Download as PPS, PPTX
Antiseptic and disinfectant (2)
- 1.
- 2. ยาฆ่าเชื้อ 2 • Sterilization(การทำาให้ปราศจากเชื้อ) คือ การทำาลายจุลชีพทุกชนิดรวมทั้งส ปอร์ให้หมดสิ้นไป เช่น การต้มนึ่ง การ อบแห้ง (hot air oven) • Disinfection (การทำาลายการติดเชื้อ) คือ การลด หรือการกำาจัด จุลชีพ ทั้งทำาให้เกิดโรค และ ที่ไม่ทำาให้ เกิดโรค การทำาลาย การติดเชื้อ Steriliz ation Disinfe ction Antis eptic Disinf ectant ความ ร้อน แสง ต้ม นึ่ง อบ แห้ง
- 3. ยาฆ่าเชื้อ 3 ปัจจัยทางฟิสิกส์ที่สามารถ ทำาลายเชื้อได้คือ ความร้อน แบ่งได้เป็นความร้อนแห้ง(dryheat) และความร้อนเปียก (moist heat) moist heat ใช้ได้ผลดีในการแทรกเข้าภายใน สารอินทรีย์ที่สารเคมีเข้าไปไม่ถึง โดยทำาให้ โปรตีนของเชื้อโรคแข็งตัว ส่วน dry heat นั้น ต้องใช้ความร้อนสูงกว่าและนานกว่าแสงที่สามารถใช้ฆ่าเชื้อโรคได้คือ แสง ultraviolet ซึ่งมีความยาวคลื่น 2540-2800 angstorm สามารถใช้ฆ่าแบคทีเรียกรัมลบ และ แบคทีเรียที่ไม่มีสปอร์ แต่ใช้ได้ผลไม่ดีต่อ Staphylococcus, Streptococcus และ virus
- 4. ยาฆ่าเชื้อ 4 Antiseptics (ยาฆ่าเชื้อ/ยาระงับ เชื้อ) • คือ สารเคมีที่ทำาลายหรือยับยั้งการเจริญ เติบโตของเชื้อจุลชีพที่ทำาให้เกิดโรค (มี ความจำาเพาะต่อชนิดของเชื้อ) • ใช้กับผิวหนังหรือเยื่อเมือกของสิ่งมีชีวิต และใช้กับ “ภายนอก” ร่างกายโดยไม่ ทำาอันตรายต่อเนื้อเยื่อบริเวณนั้น Disinfectant (ยาทำาให้ปราศจากเชื้อ / ยาล้างเชื้อ)
- 5. ยาฆ่าเชื้อ 5 การใช้ยา antisepticหรือ disinfectant จะได้ผลหรือไม่ ขึ้นอยู่กับ • 1. ความเข้มข้นของยา • 2. ระยะเวลายาวนานที่ใช้ยา • 3. อุณหภูมิของยาซึ่งจะทำาให้ฤทธิ์ยา เพิ่มขึ้น • 4. ความไวของแบคทีเรียต่อยา • 5. จำานวนแบคทีเรียที่มี • 6. คุณสมบัติของ media บริเวณที่มีเชื้อ โรค เช่น เป็นโปรตีน กรด/ ด่าง อิน ทรียสาร
- 6. ยาฆ่าเชื้อ 6 วิธีปฏิบัติในการใช้ antiseptic และ disinfectant1.ทำาความสะอาดเอาสิ่งสกปรกที่ปกคลุม เชื้อออก เพื่อไม่ให้มีผลต่อประสิทธิภาพ ของยา โดยใช้ detergent 2. ล้างบริเวณนั้นด้วยแอลกอฮอล์ อีเทอร์ หรือ gasoline ขาว เพื่อเอา นำ้ามันตามผิวหนังและสิ่งอื่นที่อาจป้องกัน ไม่ให้ยาสัมผัสกับแบคทีเรียโดยตรง
- 7. ยาฆ่าเชื้อ 7 คุณสมบัติของ Antisepticsและ Disinfectant ในอุดมคติ • 1. มีฤทธิ์ทำาลายจุลชีพได้ทุกชนิด • 2. ออกฤทธิ์ได้รวดเร็วและมีฤทธิ์อยู่ นาน • 3. ละลายนำ้าได้ง่ายและมีความคงตัวสูง • 4. ฤทธิ์ไม่เสียไปเมื่อถูกกับสบู่ หรือ สารอินทรีย์ เช่น เลือด หนอง ฯลฯ • 5. ไม่เป็นอันตรายต่อเนื้อเยื่อของ
- 8. ยาฆ่าเชื้อ 8 คุณสมบัติของ Antisepticsและ Disinfectant ในอุดมคติ (ต่อ) • 6. ถูกดูดซึมเข้ากระแสเลือดได้น้อย และไม่ก่อให้เกิดการแพ้ • 7. สามารถแทรกซึมเข้าไปในสิ่งของที่ ต้องการ ทำาให้ปราศจากเชื้อได้ดี และ ไม่มีฤทธิ์กัดกร่อนต่อวัตถุที่ใช้ • 8. ไม่มีสี และกลิ่นอันไม่พึงประสงค์ • 9. ราคาถูก
