Η γάτα στην Τέχνη - Διαδρομή θέματος στην Ιστορία της Τέχνης Διδακτική της Τέχνης με ΤΠΕ Cats in Art History ( in Greek ) by Andreou Aikaterini, Painter/ Illustrator/ Fine Arts educator

1. ΑΝΔΡΕΟΥ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ Σελίδα 1
Η ΓΑΤΑ ΣΤΗΝ ΤΕΧΝΗ
Η σχέση του ανθρώπου με τη φύση και τα ζώα αποτυπώνεται από τα πρωτα δείγματα
τέχνης, στις προιστορικές βραχογραφίες. Ο θαυμασμός, το δέος, η ανάγκη μελέτης, η
καταγραφή πληροφοριών και η εκπαιδευση των νεότερων, η τελετουργία και το
θρησκευτικό συναίσθημα, η συντροφικότητα και η εκάστοτε κοινωνία, οι συνθήκες
διαβίωσης και η σχέση με κάθε άλλο πλάσμα της φύσης διαμόρφωναν και το έργο του
καλλιτέχνη ανάλογα. Από το θήραμα στο ζώο θεό, από το λατρεμένο ζώο σύντροφο στο
κτήνος - εφιαλτικό εχθρό.
Τα ημερωμένα κατοικίδια πουδεν εξυπηρετούσαν μόνοπρακτικέςανάγκεςαλλά ήταν αυτό
που σήμερα λέμε ζώα συντροφιάς έγιναν από τα αγαπημένα θέματα των καλλιτεχνών
αλλά καιτου ευρύτερουκοινού.Τοάλογο, οσκύλοςκαι η γάτα είναι από τα πιο τρανταχτά
παραδείγματα.
Η γάτα, από την εξημέρωσή της που χάνεται σε χιλιάδες χρόνια πριν στα βάθη της Ασίας ,
σε όλη τηνιστορία τηςτέχνης αντανακλά τουςανθρώπουςπουτην αγαπουν,την λατρεύουν
αλλά και τη δαιμονοποιούν.
Μπορούμε μέσω των αμέτρητων τρόπων που την απέδωσαν εικαστικοί καλλιτέχνες να
μελετήσουμε την σχέση του ανθρώπου όχι μόνο με τη ν ίδια τη γάτα κατοικίδιο, αλλά και
με την τέχνη κάθε εποχής, τον ίδιο του τον εαυτό και την κοινωνία.
Από τηναρχαία Αίγυπτοπροέρχονταιτα πρώτα εκπληκτικά έργα τέχνης,γλυπτά,ανάγλυφα
καιζωγραφικά,που αποδίδουν την ιδιαίτερη σχέση που ανέπτυξε ο λαός της χώρας αυτής
με το συγκεκριμένο ζώο, μιας και από ζώο που κυνηγούσε τα τρωκτικά έγινε αγαπητό
κατοικίδιοκαιστησυνέχεια θεοποιήθηκεκαιλατρευτηκεμεπάθος,ακόμα και ταριχέυτηκε
καικάθισεμαζί με μεγάλους αυτοκράτορες στον θρόνο, αλλά και τους συντρόφευσε στην
«άλλη ζωή».
Αυτό φαίνεται άλλωστε και στον τρόπο αντιμετώπισης της μορφής της από τους
καλλιτέχνες χιλιετιών αιγυπτιακού πολιτισμού.

2. ΑΝΔΡΕΟΥ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ Σελίδα 2
Sarcophagus_of_Prince_Thutmose's_cat
Ανάγλυφοαπόσαρκοφάγο γάτας,ηγάτα τουπριγκηπα Τούθμωσησεμνημειακήπόζα αλλά
και σε ταριχευμένη ανθρωπόμορφη πόζα με όλα τα χαρακτηριστικά γνωρίσματα μιας
τιμητικής ταφής ενός άρχοντα της εποχής.
Ανάγλυφο γάτας - συντρόφου δίπλα σε θρόνο του 1450 πΧ

3. ΑΝΔΡΕΟΥ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ Σελίδα 3
Από την περίοδο της 26ης
Δυναστείας, (664-525 πΧ) ένα δείγμα γλυπτού από χαλκό. Είναι
ενδεικτικό του θαυμασμού της μητρότητας και της παρατήρησης της ζωής της γάτας ο
τρόπος που ο γλύπτης απέδωσε τον θηλασμό του μικρού της μάνας γάτας αλλά και το
παιχνίδι της με ένα άλλο.
Αιγυπτιακό γλυπτό γάτας με κοσμήματα και στολισμό .

