV. Pierwsza z nich usuwa z bufora wszystko, co zostało w nim
umieszczone wcześniej, i tym samym wymusza wprowadzenie przez u ytkownika nowe-
go wiersza danych. Druga po prostu usuwa całą zawartość bufora. Oczyszczenie bufora
powoduje, e przy następnym wywołaniu dowolnej z procedur wejścia, u ytkownik
będzie musiał wprowadzić nowy wiersz danych. Procedurę UVFKPTGCF.P wywołuje
się zwykle bezpośrednio przez wywołaniem dowolnej procedury wejścia. Procedura
UVFKPHNWUJ+PRWV wywoływana jest zaś typowo bezpośrednio po odczytaniu danych
z bufora wybraną procedurą wejścia.

Jeśli w programie wykorzystywana jest procedura UVFKPTGCF.P i okaże się, że
konieczne jest dwukrotne wprowadzenie danych, to należy zastanowić się nad wyko-
rzystaniem w jej miejsce procedury UVFKPHNWUJ+PRWV. W ogólności ta ostatnia proce-
dura, pozwalająca na opróżnienie bufora przez kolejną operacją wejścia, jest wy-
korzystywana znacznie częściej. Konieczność zastosowania procedury UVFKPTGCF.P
jest bardzo rzadka — należy ją stosować wyłącznie tam, gdzie konieczne jest wymu-
szenie na użytkowniku wprowadzenia nowego, aktualnego wiersza danych.

1.10.10. Procedura stdin.get
Procedura UVFKPIGV łączy w sobie przedstawione wcześniej procedury wejścia, udo-
stępniając ich funkcje za pośrednictwem pojedynczego wywołania. Procedura UVFKPIGV
jest przy tym nieco prostsza w u yciu ni UVFQWVRWV, poniewa jedynymi argumen-
tami wywołania tej pierwszej są nazwy zmiennych (lub rejestrów), w których mają
zostać umieszczone wczytane wartości.

Przyjrzyjmy się ponownie przykładowi z poprzedniego punktu:
UVFQWVRWV
UVFKPIGVK

OQX
GCZ KPVXCN
UVFKPIGVK

OQX
GCZ #PQVJGT+PV8CN

Równowa ny przykład wykorzystujący procedurę UVFKPIGV wyglądałby następująco:
UVFQWVRWV
UVFKPIGV
KPVXCN #PQVJGT+PV8CN


Jak widać, zastosowanie procedury UVFKPIGV mo e program skrócić i zwiększyć jego
czytelność.

Nale y przy tym pamiętać, e wywołanie procedury UVFKPIGV powoduje umieszczenie
wczytanych wartości od razu we wskazanych zmiennych; adne z wczytanych wartości
nie pojawią się w rejestrach, chyba e rejestry te wystąpią na liście argumentów wywo-
łania. Argumentami wywołania mogą być zarówno nazwy zmiennych, jak i nazwy
rejestrów.

1.11. Jeszcze o ochronie wykonania
kodu w bloku try..endtry
Jak zapewne Czytelnik pamięta, instrukcje VT[GPFVT[ otaczają blok kodu, którego
wykonanie mo e potencjalnie sprowokować wyjątki zakłócające działanie programu.
Wyjątki mogą mieć trzy źródła: mogą być zgłaszane sprzętowo (np. w przypadku dzie-
lenia przez zero), generowane przez system operacyjny albo podnoszone wykonaniem
odpowiedniej instrukcji języka HLA. Programista mo e przechwytywać i obsługiwać
sytuacje wyjątkowe, umieszczając stosowny kod w ramach klauzuli GZEGRVKQP. Typowy
przykład zastosowania instrukcji VT[GPFVT[ ilustruje listing 1.8.

