Δ
1olελi iσoο μoJνο ιUλoρlσrηoω γlα οΛλη μlα φoρα ouloιj Γoυ J,
l LBoηθηoαν oτη σ.γ1,οoφa lou β βλιoU Γhc BiotogLdι υnιe^P rc no
ρ6ν βtβλ(o αποτελε( μια σUνεπτιrγμεvη και ενημερωμdνη aκδoση εκεινoυ
τoυ βιβλιoυ. Σε αυτoιjζ περιλoμβdvoνταl o λlichael J. croλ/e (Πανεπισιiμιο
Νotre Dame), o RonaLd Dοe], o Davrd Devorkin (Eθνικd lMoυσε(o Ατμ6_
σφoιραζ κoι Διασn1ματoζ), o ]oshUa ιedeΙberg (Πoνεπιστημιo Poκφaλερ),
ο Ronald schorn, o Karl s. cuιhke (ΠανεπισιΙiμιο Xιiρβαρντ), o H.P. κlein
(Πανεπιστημιo τηζ Σdι.ιο κλdρα), o Robert shapiro (Πανεπιστημιo Νεαζ
γ6ρηζ), η Betιy Smocovtis (rΙανεπισημιo τηζ Φλdρι,ιαζ), o Philip κla55,
o David ]acobs (Πανεπιστημιo Τεμπλ), o ι,4ichael swords (noνεπισημιo
Δυτικoιi Ν,,1ιτσιγKαν) και o PeteΓ sturrock (ΠαVεπlστημιo Στdνφoρντ).
οσoν oφoρd στιξ βιβλιoΘηκεζ, oι απαρdμιλλεζ ασιρoνoμικaζ συλλoγlζ
τηζ βιβλιoΘΙiκηζ τoυ Ναυτικoιj Aστερoσκoπεioυ των HΠΑ υπηρξαv oUσια
στικdζ γlα το τμημoτo αυτηζ τηζ μελdτηζ πoU σχετGτoι με την oστρoνo_
μΙo, 6Πωζ και η βoηΘειo τωV βιβλιoθηκoν6μων, Brenda corbin και cregory
shelιon. Επιπλdoν, η βιβλιoθηκη τοU κoγκρεσoυ και η βιβλιoΘηκη τoU Αμε
ρικανικoιj Πανεπιστημιoυ με βοηΘησαν να συμπληριaσω τo κενd σε Θaμα-
τα φιλoλoγ(αζ πoυ δε σχετ(ζoνται με την αστρoνoμιο. Εiμαι εUγν(ijμων γιο
την πρ6σβoση στα αρχεiα τηζ Bρετονικηζ BιβλιoΘηκηζ τoυ Λoνδ[νoυ (ερ
γoσιεξ τoU Α.R. γallace), ση Bοσιλικη Eταιριo τoυ Λoνδινου (εργασrεζ
τoυ ]ames ]ean5), σιη Βιβλιoθηκη τηζ Αμερικανικηζ Φιλoσoφικηζ EτoιρΙοζ
(εργασiεζ των E. ιJ. condοn και D. Η. λ,1en2el), τo Ασιεροσκoπειo Loνell
στo Φλdγκστoφ τηζ Αριζ6ναζ, σιo Πανεπlστliμιo τηζ Αριζ6νοζ σιo Τdκσoν
(εργασiεζ των A. E. DoUglass και G. P. Kuiρeo, στα oρχεΙo τηξ MaΙy Lea
shane τoU Ασιερoσκoπειoυ Λικ (εργοσiεζ τoυ Robeaι Τlumpler, στo ΝoU
τικd Αστερooκoπειo των HΠA σιην oυιiσιγκτov (εργoσιεζ τoυ clemenζe),
σιην υπηρεσiα Ame5 τηζ ΝAsA και στoν oργανισμ6 SEΙl στo λΙdουντεν Bι
oU τηζ Kαλιφ6ρνιαζ για την πρ6σβαση στo αρχειa SEΙ].
16.
EYxΑΡΙΣTΙEΣ
Θlλω επiσηζ ναεUχαρισιησω τoν 0ργoνισμ6 sΕτl για την Uπoστηριξη
σιην προγματoπoηση πρoφoρικιιν συνεvιειjξεων και γιo τη συνεργασια
6λων oυτιiν πoυ συμμετεtχαν στιζ oυνεvιεUξειζ. Σε ouτοdζ περιλαμβdνo-
ντοι o lohn Billingham (Ames/NΑsA), o Petel Backus (oργανισμdζ sΕtl), o
David Brocker (Αmes/NΑSΑ), o λ,4elvjn calvin (Πανεπισιημιo τηζ Koλιφdρ-
νιαζ, λ,4περκλεi), o cary coulter (Αρχηγεio τηζ NΑsΑ), o FΙank Drake (Πα-
νεπιστliμιo τηζ καλιφdρνιαζ, Σdιτα κρoυο, o sarn culkis (]Pt), o Νikolai
Kardasheη o Philip Ι. κla5s, o Η. P. κlein (Πανεπιστημιo τηζ Σdντα Kλdρo),
o ]Ιichael KIein (]Pι), o ]oshua ιederberg (Πονεπιστημιo Poκφlλερ), o
Edνγard olsen (JPL), o Bernard ι,1. oΙiνer (Αmes/ΝΑsΑ), o N,4ichael Papa-
gianni5 (Πανεπισιliμιo τηζ 8oστdνηζ), o τom Pierson (oργανισμ6ζ sEΙ]), o
car] sagan (Παvεπιστημιo Koρνaλ), o char]es seeg€r (oργoνισμ6ζ SΕΤl), o
]ill τarter (oργανισμ6ζ SΕΙl) και o Peter van de κamp. oι καταγραφdζ των
πρoφoρικιiν συvεντειjζεωv πoυ παρoυσιdζoυν κdπoιo ενδιαφaρoν θα βρε
θoιjv στo Kdντρo lσιoριαζ τηζ Φυoικηζ τoυ Αμερικανικo6 lvστιτoιτoυ Φυ'
oικη( oιo ιoll,g. Parι τoU νlolΛονl. Anoιι/'ι, λσρo μoJ να αναγνωρlσω
τη χρησιμ6τητo των δημoσιεUμ€νων σUνεντειξεων τoυ David sΙvift στo πε
ριoδικd τoU _'rΙl Plonee6 ('Eκδoση τoυ nανεπιστημιoυ τηζ Αριζ6ναζ, Τdκ
ooν'l990).
Eiμαι ευγνιiμων στιζ εκδdσειζ carland πoU μoυ επaτρεψαν να χρησι
μoπoιliσω γΙα τo κεφdλαιo ] μaρη απ6 πρoηγorμενo 6ρΘρ0 μoυ, πoυ
aχει τιτλo (Plurality of νoΙlds, και δημοσιειτηκε σΙην ΕncycΙoρedia of
CosmoΙogy Ιaυ N. Hetheingtοn (εκδ. carland, 1993), 502'512,6πωζ επ(
σηζ κοι στoν εκδoτικd o(κo Reidel Publishers πoυ μoυ επετρεψε να χρησι
μoπoιliσω για τo Kεφdλαιo ] τμηματo τoU dρθρou μoυ "Τhe
Search lor
Eχtrater€strial lntej]igence and the ΝAsΑ High Resolution λ4icroιγave
sUrνey (HRλ.45): Ηistorica] Pe15ρe.tives), Space Science Revjews,64 ('1993),
93 139. EπιΘυμιi νo ευχoριστησω αυτoιζ τoUζ εκδoτικoιζ οiκoυζ πoU μoU
επEτρεψoν να oναπαρoγdγω φωτoγραφiεζ, καΘωζ επ(σηζ τη suΖanne
D6baΙbat (Αστερoσκoπειo Παριoι06) και τo Aστερoσκoπειo τoυ ]UVisy γιa
τη βoηθειο σην oπ6κτηση τηζ φωτoγραφ(αζ τoυ tlammaion. Ευχαρι
στιεζ στov Αlex Holzman, τoν'εκδi5τη μoU απd τo εκδ0τικ6 τμημα τoυ nα-
νεπιoτημιoυ τoυ Kεμπριτζ και στιζ Helen ινheeler και Helen creenbeΓg
17.
zοΗ ΣE ΑΛΛoYΣKoΣMoYΣ
για η βοiΘειd τoυζ σιηv εΙτιμ€λεια τoυ eργoυ κατd η διαδικoσ{α παρα_
ταoζ, εUχoρισιιil γlα μlα αt(dμo φoρd ιη oιjζυγd μoU,'lerry, κoι τoυζ
γιoυζ μoυ, cregory και Αnthon, πoυ συvεχ1Φυν μαζ( μoυ να εξερευνoιrν
νfoιJζ κ6ομoUζ.
Γιο nζρlood.ιρr( oνoφoρΓ.σι oλo σχιδoι ιο Πιo nρ6oφoτα Γνoν6.o
Ι ου'η1 lη5 αφηγηoη1, θo μloρouoo.Ι νo ouμβoι,λιι]ιι|ιζ ιo βlβΛlο /he
ΒiologicaΙ υniνer|e (Kiμτ1ριτζ κoι Naα Ydρκη, ]996). To βιβλιo πoU κρατd-
τε σια χaρια σαζ απoτελεi συvι6μευση εκεινoυ του βιβλιoυ και aχει
εμπλoυτtστε( με νεεζ πληρoφoριεζ.
Aνdμεσα στα γενικ6 εργo υπdρχει μιo σειρ6 βιβλιων πoU,Χει πορoυ
σιdσε1 τη γνιιση κιiΘε γεvιdζ με μoρφη εγχε1ριδ(ων. nρ6τo απ6 αUτd ηταV
τo βιβλ(o τoιr sir Harold spencer Jones Life on other wolds (Νω Υ6ρκη,
l94o), τo oπo(o oκoλoυθηθηκε απ6 τo βιβλio των l. s. shkloνskii και carl
sagan lntelligent Life in rhe Uriyerse (Σαν Φρανσ(σκo, 1966) κοι τo βιβλ(o
τωv Donald Goldsmith και Τobias oνγen τhe Search for Life in the υniverse
(Maνλo Παρκ, ]980' 2η εκδooη, 1992). Σημαντικd κειμενα πoυ αναφdρo
νται κUριωζ σιην εμφdνιση τηζ ζωηζ και σιη ζωη σιoν Αρη aχouν ανατυ-
πωΘει σιo βιβλιo των Eli€ shneour και Eric A. oιtiesen [ΧtrateΓre|tΓial Life:
An Anthology and Βiblioglaρhy (oυdσιγκτoι ]966) κα( oι πoλιi oρΧικdζ
εργoσiεζ αUτοιj πoU οργdτερα ηινε γνωστ6 ωξ η
-Eρευνo
για Εξωγηινη
Noημoσινη (5ΕΤι) ανατUπι0Θηκαν στo βιβλιo τoυ Α. c. νV. cameron /nteΙ
stellar cammυnicatian (Νm Y6ρκη, ]963)- Ανοτυπωμaνα dρθρα πoU καλιi
τπoυν 6λα αUτd τα Θεμoτo στη δεκαετιo τoU 19/0 βρiσκo!ται στo βιβλio
τoU Donald coldsmith τhe Qυest far Extraterrestrial Life: A Βook of Read
in9J (lν4tλ Bdλεi; Kαλιφ6ρνια, 1980).
Eπειδi δεv Uπdρχει κoνaνα (ημερoλi5γιo' πoU νο καλrπτει την εUρειo
περιoχη των μελετιlν για τηv ιjπαρξη εξωγηινηζ ζωηζ, η μεγαλJτερη μoνα
δικη συγκ,ντρωση τηζ φιλoλoγιαζ θα βρεΘε( στα πρoκτικd σUνεδρ(ων πoυ
κaτaγρdφoνται στoν Πiνακα 7.4- To βιβλιo Α qΙbΙiograρhy on the search
for εtraterrestΓiaΙ /ntelrgence (ΔημoσiεUση αναφoρdζ ]ο2] τηζ NΑSΑ,
Mdρτιoζ ]978) των Eugene Malloνe, lν1ary λ,4. connors, Robeft L. Forιγard
και Zbiqnieιν Paprotny, με την κoτηγoριoπoηση των εκδ6σειJν τoυ, δει
32.
tηΙΛtΙMtΝΑ EΡΙΑ AΠo1.Ιl BΙBΛΙorPΑΦΙΛ
χνει τo βoθμ6 διασπoρdζ τηζ Uπ6λoιπηζ λoγoτελ"r'iαξ oνdμεσα σε εναν τε'
ρdστιo oριΘμd λαικιi)v και τεχνικ6ν περιoδικ6ν και εφημερiδων.
H τριλoγια τωv εκδ6σεων τoU ΠανεπισημιoU τoυ ftμπριτζ πdνω στo
Θaμο τηζ ιστoρiαζ τηζ διαμdχηζ dρχισε με τo βιβλio τoU steven l. Dick,
PluraΙity af the Wold;: τhe origins of the Ε'traterrestriaΙ Life Debate from
Democritυs to,(anr (1982), σUνεχιστηκε με τo βιβλio τoU λ,4ichael cΙoνe
τhe Εxtraterrestrial Life Debate, 1750'Ι9a0: τhe tdea of a PΙuraΙity of
|Λ/oΙlds fron Κant to LoweΙl (1986) και τελεiωσε με τo ριβλ(o τoυ steven
Dick τhe BiologΙcat υniverse: τhe τwentieth'Century Εxtrateπe triaΙ Life
Debate and the Limits of Science (]996). To βιβλιo τoυ Karl cuthke Γbe
Last Frontier: Ιnaging other Worlds from the coρernican RevοΙution to
lνιodem Science ricfun (lΘ6κη, Naα Y6ρκη, ]99ο) απoτελει επισηζ μιo
σπoUδαια συμβoλη σιην ιστoριο τηζ διαμιiχη' ιδιoιτερα οπd τη λoγoτε
χνtκη ιiπoψη τoU Θdματoζ. Eπισηζ πoλi χρησιμη εινοl η δημoφ1ληζ dκθεση
τoυ διοκεκριμεvoυ συvι(iκιη τηζ εφημερiδαζ Nery York τimes Νallel s'
sulliνan με τιτλo We are not AΙone (Νtα ΥoρKη, 1964.2η Eκδoση, ]993).
ολεζ αυτas oι πηγaζ aχouν πoλUdριθμεζ πoραπoμπdζ.
o τρ6π0ζ πoυ κοτoληξομε στη σιγχρoνη θει1ρηση τoU σ,μπαντoζ το
σκηvlκιi στα oπoια εξελiσσεται η ιστoρια μοζ/ περιγρdφoνται κατd χρoνo
λoγικη σεlρd στo βιβλ(o τoU Robert smjth Τhe Εxρanding υnΙνerse: AstΓo
nomy's Great Debate,1900_31 (Kεμπριτζ ]982) κaι στo βιβλιo των Richard
B€renzden, RichaΓd Hart και Daniel Seeley Man Dicovers the Galaxies
(Ν:α Y6ρ,η, 1916). Δημoφιλaστερεζ μελετεζ ειναι τoυ c. Α. Vvhiιney Ihe
Discovery of our GaΙaxy (NEo Y6ρκη, 19l]) και τoU Τimothy ferΓis rhe ned
ιlmit (Νεo γ6ρκη, ] 977. αvoθεωρη μaνη dκδoση, Naα Y6ρκη, ]983).
H ιστoρια τηζ ασιρovoμioζ τoυ ηλιακoιJ σUστηματoζ, η oπoιο λειτoυρ_
γε( ωζ φ6ντ0 σιo κεφdλαιo 2, περιγριiφεται στo εργo τoU Rοnald Doel
Solar SyΩen AstΓonomy in AmerΙca: communitΙes, Patranage' and lnter
dbciplinary Research, ]92o ]960 (Kεμπριτζ ]995), oλλd και στo aργo τoυ |.
N. τatareνvitz sρZae τechnology and Ptaneta ry ,4jtr.orom), (lrπλoιμιγκιoν,
]99ο). Στo βιβλio τoυ h/illiam sh€ehan Planets and Perceptian: τeΙescopic
wevr's and lnterpretationη ]609 ]9o9 (τdκσoν, ]988), εξετdζoνται γενικd
πρoβλημoτo πoυ σχετΦνται με την παραηρηση πλαvητιiν. H δloμdχη
33.
ZoΙ] ΣΕ ΑΛΛoYΣKoΣMoΥΣ
γιo τιζ διωρUγεζ τoυ Αρη κoλι]πτεται dρtσια σιo βιβλιo τoυ William G.
Hoyt Lowell and Mars (τdκσoν, 1976), σιo δεκατo κεφdλoιo τoυ aργoυ τoυ
καΘηγηni κρdoυ τhe Εxtraterrestrial Life Debatq και σε dνα πληΘoζ περισ_
odιερo .ξειδικιυμενων με,ειωv πoυ παραιιΘινlo| στlζ πρoηγoυμενεζ με.
λaτεζ. Περισσ6τερα για τoν Lowel] κoι τo αστερoσl(oπειo τoυ Θα γΙνoUν
γνωσιd oτην υπ6 {κδoση βιoγραφ(α τoυ ιowell την oπo(α aχει γρdψει o
Daνid strauss.
τo βιβλιo τoυ Αντωvιdδη ιa ρ/anire Mars (Παpiση ]9]ο) απoτελει τo
απoκoμJφωμα των μελετιiν πoυ βασΦντoι σιην oτπιΚ1 πoραηρηση τoυ
Αρη. τo βιβλ(o τoυ οerard de vauζouleu6 Phy|ics ol the PΙanet Mals: An
tntrodυctjon to Areophysjcs (^0ν6ινc, ]954) κατεχει oνdλoγη Θεση στιζ
παροδoσιακ{ζ ασιρoφυσικaζ μελaτεζ τoυ Αρη με αυΦ πoι.l κατΦυν τo
aργo τoυ Αντωνιdδη τoυ 1930 και τo €ργo τoυ Flammarion La Planιte Mars
et ses conditions d' habitabilite (Γβρισ, ]892, 1901) σην παρdδoση τηζ
oΙπιηζ παρατliρηηζ. Kol τo δυo aργo oυτd εξετdζoυν 6λεζ τιζ σχετικaζ
παραηρliσειζ πoU ηταν δtoΘεσιμεζ μεχρt τη στιγμη ηξ δημoσ(ευσηζ.
τo βιβλιo των Edvνard c. E7ell κoι Linda Neuman Ezell on Mafi: Explo'
ration of the Red PΙanet, 1958'1978 (oυdσιγrιoη 1984) απoτελει την επι-
σημη εξστdρηη τηξ απoστoλiζ viking' Στo βιβλιo τo Utoρia and Βack:
The search for Life in the soΙar Sy'tem (Naα Yιiρκη, ]986) τoU Νorman
Horoν,r'itz πoρατ[θεται η dπoψη εvdζ απ6 τoι,ζ βασικoιζ ερευvητεζ των
βιoλoγικων πειραμdτων. Στo iργo των Barry Ε. Diglego.io, cilbert V. ιevin
και Patricia Αnn slraal Mars: τhe Liνing Planet (λ4περκλει, κολιφdρvιο,
1997) παρoτ(Θεται μια oντΘετη dπoψη ενdζ dλλoυ βασικo( ερεUνητη' τo
dρΘρo των carl sagan και P. Fox (τhe canals of Mars: Αn Αssessment after
λrariner 9Σ τo oπoΙo δημoσιε6τηκε σιo τ1εP|o6κ6 lcafus, 25(1975)' 602'
612 απoτελει τηv τελευτα[α λiξη Uπ6 τo φωζ τηζ συ1ρoνηξ aρεUναζ. H
τελευτα(α 6ρευνα για τον Αρη περιγρdφεται με πoλλaζ λετrιoμ€ρειεζ σιo
βιβλ(o των H. H. κieffer και ιiλ-λωη Mars (Tιiκooν, Αριζ6ν.ι 1992), και με
περισσdτερo εκλαικευμivo τρ6π0 στo 6ργ0 τoU νilliam sheehan r,ηe
Pιanet Μa6: A Ηistory of obseΝation and Discoνery σιiκσoη Aριζ6να,
1996). Στo βιβλio τoυ Donald coldsmiιh τhe Hunt for Life on Mar' (Νtσ
γdρκη, 199i) {oλιrπτετσι τo Θaμo τηζ διαμdχηζ για τα μικρoαπoλιΘιiματα
34.
EΠ]ΛtΙMENΑ tΙΙΑ ΑπoTΗ B1BΛΙoιΡAΦΙΛ
και ιiλλεζ εvδεξειζ ζωηζ πdvω στo μετεωριτη ΑLH 84001 πoU ηρΘε απd τov
Αρη.
Για την ιστoριo των Θεωριιiν σχετικd με τη δημιoυργiα τoυ ηλιακoi συ-
σιΙiμοτoζ, δεiτε τo βιβλ(o τoU stephen c. Brush A HΙ|tory of Λ'4odem
Planetary Physics (Κεμτριτζ 1996) και τo βιβλιo τoU stanley L. ]aki, P/rneιJ
and PΙanetarians: A History of τheories of the origin of Ptanetaιy Systems
(Εδιμβoιργo, 1978). Για τιζ ανακoλdψειζ πλανητ{rν πoU βρiσκoντqι aξω
oπd τo ηλιακ6 μoζ σιjστημα κoι oι oΙΙo(εζ dρχισαν τo 1995, δε(τε τo βιβλιo
των Dennis L. N4ammana και Donald W. λ4ccarihy τoU νεdτερou oιrer
sυns, other Woids? (Ν(α Y6ρκη, ]995), τo βlβλio τoυ Donald coJdsmiιh
Wollds Unnumbered: τhe search for ΕXttasoΙaΓ Planets (Σoσoλ(τo, Kαλι
φdρνια, ]99l) και τo βιβλio τoυ κen crοsνvell PΙanet Qυest: the Εpic Disco
very of AΙien soΙar sy'tems (Naα Y6ρκη, 1997). Tα σχdδια τηζ ΝΑ5Α περι-
γρdφoντοι σιo A Road Maρ for the ΕΧploration of Νeighboring Planetary
lJΔte,",J (fχΝPr, εκδdσειζ c. Α. Beichman (oυdσιγκτoη l996).
'oσoν αφoρd σιην επισιημovικη φαντασια, θεωριi dτι τo βιβλiο των
Iohn ciute και Petel Nicholls τhe Εncycloρedia of Science Fiction (Νεα
Y6ρκη, ]993) ε(ναι απoλιjτωζ οπαρα(τητo.-ενο ιiλλo βιβλio πoU εΧω χρησι
μoπoιησει επανειλημμενωζ ειναι αυτ6 τoν εκδ6σεων Βaπon, Αnatomy of
wonder: A Clitical Guide to kience Fiction (Ndα Ydρκη, 198/), τo oπoto
απoτελει aναv πλΙiρη oδηγ6 για τηv επισιημoνικli φαντoσιo και τιζ ιστoρι
κaζ κoι κριτικdζ μελaτεζ τηζ. Αλλεζ χρησιμεζ πηγaζ για την ιστoρiα τηζ επι
στημovικliζ φαντασιoζ οπoτελoιJν τα παρακdτω εργα: τo εργo τoυ Brian
ll ' Aldis Billion year
-'ρree (Νaα γ6ρκη, ]9/3) και η αναθειδρηση τoU oπd
τoUζ Brian νv. Αldis και David γingmve ΤriΙΙion Year sρree: τhe History of
Science Fiction (Νεo Υ6ρκη, 1986Ι τo aργo .4/ιer,'] ate Worlds: τhe tΙΙustra'
ted History of
'cience
Γictlon (Ndα γdρκη, ]9/5) τoυ lames Ε. cunn.τaλoζ
τo εργo Ire World of
'cience
Fiction: Τhe History of a subculture (Νeα
Ydρκη, ]979) τoυ Lester dei Rey. Σημοντικη πηγη οπoτελε( επioηζ τo εργo
των εκδ6σεων Brian Αsh Ibe visuaΙ ΕncycΙoρe.]ia of Science Fiction (Νtα
Ydρκη, 1977).
oι βιβλιoγραφ(εζ για τη λoγoτε}γ(α σχετικd με τo UΓo περιλoμβdνoυν
τo εργo ηζ Lynn caloe υFos and Related subiects: An Annotated Biblio'
35.