4. ΑΝΔΡΕΟΥ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ Σελίδα 4
Τοιχογραφία αιγυπτιακή που παρουσιάζει και σε εξωτερικό χώρο στη φύση τη γάτα –
κυνηγό που μαζί με τους «δικούς της» ανθρώπους , σαν ισότιμο μέλος της οικογένειας και
της ομάδας,κυνηγά και πιάνει μία αγριόπαπια, αλλά και άλλα πτηνά με τα πόδια της.
Εμφανής ο θαυμασμός στις ικανότητές της, αλλά και η ανάγκη της οικογένειας να ζητήσει
από τον καλλιτέχνη προφανώς να την συμπεριλάβει στην σκηνή, ανάμεσα σε υπέροχα
χρώματα λουλούδια, πτηνά και πεταλούδες. Ο καλλιτέχνης επίσης δείχνει πόσο
παρατήρησε τις κινήσεις και την ευλυγισία της.
Εδώ ένα έργο του 19ου
αιώνα του John Weguelin που απεικονίζει την προσέγγιση του
καλλιτέχνησεαυτήτη λατρεία της γάτας στην αρχαία Αίγυπτο. Παριστάνει μία ιέρεια που
προσφέρεικαιπροσέυχεταισεμία γάτα- θεότητα. ¨ετσι βλέπουμε ότι η λατρεία της γάτας

5. ΑΝΔΡΕΟΥ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ Σελίδα 5
στην αρχαία Αίγυπτο ενέπνευσε πολλούς νεότερους καλλιτέχνες.
Επιστρέφοντας στην αρχαία Αίγυπτο , αυτή η προθήκη εντυπωσιάζει με το πλήθος
λατρευτικών αγαλματιδίων γατών.
Η γάτα – θεότητα Μπαστετ

6. ΑΝΔΡΕΟΥ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ Σελίδα 6
Καιη γάτα σεφυσικές πόζες,σύμβολομητρότηταςκαιτρυφερότητας.
Εκτός απόόλα τα παραπάνωόμωςεκπληκτικήςτεχνικήςκαιομορφιάςγατιά,σεθεικές,
ανθρωπομορφεςήφυσικέςπόζες, η γάτα ενέπνευσε τουςκαλλιτέχνες- σκιτσογράφουςκαι
σε …κωμικά έργα.!!!
Καιόμως, υπήρχαν…«κόμιξ» μεγάτεςσεόλεςτις εποχές!

7. ΑΝΔΡΕΟΥ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ Σελίδα 7
Ο καλλιτέχνης– σκιτσογράφοςτηςεποχής έτσιμας δείχνειόχι μόνο τη σχέση τουμε τη
γάτα,αλλά καιτοχιούμορ καιτη φαντασία του.Όπως η δεισιδαιμονία καιη
θρησκευτικότηταήτανεμφανήςσεκάθελατρευτικόειδώλιοήγλυπτόθεοποιημένηςγάτας,
που προφανώςτις γάτεςτηςεποχής δεν τις ενδιέφερε ιδιαίτερα,αλλάοάνθρωποςέτσι
κάλυπτετις μεταφυσικέςτουανάγκεςκαιεξέφραζετην αγάπητουκαιτοθαυμασμόγια τη
γάτα καιτηφύση, έτσικαιμε τα σκίτσα αυτά ,οι καλλιτέχνεςμαςάφησαν στοιχεία της
προσωπικότητάςτουςπου στα αποστειρωμένα θρησκευτικά έργαήταν σχεδόν αόρατα.

8. ΑΝΔΡΕΟΥ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ Σελίδα 8
Εξαιρετικά κωμικόκαιχαριτωμένο,κάτισαν τοκινούμενοσχέδιοτηςεποχής, ένα σκίτσο
απότην αρχαία Αίγυπτομαςπαρουσιάζειμία γάτα υπηρέτηνα προσφέρειτοθήραμα της
στοναφέντη- ποντικό!Τιανατροπή!Τιχιούμορ!Καιόμως, ο καλλιτέχνηςόπως φαίνεται
πάντα έβρισκε τρόπονα εκφράζεταιακόμακαιμεένα σκιτσάκι.Ακόμα καιμέσωτης γάτας
που ήταντελικώςσυχνά τοδικό του«πορτραίτο»,ένας«ηθοποιός» για να δώσει
συμβολικά καιμε χιούμορ την φανταστικήπαράστασηπουοδημιουργόςεμπνέυστηκεαπό
τηνδική του καθημερινότητα. Αλλάπροφανώςτον ενέπνεαν καιηιδιαίτερηευφυία και
σχέση της γάταςμετονάνθρωπο.