Listing 1.8. Przykład zastosowania bloku try..endtry
RTQITCO VGUV$CF+PRWV
KPENWFG
UVFNKDJJH

UVCVKE
W WPU

DGIKP VGUV$CF+PRWV

VT[

UVFQWVRWV
9RTQYCF NKEDG ECNMQYKVC DG PCMW
UVFKPIGV
W
UVFQWVRWV
9RTQYCFQPQ W PN

GZEGRVKQP
GZ%QPXGTUKQP'TTQT

UVFQWVRWV
9RTQYCFQP[ EKCI CYKGTC PKGFQYQNQPG PCMK PN

GZEGRVKQP
GZ8CNWG1WV1H4CPIG

UVFQWVRWV
9RTQYCFQPC NKEDC LGUV D[V FWC PN

GPFVT[

GPF VGUV$CF+PRWV


W języku HLA instrukcje znajdujące się za słowem VT[, a przed pierwszą klauzulą
GZEGRVKQP noszą miano instrukcji chronionych. Jeśli podczas wykonywania takich
instrukcji zgłoszony zostanie wyjątek, sterowanie zostanie przekazane do pierwszej
klauzuli GZEGRVKQP skojarzonej z danym wyjątkiem, przeszukując kolejne klauzule pod
kątem zgodności identyfikatora wyjątku zadeklarowanego ze zgłoszonym11. Identyfi-
kator wyjątku to po prostu 32-bitowa liczba. Stąd równie ka da wartość umieszczana
w nawiasach klauzuli GZEGRVKQP powinna być wartością 32-bitową. Predefiniowane
wartości wyjątków języka HLA wymienione są w pliku excepts.hhf. I choć byłoby to nie-
wątpliwie ra ącym naruszeniem przyjętego powszechnie stylu programowania, w klau-
zulach GZEGRVKQP dozwolone jest podawanie wprost wartości numerycznych wyjątków
bez korzystania z predefiniowanych nazw stałych.

1.11.1. Zagnieżdżone bloki try..endtry
Jeśli w wyniku przeszukania klauzul GZEGRVKQP nie nastąpi dopasowanie identyfikatora
wyjątku, będzie miało miejsce przeszukanie klauzul nadrzędnego bloku VT[GPFVT[,
w którym blok bie ący jest zagnie d ony dynamicznie. Spójrzmy na przykład z li-
stingu 1.9.

Listing 1.9. Zagnie d anie instrukcji try..endtry
KPENWFG
UVFNKDJJH

UVCVKE
W WPU

DGIKP VGUV$CF+PRWV

VT[

VT[

UVFQWVRWV
9RTQYCF NKEDG ECNMQYKVC DG PCMW
UVFKPIGV
W
UVFQWVRWV
9RTQYCFQPQ W PN

GZEGRVKQP
GZ%QPXGTUKQP'TTQT

UVFQWVRWV
9RTQYCFQP[ EKCI CYKGTC PKGFQYQNQPG PCMK PN

GPFVT[

UVFQWVRWV
$NCF PKG Y[PKMC RTGRGNPKGPKC CMTGUW PN

GZEGRVKQP
GZ8CNWG1WV1H4CPIG

11
W programie HLA identyfikator ten umieszczany jest w rejestrze EAX. Stąd po przekazaniu sterowania
do odpowiedniej klauzuli GZEGRVKQP mo na odwoływać się do identyfikatora wyjątku, odwołując się
do rejestru EAX.


