Voordracht voor a.s. psychologen bij Saxion Next

1. Hoogbegaafd, creatief en hooggevoelig : wanneer ben je dat? Frank de Mink Fysicus, Onderwijskundige Trainer van HO-docenten, ondernemer

2. Inhoud Hoogbegaafd: mythes, wat is het, soorten hoogbegaafden, relatie met creativiteit en hooggevoeligheid Creatief: verschillende manieren van creatief zijn, te leren? Hooggevoelig: ben je hooggevoelig: probleem of talent? Omgaan met de nadelen?

3. Hoogbegaafdheid: Waarheid of mythe? Hoogbegaafden weten dat ze hb zijn Versnellen, klassen overslaan, is slecht voor hb-ers HB-ers hebben het makkelijker, ze hebben succes op school en in hun loopbaan HB-ers werken liever alleen HB-ers lopen sociaal-emotioneel achter HB-ers krijgen meer zelfvertrouwen als ze horen dat ze HB zijn Als HB-ers horen dat hun goede prestatie komt door HB, gaan ze slechter presteren en minder risico nemen HB-ers zijn creatief en hooggevoelig

4. Wat is hoogbegaafdheid? Populair gesproken: Mensen met zeer hoge prestaties Samengaan van intellect, creativiteit en inzet (en hooggevoeligheid) De 2.5% meest intelligente mensen

5. Hoeveel? Per klas is één leerling hoogbegaafd in elke vwo-klas misschien 3 of meer! Van 1200 leerlingen: 40 of meer. Schatting: 1 op de 2 wordt herkend! Uit nood: IQ-test, meet alleen intelligentie! Niet de leerlingen met hoge cijfers: die kunnen hoogbegaafd zijn maar zijn het meestal niet; Ze zijn eerder ijverig en passen zich aan, ze zijn vaak schoolslim. Een deel (50%?) van de hoogbegaafden heeft gewone of lage cijfers.

6. Creatief Hooggevoelig Hoog begaafd

7. Wat is hoogbegaafd? Maud Kooijman c.s. 2007 Denken: hoogintelligent Zijn: autonoom Voelen: rijk geschakeerd Doen: scheppinggericht Hoogbegaafde Maatschappij

8. Wat is hoogbegaafd? Maud Kooijman c.s. 2007 Denken: hoogintelligent Zijn: autonoom Voelen: rijk geschakeerd Willen: gedreven, nieuwsgierig Doen: scheppinggericht Waarnemen: hoogsensitief Hoogbegaafde Maatschappij

9. Wat is hoogbegaafd? naar Maud Kooijman c.s. 2007 Denken: hoogintelligent Zijn: autonoom Voelen: rijk geschakeerd Creatief Willen: gedreven, nieuwsgierig Snel Doen: scheppinggericht Waarnemen: hoogsensitief Intens Complex Hoogbegaafde Maatschappij [email_address] www.everyoneweb.com/MOOIbegaafd

10. Kenmerken hoogbegaafdheid Autonoom Hoogintelligent Goed geheugen Rijk geschakeerd gevoelsleven Gedreven Nieuwsgierig Hoogsensitief Creatief Speels Snel Intens Complex Scheppingsgericht

11. Intelligentie Volharding Creativiteit Renzulli, Mönks Onderwijs Opvoeding Vrienden

12. Kwaliteiten en mogelijke problemen Snel informatie opnemen - Ongeduldig met en onthouden anderen en herhalingen. Onderzoekend, zoekt naar - Stelt onbeschofte vragen. relevantie van alles Verzet tegen oefeningen Houdt van problemen - Hekel aan routine oplossen, van abstract denken en herhaling. Nadruk op waarheid, - Bezorgd over gelijkheid en eerlijkheid problemen in de samenleving Creatief, inventief - Kan de gevestigde orde in Hoog moreel besef de klas en samenleving verstoren Gevoelig, invoelend, verlangen om - Overgevoelig voor kritiek, door anderen geaccepteerd te onderpresteren om worden hetzelfde te zijn Sterk gevoel voor humor - De clown uithangen

