Download to read offline
Akarsularımızın rejimleri
- 1. Akarsularımızın Rejimleri Beşikt aşAnadolu Lisesi Coğraf ya
- 2. Bir akarsuyun bellibir kesitinden saniyede geçen su miktarına akım (debi) denir. Akımın yıl içinde gösterdiği değişimlere ise akarsu rejimi adı verilir.
- 3. Eğer akarsuların akımlarındakiartma ya da azalmalar fazla belirgin değilse yada yılın belirli dönemlerinde görülüyorsa, buna DÜZENLİ REJİM denir. Sürekli yağışlı olan Doğu Karadeniz akarsularında bu özellik görülür.
- 5. . Bazı akarsulardaise yaz kuraklığına bağlı olarak suları gittikçe azalır,bazen de kurur,kış ve baharlarda ise normal akışa geçer. Akdeniz bölgesi akarsuları da düzenli rejime sahip akarsulardır.
- 7. . Akarsuların akımlarındakiartma veya azalmalar yılın belirli dönemlerinde değil de yıl içinde belirsiz zamanda gerçekleşiyorsa buna DÜZENSİZ REJİM adı verilir. Bu tip akarsular yağışın düzensiz olduğu İç Anadolu bölgesindeki yarı kurak alanlarda görülür.
- 8. Ancak barajlar akarsurejimlerini daha düzenli hale getirmiştir. Akarsu rejimlerini etkileyen faktörlerin başlıcaları: iklim, yer şekilleri, bitki örtüsü, jeolojik yapı ve insan faaliyetleridir
- 9. Türkiye’de akarsuların beslenmesi; akarsuhavzasının *topoğrafyası, *iklim, *bitki örtüsü koşulları, *akarsu yatağının sızma kapasitesi, *yamaçların dik yada yatık olması gibi süreçlere göre değişiklik gösterir.
- 10. Beslenme kaynağı tekolabileceği gibi (basit rejim) birkaç kaynağın bir arada olduğu beslenme tipleri bulunur (karma rejim) .
- 11. Basit rejimli akarsularındüzeyinde yıl içinde bir yükselme bir de alçalma gözlenir. Karma rejimlerde yıl içindeki yükselme ve alçalma sayısı birden fazladır.
- 12. a.Yağmur suyuyla beslenenakarsular Ülkemizde Akdeniz iklim özelliklerinin görüldüğü alanlardaki akarsularda görülür. *Akım düzeyinde kuraklık ve buharlaşma nedeniyle yazın alçalma(ağustos-eylül), yağışlı dönemlerde ve kışın yükselme (ocak-şubat) görülür. *Yaz dönemlerinde yataklardaki sular azalır bazen tamamen kuruyabilir.
- 13. Dalaman çayı, Büyük Menderes, KüçükMenderes, Bakırçayı *Üzerinde baraj yapılan Manavgat,Gediz,Seyhan,Ceyhan gibi akarsularımız bu rejim özelliklerini kısmen yitirmişlerdir.
- 14. b.Kar ve buzsularıyla beslenen akarsular *Kaynağını kar yağışlı yüksek dağ alanlarından alan akarsularda görülür. *Kar erimelerine bağlı olarak yazın sıcak dönemde(haziran) seviye yükselmesi,kışın karla örtülü dönemde (ocak-şubat) seviye alçalması görülür. *Doğu Karadeniz’deki İyidere,Fırtına,Solaklı Dereleri, Hakkari Yöresi akarsuları ,Karasu ve Murat,Dicle,Aras *Akım Batı bölgelerinde Doğu bölgelerinden 1 ay önce yükselir.
- 15. c.Kaynak suları ilebeslenen akarsular Özellikle kireç taşlarının yaygın olarak bulunduğu alanlarda görülen akarsuların sahip olduğu rejimdir. *Yıl içinde fazla değişim görülmez. *Genellikle düzenli rejimli akarsulardır. Köprüçay, Manavgat
- 16. d.Gölden çıkan akarsular *Bunlaragideğen(göl ayağı) denir. *Bu göllerdeki fazla sular yağışlı dönemlerde başka bir havzaya yada göle ulaşır. *Tatlı su göllerinin genelde bir göl ayağı vardır.Bunlar taşıdıkları su miktarına ve göldeki su seviyesine bağlıdır. *Yağışlı dönemlerde bu akarsuların seviyeleri yükselir.Yaz kuraklığında seviyeleri düşer.
- 17. ***Güney Marmara’da Kuşgölü ve Ulubat gölünden-Susurluk çayına ***Eğirdir gölünden Kovada gölüne buradan Aksu çayına ***Beyşehir gölünden önce Suğla gölüne oradan Çarşamba suyu aracılığıyla Konya havzasına ***İznik gölünden Garsak deresi Marmara’ya ***Hazar gölü sualrı Dicle’nin kaynağını oluşturur. ***Çıldır gölünden Arpaçay aracılığıyla Aras nehrine.
- 18. e.Karma rejimli akarsular *Havzalarıdeğişik iklim bölgelerine yayılmış büyük akarsuların rejimidir. *Rejimleri sularını topladığı iklim bölgelerine bağlı olarak değişir. *Aynı akarsuyun farklı kolları değişik biçimlerde beslenebilmektedir. *Genelde birden çok maksimum ve minimum değer görülür.Bunun nedeni akarsuyun farklı iklim bölgelerinde yer almasıdır.
- 19. *Fırat nehri biryandan yağmur suları ile kar ve buz suları ile beslenirken bir yandan da kaynaklarla güçlenmektedir. Yıl içinde taşıdığı su miktarında farklılıklar vardır.
- 20. Sonuç olarak ülkemizdekiakarsuların rejimleri genelde düzensizdir. Bu nedenle akarsularımızdan ulaşımda yararlanılmaz. Bunun yanı sıra üzerinde yapılan barajlarla akım rejimleri kısmen düzenlenmiştir.
Editor's Notes
- #11 Lise 2 TA