9. ΑΝΔΡΕΟΥ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ Σελίδα 9
Στην αρχαία Ελλάδα έχουμε πολύλίγες παραστάσειςγατιών,κυρίωςσκύλων,μιαςκαι
άργησεημετανάστευση,το ημέρωμακαιηλατρεία τηςγάταςστην Ευρώπη.
ετσι καταλαβαίνουμεότιαπότα έργα τέχνηςεκτόςόλων των άλλων έχουμε πάντα
πληροφορίεςκαιγια τηνβιολογία,ανθρωπογεωγραφία αλλά καιζωογεωραφία,όπως με
κάθεπτυχή της ζωής και της ανθρώπινηςαντίληψήςτης.

10. ΑΝΔΡΕΟΥ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ Σελίδα 10
Στη ρωμαικήεποχή όμως άρχισε πάλινα κατακτά τοενδιαφέρον των ανθρώπωνμκαικατά
συνέπεια τωνκαλλιτεχνών.Αν καιδεν συγκρίνονταιτα έργα μετην λεπτομερήμελέτητων
Αιγυπτίων.
ψηφιδωτο150 πΧ
Museo Nazionale RomanoRome
Αλλά φυσικά όπως εξαπλώθηκετηνσυναντάμεπλέον σεέργα τέχνηςσεπολλά μέρη γύρω
απότη Μεσόγειο.
Ανάγλυφογατιώνπουπαλεύουν,σεβράχοστηΛιβύη,στην έρημοΦεζαν

11. ΑΝΔΡΕΟΥ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ Σελίδα 11
Ας περιηγηθούμελοιπόνσεέργα τέχνηςαπόόλο τον κόσμο,αφούη γάτα ταξίδεψεπαντού
καιαποδόθηκεαπόκάθεπολιτισμό.
Ιαπωνία , μικρογλυπτική
Cat in a Robe - Japanese Netsuke
10ος
αιώναςΚίνα.Διάσημοςζωγράφοςπτηνών καιλουλουδιών,ο
Tiao Kuang-yinτηςδυναστείαςT'ang(10ος
αιώνας) αποδίδειτηδιάσημηγάτα τουΣιάμ.
Στην Κίνα η σχέση με τη φύσηπου φανερώνεταιαπότιςπειθαρχημένεςακουαρέλεςείναι
εντελώςδιαφορετικήαπόάλλεςπεριοχέςκαιεποχές.Γραφιστικά καιτεχνικά άρτια
καλλιτεχνήματατονίζουν την παρατηρητικότητα καιυπομονήτων δημιουργών,την
οργανωμένηζωήκαιτην τυπικότητα στενών κοινωνικών δεσμών καιαυστηρών κανόνων.

12. ΑΝΔΡΕΟΥ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ Σελίδα 12
Έτσι η γάτα αντανακλάτον κινέζικοπολιτισμόκαιμελετάταισαν μέροςτηςφύσηςαλλά και
απομωνομένοείδοςμε τρυφερότητααλλά επιστημονικό βλέμμα μεπροσεγμένες
διακριτικέςπινελιέςτηςυπέρτατηςτεχνικήςτηςκινέζικηςυδατογραφίας.

13. ΑΝΔΡΕΟΥ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ Σελίδα 13
ShenChou(1427-1509)
T'ao Ch'eng,Ming dynasty,Handscroll
Στην ευρωπαικήτέχνηη γάτα παράλληλα εμφανίζεταισεβαρείςπίνακεςσαν κυνηγός
ποντικιών καιανταγωνιστήςτουσκύλουκαθώςπλέον ζει δίπλα στους ζωγράφουςπουδεν
αργούν να την παρατηρήσουνκαινα μελετήσουν την στάση,τησυμπεριφορά καιτην
σχέση της με τονάνθρωποκυνηγό,τον άνθρωποαγρότηστην αρχήκαιαργότερακαιστο
αστικότοπίο.
Την αποδίδουνφυσικά σεσχέδια με μολύβικαι κάρβουνο,αλλά καιμετολάδιστον καμβά
καιτην χρωματικήγκάμα τηςεποχής τους.

14. ΑΝΔΡΕΟΥ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ Σελίδα 14
Deer, Dog andCat byCharlesJervas
(1700)
Η σαν χαριτωμένα παιχνίδια όπως στην γαλλικήαυλήτουΛουδοβίκουτου15ου
που
λάτρευε τιςγάτεςΑγκύρας.