- 9. ยาฆ่าเชื้อ 9 ส่วนผสมของยาฆ่าเชื้อที่ถูกระบุ ว่าเป็น disinfectantก็ต้องฆ่า เชื้อในสิ่งไม่มีชีวิตเท่านั้น เพราะมี ฤทธิ์ระคายเคืองต่อเนื้อเยื่อปกติ การทำาลายไวรัสจึงหมายถึง ทำาลายไวรัสที่ปนเปื้อนใน สิ่งแวดล้อมนอกร่างกายสัตว์ เท่านั้น
- 10. ยาฆ่าเชื้อ 10 ความไวของเชื้อโรคต่อยาฆ่าเชื้อ ม า ก น้อ ย ที่มา:Prince et al., 1991 ความไว เชื้อโรค retroviruses, ortho-paramyxoviruses, herpesviruses, coronaviruses Otherenvelopedviruses; gram-negativerodsandsomefilamentousfungi; somegram-positiverod 2 Staphylococcusaureus, somediphasicandfilamentousfungi, yeasts andalgae, somegramnegativerods, hepatitisB 3 adenoviruses 4 Mycobacteriumtuberculosis, rotaviruses, reoviruses, somemold ascospores 5 picornaviruses, parvoviruses, hepatitisA 6 bacterialendospores; viroids 7 prion 1
- 11. ยาฆ่าเชื้อ 11 • ชนิดของยาฆ่าเชื้อและยาล้างเชื้อแบ่ง ตามโครงสร้างทางเคมี ได้แก่ 1. Alcohols 2. Aldehydes 3. Halogens 4. Heavy metals 5. Oxidizing agents 6. Phenols 7. Surface active agents 8. Acids 9. Nitrofurazone 10. Ethylene oxide 11.
- 12. ยาฆ่าเชื้อ 12 กลไกการออกฤทธิ์ของยาฆ่าเชื้อ และยาล้างเชื้อ ที่มา: Princeet al., 1991 กลไก ชนิดยาฆ่าเชื้อ quarternaryammoniumcompound, chlohexidine phenolics, acids, bases, alcohols สร้างหรือทำาลายแรงยึดเหนี่ยว aldehydes, enzymes CSN( oxidant)เพิ่มขั้วบวกของ เป็น halogens, H2O2, ozone ทำาให้โครงสร้างโปรตีนและไขมันเสื่อมสภาพ
- 13. ยาฆ่าเชื้อ 13 ALCOHOL กลไกการออกฤทธิ์ •โดยละลายไขมันที่อยู่ในเยื่อหุ้มเซลล์ และทำาให้โปรตีนของ จุลชีพตกตะกอน •ทำาลายเชื้อแบคทีเรียทั้งกรัมบวกและ กรัมลบ รวมทั้งเชื้อวัณโรคเชื้อรา และไวรัสบางชนิด แต่ไม่มีผลต่อส Alcohol ที่ใช้มากมี 2 ชนิด คือ Ethanol และ Isopropanol
- 14. ยาฆ่าเชื้อ 14 Ethanol •นิยมใช้มากที่สุด สามารถใช้ได้ที่ ความเข้มข้น60-95% •ความเข้มข้นที่ใช้คือ 70% (โดยนำ้า หนัก) จะออกฤทธิ์ได้เร็วที่สุด สามารถ ฆ่าเชื้อได้ดีที่สุด มีผลต่อเชื้อทุกชนิด ยกเว้น สปอร์ ออกฤทธิ์ในเวลา 1-2 นาที •อาการไม่พึงประสงค์ – ทำาให้ผิวแห้งและตกสะเก็ดเนื่องจากไข
- 15. ยาฆ่าเชื้อ 15 Ethanol (ต่อ) ประโยชน์ •ใช้เป็นยาฆ่าเชื้อและยาล้างเชื้อ เช่น ทำาความสะอาดที่ผิวหนังใช้แช่เครื่อง มือภายในเวลา 5 นาที •ใช้ผสมกับ 20% formalin จะฆ่าส ปอร์ได้ในเวลา 30 นาที •ไม่ใช้แช่เครื่องมือ เพราะทำาให้เป็น สนิม แต่ถ้าเติม 0.2% โซเดียมไนไตร
