1. ESPEZIE INBADITZAILEAK
Unescok Biodibertsitate Biologikoaren Urtea izendatu du 2010a. Izan ere,
espezie inbaditzaileen arriskuaz ohartarazi nahi gaituzte.
Espezie inbaditzaile deritzo jatorrizkoa ez den ekosistema batean sartu
eta ekosistema horretako oreka ekologikoa suntsitzen duen espezieari.
Beraz, hondamendi ekologikoa sor dezake, zenbait abantailekin “jolasten”
duelako:
− Azkar hazten diren
− Ugalketa-ziklo laburrak dituzten
− Ingurune askotan bizitzeko gaitasuna
− Egokitzeko ahalmen handia
− …
Ondorioz, askotan, harrera-ekosistemako jatorrizko espezieak arriskuan
jartzen dituzte
Hala ere, Problema ez da soilik ingurumenarena, lekualdatze horren atzean
gero eta gehiago gizakiok gaude bai…
 Arrazoi ekonomikoak  adibidez, eukalipto eta pinu insignis
papergintzan
 Merkatal arrazoiak  animalien, eta landareen, zati batzuen
propietate
 Maskota bereziak izan nahi dugulako  dortokak eta beste
 Apaindu berriak nahi ditugulako  zenbait landare
 …
Unea da kontzienteak izatea gure arduragabekeriaz eta horren ondorioz
gure portaera aldatu
Hurrengo orrietan zenbait espezie inbaditzaile eta beraien ezaugarri
batzuk azaltzen dira

2. INBADITZAILEAK
LANDAREAK
Cortaderia selloana
Robinia pseudoacacia
Ailanthus altissima
Baccharis halimifolia
Carpobrotus edulis
Oenothera biennis
ANIMALIAK
Dreissena polymorpha
Procambarus clarkii
Mustela vison
Myocastor coypus
Trachemys scripta elegans
Oxyura jamaicensis

3. ESPEZIE INBADITZAILEAK
 Cortaderia selloana
Panpa-lezka (Cortaderia selloana)
jatorriz Hego Amerikakoa den belar
altu bat da. Besteak beste, bere
izenak adierazten duen bezala,
Panpan bizi da, bai eta Patagonian ere.
Belar hau multzo dentsoetan hazten
den eta 3 metroko altuera eduki
dezakeen landarea da. Hosto luze eta
estu beti berdeak dauzka, luzeran 1-2
metrokoak eta zabaleran 1 cm
ingurukoak direnak eta ertz zorrotza
daukatenak. Urdin-berdexkak izan ohi
dira, baina gris zilarkarak ere izan
daitezke. 20-40 cm luze den panikula
trinko batean sortzen ditu loreak, 2-3 metro inguruko zurtoin baten
gainean.
Panpa-lezka oso moldakorra da eta askotariko ingurune eta klimatan
haz daiteke. Hazi asko ekoizten ditu: ale bakoitza milioi bat hazi
ekoiztera irits daiteke bere bizitzan zehar. Leku batzuetan,
esaterako Euskal Herrian, landare inbaditzailetzat hartu da.
Kalifornian eta Hawaiin ere inbaditzaile gisa tratatzen da, eta
Zeelanda Berrian eta Australian debekatuta dago saltzea eta
landatzea. Landarea erre arren, berriro sortzen da. Hura hiltzeko
produktu kimikoak erabiltzen dira.