ZΙ)tl Σt ΔΛroΥΣKoΣMoγΣ
graphy (o!6σlΥκ10ν, ]969), πoU συvιdχθηκε oπd τη BιβλιoΘiκη τoυ Ko
γκρaσoυ για την Αερoπoρια τωv HΠA με σκoπd να βoηΘησει σιη μελaτη
condon, και τo aργo του Richard Ν4ichael Rasmussen τhe υFo Literatυre: A
Comprehensiνe Annotated ζjbliography of works in εngΙish (ΙζCφερσoν,
N.K., και Λoνδινo, 1985). lστoρiεζ για ηv α,ιιπαρdΘεση για το Uto/ που
περιoριζoνται κυριωζ στιζ Hνωμaν€ζ Πoλιτειεζ, βρ[σκoνται σιo εργα τoυ
David N4. ]acobs the υfo Controνer'y l, lmerlca (ι,lπλoιjμιγκτoν, lνδ.,
'1975) και curtis Pee6le5 watch the Skies! Chrcnjcle of the Flying saυcel
M)4, (oudσιγrιον και Λoνδινo, 1994). oι ερεUνεζ τηζ Αερoπορ(αζ των
HnΑ για τo συμβ6V στo P6σγoυελ ε(ναι oι Ιre RosweΙl Reρort: Fact νs'
Fiction in the Νew Mexico DeJelt (oυdσιγκτoη 1995) κol ω τhe Ro'well
Reρoπ: case closed (Γραφειo Eκδ6σεων τηζ κι]βaρVησηζ τωv HΠλ oudoι
γrιον, 1997). τo συνaδριo σιo λ,4]Τ με Θεμo τιζ απαγωγdζ απd εξωγηινoUζ
τεκμηριιiνεται στo βιβλιo τoυ c.D.B. Bryan CΙase Εncoυnters of the Foulth
Κind: AΙien Abdυction, υΓos and the Conference at M-I.I (Νεα γ6ρκη,
]995). o oναγνιiJστηζ μπoρει vο σUνεχiσει vo παρακoλouΘει και τιζ διo
πλευρaζ τηζ διoμ6χηζ για τα UFo με τo τhe Skeptical lnqujrer, Ιo Jaurnal
of
'cientific
ΕχρΙoration κα Ιo journal of UΓo stυdies'
oι δdo κoρυφα[εζ ισιoρικεζ μελdτεζ για τo θdμα τηζ εμφdvισηζ τηζ ζω
ηζ εινoι τo lργo τoυ ]ohn ta ey τhe Spontaneou| Generatjon ContΓoversy
from Descartes to opain (8αλτιμ6ρη κοι Λoνδιvo, 19l/) κoι τo διδακτoρι
κ6 τoυ Harmk€ KaΓnminga στo Παvεπισημιo τoυ
^ovδiνou
με τιτλo
.studies in the History of ldea5 on the origin of ιife from ]860" (Noaμ'
βριoζ ]98ο). To βιβλio τoU Robert sapiro orΙgins: A skeρtic's cυide to the
creation of Life on Earth (Toρ6ντ0 κoι Nεo Ydρκη, ]987) απoτελει aναν πο
λυ εUανdγvωστo 0δηγ6 για τιξ σημερινaζ θεωριεζ σχετικd με την εμφdνιση
τηζ ζωηζ- Σι'γ1ρoνo θEματα μπoρειτε να παρακoλoυθησετε σε πoλλd πρo_
κτικd συνεδριων και στo περι0δικ6 oriqins of the Life and Εvolution of the
Βjosphere''Ενo επισηζ ευανdγνωσιo βιβλιo πoυ πρoκολει προβληματισμd
ε(ναι τo βιβλιo τoU Noμπελ[οτα christian de Dυνe νita] Dust: Life as a
cosmic lmρeratiνe (Νεα Yιjρκη, ]995). Πα τα τελευτα(α νaα πdνω σιηv
ouτοoργdνωση στo πλαiσιo τηζ εμφdνισηζ τηζ ζωηζ, δειτε τo βιβλιo τoU
Stuart Kauffman ,4t Home jn the υniνerse: τhe search for the Laws οf ScΙΙ-
36.
υΠΙΔEι]ι'ΙENΑ ιΡΙΑ rΠoTH BΙΙ]Λ]oΙlΑΦ]Α
organization and Comρeχity (Νεα Y6ρκη και oξφ6ρδη, 1995). tMερικdζ
απ6 τιζ πρωτoπoριoκdζ εργoσ(εζ γιo την εμφdνιση ηζ ζωηζ εχoυν aνοτυ
πωΘει στo βιβλro των Daνid ιv. Deamer και caj] R. Fleischaker orlolrJ of
Life: τhe CentΓal Conceρts (Boστ6vη, ]994).
H ερευνο sEτl oπoτελει oκ6μα μια αρκετd vεαρη επιστliμη, με απ0τ6λε-
σμα η ιστoριo τηζ να μην aχει γραφτει ακijμα. ΠηγΙ1 πληροφοριιJv απoτε
λει τo βιβλιo τoυ David Vv. sνvift JεΙl Ploneers: Scientis3 τalk about τheiΓ
Search for ΕxtftteπestriaΙ ΙnteΙ]igence (τ6Κσ0ν, 1990), 49-53' H ιστoρια τηζ
εμπλoκηζ τηζ ΝΑsΑ oναπτυσσεται με λεΙπoμaρειεζ στo 6ρΘρ0 τoυ steνen
Dick.Τhe s€arch for EχtΙaterresιΙial lntelligence and the ΝAsΑ High
Resolution λ/icroΙvave survey (HRMs)i Historical Perspective5,, τo oπoιo
δημoσιειiτηKε στo περι0δ1κ6 sρace Science Reviews,64 (1993), 93'139'Σε
αυτd βασ(ζεται εν μiρει τo Kεφdλοιo 7 ουτoι τoυ βιβλιoU. λ,1ια γoητευτικη
αφηγηση, απ6 τo εσωτερικ6 τηζ Sετl, εν6ξ απ6 τoυζ πρωτoπ6ρouζ αυτηζ
τηζ aρευναξ περ1aχεται στo βιβλιo των F. Drak€ και D. Sobel ls Anyone
out Τhere? Τhe s.ientific search for Εxtraterrestriat tntettigence (ΝtαΥ6ρ
Kη' 1992). o c. seth shostak δινει στo βιβλ(o τoυ sharΙng the ΙJniverse
(Ν.4περκλεi; Kαλιφdρνιq, 1998) μ1α πνευματιοδη κoι καΘαρη περιγραφη τηζ
ερεUναζ SΕτl. 'Eνο σημαντικd παρdδειγμα γιo τoν τρ6πo με τoν oπo(o δια
δ6θηκε τo εvδιαφaρoν για τηv ερευνα sΕΙ] σιoν Uπ6λoιπo κ6σμ0 οπoτελει
τo εργo τoU Gui]lermo Α. ιemarchand, εt Llamado de tas Εstre]]as: 1us'
qυeda de ]nteligencia ΕχtrateΓrestre (τa Κ6λεσμα των Aστρων: H 'Ερευνa
για Εξωγηινη Νoημoσιjνη) (λ,Iπoυdvoζ Αιρεζ, 1992). Στo βιβλ(ο τoυ ,]e
ΙnneΓ Linits of outer sρace (ΑVdβερo κοι Λoνδrνο, ]987) o lohn c. Baird
ασκε( ψUχoλoγικη κριτ{κΙi στιζ υπoΘaσειζ τηζ aρευναζ sEΤ] και απoτελει μια
ασUνηθισιη συμβoλi, δι6τι o σUγγρoφaαζ εiναι κoινωνικdζ επισι,1μoνoζ-
Ειδlκd ωζ πρoζ τo θεμα τηζ μελiτηζ τωv επιΙrι6σεων τηζ ανοκιiλυψηζ
εξωγiινηζ voημoσJνηζ Uπdρχει ληη σUστημοτικη φιλoλoγ(o. Eξαιρεσειξ
απoτελoιjν τo εργo τoU A,beΓt A. ι1aΙison After Contact: Τhe Human Res
ρonse to ΕxtrateπenriaΙ ΙnteΙligence (Νtα Y6ρκη, ]997) κoι τo aρYo τoU
Paul Davies ,4re we Αlone? PhiΙosoρhicaΙ mρticatians of the Dbcovery of
ΕxtΙaterrestrial Life (ΝεoΥ6ρκη, ]995). EκλαικεUμενεζ μελaτεζ απ0τελ06ν τo
εργo τoυ ]ames christian Ε'traterrestriλl lnteltiqence: τhe First Εncoυnter
469
37.
ZοrΙ ΣE ΑΛΛoΥΣ(oΣMoYΣ
(lMπdφαλo, Ν€α Υ6ρΚη' 1976) και τo εργo των B. Bova κοι Byron PΙeiss
First Contact: τhe search for Εxtrateffestrial lntelligence (Νtα Υ6ρΚη,
]99ο). Περισσ6τερ0 σoβoρεξ μελ€τεζ πoυ κατ(ιπιdνoνταl με τo Θdμα βρι
σκoντοι σιo Eργo τoU Edryard Regis τoU νε6τερoυ Εxtraterrestrials: scjence
and Alien lntelligence (KEμπριτζ ]985) Kαι στη μελaτη των ]ohn Biling'
ham, Rogel Heyns, David λ,4ilne και dλλων, πoU πσρηγγειλε η ΝΑsλ.'ocial
lmplΙcatΙons of DetectΙng an ΕxtraterΙestriaΙ CiviΙization: A Report of the
|ryo*shoρ on the cυΙtυraΙ Asρects of SΕΤι (A,loΙιτlωση απ6 τoν oργoνισμ6
sEτl, Ν4doυντεν Bιoυ, Kαλιφdρvια, ]994), η oπo(o εγινε κατ6πιν παρο}γε
λ(oζ τηζ ΝΑ5A. τo βιβλ(o τoU ]ames R' LeνιiS τhe Gods Have Landed: Νew
Religions from other 'νorlds (Αλμπονι, Nεo Y6ρκη, ]995) oπoτελει μια συλ-
λoγη dρΘρων πoυ ασχoλε(ται κUρ(ωζ με τιζ Θρησκευτικεζ διοστdσειζ τoυ
φοινoμενoυ των ιJto.
Τo ερ6τημo των oρΙων τηζ επισιημηζ πρoσεγγGτoι απ6 διoφoρετικdζ
κατεUΘdνσειζ σια €ργα rhe Limits of Science (oξφdρδη, ]984) τoυ Peter
Μedaal, τhe Limits of Scie,rce (N4περκλε], κολιφ6ρνια, 1984) τoυ Nicholas
Rescher, Γhe Limits of scientific Reasoning (Mινεdπoλη, ]984) τoυ David
Faust, Limit' of
'cientific
lnquiry (Νio Υ6ρκη, ]9/9) των ceraΙd Holton (αι
RobeΓt s. λ,lorison κα στa τhe Εdges of Science: Crossing the Βoundary
fram Phy'ics to Μetaρhyslcs (Νda γdρκη, ]990) τoU Richard λ,4orris'
H χρησιμ6τητα τωv 1στoρικU]ν αναλdγων κoι η oξ(o πoυ εχει η μελiτη
τηζ απoδoχηζ των επιστημoνικ6ν κoσμoαντιλiψεων εξετdζovται στo dρ-
θρo τoυ l. Α]mar (The conseqUences of Discoνery: Different scenarios, κoι
σ(o dρΘρo τoυ steven Dick "consequences
of success in sEΙl: Lessons
from the Hisιory of science). Kοι τα δοo περιdχoνται στo βιβλ(o τoυ c.
seιh shosιak Progrcss in the search for Εχtraterrestrial Lfe (Σαν Φρoνσι
σκo, ]995), 499 5ο5, 52] 532.
1
AΠo To ΦYΣΙKoKoΣMo
ΣTo BΙoΛoΓIΚo ΣYMΠΑN
Aπ6 τov Δημdκριτo oτov Lowell
Στηv αoτρoνoμiα oημειriθrμ<αv τφι9 μεydλεg maναoτdoa7 ατη διdμaο τωv τλευταiωv
τειρaκootωv ψnνωu Η πμ;τη fiταν η ε'πανdcιτoaη τoυ Κoπlρτικoυ πoυ μαατ6moε τη Γη
απ6 τo dειτρo τoυ ηλaκoi σL'στfiμaτog και την τσ1τoθΦoε σε απ6αοση 150 εκατoμμυρtων
7λιoβρων πlρα aπ6 αυ'τ6' H δεnτερη aυν.6βη ανdψoα στo Ι920 Και στo Ι930 6τ0ν' ωζ σν-
νmaα τωv εργαoιι}v τoυ Η. ShapΙey και τoυ R. J. TnnρΙeι, oιτeιδητoπoιφαμε 6n τo
ηλιαιζo σiι'τηιια δε βρ(σκε1αι στo κlντρo τoυ Γολαξο μαζ, αnd στι1ει aπ6 ζιντ6 περtπoυ
30Ιn0 η φωτΦ' κPψιLtyo βoα oε μια ομυδριi διακριvoμεη σττεtρα. H τριη ετανιiσταση
oψβα|νa ατjμεμ και, εtτε τo θθaψε ειτε 6χι, πρaτει vο σ4ιμ'1aσιoυμε σε αι'ni' Πρι5Κεl'
ται γα ην επανdαrαoη πoυ εκφρdξε'fiι με τo ερ6τημιι: Β1Pι.ιστε μ6ν'0ι μaζ στo σdμπav;
otto Struve fiqοz)
48.
Δ
πo τoν αρχαioελληvικo κ6σμ0 τoυ Δημ6κριτoυ μqρι τoν ευρωπαiκ6 κ6-
l Ιoμo τoυ lmmanυel κant τoυ 18oυ αιιirνα, η κooμoλoγικη αvιaηψη εζησε
μια επαvdoιαoη πoυ μετdλλαξε €vα vεκρ6 oυρdνιo κ6σμo oε dvα ζωvιαν6
σιjμπαη μια μεταλλαξη dxι λιγ6τερo oυγκλovιαιικt] απ6 ην παoiγvωαιη εξ6-
λιξη απ6 Evαν κλειαι6 γεωκειτρικ6 κ6σμo Πρoζ Evα ιiπειρo oιjμπαv. Αυτ6q oι
διjo επανααιdoειg απ6 τoν πεπεραoμdνo κ6oμo σto dπειρo oιiμπαν και
απ6 τov πεπερασμενo φυoικ6 κ6σμo σιo βιoλoγικd o6μπαν - δεv ε(vαι αoιjν-
δειεg. H κατciρρευoη τηζ πεπoiθησηζ ιoυ αρxα[oυ κιioμoυ ιioov αφoρd σtιζ
oυρdνιεζ σφα(ρεζ, πoυ {ταv (φωλlασμ€νεζ>
η μια μ€oα oηv dMη, κατιiρ-
ρευση πoυ {ταν απoτ6λεoμα τηg απoμdκρυvηq τηq Γηq απ6 την κεvτρικr]
Θ6oη τηg αιo ηλιακ6 oιjαιημα, 61ι μ6νo ιiνoιξε τo δρ6μo για 6vα εξαιρετικd
διευρυμivo και με εσωτερικ€ζ διαoυνδ€οειq κdoμo, αλλd πρoκdλεoε και τo
εριilτημα τηq oμoγaνειαζ τoυ φυσικoιj ν6μoυ. Kαι η (δια λoγικη πoU συvηγo-
ρo0σε υπ€ρ τηζ oμoγεvειαs τoυ φυoικoι1 ν6μoυ oε 6λη ην €rιαoη τoυ oιj-
μπαvιoζ θα μπoρo6οε vα εφαρμoαιε( και υπfρ τηg oμoγ€vεlαq τoυ βιoλoγι
κ06 vdμoυ δημιoυργιilvιαq 6xι μ6vo πλανr]τεg, dαιρα και ααιρικd oυoι]μα-
τα, αλλd και φυτιi, ζωα και vol]μovα ζωι]. Ενιil 6μω9 τo πριilτo μπoρoιioε vα
απoδειμε[ με επiκληoη τηq θεωρ[αg και ηq παραπ]ρηοηq, τo δειiτερo παρα-
μ€νει αναπ6δειπo μ€xρι ol]μερα. 'Eτoι τo βιoλoγικ6 oι1μπαν απoτελεi ακ6μα
μια ττνευματικη επαvdαιαoη, μια υπdρβαoη που επιζητd επιβεβα(ωoη αιoν
πραγματικ6 κ6oμo, μια απoαιoλt] πoυ o 206ζ αι6vαζ πηρε σtα σoβαρd.
Mε πoιoν τρ6πo λoιπ6ν πραγματoπoι{θηκε αυτι] η υπ6ρβαoη απ6 τo
φυoικ6 κ6oμo στo βιoλ0γικ6 o6μπαv και πιilg αυτ{ η σημαντικη αντaηφη
μιαq παγκ6oμιαg ζωt]q π€ραoε οτη oιiγxρoνη συνε(δηση; Σε αυτ6 τo κεφd-
λαιo αναδεικνιjεται η επιxειρηματoλoγ(α υπEρ τηζ dπoψηg 6τι αυπ] η εξEλι
ξη oυνdβη oε τρ(α oτdδια oτη διdρκεια των δυ6μιoι τελευτα(ων xιλιετιιirv. H
ιδ€α ιlπαρξηq ζωl]g €ξω απ6 τη Γη ξεκινησε αρxικd απd εvα πληΘoq κoσμo-
λoγικιilv αντιλι]ιpεων και διατηρ{Θηκε oε 6λη τη διdρκεια τoυ 170υ αιιilνα.
49.
ΑΠo To ΦYΣΙKoKoΣMo ΣTo BΙoΛoΓΙKo ΣYMΠΑN
Στo πλαioιo των κοoμoλoγικιbv θεωριιiv πoυ επιβ(ωσαν, η διαμdχη αUτη
βελτιιiθηκε oτη oυv6xεια και dφτασε μ€xρι τα μ6oα τoU 19oU αιι0vα με τη
μoρφη τ6σo θρηoκευτικιilv 6οo και κooμικιilv φιλoσοφιωv. Τελικιi, oτo δει1-
τερo μιo6 τoυ 19oυ αιdiνα η διαμdχη αυπ] π6τυxε την επιoτημovικr] τηg θε-
μελiωoη πdvω σε διjo αναπ6φευκτεq εξελ(ξειq _ τη θεωρια τηg βιoλoγικιlg
εξ€λιξηq και τηv dνoδo τηg αoτρoφυoικr]q. Tαυτ6xρoνα €γιvε, με αυξαν6με-
vo ρυθμ6, ευdλωτη στην επιoτημoνικt] μ€θoδo, και δημιoυρψ]θηκε μια κα-
τdαιαoη πoυ oδηγεi κατευθε(αν oτην αvτlΠαρdθεση τoυ 2ooι1 αιιlvα.
Στην πρooπdθεια να χαρακτηρισoυμε μια τ6oo ευρεiα περ(oδo, πρ€πει
να ε(μαoτε πρoσεκτικo( ιioιε να μη xαριiξoυμε με αυοτηρ6τητα τα 6ρια
αvdμεoα oτην επιoτι]μη και oτη φιλooοφ(α. Για πoλλoιiq αιιirvεq η επιoτι]-
μη και η φιλoooφ(α Uπηρξαv αξεχ6ρισrα oυvδεδεμ€vεq. Στην πραγματικo-
τητα, αυτ6 πoυ ol]μερα αΠoκαλo6με επιστημη τΙρotΚυψε απ6 τη φυoικlj
φιλoooφ(α. 'oταv ιoxυριζ6μαoτε 6τι η διαμdχη μετατoπ(oτηκε απ6 τιq
oπoυδα[εg γεvικε6oειq τηg φυoικ{g κooμoλoγ(αq oτη διερει1νηoη των φιλo-
ooφικιilv oυvεπειιilν και σε περισσ6τερo εμπειρικ€g διερευv{oειq, πρ€πει
πdντoτε να €xoυμε oτo voυ μαg 6τι oι φιλoooφικ€q oυv€πειεq δεν μπoρoιiv
πoτ€ vα εξooτρακιστo6v τελε(ωζ και 6τι oι κooμoλoγικ€q διαπιoτιioειg βρ(_
oκovται πdντoτε παρoιiοεg oτo παραoκt]vιo. Αυτ69 o ιoxυρroμ6ζ ε(ναι ισo_
διiναμoq με τo vα διατυπιitooυμε αυτ6 πoυ γ[vεται ευρ6τερα αΠ0δεκτ6:6τι
τo θaμα τηζ ιiπαρξηg εξωμ]ινηξ ζωηξ €χει γ(νει περισσ6τερo επιδεκιικ6
στιζ μεθ6δoUζ τηg oιjγxρovηq επιoτr]μηg _ παρατηρηoη, θεωρ(α, πειραμα-
τιoμ6 _ ενιit ταυτ6γρovα παραμ€vει αιxμdλωτo φιλoσoφικωv υπoθεσεων
απ6 τιg oπolεq φαινεται 6τι ολ6κληρη η επιoι]μη αδυvατεi να ξεφι1γει.
Στηv πραγματικ6τητα, αυι] η (δια
η διαμdxη για τηv ιiπαρξη εξωYηιvηξ
ζω{q μπoρε( vα Θεωρηθε( ωζ η μdχη για τηv επικρdτηση μιαq κoομoαντ[-
ληψηζ, με 6λα τα πρoβλι]ματα πoυ oυvεπdγεται αυτ6. Αυτη η κατdσταση
εξηγει Πoλιj καλd τη oυναιoθηματικη φυση τηζ διαμdχηζ, δι6τι διακυβειjo-
νται πoλλιi περιoo6τερα απ6 μια διαφoρετικη επιστημovικη θεωρiα. Mε
δεδομ€vεg τιq επιoτημoνικ69 oυvιoτιioεg τηq, η ιδ€α εν69 oσμπαvτoq γεμd-
τoU ζωη απoτελε( αιηv πραγματικ6τητα, απ6 μ6νη τηq μια κooμoλoγικ{
θεωρ(α πoυ ενoωματι.0vει τη φυοικι] και βιολoγικl] dΠoψη και την oπo(α,
κατd συv€πεια, μπoρo6με vα ovoμdooυμε βιoφυoικιi κooμoλoγfu'
50.
ZοΗ ΣE ΑΛΛoYΣKoΣMoYΣ
1.1 Η KoΣMoΛoΓlKΗ ΣxEΣH
H αντιπαρdθεoη για τηv ιjπαρξη εξωγηινηζ ζω{g ξεκ(νηoε ωq μ€ρog τωv
κoσμoλoγικιiv απ6ψεωv, και αν θεωρησoUμε 6τι o 6ρoζ κooμoλoγικ69 iyει'
ευριiτερη 6vνoια, μπoρoυμε να εντdξoυμε oε αυτ6ν και τιq μυθικ€g κooμo-
λoγ[εg. Η ιδ€α 6τι Θα μπoρorjoε να υπιiρxει ζωη και Περαv Ιηζ Γηξ αναμ-
φ(βoλα εμφαvιστηκε αιην ανθριilπιvη oυνε[δηοη πoλιi πριν εμφανιoτε( με
αναγνωρiσιμη μoρφη στηv ελληνικ{ κooμoλoγ(α τoυ 5oυ αιιliνα π.X.'lαωg
vα εμφαv(oτηκε oε υπoτυπιiδη μoρφη σε σχ€ση με τoυζ θεoιiq και τιq θε€g
πoυ κατoικoιjoαν στoυξ oυραvo6ζ τηξ αρχαιαξ μυΘoλoγ(αg. H παραδoxη
τηq ιlπαρξηq εvoυvε(δητων 6ντων πoυ βρ(oκoνταv πiρα απ6 τη Γη απoτε-
λo6oε πιΘαν6v €να αναπdoπαoτo τμημα τωv πριilτων πρooπαθειιiv τoυ
αvθριilπoυ να κατανo{oει τη φJση μdσα απ6 μια υπoτυπιilδη θεoλoγια.
Kαι oε αυτ6 τo γεγoν6ξ βρ[oκεται €vαg dλλoq λ6γoq για τη oυναιoθηματι
κ{ προoκ6λληoη σε αυτ6 τo θ€μα απ6 την αρχη τηζ καταγεγραμμεvηζ
loτoρ(αq μ€xρι o{μερα.
Αυτη η dπoψη πιθαν6ν να βoηθd να εξηγησoUμε γιατi η ιδfα τηg
dπoρξηg ιiλλων κ6σμων περιλαμβαv6ταv ηδη oτην αρxαι6τερη κooμoλo-
γικη αvτaηψη, αυτην τηg αρxα(αg ατoμικl]g θεωρ(αg. Διατυπωμfvη απ6
τoUζ Λευκιππo, Δημ6κριτo και Επ[κoυρo κατd τoν 4o και 5o αιιivα π.χ., η
ατoμικ{ Θεωρ(α {ταν oπωoδ{πoτε κdτι περιoο6τερo απ6 μια κooμoλoγ[α.
Τo σημαντικ6 6μωg oημε(o πoυ θα δoιiμε vα εμφαν(ζεται ξαvd και ξανιi
oε αυτdq τιq κoσμoλoγικεζ απ6ψειζ ε(vαι τoιiτo: η ιδ€α dλλωv κ6oμων βα-
oιζ6ταv, oε μεγdλo βαθμ6, oε φυοικ€g αρx€g του κooμoλoγικoi ουoπ]μα-
τoξ. Αυτd συvaβη με τηv αρxα(α ατoμικη θεωρ(α, οτα πλα(oια τηq oπo(αg
o Eπικoυρoζ αναφερθηκε oε fναν dπειρo αριΘμ6 κ6ομων πoυ πρo€ρ1o-
νται απ6 €ναv dπειρo αριθμd ατ6μωv. H λ€ξη .κ6oμoq, τoυ Επlκoυρoυ
€1ει ελληvικ{ πρo€λευoη και εκφρdζει €vα oργανωμ€vo oιioτημα πoυ ε(ναι
τελεiωg αντ(θετo με τo xdog. To oυvoλικ6 oρατ6 oιiμπαν απoτελε( 6vαv
κ6σμ0. o Επiκoυρoq, σε σχεση με αυτ6, υπoστηριξε τη oημαvτικ{ ιδfα
τηζ ι]παρξηζ εν6ξ dπειρoυ αριθμoιi απ6 τaτoιoυξ κ6σμoUζ πoυ βρ(oκo-
νται π€ρα απd τιg ανθρι.bπινεg αιoθηοειg _ αλλd 6χι π6ρα και απ6 την αν-
Θριilπινη λoγικι]. Γιατ( oιjμφωvα με την ατoμικη θεωρ[α, {ταv πιθαν6ν να
51.
AΠo To ΦYΣΙKoKoΣMo ΣTο BΙoΛoΓΙKo ΣYMΠΑΝ
μηv εαε Χρησιμoπoιηθε( o dπειρoζ αριθμ6ζ των ατ6μωv για τη δημιoUρ_
Yια τoU πεπερασμ€νoυ κ6oμoυ μαg.