UVFQWVRWV
9RTQYCFQPC NKEDC LGUV D[V FWC PN

GPFVT[

GPF VGUV$CF+PRWV

Na listingu 1.9 widać zagnie d one dwa bloki instrukcji VT[GPFVT[. Jeśli w ramach
wykonania instrukcji UVFKPIGV u ytkownik wprowadzi wartość większą od 4 miliardów
z kawałkiem, procedura UVFKPIGV podniesie wyjątek GZ8CNWG1WV1H4CPIG. Kiedy wyjątek
ten zostanie przekazany do systemu wykonawczego HLA, nastąpi przeszukanie klauzul
GZEGRVKQP bie ącego bloku VT[GPFVT[ (tego, w którym nastąpiło zgłoszenie wyjątku;
w prezentowanym przykładzie jest to blok zagnie d ony). Jeśli nie uda się dopasować
identyfikatora wyjątku GZ8CNWG1WV1H4CPIG w bie ącym bloku VT[GPFVT[, system
wykonawczy HLA sprawdzi, czy bie ący blok VT[GPFVT[ nie został zagnie d ony
w innym bloku VT[GPFVT[ (co akurat ma miejsce na listingu 1.9). W takim przypadku
system wykonawczy HLA przeszuka równie klauzule GZEGRVKQP bloku zewnętrznego
(nadrzędnego). Na listingu 1.9 ów blok zawiera klauzulę z odpowiednią wartością iden-
tyfikatora, więc sterowanie przekazywane jest do pierwszej instrukcji umieszczonej za
klauzulą GZEGRVKQP
GZ8CNWG1WV1H4CPIG.

Po opuszczeniu bloku VT[GPFVT[ system wykonawczy traktuje ów blok jako nieak-
tywny i jeśli teraz nastąpi zgłoszenie wyjątku, system wykonawczy HLA nie będzie
przeszukiwał klauzul GZEGRVKQP tego bloku12. Pozwala to na ró nicowanie procedur
obsługi wyjątków w ró nych miejscach programu.

Jeśli ten sam wyjątek obsługują dwa bloki VT[GPFVT[, a jeden z tych bloków jest
zagnie d ony w bloku chronionym pierwszego, to w momencie zgłoszenia wyjątku
podczas wykonywania wewnętrznego bloku chronionego system wykonawczy HLA
przeka e sterowanie do kodu obsługi wyjątku w wewnętrznym bloku VT[GPFVT[.
Kod obsługi tego samego wyjątku w zewnętrznym bloku jest ignorowany — HLA nie
przekazuje sterowania do tego kodu.

W przykładzie z listingu 1.9 druga instrukcja VT[GPFVT[ została statycznie zagnie -
d ona w pierwszym bloku VT[GPFVT[13. Wcześniej wspomniano, e jeśli bie ący blok
VT[GPFVT[ nie zawiera kodu obsługi zgłoszonego wyjątku, następuje przeszukanie
klauzul GZEGRVKQP kolejnych bloków VT[GPFVT[, w których blok bie ący został zagnie -
d ony dynamicznie. W przypadku zagnie d enia dynamicznego zagnie d enie nie wy-
nika wprost ze struktury kodu źródłowego. Sterowanie mo e zostać przekazane z wnętrza
bloku VT[GPFVT[ do zupełnie innego miejsca programu, ni by to wynikało z samej
struktury kodu. Jeśli w tamtym miejscu realizowany jest blok chroniony instrukcji
VT[GPFVT[, to mamy do czynienia z zagnie d eniem dynamicznym. Zagnie d enie dy-
namiczne mo na zrealizować na kilka sposobów, a najbardziej chyba intuicyjnym (i za-
pewne znanym Czytelnikowi z języków wysokiego poziomu) z nich jest wywołanie

12
Chyba e sterowanie zostanie wcześniej przekazane z powrotem do bloku VT[GPFVT[, na przykład
kiedy jest on umieszczony w ciele pętli.
13
Zagnie d enie statyczne nale y rozumieć jako „fizyczne”, bo wynikające wprost ze struktury kodu
źródłowego, umieszczenie jednego bloku wewnątrz drugiego. Kiedy mowa o zagnie d aniu instrukcji,
zwykle chodzi o zagnie d anie statyczne.


procedury. Kiedy więc w dalszej części ksią ki omawiany będzie sposób pisania i wywo-
ływania procedur w języku asemblerowym, nale y pamiętać, e wywołanie procedury
z bloku kodu chronionego mo e doprowadzić do dynamicznego zagnie d enia bloków
VT[GPFVT[ — wystarczy, aby procedura równie zawierała blok VT[GPFVT[ (i aby
został on wykonany).