4.  Robina pseudoacacia
Sasiakazia zuhaitz espezie bat da,
akazia itxura duena baina ez dena.
Jatorria Ameriketako E. Batuetako
ekialdea eta erdialdean du.
Habitata erreketatik hurbil dauden
baso mistoak eta harizti azidofiloak
ordezkatuz.Ipar Amerikako
zuhaitza da eta XVII. mendean
sartu zen Europan. Apaingarri eta basogintzarako xedearekin landatu
zen eta, gaur egun, oso hedatuta dago Hego Euskal Herrian, eta
Landare inbaditzailetzat hartzen da toki askotan.
AEB Apalatxe mendietatik dator et klima atlantiko hezean garatzen
da. Maldetan, baso-ertzetan edo basoen zabalgunetan kokatzen da
urkia edo sahats arruntaren nitxo ekologikoa okupatuz. Lurrazpiko
sustrai-kimuen bitartez hedatzen da. Haritz txortendunaren
garapena ere zailtzen du. Hots, maldak eta bere ohiko lekuak
okupatzen ditu inbaditzaile honek.
Hazkuntza arina eta indartsua eta sustraiaren kimu berriak sortzeko
ahalmen izugarria duenez, suteen edota mozketen ondoren birsortzen
da. Horregatik, oso ohikoa da maldetan, landutako lurzoruetan edo
basogabetutako larretan. Leku horietan baso dentsoak garatzen ditu
eta bertoko basoen garapena oztopatzen du.
Herbiziden aurreko erresistentzia handia du. Espezie hori
kontrolatzeko bide biologikoak ez daude frogatuta orain arte.
Urdaibain, bailaretako heze guneetan, ibai ertzetan eta errepideen
ondoko maldetan ikusi da. Horrelako asko dago Zugaztietan, Albizen,
Belendizen, Arratzun, Morgarako igoeran eta Errigoitirako
errepidean. Espezie honen inpaktu-maila esanguratsua da, hazkuntza
arineko espezie baita eta bertoko formazioen hazkuntza zaildu eta
berandutu egiten baitu. Horrela, oihanpeko floraren aniztasuna
kaltetzen du nabarmen (Silvan, Campos, 2001).

5.  Ailanthus altísima
Txinatik etorritakoa XVIII mendean. Zeruko zuhaitza bezala
ezagutzen da. Oso hazkuntza azkarra du eta kutsadurarako
erresistentzia handia dauka, hau dela eta Europan oso hedatua dago
lorategi publikoetan. Hala ere, bere egurra ez da oso ona eta
horregatik ez da baso-arbola bezala erabiltzen.
Hostoerorkorrako zuhaitza, 25 metrotara hel daiteke eta 40 urte
inguru irauten du
Zenbait propietate dauka eta horren ondoren bere erabilerak:
medikuntzan idorgarri bezala eta industrian papera egiteko hostoekin
eta kolore horia tindagai bezala ateratzen zaio.

6.  Baccharis halimifolia
Zuhaixka hau Floridatik ekarritakoa da eta Euskal Herriko padura
ugari kolonizatuta dauka; horretarako hezien kardilaun erabiltzen
dute.
Hezi kopuru itzela ateratzen du 3 metroko zuhaixka honek, eta
honela hedatzea lortzen du hainbat kilometrotara. Landarea
garbitzeko lurzorua 10cm sakonera garbitu behar da edo, beste
kasutan, intsektu bereziak erabiltzen dira; belar-pozoia azken finean
ere erabiltzen da.
Batzutan arnas patologietan erabilia izan da sendakuntzan. Itsas
kostan hesi moduan ere erabiltzen da

7. Carpobrotus edulis
Landare hau Hegoafrikatik
hedatu da mundu osora,
batez ere kostaldeetan.
Ezpondak eusteko erabilia
izan da batez ere. Baina
bertako espeziei min handia
egiten diete hiru
arrazioengatik:
 Lurzoruaren agorpena
 Sustraitzeko aukera
kentzen diete.
 Intsektu polenizatzaileak
erakartzen du beregana
bertakoengandik aldentzen
Inbasioa saihesteko mekanikoki kentzen dira eta gero erretzen dira
bere polen hedaketa ekiditeko

8.  Oenothera biennis
Oenothera biennnis edo onagra arrunta, espeziea botanikoa da. 0,5
eta metro bateko altuera du. Onagreceace familiatk dator,
Hegoamerikatik dator. Lorategiko lore oso ezaguna da, naturalizatu
dela Iparramerikan Europako leku batzuetan eta Asian. Bere loreak,
hori kolorekoak, arratsaldean zehar zabaltzen dira horregatik
deitzen zaie onagra vespertina.
Landare honen haziek azido gamma linoleniko dute. Azietako olioa
sindrome aurre-hileko minak kentzeko erabiltzen da. Beraz, bere
osasun propietatetatik erakarri zuten guregana