'oπωq o δικ6q μαg κ6oμog δημιoυρ_
Yηθηκε απ6 τιq τυxα(εg σUγκρoιjσειζ ατ6μων με μια απoλ6τωq φυoικ{
διαδικαο(α, με τoν (διo τρ6πo πρεΠει να €xoυν δημιoυργηθε( και dλλoι
κ6σμoι.
Τo δ6γμα τηζ ατoμικηζ θεωρ(αq επρ6κειτo να εξαπλωθε( σταδιακd σε
oλ6κληρη την Ευριilπη απ6 τoν Ρωμα(o πoιητη Λoυκρητιo (περιπoU 99-55
π.X.), τoυ oπo(oυ τo iρyo De rerum natura (Περ( τηζ φaσεωζ τωv πραγ-
μdτωv) στηρζε την ιiπoιpη τoU EπικoUρoU 6τι πρ€πει να υπdρxoυν και
dλλoι κ6oμoι, nEφ6ooν υπdρxει απερι6ριoτo9 χιiρoζ σε κdθε κατεJθυvση
και εφ6σoν oπdρoι αvαρ(θμητoι oτoν αριθμ6, των oπoιων τo πληθoq ε(_
ναι αδ6vατov vα συλλdβouμε, περιφaρoνΙαι oλ6γυρα με Πoλλoιjζ τρ6-
πoUζ, εξαναγκασμ€νoι oε μια αfvαη κ(νηoη,. Επιπλ€ov, o Λoυκρ{τιog
πρ6σθεσε 6τι τ(πoτα στov κ6σμο δεν ε(vαι μoναδικ6, περιλαμβαvoμ€νoυ
και τoU ιδιoυ τoU κ6σμoυ, και 6τι n6ταv ε(vαι διαθ€οιμη ιiφΘoνη 6λη και
εφ6σoν υπdρχει χιiρoζ και δεν υπdρxει καv€να πρdγμα η αιτ(α πoυ vα
oτ€κεται εμπ6διo, τ6τε ofγoυρα τα πρdγματα Θα πρoxωρl'iooυν και θα
oλοκληρωθoιiv". Εδιil εiναι αξιooημε(ωτo πdντωg 6τt καθετ( πoυ μπoρε(
vα oυμβε( oρ(ζεται απ6 τιζ φυσικ€ζ αρχεζ πoυ απoδ€χεται κdπoιos. E(vαι
oxεδ6v αδιαv6ητo 6τι θα μπoρoιloε vα εμφαvιστε( η ιδ€α τωv dπειρωv
κ6oμων oτηv ατoμικ{ θεωρ(α χωριζ την 0παρξη των φυoικιiν αρxιilv τηq
κooμoλoγ(αg πoυ βαo(ζεται oτηv ατoμικη θεωρια.
Αυτ€q oι φυoικ€g αρx€q πdντωq δεv €μελλε να κερδ(ooυν τη μdXη και
ακ6μα περιοo6τερo τov π6λεμo. Π€ραoαν περ(πoυ 2.000 χρ6νια μεχρι να
αvαoτηθoιiν οτη διdρκεια τoυ 160υ και τoU 17oυ αιιiνα, 6ταν γεννηΘηκε η
o6ψρoνη επιoτi1μη. Στo ενδιdμεσo χρovικ6 διdστημα δημιoυργηθηκε απ6
τoν Αριoτoτ6λη (383-322 π.X.) μια πoλιJ περισσ6τερo περiτε1vη κooμoλo
για. o Aριστoτεληζ υπηρξε μαθητηζ τoυ Πλdτωνα και ιδρυι]g τoυ Λυκε(oυ
των Αθηνων.'Εζηoε διio δεκαετiεq περιoo6τερo απ6 τov Επ(κoυρo και €δω-
oε ν€o περιεx6μεvο αιη λ€ξη κ6oμoq. H κοoμoλoγ(α τoU τoπoθiτησε τη Γη
oτo κ€ντρo μιαg ιεραρxημ€νηq oειρdq απ6 oυρdνιεg oφα(ρεg πoυ βρioκo
vταν η μ(α μaσα στηv dλλη, μια oειρd πoυ dρxιζε με τη Σελr]νη και τoυg
πλαν{τεq και τ6λεlωvε με τη σφα(ρα των oταθεριbv dστρωv. H Γη υφioτα-
35
52.
ZoΗ ΣΕ ΑΛΛoYΣKoΣMoyΣ
τo σUvεχη αλλαγη και φθορd, 6πωζ μπoρoιjσε να διαπιστωθε[ εμπειρικd/
ενdi η περιoχη των oυρdvιωv κρυστdλλιvωv σφαιρ6ν παρ€μενε για Πdντα
αναΜoιωτη. Eπιπλ€oν η Γη απoτελo0oε κdτι περιοo6τερo απ6 €vα φυoικ6
κfντρo, δι6τι {ταν τo κ€ντρo 6λων των κινι]oεων. Σ6μφωνα με €να απ6 τα
Θεμελιιliδη δ6γματα τηg κooμoλoγiαq τoυ Αριoτoτ€λη _ τo δ6γμα τηζ φUσι_
κ{g κ(νηoηg και θ€oηg _ τα πdντα μ€oα αιoν κ6oμo κιvoιlνται αxετικd με
αυτ6 τo κlντρo: τo οτoιxε(o γη κινεiται πρoζ τη Γη και τo oτoιxε(o φωτιd
κινε(ται φυoιoλoγικd μακριd απ6 αυτr], εvιir τα οτoι1εiα α€ραq και νεριi κα-
ταλαμβdvoυν ενδιdμεoεg θ€oειq. H π(oτη τoυ Αριoτoτdλη αιo αδιiνατo τηg
ιiπαρξηg περιoo6τερων απ6 6ναν κ6oμo {ταν dμεoα oυνδεδεμ€νη με αυτ6
τo δ6γμα. Στηv κooμoλoγικr] πραγματε(α τoυ Περ( oυραvoa αιτιoλoγo6oε
αυτ{ την dπoψη με τoν ιoxυριoμ6 6τι, αν υπl]ρxαv περιoo6τερoι απ6 €ναv
κ6oμoι, τα oτoι1ε(α τηg γηζ και τηζ φωτιdg θα δι€θεταv περιoo6τερε9 απ6
μ(α φυoικ€g θdoειg πρoq τιq oπoiεq θα κατευθιjvoνταν, γεγoν6q πoυ oυvι
oτd μια φυoικt] και λoγικη αvτ(φοoη.
Τo θEμα τηg ι1παρξηg εv6g πληθoυζ κ6σμωv ερx6ταν, κατd ουν€πεια,
oε μια orjγκρoυoη με τιg βαoικ6τερεq υπoθ€oειg τoυ oυoτt]ματoq τoυ Aρι
oτoτfλη. Ε[τε fπρεπε vα απoοιjρει τo δ6γμα τoυ για τη φυoικ{ κ(νηoη και
τιg φυoικ6q θ€oειq, πdvω oτo oπo(o εixε oικoδoμt]oει oλ6κληρη τη φUσικη
τoυ, καθιilg και την π(oτη τoυ oτα τ€ooερα oτoιxεiα, πdνω oτo oπo(α oτη-
ριζ6ταν η Θεωρ(α τoυ για τηv 6λη, ιi Θα €πρεπε vα oυμπεριivει 6τι o κd-
oμoq ι]ταv μoναδικ6q. H επιλoγ] δεν {ταv διioκoλη. Στηv πραγματικdτητα
πρ€πει να {ταv μεγdλη ανακοιiφιoη γι'αυτ6ν να καταληξει oε 6να oυμπ€-
ραoμα τ6oo διαμετρικd αvτ(θετo με αυτ6 τωv oπαδιilν τηq ατoμικ{g θεω-
ρ(αq, τωv oπo[ωv τo oιioτημα δι€φερε απ6 τo δικ6 τoυ με πoλλorjg dλλoυq
τρ6πoυg.
To o6oτημα τoυ Αριoτoτ€λη υm]ρξε εκε(νo πoυ μεταδ6θηκε oτη Λατιvι
κη Διjση και oυζηι]Θηκε επαvειλημμ€vα μ€oα οτα πλαioια τoυ χριστιαvι
ομοιi. Για τη xριoτιανooιiνη η ιδ€α εv6g πλl]Θoυq κ6oμων ερx6ταν oε dμε-
oη oιiγκρoυoη με την π[αιη τηg oε 6ναν παντoδιivαμo θε6. Αq υπoθ€ooυ-
με 6τι o Θε6q {Θελε να δημιoυργr]oει €ναν αλλo κdoμo. Πωq θα μπoρoι1oε
vα τo επιτ6xει με δεδoμ€νεq τιq αρxfg τoυ Aριαιoτ6λη; E(τε ο Αριoτoτfληq
€κανε λιiθoq και μdλιoτα λdθoζ σε μερικaζ απ6 τιq βαoικ€g αρxfg τoυ, ε(τε
53.
ΑΠο To ΦYΣΙKoKoΣMo ΣTo BΙoΛoΓιKo ΣYMΠΑN
η δυvαμη τoU θεo6 ηταν σoβαρd περιdρισμ€νη. Kατd τov πριilτo αιιirνα
τηq ειoαγωγt]g τηg Θεωρ(αq τoυ Αριoτoτ6λη στη Δυση, τo oυμπ€ραoμιi τoυ
για τηv ιiπαρξη εν6ζ μoναδικoιi κ6oμoυ 6γιvε ευρ€ωg απoδεκτ6 και η Eν-
voια τηg παvτoδυvαμ(αg τoυ Θεoιi επανακαθoρioτηκε. o Θωμdg o Ακινd-
τηq, 6πωq και dλλoι, ιoxυριζ6ταν 6τι η τελει6τητα τoυ Θεoιj και η παvτoδυ-
ναμ(α του μπoρo6oαν vα διαπιοτωθo6v και oτη μoναδικ6τητα τoυ κ6-
oμoυ. Στη διdρκεια 6μωq τoυ 13oυ και τoU '14oυ αι6να διdφoρoι πανεπι
oτημιακo[ λ6γιoι ιo1υρ(oτηκαv 6τι η 6πoρξη πλl]θoυq κ6ομων δεν ε(vαι Θε-
oλoγικd αδιivατη, δι6τι o Θε6q μπoρεi να δρα και π€ρα απ6 τoυq ν6μoυ9
τoυ Αριοτoτdλη για τη φιioη. o Θε6ζ θα μπoρoιioε vα δημιoυρψ]oει fvαv
ιiλλo κ6oμo και να αvαδtατdξει τα τεσσερα oτoιxε(α με τρ6πo πoυ να κι
νoιivται oιjμφωνα με τo ν6μo τoυ Αριoτoτ6λη, αλλd oε ox€oη με τo vdo κ6_
σμo τoυζ. o Γoυ ιαμ τoU 'oκαμ - γvωoτ6g απ6 τo ξυρdφι τoυ 'oκαμ*
π{γε ακ6μα μακρ6τερα τρoπoπoιιilvταg τo δ6γμα τoυ Αριοτoτ€λη για τη
φυσικη Θεση και διατυπιilνoνταq την dπoψη 6τι τα oτoιxε(α oε κdθε κ6oμo
θα μπoρoιioαν vα επαν€ρxoνται oτιg φυoικ€q τoυg θ€oειq μfoα oτoν κ6-
oμo τoυq xωρ(g καμιd θεικη παρ€μβαoη. Ιo 1377 o Νikole oresme, dρ1o-
vταg τoυ Παριοιo6 και επ(oκoπog τηq ΛιζE, εi1ε αvααxηματ(oει τελεiωg τo
δ6γμα τηg φυoικ{g θ€oηq. Σ6μφωνα με τη δικη τoυ διατιjπωoη, εφ6οoν τα
βαριd oιiιματα ξταv τoπoθετημ€vα ανdμεoα oε ελαφριi oιiματα, δε θα
υπι]ρxε παραβ(αoη τoυ δ6γματoq τηg φυoικ{g θ{oηg.'Ετoι, με μια μ6νο κi-
vηoη, εγκατ6λειι}ε τη αxdoη Γηg_εξωτερικ{g oφα(ραq πoυ {ταv τ6oo καi-
ρια oτη θεωρ(α τoυ Αριoτoτ€λη. H ιiπαρξη ιiλλων κ6ομων {ταv πιθαυ!,
-
To ξυρ6φι τoυ'oκαμ. Η αρμj oπoδiδεται αιov Αψλo λoμκoλ6γo και φραμιοκαν6 μoγαχd τoυ
ι4oυ αιι6vα Γoυiλιαμ τoυ oκαμ. Η αρf δεv απoφαivεται μα τo αν μιο θεωρια γiνεται απoδεκτi li
απoρρ(τπεται. Απoτελε( κατd κdπoιoν τρ6πo aνα (μειρo oικονoμiαq, μα θεωρ{εq πoυ πρoαπαθow να
εfuηoοw τo iδιo φαιν6μενo. To μnτρo εivαι o αριθμ69 των υπoθdoειoν κιiθε θειυρiαg. 'Eτoι' αν υπιiρ-
1ουν δiο θεωρiεq πoυ πρoσπαθoιv vα εhfiσoι"r' τo (διο φαιv6μεvo και η θεωρια A χρησιμoπoιεl 5
υπoθjοειq i αvεξdρητεq ψταβλητiq, ενιi η θεωρiα B χ]ησιμoτoιεi 40 υπoθlσειq η αvεξιiρητεq μετo'
βλητrζ, η θεωρlo Α τρlπει να πpoπμηΘεi απ6 τη θεωρiα B, χωρiζ αιπ6 να ημαiνει 6τl η θεωρiα B ει
γαι λαγθαομΦ. Η διατsπωoη ηq αmiq mα λαππκιi ξει δq εξηq: 'enιia
non sunι mulιipliωda
praeter nectssiιaιem, (Tα δεδoμενα δεv πρdπεr vα τo)λαπλαoιciξoιται πdρα απ6 6oo εiναι αναμα(ο)'
αιτ6 μπορεi vα ερμηνευτεi ιοq εξiq: ,Αv 6λεq oι ιπoθioειq εiναι (διεq,
η καλJτερη λ6η εiναι η ατλοi'
αιερη,. Για παρoδεiγμτα' δεiτε m βιβλio H Ιαrop1ο τoυ Kιjr,1oη Εκδ6οειs Kεδρoq' 20ο7. (ΣιM)
37
54.
ZΩΗ ΣE ΑΛΛoYΣKoΣMοYΣ
και χωριζ καμια υπερφυσικη παρ€μβαση. Σxεδ6ν 6λoι oι oxoλαoτικoi φιλ6-
σoφoι τoU Mεoαiωvα τ6νιζαν 6τι, μoλoν6τι {ταν δυvατ6ν, στην Πραγματι-
κ6τητα o Θε69 δεv εixε δημιoυρψ]oει περιoo6τερoυg απ6 €ναv κ6oμoυ9.
06τε τo oιir,1ρoνo δ6γμα γιo τηv 6παρξη πλl]Θoυq κ6oμων, oι]τε τo o6-
μπαν τηq oσγxρoνηq επιoτι]μηg πρo€κυψαv απ6 τιζ απ6ψειζ τoU lVIεσα[ω-
να, παρd τιg oημαvτικ€q πρ06δoυζ πoυ {ταν αντ(θετεq oτη Θεωρ(α τoυ
Αριoτoτ€λη.
οπωζ και η πoρε(α πρoq τηv ιδ€α εν6g oιiμπαvτoq με ιiπειρoυg κ6-
oμoυq, €τoι και η oταδιακl'i μετdβαση πρog αιoιxειιiδειg αρ1€g εv6q βιoλo-
γικoιj odμπαvτog δεν πραγματoπoιι]θηκε μ€oα απ6 διαδoxικfg oυγκρo6-
σειζ με τo Αριoτoτελικ6 δ6γμα για την ιiπαρξη εv6q μoναδικo0 κdoμoυ.
Αντ[Θετα, ξεκ(νηoε απ6 την πλι]ρη ανατρoπt] του Αριαιoτελικo6 γεωκεντρι-
κoιj oυoτι]ματoq και την αvτικατdoταol] τoυ με τo σ0στημα τoU Koπερνι-
κoυ. E[vαι αλl]θεια 6τι o Koπ€ρvικog δεν απ€ρριψε εvτελιiιq την παλιd κo-
ομoαντ(ληιpη, ειδικd την εξηγηση των κιvιloεωv κdπoιωv πλανητι1ν με την
βo{Θεια των επικυκλωv. oιjτε απoτελodoε η κooμoαvτληι}η τoυ Koπ€ρνι
κoU μια Yεvικη κooμoλoγ(α με oκoπ6 vα ερμηνειJoει 6λο τo oιjμπαν. Τoπo-
θετιliνταg 6μωq τoν'Hλιo oτo κ€vτρo τoυ oυoτt]ματoq των πλανητιilν και
καθιoτιilvταg τη Γη €vαν απ6 αυτo0g τoυg πλαν{τεg, €βαλε τα θεμ€λια για
vα διαμoρφιirooυv oι μελλoντικ€g κoομoλoγ(εg μια γεvικ6τερη αντ(ληψη η
oπo(α θα εvoωμdτωvε τo ηλιoκεvτρικ6 oιiαιημα.
Αυτ6 τo (διo ηλιoκεvτρικ6 oι1oτημα δημιo6ργηoε μια vfα παρdδoση
για τη θεωρiα τηg 6παρξηq πoλλιirν κ6oμων, dπoυ η λdξη κ6oμo9 επανo-
πρooδlορ(αιηκε και ol]μαινε πλioν €ναν πλαv{τη 6μoιo με τη Γη, στov
oπo(o απoδ6θηκαν oι ιδι6τητε9 κ(νηoηg τηq Γηq πoυ Θεωρoιiνταν μovαδιn]
oτo παλι6 γεωκεvτρικ6 oι1oτημα. Ακριβιilq 6πω9 oι κινηματικ€q oυν€πειεq
τηg απoμdκρυνoηg τηζ Γηξ αΠ6 τo κ€vτρo τoυ πλανητικoιj oυoι]ματo5
oδηγησαν οτη γ€vvηoη μιαζ vaαζ φυσικηζ, €τσι και oι oυν€πειεq τηg oφυ_
οικηg τωv πλανητιilν,, εξαιτiαg τηg απoμιiκρυvoηg τηg Γηq απd τo κ€vτρo
του πλαvητικo0 σUστηματoζ, oδ{γηooν oτη γ€νvηoη τηq €νvoιαg τoυ βιo_
λoγικoιi oιiμπαντoq. Απ6 τ6τε 6λε9 oι ουζητr]οειg γlα τηv 0παρξη ζωr]g oε
dλλoυg κ6oμoυq, ε(τε αυτη η ζωτ] διαθ€τει oυνεiδηoη εiτε 6xι, επαvαφ€-
ρoυν τov ασΘεvaστερo αvτΓλαλo τηζ dπoψηζ πoυ πριilτog παρoυoiαoε o
55.
AΠo To ΦΥΣΙKoKoΣMo ΣTo BΙoΛoΓΙKo ΣYMΠΑN
Koπdρνικog: εdν η Γη ειvαι πλανr]τηq, τ6tε και oι πλαv{τεq μπoρε( να μoιd-
ζoυv με τη Γη. Εdν η Γη δε βρioκεται oτo κfντρo τoυ ηλιακoιi oυοτt]ματog,
τo (διo oυμβα(vει και με την ανθρωπ6τητα.
o (διog o Koπdρvικog δεν αo1oλl]θηκε με τιg oυvdπειεg τoυ oυoτηματ6g
τoυ, αλλd oι ιδ6εg τoυ lταλoιi φιλ6ooφoυ Giordano Bruno* απoκdλUψαν
π6oo μακριd θα μπoρoιioαv vα φτdooυν αυτfg oι oυv€πειεq, μoλoν6τι o
τελευτα(o5 επηρεαζ6ταν απ6 περιoodτερo μεταφυoικcg απ6ψειζ. o Bruno,
παρ6τι δηλωμ€voq oπαδ69 τoυ Koπfρνικoυ, πρ6βαλε τη δικl] τoυ ιiπoιpη
για τo o6μπαv τηv oπo(α θεωρo6oε υπfρτερη. Θεωρoι-1oε τo oιiμπαν γε-
μdτo με κατoικημ€voυq κ6oμoυg. Στo €ργo τoυ De l' infinito Universo e
mondi (Σyετικd με τo Aπειρo Σtμπαν Κaι τoυζ Κ6σμ0υζ, 1584), παρουoiα-
oε τη μεταφυoικl] 6ννoια τηs εv6τηταq ωq την πηγ{ dντληoηg τωv ιδειirν
τoυ. H dπoψη τηq εν6τηταq τoυ oιiμπαvτoq ταρακoιiνηoε τιg παλι€g Aρι
οτoτελικ€q oφα(ρεg,6πωq επ(oηg και κdθε πρooπdθεια διαχωρισμ06 τoυ
oυρdνιoυ απ6 τo γf1ινo, και oδ{γηoε oτην π(αιη για την ιiπαρξη αναρ(θ_
μητων κ6oμων, μ€oω τηg πεπoiθηoηq τoυ dτι τ6oo τo μεγαλεio τηg Θε[αq
διiναμηζ 6σ0 και η τελει6τητα τηg φ6oη5 βρ(oκoνται oτην ιiπαρξη dπει
ρων ανθριirπωv και dπειρωv κ6oμων. 'Hταv επηρεαoμ€νog βαθιd απ6 τoυq
ατoμικoυζ φιλ6ooφoυg και η oρμ] τoυζ για τηv πληθιilρα των κ6oμων ει
oxιilρηoε αια επιxειρl!ματd τoυ: η φ0oη δε θα μπoρoι-1οε να μη δημιoυρ-
γε( dπειρoυg κdoμoυg. Για αυτη τoυ την π(oτη oτηv ιiπαρξη dλλων κ6-
* Giordanο Bruno (N6λo, ]5as'P.6μη, 160ο). oπαδ6ζ τηq oτΛηι}ηq
τoυ Koτcριηκoυ μα η μη τρονoμlos1o θiη ηq Γηq αιo ηλιακ6 οiαιημα,
μολoν6τι, 6τoq πiαιευε o iδιoq, η δικ{ του θρηoκευπκri καταv6ηη τoυ oi'
μτατoζ σιη βιioη τηq ηλιoκετριniq dποψηζ riταv πoλi oημαιτικ6τερη
ατ6 αΦv τoυ Koπiρxκoυ' τηv oπoiα ΘειυρorJoε μιο απξ μαθηματικt] ερ-
μηvεiα. Στο 6ργ0 τoυ κυριαρ](ε1 η ιδ6α εν6ζ dπειρoυ και oμoγενoJq oι1μπα_
}"rοζ. οt απ6ψειζ τoυ ]iταv ωτ{θεtεq με τo δ6γμα ηq Kαθoλllliq Eκκληοiαq.
Για τo λ6γ0 αιrι6 εγκατdλειι}ε την Ιταλiα και τεριπλαηθηκε για μ6ιιο οην Eυρι6πη' Πρooκλli_
θηκε αη Ριiμη απ6 τoν αριαroκρciη Giοvanni Mοnιenigo αιη Bενετiα, o oπolog τελκιi τoν κα-
τr(ψειλε αιηv Ιεριi Eξ6ταη. 'Υσιερα απ6 πoλλd p6νια φυλακιoεωv και βαoαπαηρiων' και αφoi
αρra{θηκε vα δηλι,iοει μετdνoια, oδηγiΘηκε απ6 την Ιεριi ξ6ταη στην τιυρd και κdηκε σιιζ 17
Φεβρoυαριου τoυ οιυπ{ριoυ 6τουζ 1600. Αηηκει σroυg τρωτoπdρoυg τηg ιδiαq τηg πoΜαπλ6τηταg
των κ6oμωv, με μια θρηoκευπη αιτιxηι|rη διαφoρετικf απ6 η δoγματικτj dπor}η ηq Kαθoλικiq
Εκκληoiαq. Λπ6 πολλo1jq θεωρε(ται ωg μιiρτυραg τηq ετrσοiμηq. (ΣιM.)
56.
ZΩΗ ΣE AΛΛoYΣKoΣMoYΣ
Eικ. 1. ι. ο Giordano Bruno σε ηλικiα 5Ι ετ6γ καiYεται στην πυρd με εντoλi ηζ Ιερdζ Εξετoσηζ.
Η σκηηi α]Ιεικoviζετοι ση βdη τoυ αγιr.ματoq τoυ Bruno πoυ υπιiρ1ει αιην Piazza Campo dei
Fiori (Πλατεiα Λoυλουδι6ν) ηq P6μηq, τo μdρoq 6πoυ κiηκε o Bruno. Σr]μερα περιβd)ιλετoι απ6
μια πoλι1x,l)ωμη και 1oρoUμεη αγoρd.
σμωv, καθ6ζ και για dλλεζ αιρετικ€ζ απdψειξ, η Pωματκη KαΘoλικrj Eκκλη_
σια €καψε τoν Bruno στην πυρd τo i 600 (Eικ. 1.1).
Moλoνdτι η dπoψη τoU Bruno δεv fταv απ6λυτα πρoσαρμoσμενη στη
θεωρ(α τoυ Koπ€ρvικoυ, θα εξε αναμφiβoλα αvαστατ6σει τoν Koπ€ρνικo.