- 16. ยาฆ่าเชื้อ 16 ALDEHY DE กลไกการออกฤทธิ์ •โดยทำาให้โปรตีนตกตะกอนด้วยวิธี alkylation •ทำาลายเชื้อแบคทีเรียทั้งกรัมบวกและ กรัมลบ รวมทั้งเชื้อวัณโรคเชื้อรา ไวรัส และมีผลช้าๆ ต่อสปอร์และเชื้อ ชนิด acid fast ที่ใช้ในปัจจุบัน คือ Formaldehyde และ Glutaraldehyde
- 17. ยาฆ่าเชื้อ 17 FORMALDEH YDE •มีขายในท้องตลาด ชื่อFormalin (Formaldehyde 37%) •ยาทำาปฏิกริยากับโปรตีนใน เนื้อเยื่อ ทำาให้ประสิทธิภาพลดลง •อาการไม่พึงประสงค์ คือ เป็น อันตรายต่อผิวหนัง และไอระเหย ทำาให้ระคายเคืองเยื่อบุจมูกและ นัยน์ตา
- 18. ยาฆ่าเชื้อ 18 GLUTARALDE HYDE •มีขายในท้องตลาด ชื่อCidex (Glutaraldehyde 2% ใน สารละลายที่เป็นเบสผสมกับ 70% Isopropanol) •ใช้ฆ่าเชื้อทุกชนิดได้ผลดีกว่า formaldehyde ระเหยเป็นไอน้อย กว่า รวมทั้ง กลิ่น ไอ มีความ ระคายเคืองน้อยกว่า
- 19. ยาฆ่าเชื้อ 19 HALOGENS กลไกการออกฤทธิ์ •โดยการ ออกซิไดซ์ sulfhyhydryl(-SH) group ให้ กลายเป็น S-S group ทำาให้ โปรตีนถูกทำาลายและตกตะกอน Halogens ที่ใช้มาก คือ Iodine, chlorine และ อนุพันธ์ของสารทั้งสอง
- 20. ยาฆ่าเชื้อ 20 IODINE S•เมื่อละลายนำ้า จะปล่อยไอโอดีนอิสระ ทำาลายเชื้อแบคทีเรียทั้งกรัมบวกและ กรัมลบรวมทั้งเชื้อวัณโรค เชื้อรา และไวรัส •ทิงเจอร์ไอโอดีน 2% ใช้ทาแผลสด หรือ สารละลายลูกอลไอโอดีน ใช้ ล้างมดลูกในกรณีที่เป็นหนอง •ขนาด 1 : 20000 สามารถฆ่าเชื้อ แบคทีเรียได้ภายใน 1 นาที และฆ่าส ปอร์ได้ภายใน 15 นาที
- 21. ยาฆ่าเชื้อ 21 IODOPHO RES •เป็นสารประกอบเชิงซ้อนของไอโอดีน กับโมเลกุลที่เป็น carrier •ชนิดที่รู้จักกันดีคือ Povidone-Iodine (Betadine® , Isodine® ) •ประกอบด้วย Iodine + Polyvinylpyrolidone ซึ่งเมื่อละลาย นำ้าจะปล่อยไอโอดีนอิสระออกมาอย่าง ช้าๆ •ที่ความเข้มข้น 10% มีฤทธิ์ฆ่าเชื้อ
- 22. ยาฆ่าเชื้อ 22 สารจำาพวก คลอรีน •คลอรีนเป็นก๊าซ แต่มีพิษมากจึงใช้ ละลายนำ้าทำาให้เกิดกรดไฮโปรคลอรัส (HOCl) มีฤทธิ์ฆ่าเชื้อ แบคทีเรีย โปร โตซัว และไวรัส รวมทั้งมีฤทธิ์กัดสี ด้วย •ส่วนใหญ่ใช้ฆ่าเชื้อในนำ้าประปา และ ในสระว่ายนำ้า ในขนาดเข้มข้น 1-3 ppm และใช้ตามคอกโค โรงรีดนม รวมทั้งเช็ดเต้านม
- 23. ยาฆ่าเชื้อ 23 SODIUM HYPOCHLORITE (NaOCl) •รู้จักทั่วไปใช้เป็นนำ้ายาซักผ้าขาว “ไฮ เตอร์” •สามารถฆ่าเชื้อแบคทีเรียสปอร์ เชื้อรา โปรโตซัว และไวรัส โดยเฉพาะชนิดที่ มีไขมันเป็นส่วนประกอบของเปลือกหุ้ม เช่น เชื้อไวรัสไข้หวัดนก •ถ้าอยู่ในสถานะของเหลวใช้ 2-3% แต่ ถ้าเป็นผงใช้ 2-3 กรัมต่อลิตร
- 24. ยาฆ่าเชื้อ 24 HEAVY METALS กลไกการออกฤทธิ์ •ทำาให้โปรตีนของจุลชีพตกตะกอน และยับยั้งการทำางานของsulfhydryl group •สามารถยับยั้งการทำางานของ เอนไซม์ของแบคทีเรีย และ ของ ใช้ในรูปเกลือ เช่น เกลือปรอท และเกลือเงิน