9.  Dreissena polymorpha
Zebra-muskuilua (Dreissena
polymorpha) Europa ekialdean
jatorria duen moluskua da.
Izena maskorrean dituzten
marra zuri-beltzetatik
datorkio.
Ibai nabigazioari esker Ipar
Amerika zein Europa Erdialde
eta Mendebaldeko hainbat ibaitara zabaldu da, espezie inbaditzaile
gisa kontsideratzen delarik toki askotan.
Ibai nabigazioari esker hasi ziren hedatzen XIX. mendean,
itsasontzien kaskoan itsasteko gaitasun handia baitute. Muskuiluen
larbak ere oso erraz zabaltzen dira.
Toki askotan izurrite gisa kontsideratzen da zebra-muskuilua,
kolonizatutako tokietan arazo larriak gertatzen baitira.
• Bibalbio autoktonoen maskorretan itsasten dira, baita
karramarroen oskoletan ere, azken hauen heriotza eraginez.
• Hildako muskuilu kantitatea handia ibai hondoetan pilatzen da.
Ondorioz bertan arraultzak jartzen duten espezieen ugalketa
eragozten dute.
• Ureko fitoplanktona jaten dutenez, bertako muskuiluen
elikagaia gutxitu egiten da
• Iragazteko duten gaitasuna handia dela eta, metal astunak
pilatzen dituzte, horiek kate trofikoan sartzen direlarik.
• Ibaietako gizakien azpiegitura hidraulikoak ere kaltetzen
dituzte: hodiak trabatu, ur azpiko materialak erre,...

10.  Procambarus clarkii
Procambarus clarkii: Mexikoko
golkoan bizi da Estatu Batuetan.
Apurka-apurka, Afrikan eta Asian
agertzen ari da, eta ere Afrikako
beste hainbat lekutan.
Espainian karramarro Iberikoa
bere ibaietatik alde egin du
Procambarus clarkii-gatik.
Neguan bakarrik emigratzen da, eta neguan izaten da.
Normalen ura ez oso hotz dagoen lekuetan aurkitzen da adibidez:
urtegietan, paduretan eta abar,

11.  Mustela vison
Ugaztun haragijalea da. Aramiñon,
hudo eta erbinude familiakoa da.
Genero honek 16 espezie ditu baina
gaur egun haietako 10 bakarrik
geratzen dira. Mustelak 13cm ditu
luzeraz.
Animali hauen lekualdatzearen
arrazoia merkatalgintzan datza, baserriak eta beste instalazioak
daude prestatuta, geroago bere larrua saltzeko
 Myocastor coypus
Amerikatik ekarritakoa.
10-ko pisua du. Bere
buztana luzea da eta
laguntzen dio igeri
egitean.
Espainian karraskari hau
“nutria” deitzen dute.
Frantziatik dator
inbasioa, larrua ekoizten
den bertako granjetatik
zenbait ale alde egiten
baitute

12. Trachemys scripta elegans
Haragi eta landarejalea, Amerikatik ekarri dituzte maskota bezala
bai Europa zein Asiara.
Gaur egun Europan debekatuta dago hainbat ekosistema kaltetuta
geratu baita dortoka mota honen ale ugari aske utzi dutelako.

13.  Oxyura jamaicensis
Amerikakoa izanik Britainia Handian heldu zen eta bertako ihes
esparru batetik ihes egin zuen, Europarantz abiatzen.
Europako malvasía cabeciblanca (Oxyura leucocephala) estaltzen du
eta hau dela eta plangintza bat dagoela erauzteko.
Padura eta lakuen inguruetan bizi izaten dira, Arra emea baino
handiagoa izaten da, 700gr eta 500gr, hurrenez hurren.
Bibliografia eta Webgrafia
Elhuyar aldizkaria
www.wikipedia.org
www.zientzia.net