1.11.2. Klauzula unprotected bloku try..endtry
Wykonywanie instrukcji VT[ powoduje zawsze zachowanie bie ącego środowiska wyjąt-
ków i przygotowanie systemu wykonawczego (na wypadek zgłoszenia wyjątku) do prze-
kazania sterowania do odpowiedniej klauzuli GZEGRVKQP. Jeśli program przebrnie przez
blok instrukcji chronionych, pierwotne środowisko wyjątków jest przywracane, a ste-
rowanie przekazywane jest do pierwszej instrukcji znajdującej się za klauzulą GPFVT[.
Bardzo wa ną rolę w tej procedurze ma ostatni jej etap, czyli przywrócenie pierwot-
nego środowiska wyjątków. W przypadku jego pominięcia wszelkie kolejne wyjątki
powodowałyby przekazanie sterowania do opuszczonego ju bloku VT[GPFVT[. Problem
ten ilustruje listing.1.10.

Listing 1.10. Niepoprawne opuszczenie bloku instrukcji try..endtry
KPENWFG
UVFNKDJJH

UVCVKE
KPRWV WPU

DGIKP VGUV$CF+PRWV

// Poni sza pętla jest kontynuowana dopóty, dopóki u ytkownik wprowadza
// nieprawidłową liczbę; wyjście z pętli następuje w wyniku wykonania instrukcji break.

HQTGXGT

VT[

UVFQWVRWV
2QFCL NKEDG ECNMQYKVC
UVFKPIGV
KPRWV
UVFQWVRWV
9RTQYCFQPQ KPRWV PN
DTGCM

GZEGRVKQP
GZ8CNWG1WV1H4CPIG

UVFQWVRWV
.KEDC LGUV D[V FWC RQYVQT YRTQYCFCPKG PN

GZEGRVKQP
GZ%QPXGTUKQP'TTQT

UVFQWVRWV
%KCI CYKGTC PKGFQYQNQPG PCMK RQYVQT YRTQYCFCPKG PN

GPFVT[

GPFHQT


// Uwaga: poni szy kod znajduje się poza pętlą i nie jest osadzony w bloku chronionym
// instrukcji try..endtry

UVFQWVRWV
2QFCL LGUEG LGFPC NKEDG
UVFKPIGV
KPRWV
UVFQWVRWV
0QYC NKEDC VQ KPRWV PN

GPF VGUV$CF+PRWV

Niniejszy przykład z pozoru implementuje niezawodny, odporny na błędy system wpro-
wadzania danych: wokół bloku kodu chronionego rozciągnięta jest pętla wymuszająca
ponowne wprowadzenie danych przez u ytkownika, jeśli w poprzedniej próbie nie
udało się ich poprawnie odczytać. Pomysł jest dobry; problem tkwi w jego nieprawi-
dłowej realizacji. Otó instrukcja DTGCM powoduje opuszczenie pętli HQTGXGTGPFHQT
bez przywrócenia poprzedniego stanu środowiska wyjątków. Z tego względu, kiedy
program wykonuje procedurę UVFKPIGV umieszczoną poza pętlą (a tym bardziej poza
blokiem kodu chronionego), system obsługi wyjątków wcią traktuje jej kod jako chro-
niony. Jeśli więc przy okazji jego wykonania zgłoszony zostanie wyjątek, sterowanie
zostanie przekazane z powrotem do stosownej klauzuli GZEGRVKQP opuszczonego ju
przecie bloku VT[GPFVT[. Jeśli identyfikatorem wyjątku będzie GZ8CNWG1WV1H4CPIG
albo GZ%QPXGTUKQP'TTQT, wyświetlony zostanie stosowny komunikat, a u ytkownik
ponownie zmuszony będzie do wprowadzenia liczby. Tego zaś programista raczej
nie przewidywał.

Przekazanie sterowania do nieodpowiedniego bloku VT[GPFVT[ to tylko część pro-
blemu. Kod z listingu 1.10 obarczony jest inną powa ną wadą, związaną ze sposobem
zachowywania i następnie przywracania przez system wykonawczy HLA środowiska
wyjątków. W szczególności bowiem HLA zachowuje informacje o stanie systemu
wyjątków w specjalnym obszarze pamięci zwanym stosem. Jeśli po wyjściu z bloku
VT[GPFVT[ stan środowiska wyjątków nie zostanie przywrócony, informacje o tym
środowisku pozostaną na stosie; obecność na nim nadmiarowych danych mo e zaś do-
prowadzić do błędnego działania programu.