Επιπλ€oη oδ{γηoε αvαπ6φευκτα σε μια Πορε(α η oπo(α δεv εαε oλoκλη-
ρωθεr μ€χρι τoν 2od αι6να. Ακ6μα και πριv απ6 την επιv6ηση τoU τηλε-
σκoΠ(oυ, τo oπoιo θα απoκdλUπτε η σχεδ6ν Yηιvη φιjση τηζ Σεληνηs και
τouλdχιστoν κdπoιωv πλαvητ{ilη o vεαρ6ζ αστρov6μoζ Johannes Kepler,
πoυ ηταν {δη πιoτ6q oπαδ6ζ τηs Θεωρ(αq τoυ Koπ€ρνικoυ, Θα oυμφωvoιJ-
σε για τηv ιJπαρξη κατo(κων στη Σεληvη. H επιν6ηoη τoU τηλεσκoπιoυ
απoτfλεσε τηv αρχιi των πρoσπαθειιi,v Yια τηv εμπειρικη επιβεβα(ωση τωv
συνεπειιilv πoυ εαε η θεωρ[α τoU Koπ€ρvικoυ, σιjμφωvα με τιζ oπo(εξ oι
πλαvητεζ μoιdζoυv με τη Γη. To ερωτημα αφoρoιJσε στo βαθμ6 oμoι6τη-
ταζ. o Γαλιλαιoζ, σrην πρ6τη oνακo(vωση των πoρατηρησειaν τoU στo €ρ-
57.
ΑΠo To ΦYΣΙKoKoΣMo ΣTo BΙoΛoΓΙKo ΣYMΠΑΝ
γo τοU _',der,ι.,s nuncius (Aστρικ6ζ αγYελιoφ6ρoζ, 1610), επισημανε 6τι η
επιφdvεια τηζ Σεληνηζ (δεν ηταν διαφoρετικr] oτηv εμφdνιoη απ6 την
6ψη τηξ Γηξ>l και 6τι τα φωτεινd μ€ρη τηg Θα μπoρoιioαv vα απεικoν(ζoυν
ξηριi και τα σκoτεινdτερα μ€ρη θα μπoρoιioαv να απεικoν[ζoυν νερ6. H
απdντηoη τoυ Kepler στιq απ6ψειζ τoυ Γαλιλα(oυ δεv ι'iταν παρd θ€μα λ(-
γων εβδoμdδων.'oχι μ6vo ουμφιilνηoε με την ερμηνε(α τoυ Γαλιλα(oυ για
τη oημαoiα τωv φωτεινι1ν και oκoτειvιitv περιo1ιitν, αλλd επιπλ€oν πρ6-
σφερε και μια σημαvτικη εξηγηση για μια μεγdλη και εξαιρετικd κUκλικη
oεληvιακt] κoιλ6τητα πoυ ανακαλιjφθηκε απ6 τov Γαλιλαio. Σιjμφωvα με
την ερμηvε[α τoυ, καταoκευιioτηκε απ6 ευφυε(g κατo(κoυξ (oι oπo(oι κατα-
oκεdαζαv τα oπ(τια τoυg oτα πoλυdριΘμα oπl]λαια πoυ λdξευαv oτo αvd-
χωμα τηζ κoιλ6τητα9". o Kepler υπoστηριξε επ(oηg τηv ι]Παρξη σεληvια_
κ{q ατμ6oφαιραq, και oτo €ργo τoυ Somnium ('ovειρo, 1634) θα περι6-
Yραφε με λεπτoμ€ρειεg τη φι1οη των κατo(κων τηq Σελl]νηq. Για τo xιiρo
που βρ(οκεται περα απ6 τη Σελ{vη τo μ6νo πoυ μπoρoιioε να κdvει {ταν
vα καταφιiγει oε περιoo6τερo φιλoσoφικd επιχειρηματα πoυ βρ(oκovιαν
π€ρα απ6 τo γεvικ6 oυμπ€ρασμo τoU Koπ€ρνικoυ. Για παρdδειYμα, oι δo-
ρυφ6ρ0ι τoυ Δ(α, oι oπo(oι εQαv ανακαλυφΘεi εκε(vη τηv περ(oδo, δεv
μπoρoιjσαν να σημαιvouv τ(πoτα για τoUζ κατo(κoυξ τηξ Γηξ oι oπo(oι πo-
τ€ δεv τoυq εiδαν, αλλd μπoρο6oαν vα σημαινoυv κdτι για τoυζ κατoικoυζ
τoυ Δ(α.
H αvτfδραoη τωv Αριoτoτελικι6v οε αυτ€g τιq ιδfεg ηταν μια εξoργισμε-
vη κατdπληξη. Eπιπλ€ov oι ιδ€εg αυτ€q €δωoαν ακdμα και αιoυq oπαδoι1g
τoU KoπερνικoU τo oιivΘημα για μια αvαμεν6μεvη επιφυλακτικ6τητα. o
(διog ο Γαλιλαiog αρxικd αρν{θηκε αυτ€ξ τιζ συνεπειεg τoυ oυαn]ματog
τoυ Koπ€ρνικoυ και, ακ6μα κι 6ταν υπεραoπfoτηκε αυτ6 τo oιioτημα oτo
tργo τoυ Dialogue on the τwo Chief World Systems (Διdλoγog για τα δ0o
βαoικιi oυoτηματα τoυ tζ6σμouι ']632), πρoσπdθησε να υπoβαθμ(oει τιg
oμoι6τητεξ αvdμεσα στη Γη και στη Σελ{vη, απoδεx6μενoq μ6vo 6τι, oτην
περiπτωoη πoυ υπηρxε ζω{ oτη Σελljνη, αυτt] oθα {ταν εντελωξ διαφoρε-
τικ{ απ6 τη ζωl] oτη Γη, π€ρα απ6 κιiθε φανταo(α,. Παρd ταιjτα, η παλiρ-
ρoια πoυ δημιoιjργησε η Θεωρ(α τoυ Koπ€ρvικou δεν μπoρoιioε Vα ανακo-
πει.'Eξι χρ6vια αργ6τερα, oτη λιγ6τερo καταπιεστικη ατμ6oφαιρα τηg Αγ-
4l
58.
ZΩH ΣE ΑΛΛοYΣKoΣMoYΣ
γλικανικηζ Eκκλησιαζ τηq Αψλiαq, o επ(oκoπoq John νγiΙkins oυν€γραι}ε τo
(ργo τoυ Discovery of a World in the Moone (H αvακdλυιltη εν69 κ6oμoυ
oτη Σελιiνη, 1638), απ6 τo oπo(o €λειπε η επιφUλακτικ6τητα τoυ Γαλιλα(oυ,
ενιir ταυτ61ρoνα απfφυγε μερικoιig απ6 τoυg πιo παρdτολμoυq ιoxυρι
σμoιjζ τoU εvθoυoιιilδoυq Keρler. o Wilkins, xρηoιμoπoιιilvταq τιg λiγεg
διαθ{oιμεq παρατηρl]oειq σε συvδυασμ6 με τη θεoλoγ[α και την τελεoλo-
γ(α, επι1ειρηματoλ6γηoε με oθ€vog υπfρ τηq παρoυo[αq ατμ6oφαιραq γι1-
ρω απ6 τη Σελιjνη και σUμφωνησε με τov Γαλιλα[o 6τι oι oκoτειv€q κηλ(δεg
απεικ6vιζαν νερ6. Επιπλ€oν δεν παρiλειι}ε να απoκαλιiψει τηv πηγη
fμπνευol]g τoυ. oι αρx6g τoU €ργoυ τoU, διακηρυξε, πρoκ6πτoυν απ6 τη
θεωρ(α τoυ Koπ6ρνικoυ και τωv oπαδdlν τoυ (και απ6 6λoυ9 εκεiνoυg πoυ
διαβεβαιιiiνoυv 6τι η Γη μαζ απoτελει €ναν απ6 τoυξ πλανητεζ τoυ συστη_
ματoq, 6τι o 'Hλιog βρ[oκετoι στo κ€ντρo και 6τι γιjρω απ6 αυτ6ν κιvoυ-
νται πρdγματι 6λα τα oυρdνια oιilματα. Kαι 6oo δυodρεoτo κι αv φα(νεται
αυτ6 αρxικd, ε(vαι αρκετd πιθαν6ν να ε(ναι αλljθεια,. H θεωρ(α τoυ Ko-
π€ρνικoυ δεν {ταv ταυτ6oημη με τηv 6παρξη ζω{g oε dλλoυq πλανι]τεq,
αλλd παρε(χε τo θεωρητtκ6 θεμ€λιo για τηv 6παρξη κατoικf1oιμων πλανη-
τοjV. H απ6δειξη η η κατdρριψη αυτoιi τoυ ιo1υριoμoιj παρ€μενε fvαg oτ6-
χoζ Yια τoUζ αoτρov6μoυg μ€xρι τη oτιγμr] πoυ τα διαστημικd oriματα Bι
κιvγκ πρooεδαφ(oτηκαv στην επιφdνεια τoU Αρη και dλλωv πλανητιiiν οτo
τ€λoq τoυ 2οoυ αιιlvα.
'oλεg oι oημαvικ€g κooμoλoγικ6g Θεωρ[εq απ6 τo 17o αιιiiνα και μετd
ενoωμdτωoαv τo Koπερν(κειo σιjσιημα ωζ βαoικlj αλl]θεια. Αυτ6 oυν€βη
και με τo πριiτo oλoκληρωμ€νo φυσικ6 σ6στημα πoυ πρoτdθηκε μετιi τov
Αριoτoτ€λη, τo οιioτημα τoυ Γdλλou φιλ6ooφoυ Kαρτ€oιoυ. Τo €ργo τoυ
Principia Philosophiae (Aρyi9 Φλoooφ[αE, 1644), ΤΙoυ επ(οηq {ταv βαθιd
επηρεαομ€vo απ6 τηv ατoμικη θεωρ[α, πρ6oφερε μια μηxανικ{ φιλooo-
φια, στα πλαισια τηζ oπoιαζ τα κινoυμεvα dτoμα απoτελoιioαν τη βdoη
για μια oρθoλoYιστικη κoσμoλoγ(α. Σε oxfoη με τηv παρdδooη τωv πoλλα-
πλιilν κ6oμων, η φιλoooφ(α τoυ Kαρτ€oιoυ π€τυxε ακ6μα περιoo6τερα δι6-
τι, μ€oα απ6 την κooμoλoγ[α τoυ, τo εριiτημα Yια τηv 6παρξη εν6q βιoλo-
γικoιj συμπαvτoξ επεκτdθηκε αρχικd και σε dλλα ηλιακd συστηματα με
τρ6π0 τ6σo παραστoτικ6 ιilοτε να παραμε(νει ακ6μα Koι μaχρι σημερα μια
59.
ΑΠo To ΦYΣΙKoKoΣMo ΣTo BΙoΛοΓΙKo ΣYMΠΑN
βαΘιd ριζωμ€νη avνoια. Αvτ(θετα με τoν κεv6 xιiiρo των πρoκατ6xωv τoυ,
ιδρυτιilν τηg ατoμικ{q θεωρ(αg (και των διαδ6xωv του τηq Νευτωvικι]g
αvτaηψηζ), o Kαρτ€oιoq υπooτι]ριζε 6τι τo oι1μπαv ε(ναι κoρεoμfνo, γεμιi-
το με dτoμα πoυ βρισκoνται σε κdθε γωvιd και dvoιγμα. λz1ια ουν€πεια αυ-
τηζ τηζ dπoψηξ ε(ναι 6τι, απ6 τη oτιγμ{ που αυτd τα oωμιiτια τoυ κoρε-
σμ€voυ χιiρoυ μπηκαv σε κινηση απ6 τοv Θε6, σχημdτισαv oτρoβ[λoυ9 oι
oπoιoι ειναι oυαιjματα αvdλoγα με τo ηλιακ6 μαg οιioτημα και €xoυν ωg
κ€vτρo κdπoιo doτρo. Moλoν6τι o ιδιoζ o Kαρτ€oιoq, για θρηoκευτικo0g
και πdλι λ6Yoυζ, {ταν πρooεκτικ69 και δεν ισχυριστηκε 6τι αυτo( oι σrρ6-
βιλoι απoτελo0vται απ6 κατoικημdvoυζ πλανητεζ, η εφαρμoγ{ τωv ν6μωv
τoυ σε oλdκληρo τo oιiμπαν και η παρασιατικη ερμηνεια ηζ κoσμoλoγιαζ
των στρoβιλων ητov oαφ{q για 6λoυq.
oι διdδo1oι τoU KαρτcσιoU δεν dργηoαν να συνειδητoπoιησoυν τιζ σU-
vfπειεq, και κdTroιoι απ6 αυτoιjg απooαφ{vισαv τη φιjση των περιαιρεφ6_
μεvωv στρoβaων. Kανεig 6μω9 δεν υπl]ρξε γενvαι6τερog και δεν εfiε με-
γαλdτερη επιτUχια απd τo oυμπατριιilτη τoυ Bernard le Bovier de Fonte-
nelle. Τo fργo του Εntretriens Sur la ρluralit€ des mondes (Συvoμιλiεg για
τηv πoλλαπλ6τητα των κ6oμωv, 1686), τo oπo(o απoτελε[ μια πραγματε(α
πoυ αξιoπoιει τ6σo τη θεωρια τoυ Koπ€ρνικoυ 6oo και αυπ] τoυ Kαρτ€oι
oU με σκ0π6 vα ρ(ξει φωζ σιo ερ6τημα για την ιiπαρξη ζω{g oε dλλoυg
κ6σμoUζ, ηταv κατηγoρηματικ6 σιην επιχειρημoτoλoγ(α τoυ για τηv εξιi-
πλωση τηζ ζωηg πdρα απd τo ηλιακ6 συστημα:
Εdv τα oταθερd doτρα ε(ναι πoλυdριθμoι 'Hλιοι και o'Hλιoq μαq
ε[vαι τo κ€vτρo εv6q oτρoβ oυ πoυ περιοτρ€φεται γ6ρω απ6 αυ-
τ6ν, γιατ( δε θα μπoρoιioε κdθε oταΘερ6 doτρo vα απoτελε( τo κ€-
vτρo εν6q oτρoβiλoυ πoυ περιoτρ6φεται γ6ρω απ6 τo oταΘερ6
doτρo; o'Ηλιog μαq φωτιζει τoυζ πλανητεζ. Γιατ( δε Θα μπoρo6oε
κdθε σταθερ6 doτρo vα διαθ€τει πλαv{τεq στoυξ oπo(oυζ να δ(νει
φωζ;
Ιo i.ρΥo ΕntretrienJ κυκλoφ6ρησε στην Eυρ6πη oε fvαv αουv{θιoτo αριΘ-
μ6 εκδ6oεωv και εξαιτιαζ τηg ιδ€αg εV6ζ πληθoυξ ηλιακιliv oυαιημdτωv
(Eικ. 1.2) ρΦσε σtηv εUρωπαΙκη συvειδηση. Aκριβιiq τo (διo €τoζ o γνω-
60.
ZοH ΣΕ ΑΛΛoYΣKoΣM oYΣ
Εικ. 1.2. Εξι6φυλλo τηq γαλλικiq 6κδoηq τoυ l82] τoυ aργoυ του Fοnrenelle Εntretιiens suτ Ιa
PΙuΙaΙit des nondes |1686)' στο oπoιο απεικονιζεται η πoλλαπλ6ητα τoυ ηλιακoi ουoτημoτog'
Απ6 τo 6ργo τoυ Sιeven J. Dick PΙυraLiry ofΥoιΙds (Kεμπριτξ, 1982) με ην dδaα τoυ CambΓidge
Universirv Press.
στ6ζ Δαν6ζ αστρ0ν6μoζ Christiaan Huygens dρxιoε vα διαμ0ρφ6νει τιξ
Πρoσωπικεζ του ιδ€εξ πoυ δημoσιε0τηκαν στo €ργo ιoυ Κosmotheoros,
sive, de terris coelestibus earumque ornatu coniecturae (Κooμoθεωρfu η
Εικαo[ε9 oyετικd με τιζ oυρdvιεζ Γα(ε9 και τα xαραnηριστιrd τoUζ, 1698')'
o Huygens, ωθoιjμενoζ 6vτoνα απ6 τηv εμπειρια τoU ωs αστρov6μoξ πα-
ρατηρησηζ και oικoδoμιilvταζ μεθoδικd πdνω στη θεωρια τoυ Koπερvικoυ,
Πρ6τεινε τηv ι1παρξη εvdq πλl]θoυg ηλιακιlv σUστημdτωv βαoιομ€vog κυ-
ριωs στην 0μoι6τητα τωv σταΘερdιv doτρωv με {λιoυg (μια dλλη απ6 τιg
δoξαo(εg τoυ Kαρτ€oιoυ) πoυ συvδaoνται χαλαρd μ6νo με τoUζ καρτεσια-
νoιjζ στρoβaoυξ. lVoλoν6τι oι καρτεσιανo( στρ6βιλoι θα oαριiινoνταν γρtj-
61.
ΑΠo To ΦΥΣΙKoKoΣMo ΣTo BΙoΛoΓΙKo ΣYMΠΑN
γoρα λ6γω τηζ εμφdvισηζ τηζ θεωριαζ τoU Nειjτωνo, η γενικη ιδ€α τωv
Πλανητικ6v σUστημdτων Θα εξακολoυθo6oε vα υπdρxει.
Eiναι ειρωνικ6 τo γεγov6g 6τι, απ6 6λε9 αυτ€g τιg κooμoλoγικ€g Θεω-
ρ(εq, oι επιoτημovικ€g αρx€q τη5 θεωρ(αg τoυ Nειjτωvα _ τo oιjoτημα τo
oπo(o κληρoνoμ{oαμε με μια μεταλλαγμ€vη μoρφ{ _ ε(ναι εκεiνεg πoυ oυ-
μπερι€λαβαν τη Θεωρiα για εξωγ]ινη ζω{ τελευταiα απ6 6λε9. oι αρxα[oι
ατoμικo( φιλ6ooφoι υπoαι]ριζαν 6τι, με δεδoμ€νo τo παρdδειγμα τoυ δι
κoιi μαg πεπεραoμ6νoυ κ6oμoυ, €ναg dπειρog αριθμ69 απ6 dτoμα oε €vα
dπειρo oιiμπαv θα oδηγo6oε αναπ6φευκτα oτη δημιoυργiα εν6ζ dπειρou
αριθμo6 απ6 κ6ομoυ9. Η αρxη του Koπ€ρνικoυ, πoυ αρνι6ταv τη θ€oη τηg
Γηg oτo κ€ντρo τoυ πλανητικoU μαq oυoτ{ματoq, ε(xε ωg dμεoη oυνfπεια
την υπdθεoη τηq 6παρξηq dλλωv πλανητιilv, 6μoιωv με τη Γη. Kαι o καρτε-
oιαν69 κoρεoμ6voq xιilρoq oδ{γηoε κατευθεiαv oτoυg oτρoβfλoυq, τουg
oπo(oυg η κoιν{ αντ(ληψη εξoμo(ωoε με τo δικ6 μαg ηλιακ6 o6oτημα. Mo-
λoν6τι τα dτoμα τoυ Νε0τωνα και τo κεv6, 6πoυ κdθε οιilμα υφ(oταται την
παγκ6oμια βαριiτητα o0μφωvα με oταθερoιiq ν6μoυg, απoτελoιioαv €να
μη1αvικ6 οιioτημα καρτεoιανoιi τ6πoυ, παρd ταιjτα δεν oδηγoιioε αvαγκα
οτικd oτο oυμπ6ραoμα τηq 6παρξη9 και dλλων ηλιακιilv oυoτημdτων- Δεν
υπ{ρ1ε καμιd μηxαvικf αναγκαι6τητα αxηματιoμo0 oυoτημdτων, 6πωq
υπl]ρxε oτo orjoτημα τoυ Kαρτ€oιoυ. Πραγματικd, oτα πλα[oια των αρxιitv
τoυ Νειjτωvα, τo 6λo πρdβλημα απoδε(μηκε 6τι εiναι €να απd τα περιoo6-
τερo πoλ0πλoκα θ€ματα μ€xρι ol]μερα.
Θα μπoρoιjoαμε φυoικd να ιoxυριoτoιjμε 6τι, εφ6oov τo ηλιακd μαq
oι1oτημα υπdρ1ει και εφ6ooν oι v6μor τηg βαριiτηταg ε[ναι παγκ6oμιoι, θα
πρ6πει vα υπιiρxoυv και ιiλλα ηλιακd oυoπ]ματα. Αυτ6 6μωq απoτελεi μια
xoνδρoειδ{ αναλoγ(α, oxεδ6v ιooδ0ναμη με τo να θεωρηooυμε ωq υπ6θε-
oη αυτ6 πoυ θdλoυμε vα απoδεξoυμε. o iδιoq o Nειjτωvαq απ€φυγε vα
διατυπιioει αvαλυτικd κιiθε λογιπ] κooμoγoνικ{ dπoψη πoυ θα φι0τιζε τo
εριilτημα. Στην πραγματικ6τητα, oτιq επιoτολ69 τoυ oτo θεoλ6γo P(τoαρντ
Benttey επιo{μαιvε 6τι δε θεωρoιioε δυvατ6v vα απαvιjoει σε αυτ6 τo
εριilτημα με βdoη τιg αρxdg τoυ ουoτ{ματ6q τoυ. Αντ(θετα, o Νειiτωναg
επ€μενε 6τι o αxηματιομ6q 6λων των συντεταγμενων oυoτημdτων εξαρτι6-
ταν απ6 τη θεiκι] βoιiληoη. o iδιog {ταν ευxαριoτημ€νog με τηv παρατι]-
15
62.
ZΩH ΣE ΑΛΛoΥΣKoΣMοYΣ
ρηση πoυ Περι€χεται σrη δε6τερη €κδooη των Aρyι1v τoυ (1713) 6Ιι (εdν
τα oταθερd doτρα απoτελoιiν κ€ντρα ιiλλωv oυoτημdτωv, αυτ€q oι περιo-
xdg πoυ αxηματ(oτηκαv απ6 τηv αvτ(oτoιxη θεΤκι] πρ6νoια πρfπει vα υπ6-
κεινται 6λε9 oτην κυριαρxiα τoυ Εν6ξ...)
Σε πε(oμα τωv επιxειρημιiτων τoυ Nειjτωvα και dλλων πoυ πρooπαθoιi-
oαν να διατηρ{οoυν τη θε6τητα μ€oα oε €να oιioτημα πoυ υπ6κειται oε
φυoικ6 ν6μo, γιv6ταν βαθμιoiα φανερ6 6τι, στην πραγματικ6τητα, oι ν6-
μoι τoυ ελdττωvαν τηv oναγκαι6τητα παρoυo(αq θεo0. l,4€οα oε αυπ] την
ατμ6oφαιρα δεv πρoκαλεi €κπληξη τo γεγov6ζ 6τι η ιδaα τωv πoλλαπλι-0ν
κ6oμωv ερμηνειjτηκε με βoλικ6 τρ6πo _
1ρηoιμoπoιηθηκε ωζ απ6δειξη τηq
δ6ξα9 τoυ Θεoιj πoU απoδεικν0εται απ6 τα €ργα του αιη φ0oη, πρooπd_
θεια πoυ ε(ναι γνωoι] ωg φυσιKη θεoλoγfu. Εdν δεν μπoρoι]σε πλ€ov vα
oπoδoθε( στoν Θε6 €ναζ ρ6λoζ oτη λειτoυργiα τoU δικoιi τoυ o6μπαvτoq,
τdτε η ιδ€α τηg πoλλαπλ6τητα9 των κατoικημ€vων πλανητι.0ν μπoρo0σε να
xρηoιμoπoιηΘεi ιilοτε να αντανακλd τη δ6ξα, τηv ιoxιl και τη σoφ(α τoυ
ΔημιoυργoιJ. Σε δυo διαδoxικ€g πραγματεiεq τoυ Nειiτωvα, η θεoλoγικr]
dπoψη εν6q κατoικημfνoυ oιjμπαvτog oυνδ€θηκε με τιq φυoικ€g αρχεζ τoU
σUστηματoζ τoυ Nεt-iτωνα. Ξαvιi και ξαvιi, €να o0μπαv γεμdτo απ6 κατoι
κημ€να ηλιακd oυoπ]ματα γιν6ταν απoδεκτ6 ωg €να o0μπαv πoυ εivαι πo-
λιi περιoo6τερo αντdξιo εν6q dπειρoυ Δημιoυργοιi, oε ox€oη με dλλα πε-
ριoριoμdνα αxt]ματα. Απ6 τη oτιγμ{ πoυ πdρθηκε αυτξ η απ6φαoη, πoυ
{ταv αντiθετη με dλoυg τoυg ιoxυριoμoιig των Γραφιiη €μελλε vα παρατε_
θoιiv και dλλα επιxειρ{ματα για τη οπ]ριξr] τηq.'Ενα απ6 τα oυ1ν6τερα
{ταν τo επιxε(ρημα τηg τελεoλoγiαg, τηq 6παρξηq οκoπoιi oτη δημιoυργiα
τoυ oιiμπαντoq, πoυ πρoβλ{Θηκε ξεκdθαρα απ6 τoν Bentley, o oπoιoζ
€γραιpε: < oλα τα oυρdνια oιiματα δημιoυργ{θηκαv για 1dρη τωv €λλoγων
πνευμdτωv: 6πωζ η Γη πoυ oxεδιdoτηκε για τηv κατoικ(α, τηv υπηρεσiα
και τo oτoxαoμd των ανθριilπωv. Γιατ( να μη oxεδιdoτηκαν και oι dλλoι
πλαvι]τεg για ανdλoγεq xρ{oειg, καΘ6vαg με τoυg δικo6q τoυ κατo(κoυq
πoυ διαΘdτoυv ζωt] και αvτΓληψη>.
Αυτ6 τo ικανoπoιητικ6 6ραμα εν6g orjμπαντog πoυ λειτoυργε( oιjμφω-
να με τoυζ ν6μoυ9 τoυ Nειjτωνα και αντικατoπτρiζει την ιoxιi τη5 θε6τη-
ταq, η oπo(α δt€oπειρε νoημoo6νη μ€σα στo oιjμπαν, μεταδ6Θηκε oτo
63.