13. HB en aanpassingsproblemen (Nauta & Corten, 2002) Wat de werkomgeving vindt Veel conflicten met management en autoriteiten. Slecht luisteren naar anderen. Motieven moeilijk te plaatsen. Slechte timing in bijv. vergaderingen Sterke pieken en dalen in functioneren, zonder aanwijsbare oorzaak. Niet duidelijk waar medewerker het beste inzetbaar is, houdt zich met van alles bezig. Geen doorzettingsvermogen en discipline. Is moeilijk benaderbaar, niet sociaal. Stelt allerlei eisen over omgevingsfactoren. Wat de medewerker zelf benoemt Ik heb een groot rechtvaardigheidsgevoel Mijn ideeën worden niet begrepen, maar ik heb meestal gelijk Wat zit er toch achter? Ik ben kennelijk bedreigend voor mijn collega’s Ik word aldoor tegengewerkt, wat gaat het allemaal langzaam Ik weet helemaal niet wat ik wil, ik vind haast alles interessant Ik ontvang weinig waardering, men ziet niet wat ik kan Ik ben snel afgeleid Ik heb een hekel aan social talk Ik snap niet dat de rest in die herrie kan werken

14. Hoogbegaafd (bijzonder zijn), kan leiden tot: Zich uitgesloten voelen of uitgesloten worden: Eenzaamheid, tot aanpassend gedrag Onderdrukking van capaciteiten Wegdromen (v) of opstandig gedrag (m). Gevolgen: Onevenwichtige ontwikkeling Radicaal onderpresteren Risico mijden Eenzaamheid, Geen rolmodellen, nodig voor identiteitsvorming

15. Er zijn zes soorten hoogbegaafden Gericht op: Mensen en gevoelens Ideeën en mensen Ideeën, overzicht en structuur Harmonie en overeenstemming Doelen en globale aanpak Feiten en oog voor details.

16. Dit uit zich in andere manieren van creatief zijn, en voorkeur voor andere creativiteitstechnieken Door verhalen en goed contact met anderen, in veilige groep Door brainstormen, snel en flexibel associeren, groep en alleen Door heldere probleemstelling, systematische aanpak (noemen zich niet altijd creatief): alleen Door goede onderlinge afstemming, fundamentele vragen, waarom-vragen: in groep en daarna alleen Door helder doel, en duidelijke weg daarnaar toe (noemen zich niet creatief) Door veel te verzamelen, genoeg tijd, en aandacht voor details en schoonheid

17. Bewerking van: Szabos, J. (1989). Bright child, gifted learner. Loopt over van ideeën, waarvan sommige nooit worden gerealiseerd Combineert ingewikkelde en abstracte ideeën Bedenkt goede ideeën Speelt met ideeën en mogelijkheden Weet en kan veel zonder hard werken Werkt hard Dagdromend, kan vaak met aandacht elders zijn Selectief met aandacht Aandachtig Is verwonderd, vraagt zich af Is nieuwsgierig Is geïnteresseerd Ziet uitzonderingen Stelt onverwachte vragen Heeft goede antwoorden Creatief Hoogbegaafd Slim

18. Bewerking van: Szabos, J. (1989). Bright child, gifted learner Is onafhankelijk en onconventioneel Is intens Is ontvankelijk Zoekt creatieve mensen maar werkt ook graag alleen Zoekt mensen met dezelfde intellectuele belangstelling Zoekt mensen van dezelfde leeftijd Improviseert Manipuleert informatie en begrippen Absorbeert informatie Ziet wilde humor, niet ter zake absurditeiten Bedenkt ingewikkelde humor Begrijpt ingewikkelde humor Vraagt: wat als… Weet het al Leert gemakkelijk Vormt een groep op zichzelf Is op de groep vooruit Hoort bij de besten Maakt mentale sprongen: aha! Verbindt en ontwikkelt begrippen Begrijpt de betekenis

19. Is nooit klaar met het zoeken en vinden van nieuwe mogelijkheden Is zelfkritisch Is tevreden met eigen resultaten en vermogens Bedenkt en brainstormt goed Raadt en redeneert goed Onthoudt goed Schept nieuwe combinaties van waarden Schept, kritiseert en verbetert Is nieuwsgierig naar nieuw en anders Is een uitvinder en ideeëngenerator Gaat voorbij aan eigen vakkennis abstraheert Is een expert Houdt ervan om iets nieuws te bedenken en ontwerpen Houdt van zelfgestuurd leren Houdt van leren en studeren

20. 2. Creativiteit Waarvan hangt het af of iemand komt tot een creatieve produktie? Model van Amabile Hoeveel verstand heb je er van ? (domein) 2. Heb je creatieve vaardigheden om ideeën te genereren ? (aan te leren) 3. Hoeveel zin heb je er in, vanuit jezelf, wat is je inzet? (wilskracht is te ontwikkelen)