- 25. ยาฆ่าเชื้อ 25 เกลือปรอท •เกลืออนินทรีย์เป็นพิษมาก ที่ยังคงใช้ อยู่คือammonium mercury ointment ซึ่งใช้เป็นยาฆ่าเชื้อแผล พุพอง •ส่วนเกลืออินทรีย์จะมีพิษน้อยกว่า เช่น MerthiolateR (thimerosal) ซึ่งมีขาย ในรูปทิงเจอร์เมอไธโอเลท ใช้ ทำาความสะอาดผิวหนังก่อนผ่าตัด และ ยาแดง (Mercurochrome)
- 26. ยาฆ่าเชื้อ 26 เกลือเงิน •เกลืออนินทรีย์ที่ไม่ระคายเคืองต่อ ผิวหนังและยังคงใช้กันมากคือ silver nitrate •ที่ความเข้มข้น0.1 % สามารถทำาลาย เชื้อเกือบทุกชนิด ส่วนนำ้ายาเข้มข้น 1% ใช้หยอดตาทารกแรกเกิด เพื่อ ป้องกันการติดเชื้อหนองในที่เยื่อบุลูก ตา นอกจากนี้ความเข้มข้น 0.5% ใช้ ป้องกันการติดเชื้อของบาดแผลไฟลวก
- 27. ยาฆ่าเชื้อ 27 OXIDIZING AGENTS เป็นกลุ่มที่นิยมใช้อยู่ทั่วไปเช่น •ไฮโดรเจนเปอร์ออกไซด์ •ด่างทับทิม •ฟีนอล •ครีซอล ใช้เป็นยาฆ่าเชื้อ เหมาะกับจุลชีพ anaerobic หรือ facultative anaerobic microorganism ได้จากนำ้ามันดินจาก ถ่านหินและไม้
- 28. ยาฆ่าเชื้อ 28 HYDROGEN PEROXIDE (H2O2) •ที่ความเข้มข้น3% เมื่อสัมผัสกับ เอนไซม์ catalase ในเนื้อเยื่อและเลือด จะทำาให้เกิดแตกตัวเป็นนำ้า และ ออกซิเจน •H2O2 ทำาลายแบคทีเรีย เนื่องจาก free radical จะมีผลต่อไขมันที่ เยื่อหุ้มเซลล์และที่องค์ประกอบอื่นของ เซลล์
- 29. ยาฆ่าเชื้อ 29 HYDROGEN PEROXIDE (H2O2) •นำ้ายานี้ไม่คงตัวH2O2 จะเกิดปฏิกริยา oxidation ทำาให้ ออกซิเจนถูกปล่อย ออกมาช้าๆ มีผลให้ประสิทธิภาพลดลง จึงต้องเก็บในภาชนะปิดสนิท ป้องกัน แสง อุณหภูมิ 15-30 C •ประสิทธิภาพในการออกฤทธิ์ยังคงมีอยู่ ตราบเท่าที่มีออกซิเจนทำาให้เกิดเป็น ฟอง
- 30. ยาฆ่าเชื้อ 30 POTASSIUM PERMANGANATE (KMnO4) •ออกฤทธิ์เป็นoxidizing agent เช่น กัน แต่ไม่ให้ก๊าซออกซิเจนฤทธิ์ antiseptic หมดอย่างรวดเร็วเมื่อ สัมผัสกับเนื้อเยื่อ ซึ่งจะเห็นว่านำ้ายา เปลี่ยนเป็นสีนำ้าตาล •ความเข้มข้นที่ใช้คือ 1: 10000 ฆ่า แบคทีเรียภายใน 1 ชม. •ความเข้มข้น 1: 5000 จะระคายเคือง
- 31. ยาฆ่าเชื้อ 31 PHENO LS •เป็นยาฆ่าเชื้อชนิดแรกที่ใช้ในวงการ แพทย์ •ที่ความเข้มข้น 1-2%สามารถทำาลาย เชื้อได้หลายชนิด สามารถซึมผ่าน ผิวหนังและเนื้อเยื่อได้ดี แต่ทำาให้ ผิวหนังระคายเคืองได้ง่าย •ปัจจุบันเลิกใช้เป็นยาฆ่าเชื้อ แต่ใช้ล้าง เชื้อเท่านั้น – ที่ความเข้มข้น 1% ใช้เป็นยาล้างเชื้อ
- 32. ยาฆ่าเชื้อ 32 CRESO LS •ใช้เป็น disinfectantเท่านั้น •ออกฤทธิ์คล้าย Phenol แต่ดีกว่าและ ถูกกว่า มีกลิ่นแรงคล้ายกัน •เป็นส่วนผสมระหว่าง isomer ของ อนุพันธ์ของ Phenol 3 ชนิด ทำาให้เพิ่ม ประสิทธิภาพในการฆ่าเชื้อ ในขณะที่ ความเป็นพิษลดลง •ใช้ผสมกับสบู่ ได้สารละลายใหม่เรียก
- 33. ยาฆ่าเชื้อ 33 HEXACHLOROPHENE •คือ xylenolที่มี Cl เป็นส่วนประกอบ เป็นยาฆ่าเชื้อที่ใช้อย่างแพร่หลายใน โรงพยาบาล มีพิษน้อย •ออกฤทธิ์ฆ่าเชื้อแบคทีเรียกรัมบวก มากกว่ากรัมลบ โดยเฉพาะ Staphylococcus aureus และไม่ค่อย มีผลต่อไวรัส หรือ สปอร์ เช่น CHLORHEXIDINE, CHLOROXYLENOL (Dettol)