15. ΑΝΔΡΕΟΥ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ Σελίδα 15
1700
Καιπάλι το χιούμορ των καλλιτεχνών όπωςτου ανώνυμου που ζωγράφισετοπαραπάνω
λάδισε καμβα γύρωστα 1700 αποδίδειμέσω της γάταςμέλουςορχήστραςμενότες
ποντίκια τηναγάπητουγια τη μουσική καιτο παράδοξο.
Εκεί αρχίζουμε καιβλέπουμε ανθρώπινεςεκφράσειςκαιδραστηριότητες,μεκω,μική
διάθεσηαλλά καιένα επαναλαμβανόμενομοτίβογια τηδιασκέδασητουκοιν9ούτων
πινάκων.Η μουσικήκαι οι γάτεςδημιουργούν μία ολόκληρημόδα έργων τέχνης,απόλαική
μέχρι τέχνηστις αυλέςτων παλατιών.Και είναιγενικήπάλιη αποτύπωσηανθρωπινων
χαρακτηριστικώνστα ζώα, κάτιαπελευθερωτικόγια χιουμοριστικά καισυμβολικάέργα.
Αλλά πλέον δεν λατρεύονται,ούτεπαρατηρούνταιεπιστημονικά μόνοαλλά μάλλον
μοιάζουνστουςκαλλιτέχνεςκαιτονπερίγυρότους.

16. ΑΝΔΡΕΟΥ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ Σελίδα 16
Flemish School,A Glaringof CatsMaking Musicand Singing,1700.
AbrahamTeniers ,Amsterdam.,BarberShopwithMonkeys andCats(1629-1670)
Καιοι γάτεςμάλιστα σετέτοιεςπόζες, στηθέση των ανθρώπων,όπωςσε αυτόν τον πίνακα
μαζί με μαιμούδεςστοκουρείοπροηγούνταικατά αιώνεςτουπασίγνωστουέργουμετους

17. ΑΝΔΡΕΟΥ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ Σελίδα 17
σκύλουςπου παίζουν πόκερ.
στην εποχή του ιμπρεισιονισμούόμως η φυσική,φωτεινήκαιχαριτωμένητουςπλευρά έχει
πλέοναπό καιρό επανεμφανιστεί,αφούτιςκυνήγησαν ωςμάγισσεςμετά απόσκοτεινούς
αιώνεςτάυτισηςμε τηνδαιμονικήεξυπνάδα ,την σκοτεινήανθρώπινη πλευρά και τις
γυναίκεςπουήθελαννα ανεξαρτοποιηθούν.
Mademoiselle Julie ManetWithCat,Pierre-Auguste Renoir,1887

18. ΑΝΔΡΕΟΥ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ Σελίδα 18
Pierre-AugusteRenoir,Girl andCat (1880–81).

19. ΑΝΔΡΕΟΥ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ Σελίδα 19
Théophile Steinlen1896
Σύμβολοτης αλήτικης,μποέμικης και ανεξάρτητηςζωήςαργότερα κάνουν την εμφάνισή
τους καιστηνγέννησητης διαφήμισηςκαιτηςαφίσσας .
Και στα ακόλουθα έργα οι γάτες πλέον αντιμετωπίζονται όπως αντιμετωπίζει ο κάθε
καλλιτέχνης τον εαυτό του, την τέχνη και την κοινωνία.
Γίνεται από ζώο συντροφιάς ή απλή γάτα στον δημόσιο δρόμο ,μεταφυσική
παρουσία, αγαπημένο μέλος οικογένειας αστικής τάξης ,άγριο τέρας, σύμβολο
ανεξαρτησίας ,κωμικός χαρακτήρας, σύμβολο θυληκότητας , ευφυίας ανεμελιάς ή
αλητείας.

20. ΑΝΔΡΕΟΥ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ Σελίδα 20
Carl Olof Larsson, The Bridge (1912).

21. ΑΝΔΡΕΟΥ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ Σελίδα 21
Ο L o ui s W a i n, μ α νι ώ δ ης μ ε τι ς γ ά τε ς νο σ ηλ ε ύ τ ηκ ε γ ι α
σ χ ι ζ ο φ ρ έ ν ε ι α το 1 9 2 4 . Ε κ ε ί ν η την ε π ο χ ή δ ημ ι ο ύρ γ ησ ε
τέ το ι α έ ρ γ α σ α ν το π α ρ α π ά νω .