Jest ju chyba jasne, e program nie powinien opuszczać bloku VT[GPFVT[ z pomi-
nięciem etapu przywrócenia pierwotnego stanu środowiska wyjątków. Wiadomo, e
sposób wprowadzania danych zaprezentowany na listingu 1.10 jest niepoprawny, ale
z drugiej strony sama koncepcja wymuszania powtarzania operacji wprowadzania a
do skutku jest jak najbardziej słuszna. Mo na ją zaimplementować przy u yciu specjal-
nej klauzuli bloku VT[GPFVT[. Spójrzmy na kod z listingu 1.11.

Listing 1.11. Blok pozbawiony ochrony wewnątrz bloku try..endtry
KPENWFG
UVFNKDJJH

UVCVKE
KPRWV WPU

DGIKP VGUV$CF+PRWV


// Poni sza nieskończona pętla wykonywana jest dopóty, dopóki u ytkownik wprowadza
// niepoprawne dane. Wyjście z pętli następuje w wyniku wykonania instrukcji break.
// Instrukcja ta, mimo e obecna wewnątrz bloku try..endtry, znajduje się w bloku
// kodu niechronionego sygnalizowanego klauzulą unprotected.

HQTGXGT

VT[

UVFQWVRWV
2QFCL NKEDG ECNMQYKVC
UVFKPIGV
KPRWV
UVFQWVRWV
9RTQYCFQPQ KPRWV PN

WPRTQVGEVGF

DTGCM

GZEGRVKQP
GZ8CNWG1WV1H4CPIG

UVFQWVRWV
.KEDC LGUV D[V FWC RQYVQT YRTQYCFCPKG PN

GZEGRVKQP
GZ%QPXGTUKQP'TTQT

UVFQWVRWV
%KCI CYKGTC PKGFQYQNQPG PCMK RQYVQT YRTQYCFCPKG PN

GPFVT[

GPFHQT

// Uwaga: poni szy kod znajduje się poza pętlą i nie jest osadzony w bloku chronionym
// instrukcji try..endtry

UVFQWVRWV
2QFCL LGUEG LGFPC NKEDG
UVFKPIGV
KPRWV
UVFQWVRWV
0QYC NKEDC VQ KPRWV PN

GPF VGUV$CF+PRWV

Osiągnięcie klauzuli WPRTQVGEVGF inicjuje operację przywrócenia pierwotnego stanu
środowiska wyjątków. Oczywiste jest, e po przejściu do bloku kodu niechronionego
wykonanie kodu nie jest ju chronione na wypadek zgłoszenia wyjątków. Klauzula
WPRTQVGEVGF nie znosi jednak ochrony kodu realizowanej w dynamicznie zagnie d o-
nych zewnętrznych blokach VT[GPFVT[ — klauzula WPRTQVGEVGF odnosi się jedynie
do tego bloku VT[GPFVT[, w którym została umieszczona. Jako e na listingu 1.11
instrukcja przerywająca pętlę, DTGCM, znajduje się za klauzulą WPRTQVGEVGF, przekazanie
sterowania poza pętlę odbywa się po uprzednim przywróceniu stanu wyjątków.

Słowo WPRTQVGEVGF, jeśli ju występuje w ramach instrukcji VT[, powinno znajdować
się bezpośrednio za blokiem kodu chronionego. Musi więc poprzedzać wszystkie klau-
zule GZEGRVKQP.


W obliczu zgłoszenia wyjątku system wykonawczy HLA automatycznie przywraca
pierwotny stan środowiska wykonania. Z tego względu w ramach kodu obsługi wyjątku,
po klauzuli GZEGRVKQP mo na swobodnie korzystać z instrukcji DTGCM, nie obawiając się
o negatywne efekty charakterystyczne dla niepoprawnego opuszczenia bloku VT[GPFVT[.