ΑΠo To ΦYΣΙKoΚoΣMo ΣTo BΙoΛoΓΙKo ΣYMΠΑN
σιiγχρovo κ6oμo. H απ6δειξη τηq 0παρξηq ιiλλωv ηλιακιilν oυoτημdτων μ€-
σω τηζ παρατηρησηg και η απ6δειξη τηg δημιoυργ(αq τoυg oιjμφωνα με
τoυq (διoυg v6μoυq τoυ Nει1τωνα παρ€μειvε €να5 ζητoιjμεvog oτ61o9 αιoυq
αιιilνεg πoυ επρ6κειτo να ακoλoυθηooυν. Aλλd η βαoικ{ πρoδιdθεoη υπfρ
εν69 oιiμπαvτog πoυ απoτελε(ται απ6 κατolκημ6να ηλιακd oυαnjματα εμ-
φαv(oτηκε εν6σω o Nειiτωvαζ ζoι-1oε ακ6μα. Στην πραγματικ6τητα τo oιj-
στημα τoU Nε6τωνα €φτασε, ωq πρoq αυτ6 τo θ€μα, oτα εσχατα 6ριd τoυ
oτιg δεκαετ(εq τoυ 175o και 1760, 6ταv oι φιλ6ooφoικooμoλdγoι Τhomas
νγrighζ lmmanUel Kant και Johan Lambert ισχυριστηκαv 6τι υπdρxει μια
ιεραρxiα διατεταγμ€vων oυoτημdτωv πoυ ξεκινd απ6 τo δικ6 μαg ηλιακ6
o6oτημα και φτdvει μ€xρι τo oι1oτημα τoυ (διoυ τoυ Γαλαξ(α μαg και ακ6-
μα μακριiτερα. H dπoψη τoυζ για αυτ6 τo oι1μπαν nπoυ ζωoγoνεiται απ6
αναρ[θμητoυg κ6ομoυq xωρ(q τ{λoq, μoq φ€ρvει π[oω, oxεδ6v κατd €vαv
ολ6κληρo κιiκλo, oτην ατομικι] φιλoooφ(α τωv αρxαiωv Eλληνωv για τoυξ
dπειρoυq κ6ομoυq, αoτρrκd δηλαδι] oυoιjματα πoυ διαxωρ(ζoνται τo 6vα
απ6 τo dλλo, με τo κdθε oιioτημα να ε(ναι γεμdτo απ6 6να πλf1θoq κατoι
κημ€νωv κ6oμων. Tιilρα 6μωq oι v6μoι τηq κivηoηg αυτιilν των oυoτημd-
των €xoυν ερμηνευτε[ και κατd κιiπoιov τρ6πo fxoυν απooπαoτε( απ6 τη
φ6ση απ6 αυπ] τηv (δια την ανθριilπιvη διdνoια η oπo(α τιirρα πρoxωρd
oτην εξl]γηoη oλ6κληρoυ τoυ o0μπαντog.
l.2 ΦΙΛoΣoΦΙKEΣ ΑNΑzΗTΙtΣEΙΣ
l,4ετd το θρ(αμβo τoυ oυoτr]ματog τoυ Nειjτωvα oτα μ€oα του 18oυ αι6vα,
η διαμιixη για την ιiπαρξη εξωγ{ινηq ζωηq €λαβε xιilρα 6xι τ6oo σε κoσμo-
λoγικ6 επ(πεδο 6oo oε 6να επ(πεδo κooμoαντιλι]ιpεων πoυ βριοκ6ταν €να
oκαλ( xαμηλ6τερα r] και περιoo6τερo απ6 τo κoσμoλoγικ6 επ(πεδo. L4ολo-
ν6τι oυxνd τo Θ€μα τηg εξωγηιvηq ζω{g oυζητι6τov εξαιτ(αq βελτιιiloεωv
πoυ oημειιilvovταv oτην επιoπ]μη τoυ Nειiτωvα απ6 υπoθ€oειq 6πωg η νε-
φελικ{ θεωρ(α τoυ Laplace, πoλλdg φoρ€g αυπ] η αντιπαρdθεση μετατoπι_
ζdταν oτo πεδ(o των φιλoσoφικ6v διερευνr]oεων, ποU μπoρoιjσαν vα ειναι
τ6oo εξωεκκληoιαoτικ6q 6oo και Θρηoκευτtκ€q. Εdν oι κooμoλoγικ€q θεω-
64.
ZΩΗ ΣE ΑΛΛoYΣKoΣMoYΣ
ριεζ oδηγησαv στην ιδaα τηξ εξωγηινηξ ζω{g, τ6τε η φιλoooφ(α και η λo-
γoτεxv(α, αvαλαμβdνoνταq τoν παραδooιακd τoυq ρ6λo τηq μελ€τηq τηq
αvθριliπινηg ιjπαρξηg, διερειivηoαv τα παρακλdδια τηg ιδ€αg πoυ γενvr]θη-
κε απ6 αυτ6 τo κooμoλoγικ6 πλα(oιo.
Συγκεκριμ€vα, μεγdλo μ6ρo9 αυι]q τηg διαμd1ηq τoυ 18oυ και τoU
19oυ αιιi)να για τηv ιjΠαρξη πoλλαΤΙλωv κ6oμων τoυλdxιoτoν oτη Διioη _
μπoρε( να καταvoηθε[ ωg μια διαπιiλη με την ευρ6τατo διαδεδoμ6νη φιλo-
ooφικl] θεωρiα πoυ ε(ναι γvωoι] ωq 1ριoτιανιoμ6q. Εdν oτα πλα(oια τoυ
Nευτιilvειoυ ουoπ]ματog η ιδfα τηg πoλλαπλ6τηταq των κ6oμων μπoρoιiσε
να oυμβιβαoτε[ με την αντ(ληι}η τηζ ιjπαρξηζ θεoιi μ€οω τηq φυoικr]g θεo-
λoγ[αg, αυτ6 δε ot]μαιvε και oυμβιβαoμd με τo xριoτιανιoμ6. Σ6μφωvα με
τη λακωvικη διατ6πωoη τoυ καΘηγητ{ Crowe oτo €ργo τoυ Τhe ΕΧtra-
terrestrial Life Debate (H διαμdxη για την εξωγηινη ζωη,
'l/5o-19oo) <oΙ
δoμ€g εvτ6μων r] τα ηλιακd oυoτr]ματα μπoρει να αποτελoOv απdδειξη για
την ιiπαρξη τoυ ΘεoιJ, αλλd παραμ€voυν σιωπηλd για τηv εμφdvιση κd-
πoιoυ μεoo(α,. Για τoUζ χρlστιαvoιiq πoυ μελετoιioαv τo ερωτημα τηq
0παρξηq dλλων κ6σμων ηταν αvoιμ€q, λoγικd, τρειq επιλoγfg: θα μπoρoιi_
oαν να απoρρlψoυν την ιδ6o των dλλωv κ6σμωη θα μπoρo0oαν vα απoρ'
ρiψoυν τo xριoτιαvιoμ6 { θα μπoρoιioαv να κdvoυv πρooπdθειεq vα ι-lυμ-
βιβdooυν τιg διio απ6ψειζ. Απ6 ιστoρικη dπoιpη, και oι τρειg επιλoγdg π€-
ρασαν στo 18o και στo 19o αιιlvα.
lν1oλov6τι τα πρoβλl]ματα πoυ δημιoυργo6vταv πιiνω oε αυτ6 τo Θ6-
μα εξαιτ(αg τωv Γραφιiν rαι των δoγμιiτων ε(xαv oυζητηθε( oτη διdρκεια
oλ6κληρoυ τoU 17oU αιd)vα, με κιiριo oτ6xo να ξεπεραoτoιiv με τη βor]-
θεια τηq φυoικ{g θεoλoγιαζ, κανε(q δεν εξ€φρασε τιg oυνεxε(g δυoκoλ(εg
πoυ oυναvτoιjoε o χριστιανισμ6ξ με τη θεωρ(α των πoλλαπλων κ6ομων
τ6oo €ντoνα 6σo o Thomas Paine, o πoλιτικiiq αγκιτdτoραζ για ελευθερ(α
οε διio ηπεiρoυq. Στo oημαντικ6 tρyo τoυ Αge of Reason (Επoμi τηg Λo-
YιΚηζ, 1793) πoυ 6καvε πολλ€q εκδ6oει9 oτηv Aμερικ{ περ( τo τ€λoq ιoυ
αιιilvα, o Paine διατιiπωoε απεριφραστα τηv dπoψη 6τι nτo vα πιoτειjει
κdπoιoq 6τι o Θε6s δημιoιjργηoε μια πληΘωρα κ6oμων, τoυλιi1ιoτov τ6-
oo πoλλoιjg 6oα ε(ναι τα αvτικε(μεvα πoυ oνoμdζoυμε doτρα, υπoβιβdζει
τo χριστιανισμ6 oε 6να o0oτημα π(στηζ ΠoU εiναι ταυτoxρ6vωq ανεπαρ-
65.
ΑΠo To ΦYΣΙKoKoΣMo ΣTo BΙoΛoΓΙKo ΣYMΠAN
κεζ και γελoιo και τoν διαλιjει πvεUματlκd σαv φτερd στov dνεμo. oι δυo
πεπoιΘησειζ δεν μπoρoιiv να ουvυπdρξoυν oτov (διo νoυ, και αυτ69 πoυ
νoμiζει dτι πιoτειjει και στιζ διio απ6ψειs δεν dxεr oκεφτε( παρd ελdxιoτα
και για τιξ διjo,. lVε δεδομfvo 6τι υπdρxoυv εκατoμμιJρια κ6oμoι κdτω
απ6 τη φρoντ(δα τoυ Δημιoυργoιj, ε(vαι δUνατ6ν, ιoxυριζ6ταν o Paine,
να πιoτε0oυμε 6τι o Ν4εοo(αq {ρθε για vα oιilοει τα ανθριilπιvα πλdoμα-
τα αυτoι] τoυ μικρoι1 πλαvι]τη;'H ε[vαι δυνατ6v vα πιστευoUμε 6τι o λυ-
τρωτ{q πηδoιioε απ6 €vαv κ6oμo oτoν επ6μενo, 6ταν o αριΘμ6q των κ6-
oμων ε(ναι τ6oo μεγdλog, πρdγμα πoυ θα τov ανdγκαζε να υπoφ€ρει
<μια ατ€λειωτη oειρd διαδoxικιilν θαvdτων, με απoτ6λεσμα μ6λιg και με-
τιi β[αg vα βιιilvει iνα μικρ{q διdρκειαq διdοτημα ζω{g>; Παρd την ιox0
αυτo0 τoL επιxειρ{ματog, λiγoι Θα απEρριπταν τo xριοτιαvιομ6 με τoν
τρ6Πo που τo €καvε o Paine. Αλλd και λ[γoι θα απEρριπταv και την ιδiα
τωv πoλλαπλι1ν κ6oμωv πoυ απoτελoιjοε μια εδραιωμ€vη dπoψη περι τo
τ€λog τoυ 18oU αιωνα. H κατdoταoη αυττ] δεν dφηνε παρd μiα μ6vo επι
λoγη: τα διio συστηματα και d,τι αυτd oυνεπdγοvταv 6πρεπε vα oυvυ-
πdρξoUv.
o Σκ6τo9 θεoλ6γoq Τhomas Chalmers διακηρυξε 6τι, oε αντ(θεoη με
την dπoιpη τoυ Paine, η θεωρ(α τωv πoλλαπλι1v κ6oμων Θα μπoρo0oε να
εvoωματωθε( οτo xριoτιαvιομ6. Στo €ργo τoυ Astronomical Discourses
(Πραγματε(α για τηv Aoτρovoμiα, 181 7) ενσωμdτωσε τη θεωρ(α τωv πoλ-
λαπλιilv κ6oμων oτηv ευαψελικf θρηοκε(α, και o oυμπατριιilτηg τoυ
Thomas Dick την ενoωμιiτωoε oτo xριoτιαvιομ6 με €vαν αριθμ6 εργα-
οιιilν πoυ €γραψε στη διtiρκεια τoυ πριilτoυ μιoo0 τoυ ]9oυ αιιilvα. oι
αντιρρt]oειg τoυ Paine 6μωq δε Θα εξαφαv(ζoνταv. H oυμβατ6τητα τηg
θεωρ(αq τωv πoλλαπλιiν κ6oμων και τoυ 1ριoτιαvιoμoιi ιiρxιoε πdλι να
αμφιoβητε(ται σoβαρd απ6 τo μEoo τoυ αι6να, αUτην τη φoρd απ6 τov
William Whewell, φιλ6ooφo, επιoπ]μovα και διευθυντt] τoυ κoλεγ(oυ τηq
Αγiαg Tριdδαq τoυ K€μπριτζ. H πραγματεiα τoυ of a Pluraιity of Worlds:
An essay (Aπ6 €να Πληθo9 Κ6σμωv: ζνα ΔoΚ[μlo), πoυ κυκλoφ6ρηoε ανιir-
νυμα τo 1853, fταν η πιo επιστημoνικη, ριζooπαoτικt] και oημαντικ{
πραγματεiα πoυ δημooιε0τηiε oε oλ6κληρo τoν αιιitνα, η oπo[α {ταν
αvτiθετη με τη θεωρια των πoλλαπλιilν κ6oμων. Avτ(θετα με τoν Paine και
66.
ZΩΗ ΣE ΑΛΛoYΣKoΣMoYΣ
dλλoυq, o Whewell ιoxυριζ6ταν 6τι η θεωρ(α πoυ €πρεπε να απoρριφθε(
ε(ναι η θεωρ(α των πoλλαπλι1ν κ6oμων και 61ι o xριοτιαvιoμ6ζ. Στo επι-
xε(ρημα 6τι 6λo9 o απ€ραντoq xιiiρog πρ€πει vα €xει κdπoιo oκoπ6, απα-
vτotjoε πωg η γεωλογ(α απoκαλιjπτει 6τι η ανθριirπινη παρoυo(α πdνω
oτη Γη δεν καλ6πτει παρd €να μικρ6 odτoμo xρ6νoυ" oε oιjγκριoη με τηv
ηλικ[α τηq Γηg και, κατd oυvcπεια, πoιog o λ6γoq για τoν oπo[o δε θα
μπoρoriοε η νoημooιiνη vα εγκλωβιoτεi oτo ndτoμo τoυ χιbρou) πoυ απo-
τελεi η Γη; o Whewell ια1υριζ6ταν 6τι, μoλoν6τι τo oι1μπαv ι]ταν πριiγμα-
τι αxαν6g (με €κταoη περ(πoυ 3.000 €τη φωτ69 o6μφωνα με τιq εκτιμ{oειq
τoυ), τα πιθανd oκηνικd πoυ πρo€βλεπαv την εμφdνιoη κατo(κων {ταν
πoλιi υπερτιμημiνα. Τα doτρα θα μπoρoι-1οαν vα μη μoιdζoυν με τov
'Hλιo και oι πλαυjτεq θα μπoρoιiοαν vα μην ε(ναι ooν τη Γη. Mε λιγα λ6-
για, o Whewell Θειilρηoε τιg αναλoγ(εg εξαιρετικd υπερβoλικεζ για να επε-
' κταθo6v και oτην περ[πτωoη των πoλλαπλιbv κ6oμων. To δεδoμ€vo τηg
θεωρ(αq τoυ Koπfρνικoυ, 6τι oι πλαν{τεq ε(vαι iδιoι με τη Γη, δε Θεωρ{-
θηκε πλ€ov ωq επαρκιirg ακριβ69 επι1ε(ρημα, πρdγμα πoυ o{μαινε 6τι
€πρεπε να δoΘε( μεγαλ6τερη πρoooxι] ατιg λεπτoμ6ρειεq τoυ φυoικoιJ
οxημοτιoμoιi τωv πλαvητιilν. H πραγματε[α τoυ Whewell πρoκdλεoε με-
γdλη αντιπαρdθεoη, αλλιi τελικd δεν κατdφερε να εξαoθενΙoει τηv υπo-
oπ]ριξη τηg θεωρ(αg των πoλλαπλιiν κ6oμωv απ6 τoυg επιoτt]μoνεq {
τoυq πιoτoιig.
Στη διdρκεια τoυ 190υ αι6να €γιvαν αναρ(θμητεq dλλεg oυζηιjoειg για
τη αx€oη πoυ υπdρxει αvdμεoα αιη θεωρ[α τωv πoλλαπλιirν κ6oμων και
οτo 1ριoτιανιoμ6. Σxεδ6ν xωρ(g εξαiρεoη, τo ζητoιiμενo 6λωv αυτιbν tjταν
κdπoιo εiδog ουμφιλ(ωoηq αλλd, περιοταoιακd, πρo€κυπτε τo oυμπ€ραομα
6τι η μ(α rj η dλλη ιiπoιpη €πρεπε να απoρριφθε(. H oυμφιλ(ωoη πιivτωq
τηq θεωρ(αg τωv πoλλαπλιirv κ6oμωv με τα δ6γματα τηq Ενodρκωoηg και
τηg Λ6τρωοηq δεv {γιvε πoτ€ δυvαι] εξαιτiαg τηg €ντoνηg επιμov{q ατην
dπoψη 6τι η ενodρκωοη τoυ Xριoτo6 oτη Γη {ταv αρκετd ιoxυρη ιiloτε να
λυτρωoει oπoιoνδ{πoτε εξωγl1ιvo. Αυτ6 απiτρεπε τηv ιiπαρξη εv6s Xρι-
oτoιj πoυ πηδdει απ6 πλαυ!τη oε πλαυ]τη, αλλιi ενioxυε τη μωρoπιoτ(α.
Eπιπλ€ov, η θεωρ(α τηq πoλλαπλ6τηταq των κ6ομων €γινε τo κεντρικ6 δ6γ'
μα για διio, τoυλd1ιαιoν, Θρηoκεiεg τoυ ']9oU αι6να: τoυq Moρμ6νoυq και
67.
ΑΠo To ΦYΣΙKoKoΣMo ΣTo BιoΛoΓΙKo ΣYMΠΑN
τoυζ Αvτβεvτιστaζ.* Eπιπλ€ov, oι oπαδo( τoυ Swedenborg,** o oπo(og
iδρυoε μια dλλη θρηoκε(α, ειxαν αvαγdγει αυτη τηv dπoψη oε βαoικ6 oη-
μεio π(oτηg οπ6 τα μ€oα τoU 180υ αιωvα.
Moλov6τι η ιδ€α τηg ιiπαρξηg dλλωv κdσμων ειχε ενoωματωθε( επ(oηq
σε πoλλaζ κooμικ€g φιλoooφ[ε9 o xριαιιανιoμ6g διακρ(νεται για τo γεγo-
νdg 6τι υπ{ρξε η φιλoσoφικη θεωρ(α πoυ επηρ6αoε περιoo6τερo τη δoξα-
oiα τηq ιjπαρξηg πoλλαπλιilv κ6σμων κατd τo 19o αιιiνα, τoυλdxιοτov αιo
Δυτικ6 κ6oμo. H προoπdθεια για τηv επiλυoη τoυ πρoβλl]μoτog oυνεx(oτη-
κε και στov 206 αιdlvα, αλλd σε Πoλtj μικρ6τερo βαθμ6, καθιilg η επιoτr]μη
και η θρηoκε(α dρxιoαv να βαδ(ζoυv τoυq δικoιjq τoυg ξεxωριoτoιJg δρ6-
μoUζ.
*
Αιτβεlτιαιdq. o 6ροq ,Αιτβειτιoπjg, ανοφlρεται γενικli σε κdπoιoν τoυ πιστει!ει οτη Δευ'
τ6ρα Παρoυotο τoυ Ιηοoι1 (Secοnd Αdνent=Δευτdρα Παρoυοiα). Tα μdλη τωv oντβ*τιαιικυv εκ
κληοιιiv θεωρoJιτoι οliμερα oυνηρητικoi τρoτεoτι τεq. Moλoν6τι Ξ1ουv τoλλd κoινιi με ια 1cι
οτιανrκιi δ6γμoτo, η θεoλoμα τoυq διαφoρoπoιεΙται oτo θiμα τηq μoρφjg ηg ενδιdμεoηg κατα_
oταηg αvιiμεoα αιo θdνoτο και oτηv Αv<ioταoη, oτo αv η 6οxαη τιμωρiα τωv αμαρτωλciν εiνοl η
εξαφιiιιoη { τo oι6ηo μαρτljριο, στη μορφ]i ηζ αθαναoiαq, oτo εdv η 6χι θα ovαoτηΘosν oι
αμαρτωλoi. To κiημo τρoτρΞπει οτηv αvιiψωη ηq Πα).αιdq Δrαθ1iκηq, γεγoν6q τoυ oδηγεi κd'
πoιoυζ στην τiρηση τηζ oργiαq τoυ Σαββ.iτoυ, εv6 ω'λoυq οη χρηoιμoποiηοη τηq ovoμαoiαq Ιε-
1ωβιiq γιo τov Θε6. o ψωοτ6τερoq ηγ6τηq τoυ κιujμoτoq υττiρξε o !αiιlian Mill€r. To Ι(ημα
των oπαδι,1ν τoυ Mi]ler ιiρμοε vα αποδυναμι,iνεται εξαιτlαq τηq μεγdiηq απoγo)iτευσηζ τoυ ακο-
λoiθηοε την μη εκπλl]ρωση ηζ πρoφητεiαζ του σ1ετικd με η Δευτdρα Παρoυοiα τoυ Ιηοon για
την οπoiα διακr]ρυξε dτι θα oυvlβαινε οτιq 22 oκτoβρ1oυ 1844. (Στ.M.)
**
Swedenborg. Εiναι μια εκκληoιαmικ! oμιiδα δoξαοιι6ν oι oπo{εq βαοiζoιτοι στα 6ρYσ ιoυ
Emaluel Swεdenborg (ι688-1772). To κiημα Θεμελιι,iνεται τdνω oτην τ1οη 6τι ο Swedenborg
υmiρξε μdρτυραq τηq Tελιniq ξioηg και τηq Δευτ6ρα9 Πορoυoiog τoυ Ιηooι1Xριoτoi με τηνταυ_
τηρoη 1δρυη τηq Nlαq Εκκληoiοg και ην τrvευματικri εb1iτlση τoυ πραγματικοi περιε1oμ6voυ
τov Ιερι6v Γρoφ6γ. Mερικoi οπαδoi υπoαrηρiζoυv ιiπ τα 6ργα τoυ Swedenborg (τα oπoiα oυ1vιi
oνoμiiζoιται To Γραπτιi { η Tριη Διαθliκη) οποτελοι1ν τo τρ{τo μiρoq τηg Biβλoυ και ηoυv τo
iδιo κιiρoq με την Πολαιd και ην Kαlπ] Διoθliη. Tο κημα εiVοι γιDστd και ωq Nlοι Χρισιιo
νoi' Nεοpιoτιovof, Η Ndα Eκκλησiιl και η Εκκληoiα τηq Nlαq Ιερουoολ{μ. To κ(ημα ξεκησε
οπ6 τηv Αψλ(α τo 1787, 15 χ)6νια μετd τo θdvoτ6 του, και μετοφlρθηκε στιζ ΗΠΑ απ6 ιεραπ6'
oτoλoυq. o ιδρυτriq lδιvε μεγdλη σημασΙα σιηγ Αφρικri, δι6τι πiστευε 6τι η ,Αφρικovικli φυλi, εi_
ναl περιοο6τερo φιυτιoμdη απ6 ιiλεq φυλdq ηq Γηq καΘ6q τα μΞλη ηq δlοθ{τoυv μεγαλιiτερη
εoωτερικ] οι1vδεοη, με απoτdλεσμo vα απoκτoι'γ ην αλ!θεια και vα τηv οτoδi1oιται. Tα γραπτα
τoυ Swedenborg !ταν μιγμα θεoooφiαg, αλμμεiαζ και πρoφητεiαζ. Εκεινo τoυ γoriτευε τεριοοo-
τερo τoυq oπαδoiq τoυ liταν η απoκρυφιoτικ! πλυριi τoυ. Ιδιαiτερα ουvαρποoτικ6 {τov τo εργo
τoν oυραv6q και Κ6λαση. Σε αυτ6 o Swedenborg oδηγεiται απ6 πνεnματα οτoν Παριiδειoo και
αιην K6λοoη' 6πoυ γiνεται μιiρτυραq κoι oπoλοrlτjq των ου€ηκ.6ν πoυ επικροτo{ν. (Στ.M)
51
68.
ZΩΗ ΣΕ ΑΛΛoYΣKoΣMoYΣ
1.3 TΑ EΠΙΣTΗMoNΙKΑ ΦEMEΛΙΑ
Διio θεμελιιiιδειg εξελξιg oυγκλ6νιoαv τηv επιoττ]μη ακριβιitg την επoμ]
πoυ η διαμdxη, την oπoiα ξεκivηoε o Whewell, εixε φτdoει oτην κoρ6φω-
or] τηg: τo 1859 o Kdρολoζ Δαρβ(vog (παρακινo0μενog απ6 την ανεξdρτη-
τη ανακdλUψη τoυ Α. R. Wallace) δημoo[ευoε τη θεωρ(α τoU για την κατα-
γωγι] των ειδιilv και την εξ€λιξη μ€oω τηg φυoικηg επιλoμ'1q, ενιb oτιq αρ-
x6g τηg δεκαετ(αg τoυ 1860 εφαρμ6στηκε στην αoτρoνoμ(α η v€α τεxvtκ{
τηζ φασμoτoσκoπικ{g ανdλυoηq. lz1oλoν6τι αυτ€g oι εξελ(ξειq και dλλεq λι
γ6τερo καιvoτ6μεg oε dλλα πεδ(α δεν πρoκdλεoαv μια dμεoη και ριζooπα-
οτικl] αλλαγj oτo xαρακτr]ρα τηq διαμdxηq για τηv rjπαρξη πoλλιiν κ6-
oμωv, oηματoδ6τηoαν τηv αρμ] μιαg μακρ6xρovηg αλλαψ]q πoυ θα μετd-
φερε, με αυξαν6μενη ταx6τητα, τo θdμα των dλλωv κ6oμων oτην αρμoδι6-
τητα τηq επιoπ]μηq. Στη διdρκεια αυτ{g τηg περι6δoυ, o καθηγητηg τoυ
Χdρβαρντ Karl Cuthke €γραψε στo €ργo τoυ Γhe Last Frontier (Τo Τελευ-
τα|o Σivoρo) 6τι η επιoτr]μη διερει-1νηoε τηv ιδ€α τηg 6παρξη9 πoλλιiιν κ6-
σμωv με μια (πειστικ6τητα την oπo(α πρoηγoυμdνωq δεv μπoρo6oαμε να
φανταoτo6με και η oπolα επιτρ€πει oτην επιoτημη να εισχωρησει βαΘι6
oτη oυνε(δηoη τoυ αιωνα,.