22. ΑΝΔΡΕΟΥ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ Σελίδα 22
Kees von Dongen, Woman With Cat (1908)

23. ΑΝΔΡΕΟΥ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ Σελίδα 23
Arthur Rackham, (1920).
Cat and Bird ,Paul Klee 1928

24. ΑΝΔΡΕΟΥ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ Σελίδα 24
Δύο χρόνια μετά τη Γκερνίκα, ο Πικάσο έκανε το βίαιο παραπάνω έργο.
Cat Devouring A Bird, 1939.
Ποιος μπορεί να αρνηθεί τη βίαιη φύση των ζώων? Ή μήπως των ανθρώπων?
Salvador
Dalí καιPhilippe Halsman’s,1948
Σε 28 προσπάθειεςφωτογραφήθηκε αυτότοσουρεαλιστικό παιχνίδι- φωτογραφικόέργο
τέχνης.Αν καιμάλλονταλαιπωρήθηκαν λίγο,αυτέςοιγατούλεςέγιναν διάσημες.

25. ΑΝΔΡΕΟΥ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ Σελίδα 25
Σε ένα εκπληκτικό έργο- πορτραίτο τουDavidHockney’sμετηγάτα ονόματιPercy να
αδιαφορείπλήρωςγια τα τεκταινόμενα κοιτάζονταςέξωαπότημπαλκονόπορτα ΟΙ
εικονιζόμενοιOssie ClarkκαιCeliaBirtwell, πουεργαζόντουσαν στοχώροτηςμόδας,λίγο
μετά το γάμοτους. Εμπνευσμένοαπότον Jan vanEyck και τοέργοτου The Arnolfini
Portrait, αυτότο έργοτου 1970-1971 έχει συμβολικόχαρακτήρα,τον οποίογια να
προσδώσειο καλλιτέχνηςχρησιμοποίησεεμφανώςτηγάτα,όπωςφάνηκεαργότερααπότις
σχέσεις τουζευγαριού.Για μία ακόμηφορά ηγάτα έγινεσυμβολοκαιτης δώσανετα
στραβά τηςανθρώπινηςφύσης?
αργότερα βέβαια εμφανίζεταικαιωςπαιχνίδισε μια πιο «χαλαρή» εποχή,μειδιαίτερες
αισθητικέςκακόγουστεςνότεςσεέργα πουεκφράζουν τιςκαταναλωτικέςκαιαισθητικές

26. ΑΝΔΡΕΟΥ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ Σελίδα 26
ανάγκεςτηςσύγχρονηςζωήςόπως αυτότο έργοτουΤζεφ Κουνς.
Jeff Koons,Caton a Clothesline (1994–2001).
Πλέον όμως θα βρούμε τη γάτα σεοποιοδήποτε είδοςτέχνης,με όλους τουςσυμβολισμούς
καιτις ανθρώπινεςανάγκεςνα την«χρησιμοποιούν»μεόποιον τρόποεκφράζειτον κάθε
δημιουργό.
Γιαί τελικά ηγάτα στην τέχνη, ήταν πάντα τοαυτοπορτραίτο μας, ηπροβολήτης
ανθρώπινηςδύναμηςκαιαδυναμίας.

27. ΑΝΔΡΕΟΥ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ Σελίδα 27
"Radical Cat" - Shepard Fairey
40 Cats in4 Directions"- RobReger

28. ΑΝΔΡΕΟΥ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ Σελίδα 28
"Billy RaisedbyRaccoons"- Rachel Schlueter
"Yarn" - Tim Biskup

29. ΑΝΔΡΕΟΥ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ Σελίδα 29
"Shark Hat" - JasonShawnAlexander
"Kitten"- Ray Caesar

30. ΑΝΔΡΕΟΥ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ Σελίδα 30
"Feline inGold"- Antony Micallef
"Cat" - Michael Wolf

31. ΑΝΔΡΕΟΥ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ Σελίδα 31
"GlitchCat (Morris)"- Jill Greenberg
UNTITLED" - Justin Bower

32. ΑΝΔΡΕΟΥ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ Σελίδα 32
" Chavenger"- Jenny Parks
Καιφυσικά έχουν πρωταγωνιστήσεισελογοτεχνικά έργα,ποιήματα,
θεατρικά έργα,όπερες,χορογραφίες,μιούζικαλ,
(“cats”)
https://www.youtube.com/watch?v=4-L6rEm0rnY
βίντεοτέχνης(όπως το παρακάτω«Chatécoutantlamusique-Catlisteningtomusic» ).
https://www.youtube.com/watch?v=KalkgX5Igwo
αλλά καισεκόμιξ,κινούμενα σχέδια,
( the aristocats)
https://www.youtube.com/watch?v=8eU91nut6Oo
καιπάμπολλεςταινίεςκινηματογραφικές,διακοσμητικάέργα κλπ.
Πλέον είναικαι απότα πιο αγαπημένα θέματα στοδιαδίκτυο.