21. Crea: verworven of aangeboren? 2. Creativiteits-relevante vaardigheden. Flexibel denken, kiezen van denkmethode Veel kunnen herinneren, bewust kunnen vergeten (leeg opnieuw beginnen) Hoog concentratievermogen Omgaan met blokkades = denktechnieken: brainstorming, synectics, morfologische analyse, divergente en analytische technieken, vrij associeren en geforceerd zoeken, enz. Persoonlijkheid: kunnen uitstellen van beloning, hoge frustatie-tolerantie, zelfdiscipline, onafhankelijkheid, en nonconformisme, speelsheid, humor

22. Eigenschappen en vaardigheden van creatieve mensen 1-31 Onafhankelijk Hoog prestatie niveau Zelfvertrouwen Sterk ego of zelfbesef

23. Crea en intelligentie Intelligent In staat om in hoog tempo veel ideeën te produceren Kunnen veel informatie opnemen Flexibel in denken Origineel in ideeën Houden van abstract denken Brede belangstelling

24. Creatief en emoties Geven graag toe aan impulsen Varen graag op intuïties Gebruiken niet-rationele elementen Gevoelig voor interne prikkels Hoogsensitief voor prikkels van buiten Gevoel voor humor Sterk rechtvaardigheidsgevoel Bewust van waarden en dilemma’s

25. Creatief en sociaal? Ze vinden zichzelf creatief Grote zelfkennis Ze zien zichzelf als anders Gevoel van eenzaamheid Meestal niet erg sociabel

26. Creatief: problemen aanpakken Houden van complexe situaties Steken veel tijd in de beginfase Voorkeur voor elegante oplossingen Ze zijn erg nieuwsgierig Sterk gemotiveerd Werken hard zonder druk van buitenaf Mobiel in hun beroepsleven

27. 3. Hooggevoelig? Wat doe je met de grote hoeveelheid aan prikkels? Er zijn 5 belevingskanalen, onafhankelijk van elkaar, variërend van: Sterk , Zwak , Nauwelijks Wijd open (overprikkeld) = Je ervaart veel prikkels Je hebt ándere belevingskwaliteit Maak onderscheid tussen Opvang van prikkels (normaal of veel) Het verwerken van prikkels (normaal of hoog). Hoogbegaafd (3%) Hooggevoelig (17%) Opvang veel HSP Slim, bijzonder Gewoon, gemiddeld Opvang normaal verwerking hoog verwerking normaal

28. Hoogbegaafd = Hoogsensitief op vijf gebieden: Piechowski (1988) Psychomotorisch: gedrevenheid, willen bewegen en opgewondenheid Zintuiglijk: capaciteit tot zintuiglijk genieten Intellectueel: intellectuele honger Verbeelding : sterke verbeeldingskracht Emotioneel : sterk, verfijnd gevoel, verantwoordelijkheidsgevoel; sterke empathie; (kan leiden tot verlegen en eenzaam)

29. Ben je hooggevoelig (hoogsensitief)? Aron Antwoord met ja of nee. Vul snel in. Denk aan ‘meestal’ en ‘in veel situaties’. Ik ben me bewust van subtiele signalen in mijn omgeving. Ik word beïnvloed door de stemmingen van anderen. Ik ben nogal gevoelig voor pijn. Tijdens drukke dagen merk ik dat ik behoefte heb om me terug te trekken in mijn bed of een donkere kamer (of een andere plek waar ik alleen kan zijn). Ik ben bijzonder gevoelig voor de effecten van cafeïne. Ik raak gemakkelijk overvoerd door dingen als fel licht, sterke geuren, grove weefsels of harde sirenes. Ik heb een rijke en complexe innerlijke belevingswereld. Ik voel me niet op mijn gemak bij harde geluiden.

30. Ik kan diep geroerd raken door kunst of muziek. Ik ben consciëntieus (nauwkeurig en precies). Ik schrik gemakkelijk. Ik voel me opgejaagd als ik veel moeite moet doen in korte tijd. Als mensen zich in een fysieke omgeving niet prettig voelen, weet ik meestal wat er moet gebeuren om dat te veranderen (bijv. door het licht te dimmen of het meubilair te verplaatsen). Ik raak geïrriteerd als mensen proberen me te veel dingen tegelijk te laten doen. Ik doe erg mijn best om te voorkomen dat ik fouten maak of dingen vergeet.