'loωg μπoρoιiμε να εκτιμ{ooυμε 6τι τo μεγαλστερo μlρog τηq διαμdxηg
τoυ 2ooιj αι6να εixε τηv αφετηρiα τoυ oτη Θεωρiα τηg εξ€λιξηq και oτην
αoτρoφυoικr'1. H φυσικη επιλoγη 6xι μ6vo πρ6oφερε τη βdoη για τη oυζη-
τηση σχετικd με την εξ€λιξη τηg ζω{g κιiτω απ6 διαφoρετικ€g oυνΘ{κεq και
π€ρα απ6 τη Γη, αλλιi ταυτ6xρoνα 6δωoε ιirθηoη oτην ιδdα τηg φυoικ{g
εξ€λιξηg τoυ o6μπαvτoq. Επιπλ€oν, η φαoματooκoπιn] ανdλυoη, εξετdζο-
νταq τα xημικd απoτυπιilματα που εμφαv(ζovται oτηv ανdλυoη τoυ φωτ69
τωv doτρων, εξαoφdλιoε €να εργαλε(o για τη μελ€τη τηq φιjoηg των πλα-
vητιirν και των doτρων με συvεχ6ζ αυξανdμεvεq λεπτoμ€ρειεg. Αυτ6, με τη
oειρd τoυ, πρ6oφερε για πριilτη φoρd ενα μdoo για τoν υπoλoγιoμ6 τηq
πιθαν6τηταq ι1παρξηg ζωι]g με βdoη τιg φυoικ€q oυνΘ{κεq και για την εμ-
φdvιoη τηg ιδ6αq τηg εξfλιξηg τoυ oιiμπαντoq.
H θεωρ(α τηq εξ€λιξηg και η φασματoσκoπ(α απoτελoιjoαν διio καιvoτo-
μ(εg πoυ oxετ(ζoνταν αvτιoτο(xωg με τη θεωρ(α και την τε1νtκl'1. H μ(α απ6
52
69.
ΑΠo To ΦYΣΙKoKoΣMo ΣTo BΙoΛorΙKo ΣYΜΠAN
τιs δι1o, η φασματoσκoπια, €μελλε να 6χει Ιo αμεσ6τερo και πιo oοβαρ6
απoτ€λεoμα oτη μo(ρα τoυ βιoλoγικo0 o6μπαvτog. Moλoν6τι τα επιxειρl]μα-
τα τηq αναλoγ(αq και ηq oμoγ€vειαg τηq φ0oηg εi1αν απ6 καιρ6 καταoτ]oει
αξι6πιoτη ην πεπoiθηοη 6τι oι Θεμdλιoι λ(θoι τηg ιiληq και τηq ζω{g t]ταν oι
iδιoι oε oλ6κληρo τo oιiμπαv, τιilρα l'1ταv η πριilτη φoρd πoυ αυτt] η μεγιiλη
αλl'1θεια μπoροι-1oε να απoδειμε( και μ€oα απ6 ιην παραπ]ρηoη. Mερικo(
απ6 τoυg πρωτoπ6ρoυξ τηζ φασματoσκoπ(αg δεν καθυσrερησαν να διακρi
νoυν τη o1€oη τoυ αvιικειμ€νoυ τoυζ με τo θ6μα τηg ζωι]g oτo o6μπαν. Σε
αυτoιig περιλαμβαν6ταv και o Sir William Huggins. o Huggins μαζ( με τo
oυνdδελφ6 τoυ William Αllen l4iller €γραψαν τo 'l864 6τι οι ανακαλ0ψειζ
τoυg πρoo€φεραν (μια πειραματικη βdoη πdvω oτην oπo(α μπoρo0oε να
oτηρψε( €να oυμπ6ραoμα πoυ μεχρι αυιjv τη αιιγμl] δεν {ταν παρd μια
απλl] υπ6θεoη _ δηλαδι! 6τι τoυλdxιαιoν τα λαμπρ6τερα doτρα, 6πωg o
'Hλιoq μαg, μπoρo0ν να δημιoυργι]ooυν και να εξελξoυν κ6σμoυζ πoυ ειναι
κατdλληλoι για κατoικ[εg ζιilντων πλαομdτων". oι αρxικ€g πρooπdθειεg τoυ
Huggins να διερευνt]oει φαoματooκoπικιi τιg ατμ6oφαιρε9 των πλαvητιirν
{ταv τo πριirτo βτ]μα για €vα dλλo ερευvητικ6 πρ6γραμμα πoυ θα γιν6ταv
μελλoντικζ με αυξαν6μενo ρυθμ6, καθοριαιικ6 για τη διαμd1η πdνω αιo
θdμα τηg ιjπαρξηq εξωγr]ινηg ζωljq. Αλλoι πρωτoπ6ρoι τη νdαg επιoπ]μηg
6καναν αvdλoγεζ oυνδ€oειg και, με τo 6ργo τoυq, 6πωq και των διαδ6xων
τoυg, iβαλαv oε oτ€ρεη βιioη την αoιρoφυoικ{ oυνιoτιiioα τηg διαμdxηg
για εξωψ]ιvη ζω{.
H εξελικτικf1 θεωρiα τoυ Δαρβiνoυ εξε και €vα διπλ6 απoτ€λεoμα, τo
oπolo τελικd δεv f1ταν λιγ6τερο ημαvτικ6. Τo πριilτo απoτ€λεoμα l1ταv η
oο]ριξη πoυ πρ6oφερε αιην ιδ€α τηq φυoικι]g εξ€λιξηg τoυ σι]μπαντoζ. Aυτη
η ιδ6α τoυ εξελιoo6μενoυ o0μπαvιoq _
μαζi με την εφαρμoγ] των πρωτωv
oυμπεραoμdτων τηg φαoματooκoπiαg
_ ε[ναι ηδη φανερ{ oε μια απ6 τιg
oημαvιικ6τερεg πραγματε(εg για την ιiπαρξτ1 πoλλαπλιiιν κdoμωη αυτην τoυ
Richard Proctor με τftλo other worlds than ours (Aλλoι Κ6oμoι εκτ6q απ6
τoν Δικ6 μα9, 187ο). o Proctor (Εικ. 1.]) αντιλαμβαν6ταν τo βιβλ(o τoυ ωq
fναν τρ6πo για να μεταφ€ρει σto κoιv6 τιq τελευτα(εg αvακαλιiιpειg. lMπoρε(
ακ6μα να θεωρηθε( ωg ανταvdκλαoη μιαg τdoηq πoυ oκ6πευε σε μια περισ-
ο6τερo επιoτημoνικl] πρoo€ψιοη τηq διαμdμg. o Proctor {ταν επηρεαομ€-
53
70.
zΩΗ ΣΕ ΑΛΛoYΣKoΣMoYΣ
νoζ απ6 τελεoλoγικεζ αντιληψειζ και αρXικd {λπιζε vα απoδεξι 6τι 6λoι oι
πλανtjτεg κατoικoιjvται, αΜd, 6πωq λ€ει, nδιαπiαιωoα dτι τo €δαφog κdτω
απd τα π6δια μoU dρχισε να καταρρ6ει. Η νfα απ6δειξ1... βρfθηκε vα αντι
τιθεται με μoιραιo τρ6πo... oτη θεωρ(α πoυ ηλπιζα να δημιoυργ]oω,. Αυτι]
η διdθεση vα εγκαταλε[ψει την π(αιη εξαιτaαζ τηξ βαριjτηταq τηq φυoικl]q
απ6δειξηg ε(ναι τo απdλυτo πρoαπαιτoιjμενo για την επισημoνικ{ πρoo€γ-
γιoη τoυ πρoβλl]ματog. Συvδε6ταν 6μω9 και με μια εκκoλατπ6μεvη ιiπoιpη
τηg εξελιrιιn]q θεωρ(αq: μoλoν6τι o Δiαζ, o Kρ6voζ και oι εξωτερικo( πλαυ]-
τεq πιθαv6v δεv κατoικoιivιαι πρoq τo παρ6ν, ιoxυρ(οτηκε o Proctor, εν τoιj-
τoιg οτην πoρε(α τηg εξελιξηg κdπoια μ€ρα θα κατoικo0νται 6πωq κατoικo0-
vιαι οl]μερα η Αφρoδ(τη, η Γη και o Αρηζ. Στα €ρΥo. τoυ our Place Among
lnfinities (H Θfuη μα9 M€oα oτo Aπειρo) και Sclence Byways (Παρdδρoμoι
ηζ EΙτιστημηζ)' τα oπo(α δημooιε0τηκαν τo 1875, η εξελικτικf1 ιiπoψη, oιiμ-
φωvα με τηv oπo(α στoν κατdMηλo xρ6vo 6λoι oι πλαν{τεq θα ανdτπυooαν
ζωlj, απ€κτηoε κεvιρικl] oημαo(α. Aυτ6 τo εξελιoo6μεvo oιjμπαν dφησε τoν
Εικ. 1.3. o 8ρεταν6ζ αστροv6μoζ R. Α. Ρrοctor.
71.
ΛΠo To ΦYΣlKoΚoΣMo ΣTo BΙoΛoΓιKo ΣYMΠAN
Prοctor με (εκατoμμιjρια εκατoμμυριων r;1λιoυg πoυ γεμζoυv τo Διdαιημα',
απ6 τoυq oπo(oυg {λιoυg <εκατoμμ6ρια €xoυν πλαυ!τεg πoυ κινo6vιαι γι1ρω
τoυg οε κυκλικ€q τρoxι€g και oι oπo(oι απoτελoιiν oflμερα κατoικ(α ζωvτανιilν
πλαoμιiτων,. Στo €ργo τoυ Proctor, ο ρ6λ0ζ ηζ τελεoλoγ(αq αvιικατααιdθη-
κε απ6 τoυq αιιiνεq τoυ xρ6νoυ πoυ απαιτoιivιαι για ην εξ€λιξη.
Στη Γαλλiα o αoτρoν6μoq Camille Flammarion (Eικ. 1.4) υιoΘ€τηoε τηv
dπoιιJη τoυ Proctor και ανελαβε μια επιoτημovικl] πρoo6ψιοη oτo πρ6βλη-
μα τηζ ιjπαρξηζ dλλων κ6oμων. Εivαι ξεκdθαρo 6τι τo €ργo τoυ La pluraιit4
des mondes habites (H πoλλαπλ6ητα τωv κατoικξoιμωv K6σμωv, 1862)
δεν π€τυxε απoλ6τωq αυτ6ν τo oκoπ6, 6xι περιοo6τερo απ6 6,τι oυv€βη με
τo fργo τoυ Proctor. Στα επιxειρfματα τoυ Flammarion, για παρdδειγμα, η
αναλoγ(α και η αφΘoν(α αναμιγvιioνται με δεδoμdvα τηg v6αq αoτρoνομ(αq'
Πιiντωg, oτιq επ6μεvεq εκδ6oειg, o πλoυραλιoμ69 του tlammarion €γινε
ακ6μα ριζooπαoτικ6τερog απoκτιivταg φιλoooφικr] πoι6τητα' o Guthke,
παρd ταιiτα, διαπloτωoε 6τι oo Flammarion, παρd την τdoη τoυ να ενθoυ_
οιdζεται και τo βερμπαλιoμ6 πoυ τoν διακρινει, παραμ€νει με oυνiπεια πι
αι6q oτηv αρμ] τηq πειραματιn]q επαγωγικ{g επιoπ]μηg"' Επιπλ€ov, τouλd_
xιαιov απ6 τo'1872, o Εlammarion ε(ναι βαθι-1τατα επηρεαομ€vog απ6 τov
Δαρβiνo. H ζωr] ξεκ(νηoε με αυθ6ρμητη δημιoυργ(α, εξελixΘηκε μ€oα απ6
τη φυoικt] επιλoγ! με πρooαρμoγ] oτo περιβιiλλov και ρυθμ(oτηκε απ6 τηv
επιβ(ωoη αυτoιi πoυ πρooαρμoζ6ταν καλιiτερα. Σε αυι] τηv απεικ6νιoη τηq
κoσμικηζ εξελιξηζ o ανθρωπoκεVτρισμ6q εi1ε εξooτρακιoτε(' H Γη δεν ηταv
μoναδικr], και oι dνθρωποι με καvεναν τρ6πo δεν αποτελoιioαv την υψηλ6-
τερη μoρφl] ζω{g. Moλoν6τι o Flammarion oδηγηΘηκε oε oxεδ6v θρηoκευ-
τικd επ(πεδα εξαιτ(αq τoυ πλoυραλισμoυ τoυ, η dπoψη τoυ με καν€ναν τρ6-
πo δεν απoτελoιjoε xριoτιανικl'1 dπoιpη και oε κdθε περiτπωoη ηταv €vα oυ-
μπfραoμα oτo oπoio κατ€ληξε ιioτερα απ6 μελ€τη γεγoν6τωv, και 6xι μια
υπ6θεoη πdνω oτην oπo(α βdoιoε την πλoυραλιαιικr] τoυ dπoψη' To €ργo
τoυ La ρlυralit! 6κανε 33 εκδ6σειζ μ6χρι τo i880 και ανατυπωv6ταv μd1ρι
τo 1921. l4εσα απ6 αυτ6 τo €ργo και πoλυdριΘμα dλλα γραπτd, τ6oo μυθι
oτoρ{ματα 6oo και €ργα oε ιiλλη μoρφt], o Ftammarion €μελλε να αoκ{oει
σημαvιικη επιρρoli oτη διαμdxη τoυ 2ooυ αιωvα, 61ι μ6νo εξαιτiαq των €ρ-
γων πoυ συνεγραψε τo 19o αιιilvα, αiιλd περιoo6τερo ιiμεoα εξαιτ(αq τoυ
55
72.
ZCJH ΣE ΑΛΛoyΣKoΣMoYΣ
Eικ. 1.4. o Γd)λoζ ασιρoγ6μoζ camiΙe FΙaΙnmarion σε ηλικiα 2ο ει(6v τo 1862, 6ταv κυκλoφ6ρησε
τo ιρΥo 1oν Πoλλ.1πλo1 -(ιiφoι. oι Flarnmarion και ΡΙocror (E!κ. 1.3) υτn{ρξοv ημαvακoi, δι6τι
iαrρει!αν η διoμd1η τρog μια περιαo6τερο oιiψρoη πρoοι|γη. Η φoτoγραφiο τoυ Flarπmarion
ε{vαι ευγεπn( πρooφοριi τoυ Ααιερooκoπε(oυ του Juvη. Ασ.ρovoμΦ Eταιρ{α ηq Γαλλιαζ.
πρoσωπικof τoU ενθouσιασμo6 πoU υπηρξε αμειωτoζ μεχρι τo θdvατ6 τoυ
τo 1925.
Περι τo τ€λoζ τoυ ]90υ αι6vα κUριαρχo0σε η επισημoνικη πρoσΦι-
ση των Proctor και Flammarion, απαλλαγμενη απ6 τo ριζ0σπαστικ6 πλoυ_
ραλισμ6 τoU δεriτερoυ (για vα μην πo6με εUαYYελικ6 εvθouσιασμ6). Tα
iργα τoυ lρλανδoιi βαoιλικo6 ααιρov6μoυ Robert S. Ba|l, τoU lρλαvδoιj
επιστημovικoιj εκλαικεUτη J. Ε. Gore, τoU Αμερικανo0 αστρov6μou simon
Newcomb και πoλλ6ν ιiλλων εξαv πoMd κoινd σημεια, πdvω σε αUτd τo
θiμα, με τo €ργo των tlammarion και Proctor. Στα dργα τoυξ η vεφελικη
UπdΘεση τoU Laplace - η oπo(α 6χι μ6ν0 παρεαε τo κoσμ0λ0γικ6 πλαισιo
για τo δικ6 μαξ ηλιακ6 οιiαιημα αλλd επιπλdov υπoδε[κvυε και ην ιjπαρξη
πληθoUξ πλανητικιiν συστημdτωv _
ηιvε €vα αναπ6σπαστo τμημα ηζ εξε-
λικτικl]q πρooξηlιοηζ τηζ φιjσηs, με τov Gore να πρoσδιoρGι επιπλ€ov
73.
ΑΠo To ΦYΣiKoKoΣMo ΣTo BΙoΛoΓΙKο ΣYMΠAΝ
και την πιΘαv6τητα ι1παρξηg πλαvητικιilv σUστημdτων, μια δoυλειd πoυ θα
γιv6ταν μια εUχdριστη απασχ6ληση στoν 206 αι6vα. Περαιτdρω εξελ(ξειg,
πoυ περιλdμβαναν τηv εφαρμoγr] τηq κινητικ{q θεωρ(αg τωv αερ(ωv oτιg
ατμ6oφαιρεg των πλαvητιilν, 6xι μ6vo πρoodδωοαv επιoτημovικ6 περιεx6-
μενo oτη διαμdxη, αλλd επιπλ€ov 6ριξαν φωq oε €vα μετ6πειτα αιdδιo τηg
πλανητικηζ εξελιξηζ, στo oπo(o απoδεiμηκε (με βιioη τιq μdζεg τoυq) 6τι η
Σελ{νη δεν μπoρoιjσε vα διαθ€τει ατμdoφαιρα και 6τι o Αρηq δεν μπoρoιi-
oε vα διαθ€τει ατμ6oφαιρα με υδρατμodζ.
H εξελικτικr] dπoψη, πdντωζ, μπoρoιioε να oδηγr]oει πoλιj μακριd. Στιg
Hvωμενεζ Πoλιτε(εg o Percival Loη/elΙ κατ6ληξε στo oυμπdραoμα 6τι o
Αρηg, επειδl] {ταν €ναq πλανr]τηg παλαι6τερoq απ6 τη Γη και περιοo6τερo
εξελιγμεvoζ, κατoικo6vταv απ6 6vτα με υπερdνθρωπεg ιδιdτητεq. H επroτ]-
μαvση των κιvδιjνων πoυ ελλoχειjoUv μεσα σιην επιoτημoνικ{ πρoo€γγιoη,
6ταν εφαρμ6ζεται oε τ6oo δι1oκoλα πρoβληματα 6πωq η παρατ{ρηoη των
επιφανειακιitv xαρακτηριoτικων τωv πλαvητων, η αvαζητηση πλανητικιilv
oυoτημdτωv καl η αρ1t] τηq εξ€λιξηg τηζ ζωηζ, αΠoτελoιiv €να oταθερ6 xα-
ρακτηριoτικ6 αUτηζ τηζ μελ€τηg μαq.
Yπdρxει €vα τελευταiο oημε[o πoυ πρ€πει να επιoημαvθεi με 6μφαση.
oπoιαδ{πoτε κι αν ε(ναι τα επιαιημovικd κlρδη απ6 τη διαμιixη για την
ιjπαρξη εξωγ]ιvηq ζωτ]g, η oυναιoθηματικr] διdΘεoη τηg ανθριilπιvηq υπ6oτα-
oηq ε(vαι αvαπ6απααια ουνδεδεμ€νη με 6λε9 τιq σUΦτησειζ για τηv ιiπαρξη
κατoικημiνωv κ6σμωv. o πλoυραλιoμdg και o ανθρωπoκεντριoμ6q εixαv απ6
παλιd εμπλακεi oε μια θαvdoιμη διαμd1η, τo απoτ€λεoμα τηq oπoiαg δεν ε(ε
κριθεi μ6xρι την αUγη τoU 20oυ αιωνα. Αφooιωμ6νoι oπαδo[ ηg ανθρωπoκε-
ντρικl]q θεωρiαq ι]ταv πιΘαν6ν να απoτελo6οαν τoυq πιo απoφαoιομ6νoυq
πoλ€μιoυq τoυ πλoυραλιoμoιj, αVεξdρτητα απ6 τιq υπdρ1oυoεq απoδε(ξειg,
και oι oπαδo( τoυ πλoυραλιoμoι1 _ ειτε τoυζ ιiρεoε εiτε d1ι _ oυv€βαλαν oη-
μαντικd ση διdλυoη τoυ ανθρωπoκεvιριoμoιl. Σε πεioμα τηζ γoητειαζ ηs
επιoτημovιn]q επιxειρηματoλoγ(αg, η oυvqιζ6μεvη διαμdyη αvdμεoα oιoυg
oπαδo6q τoυ ανθρωπoκεvιριομoιl και αιoυq oπαδoιig ηq 6παρξηq dλλων κ6-
oμωv ειoxωρε( αιιg oυζηπioειq τoυ 2000 αι6vα για τηv ιiπαρξη εξωγηlvηq
ζωl]g και μεταφ€ρει oε oλ6κληρo τo o6μπαv τη Δαρβiνεια διαμdxη για τη θ€-
oη τηg αvΘρωπ6τηταg αιo ο6μπαν συvoλικd. Πoυθενd δεv ε(ναι αυτ6 περιo-
57
74.
ZΩΗ ΣE ΑΛΛoYΣKoΣMoYΣ
σ6τερo φανερ6 απ6 0τι σro cργo τoυ Αlfred Russel Wallace (1823-1913), τoU
oυvιδρυπ], μαζ[ με τoν Δαρβiνo, ηg θεωρiαg ηg εξ{λιξηg μioω ηq φυoιn]g
επιλoμ]g. Στo οημαvιικ6 dργo τoυ Man's Place in the Universe A Study of the
Results of Scientific Research in Relation to the υnity or Pluraliξ of Worlds (H
θioη τoυ Aνθρι.iιπoυ oτo Σiμπαv: Mια Mελ!η τωv Aπoτελεoμdτωv η9 Επι-
oημovιπi9 'EρεUναζ σε Σχ€ση με τη Movαδικ6ητα ι| ηv Πoλλαπλ6τητα τoυ
ΣaμπαvτoE, 1903) εvσωμdτωσε πoλλd απ6 τα βιoλoγικd πρoβλ]ματα πoυ θα
αvαλι1ovιαν με περιoo6τερεq λεrπoμ€ρειεq αιη διdρκεια τoυ αιιilνα. Moλoν6τι
η εργαo(α τoυ WaΙlace ηματoδoτε( κατd κdπoιov τρ6πo, μ[α πρ6oδo αιη
διαμιi1η για την 6παρξη dλλων κ6oμωη εν τo6τoι9 η απoτυx(α τoυ oημαδειi-
εται απ6 ηv επικρdηoη ηg ανθρωπoκεvιρικηζ dπoψηζ oε βdρog 6λων των
d?rλωv επιxειρημdτωv. Πεπειoμdνog για η oxεδ6v κεvιρικl] θfoη τoυ'Hλιoυ
μ€oα oιo oι,μπαv (Eικ. 1.5), αρχικd αvαζ]ηoε _ και αvακι1λυιpε _ τη ημαοiα
αυτoιi τoυ γεγoν6τoq για η μovαδικ6ητα ηg ζωl]g και oιη oυνξεια επικαλ€-
αηκε επιxειρl]ματα υπ€ρ ηζ dπoψηζ 6τι δεv υτηρxε ζωl] π€ραv ηq Γηq, o6-
τε αιo ηλιακ6 μαq oιiαημcι, αλλd oιjτε oε dMα oυoπ]ματα. Πεv{vια xρ6vιo
μειιi ηv πραγματε(α τoυ Whewell, o Wallace διατσπωoε με αυτoπεπo(Θηoη
τo oυμπ€ραoμα 6τι
"H
Θ€oη μαg αιo υλικ6 o6μπαv ε(vαι ειδικ] και πιθαv6v
μovαδικf και... ε(ναι τ€τoια πoυ να αηρiζει ηv dπoψη πoυ διατ6πωoαv πoλ-
λo( οπoυδαioι oιoxαατ€g και oυψραφε(9 oιiμφωνα με ην oπo(α τo απιilτερo
τ€λoq και o oκoπdg αυτo6 τoυ α1αvo6q oιiμπαvιoq {ταν η δημιoυργ(α και η
αvdτπυfr1 ηg ζωσαζ ψυλ1iζ αιo φθαρτ6 αvθριiιπινo o6μα,. Moλoν6τι φα(νε-
ται 6τι πρ6κειται για μια επισημoνικη πρoοξ1γιoη, τo βιβλ(o τoυ Wallace λει
τoυργε( ωg €vα μιiθημo για τα 6ρια ηq επιαπ'iμηg 6ταν oι Θεωρiεq επικρα-
τoι1ν τωv εμπειρικιilv απoδεξων. Απoτελε( €να μdθημο τo oπoιo o 20dζ αι6-
vαg θα τo dπαιρvε αια ooβαρd.
Ση διdρκεια τoυ 20oιj αιιiνα η διελκυσrιvδα ηg διαμdpg ovdμεoα αιηv
αvθρωπoκεvιριnj θεωρiα και oη θεωρ(α ηq ι1παρξηq d)ιλων κ6oμωv εηρε-
ιiαηκε oημαvιικd απ6 ριζooπαoιικ€q μειαβoλ€5 oιιg ααιρoνoμικ€g θεωρ[εg.