- 34. ยาฆ่าเชื้อ 34 DYES •ชนิดที่รู้จักกันดี คือ Acriflavin(ยาเหลือง) และ Gentian violet (ยา ม่วง)
- 35. ยาฆ่าเชื้อ 35 ยาเหลือง (Acriflavin)• ออกฤทธิ์ยับยั้งเชื้อกรัมบวกที่ทำาให้เกิด หนองและจะมีฤทธิ์ลดลงเมื่อถูกเลือดและ หนอง • เหมาะจะใช้ทาแผลเรื้อรัง • มีฤทธิ์ยับยั้งการเจริญของเชื้อรา ยีสต์ และ Dermatophytes เช่น เชื้อ Candida และมีฤทธิ์ต้านเชื้อกรัมบวก esp. Staphylococcus แต่ไม่มีผลต่อส ยาม่วง (Gentian violet)
- 36. ยาฆ่าเชื้อ 36 Brilliant Green• เป็นผลึกสีทองนำ้ายาที่เป็นนำ้าและเป็นด่าง มีสีเขียว แต่เมื่อออกฤทธิ์ฆ่าเชื้อแล้วจะ เปลี่ยนเป็นกรดเกลือได้สีเหลืองแดง • มีฤทธิ์ต้านเชื้อกรัมบวก esp. Staphylococcus และเป็น bacteriostatic ต่อ E.coli • Brilliant Green + Gentian Violet ใช้ เป็นยาป้าย หรือใช้ทาภายนอก ใช้ใส่ แผลที่ติดเชื้อ หรือไฟไหม้
- 37. ยาฆ่าเชื้อ 37 สารที่อยู่เป็นหนึ่งในกลุ่มนี้และรู้จักกันดี คือ detergentหรือ ผงซักฟอกมี คุณสมบัติคือ • ทำาให้เปียก โดยลดความตึงผิว ทำาให้ เกิดการสัมผัสระหว่างนำ้ายาและพื้นผิว สิ่งของ • ทำาให้กระจาย • ทำาให้แทรกซึม • ทำาให้เป็นฟอง แต่มีบางชนิดไม่ทำาให้ SURFACE-ACTIVE AGENTS
- 38. ยาฆ่าเชื้อ 38 SURFACE-ACTIVE AGENTS Anionic •สบู่ •เป็น emulsifier ที่ ดีทำาให้เชื้อ แบคทีเรียหลุด ออกมาพร้อม Cationic (ดีกว่าAnionic) •Quaternary ammonium co mpound •ออกฤทธิ์ในสภาพเบส (ตรง ข้ามกับ Anionic) มีผลฆ่า แบคทีเรีย esp. กรัมบวก Emulsify = การสลายไขมัน เป็นการแยกไขมัน และนำ้าเป็นอนุภาคขนาดเล็ก ซึ่งจะถูกแขวนลอย
- 39. ยาฆ่าเชื้อ 39 Quaternary Ammonium compound •เป็นยาฆ่าเชื้อที่มีกลิ่นหอมทำาให้น่าใช้ •ความเข้มข้น 0.1% มีฤทธิ์ลดแบคทีเรีย ที่ผิวหนังน้อยกว่า Ethanol 70% •เมื่อใช้กับบาดแผลจะอยู่ในลักษณะเป็น แผ่นบางๆ คลุมผิวหนังไว้ ในขณะที่ยัง มีแบคทีเรียเหลืออยู่ และอาจก่อให้เกิด การระบาดได้ •การใช้ยานี้ต้องระวังในเรื่อง
- 40. ยาฆ่าเชื้อ 40 ACIDS กรดอนินทรีย์ •ออกฤทธิ์ใน สภาพ pHกรด •กรดเกลือ กรด กำามะถัน •เป็นอันตรายต่อ เนื้อเยื่อ กรดอินทรีย์ •ออกฤทธิ์ในสภาพ pH กรด •ละลายไขมันได้ สามารถซึม ผ่านเข้าเซลล์แบคทีเรีย ทำาให้ เยื่อหุ้มเซลล์ขาด •ให้ผลดีกว่ากรดอนินทรีย์ •Acetic acid, Benzoic acid
- 41. ยาฆ่าเชื้อ 41 ACETIC ACID •ที่ความเข้มข้น1% มีฤทธิ์ยับยั้ง แบคทีเรีย ใช้ล้างแผล •ที่ความเข้มข้น 5% มีฤทธิ์ฆ่าเชื้อ แบคทีเรียได้หลายชนิด •ที่ความเข้มข้น 10-40% ใช้จี้หูดและ SALICYLIC ACID
- 42. ยาฆ่าเชื้อ 42 BORIC ACID •ยับยั้งการเจริญของเชื้อราและ แบคทีเรียอย่างอ่อนๆ •ที่ความเข้มข้น3% ใช้เป็นยาล้างตา •glycerine borax ใช้ป้ายแผลที่ปาก และหยอดหู •Benzoic acid + Salicylic acid = BENZOIC ACID
- 43.