Z racji przywrócenia pierwotnego stanu wyjątków w bloku niechronionym oraz w kodzie
obsługi wyjątku po klauzuli GZEGRVKQP, wystąpienie wyjątku w jednym z tych obszarów
powoduje natychmiastowe przekazanie sterowania do zewnętrznego bloku VT[GPFVT[,
w którym blok bie ący został dynamicznie zagnie d ony. W przypadku braku takiego
bloku program jest awaryjnie przerywany, a na standardowe wyjście wyprowadzany
jest stosowny komunikat o błędzie.

1.11.3. Klauzula anyexception bloku try..endtry
Typowo instrukcji VT[ towarzyszy szereg klauzul GZEGRVKQP obsługujących wszelkie
wyjątki, których wystąpienie w kodzie chronionym zdoła przewidzieć programista.
Niekiedy to nie wystarcza — konieczne jest wtedy zapewnienie obsługi wszystkich mo -
liwych (a nie tylko przewidzianych) wyjątków, aby program nie został przedwcześnie
zakończony. Jeśli programista jest autorem całości kodu bloku chronionego, powinien
być zdolny do przewidzenia wszystkich sytuacji wyjątkowych związanych potencjalnie
z wykonaniem bloku. Jeśli jednak w bloku tym znajdują się wywołanie procedury biblio-
tecznej, wywołanie funkcji interfejsu systemu operacyjnego czy inne instrukcje, nie
w pełni kontrolowane przez programistę, przewidzenie wszystkich mo liwych wyjątków
mo e być niemo liwe. Tymczasem zgłoszenie wyjątku o identyfikatorze innym ni
identyfikatory podane w kolejnych klauzulach GZEGRVKQP mo e doprowadzić do załamania
programu. Szczęśliwie język HLA przewiduje umieszczenie w bloku VT[GPFVT[
klauzuli CP[GZEGRVKQP, do której dopasowywane są wszystkie wyjątki, których identy-
fikatorów nie uda się odpasować do klauzul GZEGRVKQP.

Klauzula CP[GZEGRVKQP nie ró ni się wiele od klauzuli GZEGRVKQP — jedyna odmienność
tkwi w braku konieczności określania identyfikatora wyjątku (to oczywiste). Jeśli obok
klauzul GZEGRVKQP w bloku VT[GPFVT[ znajduje się klauzula CP[GZEGRVKQP, powinna
ona być ostatnią klauzulą obsługi wyjątków w bloku. Dopuszczalne jest naturalnie, aby
klauzula CP[GZEGRVKQP była jedyną klauzulą obsługi wyjątków w bloku VT[GPFVT[.

Po przekazaniu sterowania do klauzuli CP[GZEGRVKQP identyfikator wyjątku umiesz-
czany jest w rejestrze EAX. Identyfikator ten mo na w ramach kodu obsługi wyjątku
sprawdzać, dopasowując obsługę do przyczyny zgłoszenia wyjątku.

1.11.4. Instrukcja try..endtry i rejestry
Ka dorazowe wkroczenie do bloku VT[GPFVT[ oznacza konieczność zachowania na
stosie 16 bajtów informacji o stanie środowiska wyjątków. Przywrócenie środowiska
wyjątków po opuszczeniu tego bloku (albo w wyniku osiągnięcia klauzuli WPRTQVGEVGF)
wymaga odczytania właśnie owych 16 bajtów. Do momentu zgłoszenia wyjątku reali-
zowanie kodu chronionego nie wpływa na zawartość adnych rejestrów. Sytuacja zmienia
się w momencie zgłoszenia wyjątku w wyniku wykonania instrukcji kodu chronionego.