Moλον6τι, με τo ξεκ[νημα τoυ αιιilνα, oι επιαι{μovεg μπoρoι1oαν ακ6μα vα
διατυπιilνoυv επιxειρfματα υπ€ρ εv6g αvθρωπoκεvιρικoι3 οιlμπovιog, ηg
dπoψηζ δηλαδη πoυ βαoιζ6ταν αηv πρoνoμιακt] θ€οη τηg Γηg μ€oα oιoν κ6-
ομo, oι πρ6oδoι αηv αoιρovoμ(α που ξεκiνηoαν τo 1930 ανετρεψαν αυτd τα
ZΩΗ! ΣTo ΗΛΙΑKoΣYΣTHMΑ
τιs ατμdσφαιρεζ των πλαvητιi}ν και την ταρoυσια νερoιj πoU {ταv oημα-
vτικd oτη διαμdμ.
Τα περ[πoυ δεκαπεvιαει] μεooδιααπ']μoτα πoυ μεooλdβηoαν αvdμεoα
σιηv ανακdλυψη τoυ δικι6oυ των αρειανιilν διωριjγων απ6 τoν Schiaparelli
και αιην ανdτπυξη τηq θεωρ(αg τoυ Lowell, και αιη oυv€xεια αvιiμεoα αη
θεωρ(α τoυ Lowell και αιην επ[λυoη τoυ πρoβλr]ματoq των διωρ0γων, δεv
ε(ναι oυμτπωματικd. Στην πραγματικ6τητα, αυτd τα διααπ]ματα oφεfλovιαι
oε dvα oημαντικ6 ααιρoνoμικ6 γεγoν69 πoυ ε(vαι η αιτ(α τηq παλ(ρρoιαq και
τηq αμπιilτιδαq αιην €ρευνα τoυ Αρη, oι oπo(εq ε(vαι φανερ€q απ6 τo γρd-
φημα τηζ Εικ6vαξ 2.2'περ[πoυ κdθε z xρ6νια η απ6αιαoη ανdμεoα αιoν
Αρη και ση Γη ελαχιστoπoιειται (η κατdoταη αυτ] oνoμιiζεται <αvιiθεoη,,
γιατ( o Αρηg βρioκεται αιηv αvιθετη με η Γη πλευρd τoυ'Hλιoυ) και περ(-
πoυ κdθε 15 χρ6νια η Γη και o Αρηq βρioκovιαι ακ6μα πληoι€oιερα- Τo
απoτ6λεoμα ε[vαι 6τι τo φαιν6μενo μεγεθoq τoυ δ(oκoυ τoυ Aρη, 6πωq φα(-
vεται απ6 τη Γη, μεταβdλλεται εντovα. Aν oκεφτoιjμε 6τι, ακ6μα και αηv
αvι(θεoη, η διdμετρoq τoυ Αρη ε[ναι κατιi μ€oo 6ρo (oη
με τo 1/100 ηζ
1925
xρονιd
Eικ. 2.2. Ερευητικdζ δημooιεdoειg γα τov Αρη, 1900-1917. οι δημoσιειjσειg oυξιivoιταv 6οo oι
πρoσε,4σειζ τoυ Αρη Yiγoτoν τερισσ6τερo ευνoiκlg και γεπκιi αυξιivolταν καθriq πρooηγξε η
Διασημικri Επoχi. Bασιoμivo οε δεδoμdvα oπ6 τουζ εησιoυζ τ6μoυζ τoν Αstιononische Jahιes'
beicht (1900 1957) .
0l-
1895
Δημooεl5οεη φεwιilv γιo τov'Αρη
85.
ZΩΗ ΣΕ AΛΛoYΣKoΣMoYΣ
Εlκ. 2.3. Kαθι,iq o Αρηq πηοιιiζει και απoμακρnνεται ατ6 η Γη, τo φαιν6μεvo μdγεθdζ τoυ, dπιDζ
φαiνεται απιi η Γη' μεταβdλλται oπ6 25 δευτερ6λετπα ηg μolραg oε Ι4 δευτερ6λεπτα ηζ μoa
ραq στη διdρκεια τηq ατiθεηq και φτι1νει τα 4 δευτερ6λετπα τηg μolραg 6ταv βρioκεται oτo τιo
μακρινd oημεio τoυ. Tο φαιv6μενo μiγεθoq τηq πανo6ληvoυ εiναι, γα ταρdδει,t}o, l.8οο δεUτερο-
λετrcα τηg μoiραq. Σην εικ6να απεικoνiξoιται δεδoμεvα μο τη μdγαη και ελdμoτη αιτ{θεη' μ
εξαlρεση τo ]894. oι σχετικd μεγdλoι δioκoι των ετ(6γ ]877, ] 892 κα 1909 aκαγαγ τα aη αυτιi ση'
μα'!τικd γα ην ταρατfρηoη τoυ Αρη. To 1oμηλ6 ι,ψoζ τoυ Αρη τo 1892 τoραdησε τoγ 1N/. Η.
Pickering, o oπo'og aκα}€ παρoτηρ{σειζ oπ6 τo Ασιερoσκoπε(o τoυ Boρεioυ Ημιoφαιρioυ τoυ
Xdρβοριτ, νo μεταlαηθεi σro Περod. H αιτiθεη πoυ ακoλoυθει ην τλησιjοτερη τρoσε}γση
βρ1oκει τoν τλαrr]η πoλlj ψηλ6τερα στov oυραv6, αtrλd τo μ!γεθoq τoυ δioκoυ εiναι ι]δη ελαrιω-
μΞvo κατιi 2oοlο. o LowelΙ dηιoε τιg παρατηρfοειq τoυ οτo Φλdγκoταφ τo 1894 σε μια τiτoιo 1τε-
ριοδo. Tα ι1ι!η πoυ απεικor,{ζoιται αιην εικ6να αφoρoliv αιo Φλdμoιαφ. To ααιερooκoπε(o τoυ
SchiaρarelΙi οτo Mιλιiνo liταν 1ο μolρεg βορειdτερα, με ατoτcλεομα dλα τα Jι|η πoυ απεικol'1ξo-
lται εδt6 να πρcπει να ελατιωθo$v κατd 10 μoιρεq. o Ατωιxdδηq Θα τρlτει vo ταραηρoυσL τov
Αρη σχεδ6v 14 μoιρεζ χαμηλ6τερα απ6 τoυζ ποροηρητiq τoυ Φλ.iγκo_ιοφ.
διαμcτρoυ ηζ πανσEληνoU, αρχΦUμε να αvtιλαμβαν6μασrε τιζ δUσκoλιεξ
πoU αντιμετ6πισαv oι παραηρησειζ τoυ Αρη απ6 τηv αρχη. To eτos 1877
σημειωvεται ωζ €vα απ6 τα ετη με η μεγαλijτερη πρoσeYγιση πoυ συμβαι
vει κdθε 15 χρ6νια. ΑUτ6 τo €τog παρoυoιdαιηκαv 6χι μ6νo oι πρ6τεζ παρα-
ηρησειζ τoυ Schiaparelli για τηv παρoυσια εv6ζ εKtεταμενoυ δικιιjoυ απ6
διιiρυγεg, αλλd και η ανακdλυψη τωv διjo δoρUφ6ρων τoυ Αρη Πoυ €γινε
απ6 τoV Αsaph Hall αιo Nαυτικ6 Αστερoσκoπειo τωv HΠA. Επιπλ€oν, τo 6ψ0ζ
τoυ πλανητη απoτελo0σε μια παρdμετρo παρατηρησηξ. o περ(τεxνog 1oρ69
ανdμεσα σro ιiψοζ και σtην απ6σtαση, πoU φαινεται γραφικd στην Eικ6vα
70
2A +-
1860
86.
ΖΩt1 Στ oΗΛΙΑKo ΣYΣΤΗMΑ
2.3, πρoσδι6ριζε τιζ καλ6τερεζ σUνθηκεζ παρατηρησηξ. Πdvτωζ, 0κ6μα και
κdτω απ6 τιg καλι-iτερεq oυvθr]κεq, €πρεπε καvε(g να ε(ναι ικανoπoιημ€νog με
μια παραι]ρηoη πoυ γιν6ταv μ€oα απ6 τηv ταραγμEνη γ]ινη ατμ6oφαιρα,
6πωq ουμβα(νει με 6λεq τιg ααιρovoμικ€q παρατηρ{oειq.
Η γ6,νηoη ηq θεωρiαq
Πιiig λoιπ6ν κατ€ληξε o Lowelt αιη θεωρ(α τoυ; E(ναι ξεκdθαρo 6τι δεv υπl]ρξε
o πριiτoq πoυ πρ6τεινε τη θεωρ(α ηg 0παρξηq iλλoγηq ζωηg αιoν Αρη oιiτε o
πρ6τoζ πoυ παραηρηoε τo φαιv6μενo των διωρι]γωv πdνω αιo oπo(o oηρι
ξε τη θεωρiα τoυ. o (διoq o Schiaparelli παρ6oxε ιiφθovα κtητρα. Σε €vα η-
μαvιικ6 μακρooκελ6q dρθρo τηv παραμoν{ ηq αvι(θεoηg τοU i 894, περιηρα-
ψε τoν Αρη ωq €vαν πλαν{η με διio πoλικoιig oxηματιoμoιig πoυ floυv μoρ-
φl! κυπEMoυ και απoτελoιivιαι απ6 xι6vι και πdγo, με θαλαooεg και ηπε(ρoυg
oι oπo(εg ξoυv διdταξη τελεiωg διαφoρετικ] απ6 αυτrjv ηq Γηg και με ατμ6-
οφαιρα πλo0oια oε υδρατμoιjg. 'Hταν επ(σηζ aναξ πλαv{ηq αιoν oπo(o oυν€-
βαιvαv αλλαγ€q, δι6τι oι ηκ6μενεq πoλικ€q περιox€g φαιvoνταν να δημιoυρ-
γoιiν μια πρooωρινl] θιiλαooα γ6ρω oπ6 η β6ρεια περιo1η, και o Schiaparelli
π(αιευε 6τι αυτ6 τo νερ6 διανεμ6ταν oε μεγdλεg απoαιdoειq με η βoηθεια
εv6g..διπ6oυ διωρ0γωη πoυ (oωq απoτελo6oαν τoν κ6ριo μηxανιoμ6 (εdv 6xι
τoν μoναδικ6) με τη βor'1θεια τoυ oπo(ου τo νερ6 (και η oργαvιη ζωt] τoυ) πι
θαv6v διαx6oνταν oηv dγovη επιφdvεια τoυ πλαv{η,. o Schiaparelli κατ η-
ξε αιo oυμπEραoμα 6τι oι διωρυγεq απoτελo6oαν
"€να
πραγματικ6 υδρoγρα-
φικ6 o0αιημα, εξαιτιαζ τηζ oμoι6ητα9 με θdλαooεq και λ6γω τoυ φαιvoμ€-
νoυ ηg ι]ξηq τoυ xιoνιo6.
'oμωq, oαvτiθετα με τη o1εδ6ν γεωμετρικ{ εμφdνι
oη ολ6κληρoυ τoυ oυαα]ματoq, α]μερα τε(νoυμε να Πισt6ψoυμε 6τι δημιoυρ-
γr]θηκαν otη διdρκεια ηq εξελιξηg τoυ πλαυ'1η ακριβιilg 6πω9 oυν€βη oη Γη
6πoυ €xoυμε τo Αψλικ6 Kανdλι και τo Kανιiλι ηq ν1οζαμβkηq,. Παρd ται1τα
dφηoε ανoιxπj ην π6ρτα για την περiτπωoη τηνηπ]q κατασκεUηζ: nΕiμαι πo-
λιi πρooεπικ69 ιilαιε vα μηv πoλεμl]οω αυην ηv υπ6θεoη, η oπoiα δεν πε-
ριεxει τiπoτα αδι1νατo,. Moλoν6τι τελικd κατ6ληξε αιo oυμπdραoμα 6τι η (δια
η φ6οη μπoρε( vα παρdγει γεωμπρικl] καν0νικ6τητα, 6πω9 oυμβα[νει με τιg
κρυαιαλλικ€g μoρφ€ζ, τo δoκ(μιo περιε{ε πoλλoιiq υπαινιγμoιJg.
87.
ZΩΗ ΣΕ ΑΛΛoYΣKοΣMοYΣ
To Πρι1τo κoμμdτι τoυ γριφoU για την καταv6ηση τoυ τρ6π0υ με τov
oπo(o YεWηθηκε η θεωρ[α τoυ LoweΙl ε(vαι λoιπ6v τo γεγov6q 6τι τ€τoιεg
Uπoθεσειζ {ταν διιixυτεg, ειδικ6τερα μdλιστα στo δoκ(μιo τoυ Schiaparelli
πoυ εμφαν(oτηκε oτηv lταλ(α τo 1893 και αμ€oωq μετιi μεταφρdoτηκε για
τov Lowell.'oταν o Lowell πl]ρε μ6ρo9 oτη διαμdxη, η Yενικη dπoψη ηταν
6τι oι διιilρυγεq {ταv ρωγμ€q στo φλoι6 τoU Αρη πoU δημιουργr]θηκαν κα-
τd τη oτερεoπolηoη τoυ πλανι]τη, μoλov6τι υπr]ρ1αν κdπoιoι πoυ επιxειρη-
ματoλoγoιjoαν υΠaρ τηζ dπoψηζ τηg τεxvητι]q κατασκεUηζ.
Τι {ταν 6μωq εκε[vo πoυ επιτιixυvε τη σUμμετoχη τoυ LoweΙΙ oη διαμdxη;
'Hταν
η συμμετΦ τoυ σtη διαμdχη μrα dμεoη απιiνηοη oην πρ6κληoη τoυ
Schiaparelli { απoτελoι1oε για εκε(vov €vα ενδιαφ€ρoν πoυ ειxε βαθι€g ρ(ξg;
Για πoιo λ6γo o Lowell, €ναg επιxειρημoτ(αg και ταξιδιιilτηq με πρoτiμηoη oια
εξωτικιi μ€ρη, ασχoληθηκε με τηv ααιρoνoμ(α oλoκληρωτικd; o Lou/ell γεvνη-
θηκε τo 1855. oι γoνε(g τoυ υτn]ρξαν εliπoρoι. H ααιρoνoμiα τοv τρdβηξε
απ6 ην Παιδικη τoU ηλικ[α, 6ταv με iνα τηλεoκ6πιo 2 ιντoιbν ερευνoιjoε τov
oυρανd. Σπo6δασε σto Χdρβαρvt απ6 τo ] 872 μεχρι τo 1s76 κovιd αιo διd-
ημo μαΘηματικ6 Benjamin Peirce, o oπo(oq xαρακηριoε τoν Lowell ωg €ναν
απ6 τoυq λαμπρ6τερoυq φoιτητdg τoυ. Kατd τη διdρκεια τωv oπoυδιilν τoυ
αιo Xιiρβαρvτ πιθαv6v επηρειiοηκε και απ6 τov John tiske (1842-19o1), o
oπoiog παρoυo(αoε ην εξελιΚrικη φιλoσoφια τoυ για τo o6μπαv αιo 6ργo
outlines of a Cosmic Philosoρhy Βased on the Doctrine of Εvoιution (Περ(-
Yραμμα μιαζ Κooμιnj9 Φιλoooφfuζ βασισμηζ στo Δ6Yμα ηq Εξελιξη9) τo
1874, διjo χρ6νια πριν απoφoιι]οει o Lowell. Τo 6τι o Lowell εtμ εvαιερνιαιε(
μια τ€τoια φιλoooφ(α ε[vαι φαvερ6 απ6 τηv oμιλ(α τoυ με θdμα oThe Νebular
Hypothesis" (.H νεφελιπj υπ6Θεση,,) oην τελει] απoφoιησηs. λ/εxρι 6μωq
τo 1893 περvo6σε τoν καιρ6 τoυ ααxoλoιjμενog με η διειjθUνση τωv oικoγε-
vειακωv επιxειρt]oεων και τα ταξ(δια και μdλιαια απ€rησε φημη ωξ συγρα-
φ€αs βιβλιωv για ην Απω Aνατoλη.
τo 1893, 6ταν δημooιειiτηκε το πρoκλητικ6 dρθρο τoυ Schiaρarelli, o
Lowell βριoκ6ταν ακ6μα αιην Απω Ανατoλη. Τo φθιν6πωρo τoυ (διoυ €τoυg
επ€οτρει,Dε σtη Boσi6vη.'Yoτερα απ6 λουg μ{vεq, η εφημεριδα Bosfon
Herald ανηψειλε 6τι o Lowell xρηματoδoτo6oε, απ6 κoινoυ με τo Πανεπι
στημιo τoU Xdρβαρνη μια εξερευνητιn] απooτoλl] οτην Αριζdvα με επικε-
88.
ZΩΗ ΣTo HΛΙAKoΣΥΣTΗMΑ
φαληζ Ιoν ασrρoν6μ0 William H. Pickering. Η ox€οη με τo Xdρβαρντ δια_
κ6πηκε oιiντoμα, αλλιi o Pickering, o oπoiog εixε παρατηρ{oει λ(μvεq και
ν€φη αιoν Αρη, εξακoλo6θηοε vα αoκεi επιρρo{ πdvω τoυ. Πρ6oφερε ωq
xριoτoυγενvιdτικo διilρo oτoν Lowell τo εργo τoυ Εlammarion La ρlanΘte
Mars, τo oπo(o €δεψε ξεκdθαρα τιq διιiιρυγεq τoυ Schiaparelli. H εικ6να
πoυ πρoκ0τπει απ6 oκ6ρπιεg εvδε(ξειg ε[vαι 6τι o Lowell οQoυρα γνιiριζε
τo €ργo τoυ Schiaparelli και τηv ελατιωματιn] τoυ 6ραoη, 6τι με €ναv αμε-
o6τερo τρ6πo o Pickering 6παιξε €να oημαντικ6 ρ6λo αιo vα πρoκαλ€oει
την πρoooμ] τoυ Lowell σtoν Αρη και oτα πρoβλl]ματιi τoυ και 6τι o
Pickering ηταν εκε[vog πoυ υπdδειξε την περιομ] τηq Αριζ6vαq, ιδ€α πoυ
τov oυγκινοιiοε απ6 παλιd. Στα μεσα τoυ lανoυαρ(oυ τoυ 1894 o Loνell
πρooφEρθηκε να xρηματoδoτ]oει την απoαιoλ{. o Pickering dρxιoε αμ€-
oωq να oυγκεντριlivει τoν απαρα(τητo εξoπλιoμ6 με τη βot]θεια τoU κατα-
οκευαοτr] τηλεoκοπ(ων Αlvan Clark, ενιiι o βoηθ6g τoυ Pickering Α. E.
Dοuglass αν€λαβε τo καθt]κov τoυ ελ€ψoυ τηg τoπoθεo(αg.
Αυτ6 πoυ ξεκ(vηoε ωg μια απooτoλl] τoυ Xdρβαρν1 xρηματoδoτor.iμεvη
απ6 τov Lowell, κατ€ληξε να γ(vει €να v€o αoτερooκoπε(o, 6πoυ η €ρευνα για
την 6παρξη ζωηξ σιov Αρη απoτ€λεoε βαoικ6 αι6xo. Σε μια αναφoρd πoυ
διαβιioηκε oην Eπιoημoνικ{ 'Εvωση τηζ 8oαι6νηg τoν Mdιo τoυ i 894, o
Lowell oημε[ωvε 6τι τo fργo τoυ ασtερoσκoΠειoυ r]ταν nη €ρευνα για τιg
ουvθt]κεg ζω{q oε dλλoυq κdoμουg και 6τι τελευτα(og dλd εξ(ooυ oημαvιικ6q
οτ6xog ξταv η €ρευνα για τo αv κατoικoιiνται απ6 6vτα 6μoια ({ διαφoρετι
κd) με τoν dνΘρωπo. Αυι] η €ρευνα δεν ε(ναι μια oυτoπικ{ 6ρευvα, 6πωq θα
μπoρoιjσαv να υπoθ€ooυν μεριι(oι. Αvr[θετα, υπdρxει ooβαρ6q λ6γo9 vα πι
αιειioυμε 6τι βριoκ6μααιε αια πρ6θυρα μιαq αρκoιlvιωg oριαιιπ]q ανακdλυ-
ψηζ πdvω oε αυτ6 τo θ€μα". o Lowell πρoxιiρηoε και διευκρ(νιoε 6τι αUη η
π(oτη τoυ πηγdζει απ6 μια μη ανΘρωπoκεvτρικη κoσμoαντaηψη και απ6 τη
oνεφελικη, υπ6θεoη. l4ε αυτd τα δεδoμ€να, oυv€xιoε, .η εμφdvιoη ζω{g, oε
μεγαλι1τερη t] μικρ6τερη απ6oιαoη, πoυ να μoιdζει με τη δικt] μαq, πρEπει
vα απoτελε[ τη μo(ρα κdΘε μελoυg τηg oικoγdvειαg τoυ 'Hλιoυ, εφ6oov oι κα-
θαρd φυoικ69 oυvθ{κεg, μεγ€θοq, κ.o.κ., δεν απoτρ€πoυv αυτt] τηv εξ€λιξη,.
Αv αναλoγιαιoιjμε τo πριilιμo εvδιαφ€ρoν τoυ LowelΙ για ηv αoτρovoμ(α,
την €φεoη πρoq τα εξωτικd μερη, τη γνd!ση τoU εργoU τoυ SchiaparelΙΙ για
89.
ZΩΗ ΣΕ ΑΛΛoYΣKoΣMoYΣ
τoν Αρη πoU ενισχdΘηκε απ6 τη θειiJρηση αυτ06 τoU πλαvητη ωξ τμημα εν6ζ
εξελικtικoι oxηματog, τo oπo(o θα μπoρo6oε vα περιλαμβιiνει και ζωt], και
με dμεoη ιilθηoη απ6 τoν νγ. H. Pickering, διαπιαιιilvoυμε 6τι τα επ6μεvα iρ-
γα τoυ Lowell απoπo6v περιoo6τερo περιεx6μεvo.
Τα 6ργα τoυ Lowell ε(vαι, oε μεγdλo βαθμ6, διαφoρετικιi απ6 dΜεg
πραγματε(εq πoυ qoυν θ€μα ην ιjπαρξη πoλλιiν κ6oμωv. Δεν €xoυν ox6oη
με τoν Proctor { τov vεαρ6 Flammarion πoυ υπoαηριζε με ζ]λo _ εκφριiζo-
νταg ωoτ6oo απ6ψειζ πoυ ειxαv διατυπιiioει dλλoι πριν απ6 αυτ6v _ τηv πι
θαν6ητα 0παρξηζ ζωr]q αιo oι1μπαν. o0τε εμφαviζεται oτα €ργα τoυ dπωq
o πιo νηφdλιog και λ6γιoq Εlammarion, o oπo(os επικεvτρU]vεται σtoν Αρη
για να oυγκεvιριiloει παρατηρf1oειq και vα διαβεβαιιiroει για τιζ (σUνθηκεζ
κατoικηoιμ6τηταq". Αvτiθετα, τα βιβλ(α και τo dρθρα τoυ Lowell απoτελoιJv
παρατηρησειζ πoυ €κανε κυρ(ωq o iδιog { επιxoρ{γηoη με απoκoριiφωοη
τo πριilτo τoυ €ργo αιo oπo(o ιoxυρiζπαι 6τι o Aρηg 6xι μ6νo ε(vαι κατoικι]_
oιμoq, αλλd κατoικε(ται {δη. Δε θα €πρεπε 6μωq o Lοwell να κατηγoρηθε(
ωq €vαg nεπαρxιιilτηq" ερευνητ{g τoυ Αρη. oι παρατηρl]oειg {ταv δ0oκoλεq,
και o Αρηζ υπr]ρξε απλιiιq o πληoι€αιερoq πλαv{τηq πoυ dνoιξε τηv π6ρτα
για γενικ6τερoυ9 ιoxυριoμoιlg. Ενιil oι αλλoι επιδiωκαv να γρdψoυν μια γεvι
n] μελ€τη αην oπoiα παρ€Θεταv φιλoooφικd επιxειρl]ματα, τα τρ(α βαoικd
€ργα τoυ Lowell - MaR (Aρηζ, 1895), Mars and its Canal' (o Aρηg και oι
Διιbρυγ{9 τoυ' 'l9o7) Κα Mars as the Abode of Life (o Αρη9 ω9 Κατoικηoι-
μoq Τ6πo9' 19os) ' 6πωζ και oι τρειζ τ6μoι xρoνικιilν πoυ κυκλoφ6ρηoαv
απ6 τo Ααιερooκοπε(o Loνe|l oτη διιiρκεια τηq ζω{g τoυ και €vα oημαντικ6
μ€ρog απ6 τσ 73 Bulletins ωυ περιε[xαν 6λε9 τιq πρooωπικ69 τoυ εv€ργειεg
για τoν Αρη με τη μoρφη μιαq περιτπωοιoλoγικ{q μελfτηg των πλ€oν γεvι
κιilv πεπoιθfoεωv. Σε αυτ6 μπορε( να ανψευτε( η μοναδιπ] τoυ συνεισφo-
ρd, τo κiνητρ6 τoυ και η αιτ[α για τηv oπo(α τov εκτιμοι1σαν ωg αoτρoν6μo.