- 44. ยาฆ่าเชื้อ 44 ยาฆ่าเชื้อ ความเข้มข้นที่ใช้ระยะเวลาฆ่าเชื้อ ข้อสังเกตในการใช้ สบู่และสารซักล้าง 10นาที Aล้างทำาความสะอาดฆ่าเชื้อไวรัสไม่ได้ยกเว้นไวรัสกลุ่ม ใช้ผสมกับสารละลายโซเดียมคาร์บอเนต เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพในการชำาระล้างและทำาให้ผิวสัมผัสเปียก oxidizingสาร ไวรัสทุกกลุ่มเว้นแต่มีสารอินทรีย์ปะปนจะลดประสิทธิภาพ NaOCl, Ca(OCl)2 2-3% 10-30นาที และจะสลายตัวเมื่อมีความร้อน ด่าง โซดาไฟ 2%w/v 10นาที ไวรัสทุกกลุ่มไม่ควรใช้เมื่อมีอลูมิเนียมอัลลอยด์ โซดาซักผ้า 4-10%w/v 10-30นาที ไวรัสทุกกลุ่ม แม้เมื่อมีสารอินทรีย์ปะปน กรด กรดเกลือ 2%v/v 10นาที ใช้เมื่อหาสารเคมีอื่นไม่ได้มีฤทธิ์กัดกร่อนรุนแรงต่อโลหะคอนกรีต กรดซิตริก 0.2%w/v 30นาที ใช้ล้างเสื้อผ้าร่างกาย อัลดีไฮด์ glutaraldehyde 2%w/v 10-30นาที ไวรัสทุกกลุ่มใช้เข้มข้นแพง formaldehyde 8%v/v 10-30นาที ปล่อยก๊าซซึ่งเป็นอันตราย เปรียบเทียบการใช้ยาฆ่าเชื้อ ชนิดต่างๆ ที่มา :
- 45. ยาฆ่าเชื้อ 45 ปัจจัยทางสิ่งแวดล้อมที่มีผลต่อการใช้ ยาฆ่าเชื้อชนิดต่างๆ ที่มา :Quinn, ยาฆ่าเชื้อ สารอินทรีย์ pH ความชื้นสัมพัทธ์สบู่และการซักล้าง นำ้ากระด้าง Acids + + - - +/- Alcohols + - - - - Bases + + - - +/- Formalin +/- - + - - Formadehyde(g) + - + - - Glutaraldehyde +/- + - - +/- Halogens + + - - +/- Oxidizingagents + - - - - Phenolic compound +/- + - - +/- Quaternary ammonium compound +/- + - + +/-
- 46. ยาฆ่าเชื้อ 46 การ ล้างฆ่าเชื้อบุคคลesp. เมื่อมี โรคระบาดเกิดขึ้นในฟาร์ม • จัดบริเวณล้างฆ่าเชื้อไว้ใกล้จุดที่ออกจาก บริเวณปนเปื้อน นำ้าล้างจะต้องไม่ไหลไปสู่ บริเวณที่สะอาด • ใช้สบู่ในการล้างหน้า ผม ผิวหนัง มือ • ใช้ยาฆ่าเชื้อที่เหมาะสมกับเชื้อโรคที่มีการ ระบาด • เตรียมนำ้ายาในถังนำ้าและจุ่มรองเท้าบู๊ทในถัง นำ้ายา • พ่นนำ้ายาที่ล้อรถ • ออกจากบริเวณปนเปื้อน อาบนำ้า สระผม และ