Po przejściu do klauzuli GZEGRVKQP rejestr EAX zawiera identyfikator (numer) wyjątku.
Reszta rejestrów ogólnego przeznaczenia zawiera wartości nieokreślone. Poniewa
system operacyjny mo e zgłosić wyjątek w reakcji na błąd sprzętowy, nie powinno
się nawet zakładać, e rejestry ogólnego przeznaczenia zawierać będą po rozpoczęciu
obsługi wyjątku wartości, które znajdowały się w nich pierwotnie. Kod generowany przez
system HLA do obsługi wyjątków mo e być ró ny w ró nych wersjach kompilatora,
więc poleganie na zawartości rejestrów w kodzie obsługi wyjątków jest co najmniej
ryzykowne.

Jako e po przejściu do bloku kodu obsługi wyjątku nie mo na czynić adnych zało eń
co do zawartości rejestrów (z wyjątkiem rejestru EAX), to jeśli kod kontynuowany za
klauzulą GPFVT[ zakłada obecność w rejestrach jakichś konkretnych wartości (np.
wartości umieszczonych tam przed wkroczeniem do bloku kodu chronionego), nale y te
wartości przywrócić samodzielnie. Zaniedbanie tego mo e doprowadzić do błędnego
działania programu, przy czym błędy tego rodzaju są tym trudniejsze do wykrycia, e
sytuacje wyjątkowe z definicji zdarzają się rzadko, co utrudnia odtworzenie i diagnostykę
błędu; dodatkowym utrudnieniem jest to, e nie zawsze zgłoszenie wyjątku musi zmienić
wartość konkretnego rejestru. Sposób rozwiązania problemu zachowania wartości reje-
strów prezentuje następujący fragment kodu:
UVCVKE
UWO KPV

OQX
UWO
HQT
OQX
GDZ GDZ KPE
GDZ FQ

RWUJ
GDZ // Zachowanie wartości rejestru EBX na wypadek wyjątku.
HQTGXGT
VT[

UVFKPIGVK

WPRTQVGEVGF DTGCM

GZEGRVKQP
GZ%QPXGTUKQP'TTQT

UVFQWVRWV
0KGFQYQNQPC YCTVQ è URTQDWL RQPQYPKG

GPFVT[
GPFHQT
RQR
GDZ // Przywrócenie zawartości rejestru EBX.
CFF
GDZ GCZ
CFF
GCZ UWO

GPFHQT

Poniewa mechanizm obsługi wyjątków powoduje potencjalne zmiany wartości reje-
strów i poniewa obsługa wyjątków to proces stosunkowo nieefektywny, nie powinno się
stosować instrukcji VT[ w roli zwykłej struktury sterującej wykonaniem programu (na
przykład symulując w bloku VT[GPFVT[ działanie instrukcji wyboru znanych z języków
wysokiego poziomu, jak ECUG czy UYKVEJ). Takie praktyki wpływają ujemnie na wy-
dajność programu; mogą tez wprowadzać niepo ądane, trudne do wykrycia i zdiagno-
zowania efekty uboczne wynikające z zakłócania zawartości rejestrów.


Działanie mechanizmu wyjątków opiera się na zało eniu, e rejestr EBP wykorzy-
stywany jest wyłącznie w roli wskaźnika rekordów aktywacji (rekordy aktywacji
omawiane są w rozdziale poświęconym procedurom). Standardowo programy HLA
wykorzystują ów rejestr właśnie w tej roli. Warunkiem poprawnego działania pro-
gramów jest więc unikanie modyfikowania zawartości rejestru EBP. Jeśli rejestr ten
zostanie u yty w roli rejestru ogólnego przeznaczenia, na przykład w obliczeniach
arytmetycznych, obsługa wyjątków systemu wykonawczego HLA nie będzie działać
poprawnie, pojawić się te mogą dodatkowe problemy. To samo tyczy się zresztą re-
jestru ESP — jego równie nie nale y wykorzystywać jako rejestru ogólnego prze-
znaczenia.

Asembler. Sztuka programowania

More Related Content

What's hot

Viewers also liked

Similar to Asembler. Sztuka programowania

More from Wydawnictwo Helion

Asembler. Sztuka programowania