31. Ik kijk uit principe niet naar gewelddadige films of tv-shows. Ik voel me ongemakkelijk als er veel om me heen gebeurt. Als ik erge honger heb, heeft dat een sterke invloed op mijn concentratie-vermogen of mijn humeur. Veranderingen in mijn leven brengen me van mijn stuk. Ik heb een neus voor delicate geuren, smaken, geluiden en geniet daarvan. Het vermijden van situaties die mij van streek maken of overbelasten, heeft bij mij hoge prioriteit. Als ik met iemand moet wedijveren of op mijn vingers word gekeken, word ik zo nerveus of gespannen dat mijn prestaties veel minder zijn dan gewoonlijk. Als kind werd ik door mijn ouders of leraren gevoelig of verlegen gevonden.

32. Hooggevoelig? Als je 14 keer of meer 'ja' antwoordt op bovenstaande vragen, dan ben je hoog-sensitief. Bij minder, misschien ook. Zou je deze lijst volgende week net zo invullen? We kunnen ons gevoel leren af te schermen; kun jij dat? Is hooggevoeligheid voor jou een belangrijk thema? Denk je ook hoogbegaafd te zijn? Vind je hooggevoelig zijn lastig, of een gave?

33. Recept voor docenten om talent te frustreren Herhaal veel, vermijd diepgang Aanwezigheidsplicht Inleveren van huiswerk Geen ruimte voor keuzevakken Geen ruimte voor onderzoek Eis niets boven het gemiddelde Ga niet in op suggesties Laat geen uitzonderingen toe Geef geen feedback Eis discipline, structuur en aanpassen Verwerp creativiteit en eigen initiatief Hou het simpel en overzichtelijk Blijf binnen de kaders Wees niet te kritisch Beoordeel iedereen hetzelfde Onderwijs alleen wat je zelf begrijpt

34. Signalen voor de Talent-detective. Hoe herken je hoogbegaafden: ze zijn vermomd! Onderpresteerder Scherpe vragen Verzuimer en uitvaller Faalangstige, stelt hoge eisen aan zichzelf Perfectionist, laat met inleveren van opdrachten Ongeïnteresseerd, slim Debatterende betweter, Afkerig van groepswerk Student met 2 studies Student en ondernemer Solist, zonderling, gepassioneerd Laatkomer, laatbloeier

35. Hoogsensitief en verliefd? Aron Ik voel me niet op mijn gemak om over dingen uit mijn verleden te praten waarvoor ik me schaam. Van bepaalde dingen in mij, zouden anderen walgen als ze het te weten komen. Ik maak me wel eens zorgen dat iets wat ik onthul, een ander kwaad kan maken Ik zou liever niet van iemand houden, zodat ik me niet druk hoef te maken hem of haar weer te verliezen. Ik verwacht dat anderen me op de een of andere manier zullen bedriegen. Ik ben bang om spontaan te zeggen wat ik vind en voel. Soms, als ik intiem met iemand ben, zijn mijn gevoelens zo intens dat ik zou willen stoppen, ook al zijn mijn gevoelens positief. Ik ben bang een ander te kwetsen. Ik ben vaak bang dat een ander mij zal overheersen. Ik ben bang om voor langere tijd een relatie aan te gaan. Ik voel me ongemakkelijk als een ander van mij afhankelijk wordt. Ik twijfel er soms aan of ik werkelijk intiem kan zijn me iemand: ik raak altijd geïrriteerd door kleine dingen Ik vind het moeilijk om iemand te zeggen dat ik om hem/haar geef. Ik heb vaak kansen om met iemand vertrouwelijk en intiem te worden afgekapt, terwijl ik het aanvankelijk wel wilde. Ik durfde in voorgaande relaties mijn gevoelens niet te uiten

36. Angst bij verliefde HSP-ers 1, en 2 ja: angst voor afwijzing 3 ja: angst voor woede-aanvallen 4 en 5 ja: verlatingsangst 6 en 7 ja: angst om controle te verliezen 8 ja: angst voor vernietigende impulsen 9 ja : angst om overweldigd te worden 10 en 11 ja: bindingsangst 12 ja: angst om te snel geïrriteerd te raken 13, 14, 15 ja: angst voor intimiteit

37. Creatief Hooggevoelig Hoog begaafd Welke rol kan er zijn voor HB-ers? Nodig voor innovaties. Ontwikkeling van onze cultuur Voor een zorgzame, verantwoordelijke samenleving