- 47. ยาฆ่าเชื้อ 47 การ ล้างฆ่าเชื้อ อุปกรณ์ โรงเรือน • กำาจัดเศษวัสดุ สิ่งสกปรก สิ่งปนเปื้อน เพราะเศษ อินทรียวัตถุที่ตกค้างจะทำาให้ประสิทธิภาพของยา ฆ่าเชื้อลดลง ให้ใช้แปรงขัดสิ่งสกปรกแล้วจึงฉีดนำ้า ล้าง เมื่อมีสัตว์ป่วยอยู่ในโรงเรือนให้ล้างด้วยความ ระมัดระวัง อย่าใช้นำ้าที่มีแรงดันสูง เนื่องจากจะ เป็นการสร้าง bioaerosols สำาหรับไวรัส ทำาให้ ไวรัสกระจายไปสู่บริเวณใกล้เคียง และทำาให้สิ่ง สกปรกกระจายในวงกว้าง สิ่งสกปรกนั้นให้ทำาการ ฝังและราดนำ้ายาฆ่าเชื้อ • เล็งเป้าหมายใช้ยาฆ่าเชื้อกับสิ่งของหรือสิ่ง แวดล้อมรอบตัวสัตว์ เช่น คอก ทางเดิน รางอาหาร • ปล่อยให้ยาฆ่าเชื้อมีเวลาสัมผัสกับเชื้อโรคอย่าง
- 48. ยาฆ่าเชื้อ 48 การ ล้างฆ่าเชื้อ อุปกรณ์ โรงเรือน (ต่อ) 1. เมื่อไม่มีสัตว์ป่วยอยู่ในโรงเรือน • ให้พ่นนำ้ายาฆ่าเชื้อจากบนเพดาน ฝา พื้น 2. เมื่อมีสัตว์ป่วยอยู่ในโรงเรือน • รดนำ้ายาฆ่าเชื้อลงพื้นด้วยฝักบัวรดนำ้าธรรมดา โดยรอบตัวสัตว์ป่วย ไม่พ่นยาฆ่าเชื้อ ใส่ตัวสัตว์โดยตรง และจะต้องล้างฆ่าเชื้อซำ้าใน ตำาแหน่งนั้นเป็นประจำาวันละ 2 ครั้ง เช้า- เย็น จนกระทั่งหมดสัตว์แสดงอาการป่าย จึง ลดความถี่ในการล้าง ฆ่าเชื้อเป็นวันเว้นวัน และ อาจเจือจางสารละลายลงได้ • ถัดไปให้ล้างฆ่าเชื้อ ทางเดิน อุปกรณ์การเลี้ยง
- 49. ยาฆ่าเชื้อ 49 การ ล้างฆ่าเชื้อ อุปกรณ์ โรงเรือน (ต่อ) 3. เมื่อสัตว์ป่วยอยู่นอกโรงเรือน เช่น การกัก โค กระบือ • ใช้ซองกักสัตว์ป่วยกลางแจ้ง ให้พ่นด้วยนำ้ายา ฆ่าเชื้อโดยรอบซองกักวันละ 1 ครั้ง เมื่อเลิกการกัก ให้ทำาการฆ่าเชื้อบริเวณกัก โดยโรยปูนขาวหรือ เผา
- 50. ยาฆ่าเชื้อ 50 ไวรัสที่มีการติดต่อทางการหายใจ ไม่มีความ จำาเป็นต้องฆ่าเชื้อโดยการพ่นยาเป็นละอองใน อากาศเนื่องจากระยะเวลาในการสัมผัสกับยา ฆ่าเชื้อน้อยเกินไปและสัตว์มีการขับเชื้ออยู่ ตลอดเวลาและยังทำาให้เกิด bioaerosol ทำาให้ ไวรัสฟุ้งกระจายได้ดียิ่งขึ้นในกรณีดังกล่าว ให้ทำาการฆ่าเชื้อ ด้วยการใช้ก๊าซจาก formaldehyde รมในโรงเรือนปิด ซึ่งมักดำาเนินการหลังจากได้ทำาลาย สัตว์ป่วยแล้ว และไม่มีสัตว์เหลืออยู่ ในโรงเรือน เอกสารอ้างอิงเรื่องการใช้ยาล้างฆ่าเชื้อในสัตว์จาก บรรจง จงรักษ์วัฒนา. 2546. คู่มือควบคุมโรคปากและ เท้าเปื่อย สำานักสุขศาสตร์สัตว์และสุขอนามัยที่ 9. สงขลา. 95 น.
- 51. ยาฆ่าเชื้อ 51 ตัวอย่างวิธีการและยาฆ่าเชื้อ สำาหรับโรคปากและเท้าเปื่อย สิ่งปนเปื้อนยาฆ่าเชื้อ/ วิธีการ สัตว์มีชีวิต ทำาลาย(ถ้า ทำาได้) ซาก ฝังหรือเผา, 3, 4 โรงเรือนเลี้ยงสัตว์/ อุปกรณ์ 2, 3 สิ่งแวดล้อม3 คน 1, 4.2 อุปกรณ์ไฟฟ้า 5.3 สิ่งปนเปื้อนยาฆ่าเชื้อ/ วิธีการ นำ้า ถังเก็บนำ้า 3 อาหารสัตว์ฝังหรือ 5.2 ขยะ ฝัง หรือ 4 บ้านเรือน 2, 4.2 เครื่องจักร ยานพาหนะ 3, 4 เสื้อผ้า 2, 2.3, 3, 4.2 1 = สบู่และสารซักล้าง; 2 = สารออกซิไดส์: 2.1 = sodium hpochloride, 2.2 calcium hypochloride; 3 = ด่าง: 3.1 = sodium hydroxide, 3.2 = sodium carbonate; 4 = กรด: 4.1 hdrochloric acid, 4.2 citric
- 52. ยาฆ่าเชื้อหลัก รูปแบบและความเข้มข้น ระยะเวลาที่ใช้ 1.สบู่และนำ้ายาซักฟอก 10แช่ทิ้งไว้ นาที 2. Oxidizingagentsนำ้ายาฆ่าเชื้อกลุ่ม 2aโซเดียมไฮโปคลอไรท์ ของเหลวเจือจางให้ได้ความ 2-3%เข้มข้นที่ 10-30นาทีแต่ใช้ไม่ได้ก มีสารอินทรีย์ปนอยู่มากเช่น ในมูลสัตว์หรือซากสัตว์ 2bแคลเซียมไฮโปคลอไรท์ 2-3%ผงหรือของเหลวเจือจางที่ ( 20 / )ใช้ผงกรัมลิตร 10-30นาทีแต่ใช้ไม่ได้ก มีสารอินทรีย์ปนอยู่มากเช่น ในมูลสัตว์หรือซากสัตว์ 3ยาฆ่าเชื้อประเภทด่าง 3aโซเดียมไฮดรอกไซด์ ( )โซดาไฟ 2%(20 / )กรัมลิตร 10 (นาทีห้ามใช้บนพื้น )เป็นอลูมิเนียม 3bโซเดียมคาร์บอเนต ( )โซดาชะล้าง (Na2CO310H2O) 4%(40 / )กรัมลิตร 10นาทีในกรณีที่มีสาร อินทรีย์ปะปนมากเช่นมูล 30สัตว์หรือซากสัตว์ให้ใช้ นาที 4ยาฆ่าเชื้อประเภทกรด 4aกรดไฮโดรคลอริค2%(20 / )มิลลิลิตรลิตร มีฤทธิ์กัดกร่อนควรเลือกใช้ เมื่อไม่มีทางเลือกอื่น 4bกรดซิตริค 0.2%(2 / )กรัมลิตร 30นาทีปลอดภัยสำาหร ผ้าและร่างกายผู้ปฏิบัติงานที่ อาจปนเปื้อน 5ก๊าซฟอร์มัลดีไฮด์ 15-24 .ชมต้องระวังเป็น ต่อทางเดินหายใจผู้ปฏิบัติ ชนิด มาตรการการทำาลายเชื้อ ซากสัตว์ที่ตายจากไข้หวัดนก ฝังหรือเผา พื้นคอกโรงเรือนวัสดุและอุปกรณ์ในโรงเรือน 1,2a,2b,3 ผู้ปฏิบัติงาน 1 วัสดุอุปกรณ์ไฟฟ้า 5 อ่างหรือถังเก็บนำ้าหรือคาดว่ามีการปนเปื้อน ปล่อยนำ้าออกให้แห้งและตากทิ้งไว้ แหล่งนำ้าผิดขนาดเล็กที่ใช้เลี้ยงสัตว์ปีกอย่างหนาแน่นปล่อยนำ้าออกให้แห้งและตากทิ้งไว้ อาหารสัตว์ที่เหลือ ฝัง มูลสัตว์และของเสียจากฟาร์ม 3,4ฝังหรือเผาหรือ บ้านเรือนของเกษตรกรที่คาดว่ามีการติดเชื้อ 1,2a,2b เครื่องจักรกลใหญ่ในฟาร์มและยานพาหนะ 1,3 เสื้อผ้าของผู้ปฏิบัติงาน 1,2a,2b,3 เครื่องบิน 1 ตัวอย่างวิธีการและ ยาฆ่าเชื้อ สำาหรับโรคไข้หวัด นก