Moλoν6τι o Lowell, με τα oικovoμικd μ€oα πoυ δι€Θετε, θα μπoρo0oε vα
καταoκευdoει και vα oυvτηρl]oει €να αoτερooκoπε(o, δε φαιv6ταv τo [διo
ειiκoλo να κατασκευdσει και να αηρξει μια θεωρ(α, εκτ69 και αv υπl]ρxε
μια oημαντικι] βdoη παρατηρι]oεων για να τo επιτι-ixει. Eπιπλ€oν, η πριirτη
εργαo(α τoυ Lowell για τov Αρη εμφαν(oιηκε τo 1894, και η θεωρ[α πoυ πα-
ρ€θετε οε αυτt]ν {ταν αρκετd πρoxωρημfνη. o LoweIl, αφo6 περιεγραφε τιζ
90.
ΖΩΗ ΣTo HΛιAKoΣYΣTΗMΑ
παραηρησειζ τoυ Yια διωρυγεζ αλλd 6χι Yια vεφη, ηραφε: <Εδιil εxoυμε
μια απ6δειξη τηg dπαρξηg διωριiγων. Εξαιτiαg τηg απoυolαg αvoιξιdτικωv
βρoΧ6η η ι1παρξη εν69 αρδευτικoιi oυαιηματog εμφαν(ζειαι ωg απ6λυτη
αvαγκαι6τητα για τov Aρη ει1ν o πλαν{τηg πρ6κειται vα αιηρξι oπoιαδtj-
πoτε μoρφr'1 ζωι]q αιιq μεγdλεq ηπειρωτικfq περιoxdq,. Tην επoχti πoυ εκδ6-
θηκε τo πριiiτo βιβλ(o τoυ πdνω αιo θ€μα αυτ6, €να xρ6vo αργ6τερα, τo
1895, η θεωρια τoυ εfiε διατυπωθε( πλl]ρωq. 1oωg η τα1ιJτητα με την oπoiα
διαμoρφιitθηκε η θεωρ[α απoτελεi oφεαυτηq 6vα αρνητικ6 αιoι1εio.
To €ργo τoυ 1895 δεν αφηνει αμφιβoλ(εq για την αλυο(δα τωv oυλλoγι
oμιilv τoυ πoυ oδηγoιiν απ6 τιg παρατηρr]αειg oτo oυμπfραoμα για τηv
ι1παρξη voημoo0νηq, τoυλdxιαιov εκ των υoτ€ρων:
Θα ανακεφαλαιωooυμε τιiiρα την αλυo[δα των oυλλoγιoμιirν με την
oπo(α καταλ{ξαμε να θεωρoιiμε πιθαν6ν 6τι πdvω oτην επιφdνεια
τoυ Αρη βλ€πουμε τα απoτελ€oματα τηg ιiπαρξηq τoπικ{g νoημoοιi-
νηq. Διαπιoτιiνoυμε αρ1ικd 6τι oι γενικ6τερε9 φυoικ€q oυνθ{κεg
πoυ επικρατo6v αιoν πλανητη δεν αντιτ(Θεvται oτηv ιiπαρξη κd-
πoιαg μoρφr]q ζω{q. Δειiτερoη διαπιoτιilvoυμε 6τι oτην επιφdνεια
τoυ πλανητη υπdρxει μια φαvερl] dλλειψη νερo6, πρdγμα πoυ oη-
μαivει dτι, αν κατoικε(ται απ6 6vτα πoυ διαθ€τoυν αρκεπ] vοημooιi-
vη, αυτd θα πρ€πει να πρooφ6γoυν οτηv dρδευoη για vα επιβιdJ-
ooυν. Τρiτov, απoδεικνιjεται 6τι υπdρxεr €να δirιυo oπ6 oημdδια
πoυ καλιjπτoυν τo δ(oκo τoυ πλαν{τη και εχoυv την (δια εμφdνιoη
με αυτι] πoυ θo ει1ε 6να oιioτημα dρδευoηg. Kαι, τ€λoq, υπdρ1ει
€vα oιjvoλo απ6 oτψματα τoπoθετημ€να oτα oημε(α πoυ θα αvαμ6-
vαμε vα ανακαλιiψoυμε τιg περιox6g εκε(νεg 6πoυ δημιoυργεiται
βλdoτηoη με αυτ6ν τoν τρ6πo και oι oπo(εq oυμπεριφdρoνται 6πωq
θα oυμπεριφ€ρoνταν τεxνητ€g odoειg. 'oλα αυτd, φυoικd, μπoρε(
να απoτελoιjν €να o6νoλο απ6 oυμπτιioειq πoυ δε oημα[νoυν τiπo-
τα. oι πιθαv6τητεq, 6μωq, δεβουν πρog τηv αντ(θετη κατειiθυνοη.
Ε(ναι φανερ6 απ6 αυτ6 τo απ6oπαoμα 6τι oι συvΘηκεζ για την 6παρξη ζω-
{q ι]ταv oριακ€g, γιατ( εdν r]ταv αδιjvατov να υπdρxει ζωι], τ6τε και η θεω-
ρ(α τoυ Lowell για τιζ τεχνητ€s διιbρυγεq δε θα iα1υε. Σε αx€oη με αυτ6, o
91.
ZΩΗ ΣΕ ΑΛΛoYΣΚoΣMoYΣ
Lowell ιoxυρ(oτηκε 6τι oι μεταβoλ€q πoυ oυν€βαιναν στιζ πoλικ6ζ περιo-
x€q, oι oπo(εg {ταv απ6 καιρ6 γνωαιfg, και η πρ6oφατη ανixvευoη των
αλλαγιilv τoυ χρ{iματoζ τoυ εδdφoυg απ6 τoν Schiaparelli, απoδεiκνυαv
τηv ιjπαρξη ατμ6oφαιρα9, δι6τι η ατμ6oφαιρα εν69 πλανι]τη ε(vαι ο πα-
ρdγoνταζ πoυ δημιoυργεi αλλαγdg. Στη ουv€1εια, oτρdφηκε oτιg μεταβo-
λ€g τηq διαμ€τρoυ τoυ πλαvr]τη και, επιπλιlov, με βdση την κιvητικr] θεω-
ρiα των αερ(ων, oυμπ€ραvε dτι τα μ6ρια τηg ατμdoφαιραg τoυ Αρη πρ€πει
να μoιdζoυν με τα μ6ρια τηζ ατμ6σφαιραζ ηζ Γηζ.Ωζ πρog τo vερ6 τηq
επιφdvειαξ, o Lowell ιoxυρ[oτηκε 6τι η πoλικ{ περιoμ] απoτελε[ται απ6
xι6νι πoυ σχηματιστηκε απ6 νερ6 και 6xι απ6 κατει}υγμiνo διoξεiδιo τoυ
dνΘρακα, και 6τι, με τηv τηξη των Πoλικιlv περιoxιilν τo καλoκα[ρι, oxημα-
τ(ζεται μια πoλικη θdλασσα. o Lowell, oτην ανdλυol1 τoU για τη γεωγρα-
φ(α τoυ Αρη, ιo1υριζdταv 6τι oι γαλαζoπριioιvεg περιoxig, πoυ κdπoιoι θε_
ωρo6oαν 6τι εiναι θdλαooεq, oτην πραγματικ6τητα {ταν περιo1€q βλdoτη-
oηg πoυ ζωvτdνευαν με την τt]ξη τωv πoλικιilv περιoχd)ν, με απoτdλεoμα,
με εξα(ρεoη τιg dφθovεq oνoιμ€g θdλαooεg τoυ πλανητη, τo νερ6 να ε(vαι
στηv πραγματικ6τητα σπdνιo, ακριβιirq 6πωq θα αvfμεvε κdπotog απ6
€ναv πλαν{τη περιoo6τερo εξελιγμfvo απ6 τη Γη. Kατd σUvεπεια, oι κdτoι-
κoι τoυ πλαν{τη θα 1ρειιiζoνταν €vα oιioτημα dρδευoηq _ και αυτ6 πoυ
€βλεπαν r]ταν ακριβι1q αυτd. o Lowell 6xι μ6νo θειiρηoε τιq oυνθ{κεq που
επικρατo6ν στoν Αρη κατdλληλεg για τηv ιjπαρξη ζωηq, αλλd επ(οηg ιαxυ-
ρ(οτηκε 6τι απoτελoυv εξl]γηoη για τrq διιirρυγεg.
Τελικd, o Lowell και τo επιτελεio τoυ oυγκρ6τηoαν dναν κατdλoγo απ6
183 διι1ρυγεζ, €vαg αριθμ6q πoυ ειvαι τ€οoεριq φoρ69 μεYαλιiτερoζ απ6
τov αριΘμ6 τωv διωρ6Yωv πoυ εαε δει o Schiaρarelli (Εικ. 2.4). o Lowell
oτ{ριξε τη θεωρiα τoυ τηζ τεχνητηs πρo€λευoηq των διωρι1γων oτην
nυπερφυoικd κανoνικη κατoσκεUι] τoυq", εξq11(qg τηq ευθυγρdμμιol]q τoυq,
τoυ σταθερoij Τrdχoυζ και τηg oυoτηματικr]q εξακτινισηζ απ6 ειδικd oη-
μεια. Δεv ειχε την ψεUδαισθηση dτι €βλεπε τιζ ιδιεζ τιζ διι6ρυγε9. Aντiθετα,
π[oτευε 6τι €βλεπε τιg λωρ(δεq καλλιεργημενηζ γηζ πoυ απoτελoιjoαv τα
6ρια των καναλιιiν, εξηγηση την oπoiα πioτωoε oτoν William Pickering.
Kαι αuτ6 απoτελo6oε επιπλ6oν απ6δειξη για τη φιioη τoυq. Δι6τι o Lowell
παρατηρησε dτι οι διιilρυγεq μεταβdλλoυν τη μoρφη τoυq και πρooδευτικιi
92.
ZΩΗ ΣTo ΗΛΙΑKoΣΥΣTΗMA
γινovται μεYαλιiτερεζ καθιlζ κινoιjμαστε απ6 τoυζ πdλoυξ πρoζ τov ισημε-
ριν6 εξαιτ(αζ τηξ τηξηζ των πoλικιiv περιoΧ6ν. Aυτ6 δε oυμβα(νει ξαφvι-
κd, αλλd με καθυoτ€ρηoη πoυ μπoρε( να εξηγηθε( απ6 τo 6τι η βλdoτηoη
xρειdζεται xρ6νo για να ανανεωθε( και vα γ(vει oρατη. oι odoειq θεωρo6-
νταv ωζ μια επιπλ€ov απ6δειξη τηg υπ6θεoηg 6τι oι διιilρυγεg καταoκευd-
στηκαv για να καλλιεργηθoιiv oι πριilτεg.
Στη ουν€xεια, τo 1895, η Θεωρiα τoυ Lowell για τηv τε1vητη κoταoκευt]
των διωρ0γων τoυ Αρη αναπτ6xθηκε πλl]ρωg, 6xι με τoν επιφυλαrιικ6 και
oιiντoμo τρ6πo πoU παρouσιdστηκε η θεωρ(α τoυ Schiaparelli δrJo xρ6νια
νωρ(τερα, αλλd με €να χειμαρρ6δεζ και ευανdγvωoτo βιβλ(o πoυ δι€λυοε
τιq επιφυλdξειq. oρμητικ6 απ6 τηv αρμ], διαπραγματευ6ταν €vα Θ€μα πoυ
εfxε μεγdλo εκδοτικ6 εvδιαφ6ρoν, με τo oπoio παρoυoιαζ6ταν μια xρυοl'1
ευκαιρ(α για την επιoπ]μη ε(τε vα επιβεβαι01σει μια oυγκλoνιoτικ{ θεωρ(α
η να τηv απoρριψει γρ{γoρα κdτω απ6 τo φωζ τηζ αντικειμεvιn']q επιxει
ρηματoλoγ(αq. Πρoq απoγo{τευoη τoυ κoιvo6 και αμηxαν(α τωv αστρov6'
μων, η επιοτl'1μη ηταν ανiκαvη να κιiνει oτιδf1πoτε 0π6 τα δ6o για αxεδ6ν
δ0o αιιiνεq (μερικo( θα ιoxυρζoνταν για επτd).
Eικ. 2.4. o πριilτog 1dρηq τoυ fuη απ6 τov LoγeΙl (i895)
93.
ZΩΗ ΣE ΑΛΛoYΣKoΣMoYΣ
H επiλυη τηg διαμιixηg
Γιατ( oι ααιρov6μoι, παρd τιξ εΠιμovεξ πρoσπdΘειaζ τoυs, χρειdσtηκαν τdσo
μεγdλo χρoνικ6 διιiαιημα γιo να επιλ6σoUν τo πρ6βλημα τωv διωρι1Yων τoυ
Αρη; H απdvτηoη βρ(oκεται 6xι μ6νo αηv αμφισβητoιiμενη εμφdνιση τωv
διωριiγων, αλλri και oτιq αμφιoβητo6μενεq ιδaεζ για τηv oρθη Ιroρεια απ6
την παρατt]ρηoη σιη θεωρια, καθd}ζ και oιιg αμφιοβητo0μενεζ Παρατηρη-
οειq των oυvθηκιilv πoυ επικρατoιiv oτoυq πλαv{τεq oι oπo(εg, αν {ταν πε-
ρισσ6τερo ακριβε(g, θα μπoρo6οαν vα εfxαη αυτ€g oι (διεg, διευθει]oει τηv
αvτιπαρdθεoη, απoκλε(oνταq τηv ιiπαρξη voημoo6νηζ σtoν Αρη. oι oπdψειζ
των επιαημ6vωv για τιg διιilρυγεq τoυ Αρη αντ( vα ενoωματι.δνουv τo κριπ]-
ριo τηζ αντικειμενικ6τηταq 6πωq αvfμεVε τo κoιν6, θα κdλυrπαν για δι1o δε-
καετiεq oλ6κληρo το φdoμα τωv πιθανoπ]τωη εκτειν6μενε9 απ6 αυτ€q πoυ
αρvoιjvταv ακ6μα και τηv ιjΠαρξτl των διωριjγωv μηρι αυτEξ πoυ απoδixo-
vιαν τη θεωρiα τoυ Lowell για την ιjπαρξη τεxvητιiν καταoκευιilv oτoν Αρη.
Ανιiμεoα oτιg περιoo6τερo διαφωτιοτικ€5 dμεσεζ αvτιδρdσειg oτη θεω_
ρiα τoυ Lowell {ταv η επιοκ6πηoη απ6 τoν W. W. Campbell, αοτρovdμo
τoυ Αoτερooκoπε(oυ Λιη τoυ iρΥoυ Aρηζ' τηv oπo(α eYραψε για το 6γκυρo
περιoδικd Sclence. lV1oλoν6τι o Campbell απoδεχrηκε τo βαθμια(o oκoτε(-
vιασμα και την oργαvικη πρo6λευoη αυτων τωv οκoτεινι.0ν περιoxιilv, εQε
αντιρρησειζ για τo περιoo6τερo παρdξεvo Πfρασμα τoυ Lowell απ6 τηv
παρατι]ρηοη στη θεωρ(α: uo κ. LowelΙ πl]γε κατευθεiαν απ6 τηv αiθoυoα
διαλ€ξεωv.oτo αστερoσκoτιε(o τoυ αιην Αριζdvα. Το π6oo καλd oι παρατη-
ρ{oειq τoυ εδρα(ωoαν τιg, πριν απ6 την παρατ]ρηoη, αΠ6ψειζ τoU αvαφε-
ρεται στo βιβλ(o τoυ,. l4oλoν6τι o Camρbell απoδ€xεται τιq διιiiρυγεq ωg
πραγματικ6 επιφανειακ6 xαρακιηριoτtκ6, xλευdζει τη θεωρiα τωv τεxvητιiν
διωρ0γωη ιoxυριζ6μεvo5 6τι ε(ναι αδ6vατoν να υπdρxoυν απ6 υδραυλικl]
dπoψη και 6τι δεv μπoρo0ν να ε(vαι απoτ€λεoμα €λλoγηq δραoτηρι6τητα9
περιοo6τερo απ6 6,τι τα μακριι1, ευΘ6γραμμα oημdδια πdvω oτην επιφd-
νεια τoU Αρη πoυ ξεκινoιiv απ6 τoν κραι]ρα T0xo. o Campbell δεv ιoxυρι
ζ6ταν 6τι oι oυνθηκεg οτov Αρη ηταv ακατdλληλεq για την ιjπαρξη €λλoγηq
ζω{g. ΑvτiΘετα, €λεγε 6τι η dπoι]lη του Lowell για τηv ατμ6oφαιρα τoυ Αρη
oυμφωνoιjoε με τα φαoματικd απoτελ€oματα τoU 1894, τα oπo(α απdτυxαv
94.
zΩ|1 Στo ΗΛΙAKοΣYΣTΗMA
να διαπιστωσoυν, μ€χρι κdπoιo βαθμ6, τηv ιiπαρξη νερoιi. Eν oυvτoμ(α, o
Camρbell r]ταv αντ[θετoq με κdπoιεg απ6 τιg παρατηρηoειg τoυ Lowell και
oQoυρα {ταv αvτ(θετoq με την πoρε(α πoυ ακoλoι1θηoε o Lοwell απ6 τηv
παραι]ρηoη μ€xρι τη διατιiπωoη τηg Θεωρ(αg των τε1νητιilv καταoκευιilν,
αλλd δεν μπoρo0oε να αμφιoβηπ]oει τελεiωq τιq απ6ψειq τoυ Lowell επικα-
λo6μεvoq τηv 6παρξη oυνθηκιiν πoυ ε[ναι αδιjvατoν να επικρατoιjv oτoν
πλανr]τη. Για 6λoυ9 αυτoι1g τoυg λ6γoυg, τα επιχειρηματα εναντ(oν τηg θεω-
ρ(αg τoυ Lowell παρ€μειναν αναπoτελεoματικd.
Kαθιilg η διαμdμ γιν6ταv oλo€να και πιo €ντovη, oι αντiπαλoι €γιναν
τ6oo πoλυdριθμoι και oι απ6ψειξ τoυg τ6oo διαφoρετικ€q πoυ εivαι ειjκo-
λo, αvαδρoμικd, vα 1dοoυμε την εξ€λιξη τηg αντιπαρdθεoηq. Στo oυντηρη-
τικ6 dκρo τoυ φdoματog υπι]ρxαv τα επιxειρ{ματα των ιλoυζοvιοτιilv με
υπ6ρμαxo τov Ε. νγ. Maunder (1851-1928), ασrρoν6μ0 τoυ Bαoιλικoιi
Αστερoσκoπε(ou τoυ Γκρ[voυιτq κovτd oτo Λονδiνo.'Hδη τo 1894 o Ν4aUn-
der ε(xε εφαρμ6oει τo dργo τoυ για τιg oμdδεg των ηλιακιiiν κηλ[δων oτo
θεμα τωv διωριiγωv τoU Αρη και κατ€ληξε oτo oυμπ€ραoμα 6τι oι διιilρυ-
γεg απoτελoιioαv <€vα dθρoιoμα απ6 πoλ6πλoκεq λετπoμ€ρειεq πoυ ε(ναι
εξαιρετικd μικρooκoπικ€g για vα γ[voυν αντιληπτfg καΘεμιd ξqωριoτd,,
μια Θ€oη πoυ ενιox6θηκε oτη διdρκεια τηg επ6μενη9 δεκαετιαζ. Aυτoι
6μω9 πoυ βρioκoνταν oτo dλλo dκρo τoυ φdoματog, oτουg oπo(oυq περι
λαμβdνoνταν και dλλoι εκτ6q απ6 τov Lowell, δεν εντυπωoιdoτηκαν. o vε-
αρ6q Henry Νorris Russel, o oπo(oq θα γιv6ταν αργ6τερα o πρ€oβηg τωv
Αμερικανωv αoτρov6μων, €γραψε για τιg διωρυγεg τoυ Αρη με κdπoια κα-
θυoτ€ρηoη τo 19o1: (Πιθαν6v η καλ6τερη απ6 τιq υπdρxoυoεg θεωρ(εq,
και o[γoυρα εκε(νη πoυ διεγε[ρει περιoο6τερo τη φανταo[α, ε(vαι αυn]
πoυ πρoτdθηκε απ6 τoν κ. Lowell και τoυq oυvεργdτεg τoυ απ6 τo Αoτερo-
oκoπε(o τηq Αριζ6ναq,. Kαι μoλov6τι o Lowell ιoxυριζ6ταv απ6 τo 19o5 6τι
τo πρooωπικ6 τoυ εixε πρdγματι φωτoγραφησει τιζ διωρυγεζ τoυ Αρη, ε(-
ναι γεγov6g πωζ η φωτoγρdφηση τo μ6νo πoυ πdτυxε {ταν να εμφαv(oει
λiγεg διιilρυγεq και 6xι €να ολ6κληρo δ(κτυo' επιπλ€oν, ακ6μα κι αv κdπoι
oq δεx6ταν 6τι εi1αν φωτoγραφηθε( κdπoιεq διιilρυγεg, τo διoγκotjμεvo
oτρατ6πεδo των ιλoυζoνιoτιilν εξακoλoυθo6oε να αμφιoβητε[ τηv ιiπαρξη
τηg πλειov6τηταq των διωριiγων. l4εταξι-i τoυ Lowell και τωv ιλoυζoνιoτιiiν
95.
ZΩΗ ΣΕ ΑΛΛoYΣKoΣMoYΣ
Εικ.2.5' E. M. Ατo1ιiδ1q. Eυγε,ικli πρoοφoρd τηq Bαoιλικliq Aοτρoνομικrig Eταιρiαq. Φωτo-
γραφiα τoυ Ρhibus, Kωνοταιτιvοι!τoλη.
υπηρχε μια oμdδα πoυ tσχUριζ6ταν 6τι oι διι.0ρυγεg f1ταν πραγματικdg αλ-
λd απoτελo6oαv φυσικoυζ σχηματισμoι1ζ ρωγμ6v στην επιφdvεια τoυ
Αρη. ΑUτd τα επιχειρηματα εμφαvισtηκαν σε πoλλ€ζ παραλλαγaξ, επανα-
λt]φθηκαv απ6 τov επιστημovικ6 κ6σμo και εvισχ6θηκαν και επαναληφθη-
καv εκ νaou απ6 τo λα1κ6 Tιjπo.
Edν oι ερμηvε[εg πoυ αφoρoιlσαv στιζ παρατηρησειζ τωv διωριJγων
{ταv διαιακτικ€g, η μελ6τη τηξ ατμ6σφαιραζ τoU Αρη και τωv επιφανεια-
κd,ν συvθηκ6v oδηγoιjσε στoν απoκλεισμ6 τηζ δυνατ6τηταζ ι1παρξηq ζωηq
εξαιτ(αξ τoυ ανdιμαλoυ περιβdλλovιoζ τoU πλαvητη. Τo 1908 o V. M.
Slipher ανoκolνωoε απ6 τo Αοτερooκoπε(o Lowell τηv ανφευση Uδρα-
τμιilv αιo φdσμα τoυ Αρη, πυρoδoτιirνταζ τηv αvτιπαρdθεση για ιiλλη μια
φoρι1. o Campbell, μη Θ€λoνταg να υστερησει, oργdvωoε τo 1909 - fτoζ
96.
ZΩΗ ΣTο ΗΛΙΑKoΣYΣTΗMΑ
αντ(θεσηζ Γηg και Αρη - μια απooτoλl1 για να παρατηρι]oει τo (διo
φαιν6-
μεvo απ6 την κoρυφ{ τoυ 6ρουq Xoυ(τνι και κατ€ληξε στo σUμπdρασμα dτι
oι υδρατμo( ε(ναι πoλ6 σπdνιoι στoν Αρη, ακ6μα και σε σ6γκριση με τo
πoσ6 υδρατμιiv πoυ Uπdρχoυν πdvω απ6 τo 6ρo9 Xoυ(τνι.
Αυτd τα διαφoρετικd oυμπερdoματα δημιoιjργηoαν αβεβαι6τητα για
τιg oυνθ{κεg dπαρξηq ζωiiq oτoν Aρη. Kαι dτσι, 15 xρ6νια μετd την πριilτη
δημoo(ευoη τηg υπ6θεoηg Lowell, oι ααιρov6μoι ετoιμdζoνταν για dλλη
μια φoριi να παρατηρ{ooυv τα επιφανειακd xαρακτηριαιικd τoυ Αρη κd-
τω απ6 τιq ευvoiκ6τερεq oυνθηκεq πoυ εixαν oημειωΘε( απ6 τo 1894. oι
σημεριvo( αoτρoν6μoι και ιoτoρικo( oυμφωvo6v 6τι o Ευγ€νιog Αντωνιd-
δηq, o oπo(oq αργ6τερα €γιvε γνωαι6q απ6 τιg μελ€τεg τoυ για την αρxα(α
ελληvιn] και αιγυπτιακt] αoτρovoμ(α, riταν εκε[νog τoυ oπo(oυ oι Παρατη-
ρr]oειq oυν€βαλαv oημαντικd oτηv επ υoη τoυ γρ(φoυ oxετικd με τιq διιii-
ρυγεq τoυ Αρη.
E(vαι διioκoλo vα μην παρατηρ{ooυμε μια οειρd απ6 αvτιφdoειq πoυ
oxετ(ζoνται με τoν καθoριoτικ6 ρ6λo τoυ Αντωνιdδη: η Θεωρ(α τoυ Lowell
oυνdvιηoε τo 8ατερλ6 τηg οτη Γαλλ(α τoυ Flammarion, τo θερμoκ{πιo τoυ
πλoυραλιομo6' o (διoq o Αντωvιdδηq εμπνειjoηκε απ6 τo oπoυδα(o πλoυ-
ραλιστη Flammarion και στην πραγματικ6τητα εργαζ6ταν στo αστερoσκo-
πε(o τoυ Flammarion αιo Zoυβιo( τo διιioτημα 1893-1894,6ταν o Lowell
€κανε τηv ε(ooδ6 τoυ oτην αoτρovoμ(α' πoλλd απ6 τα αποτελdοματα αια
oπo(α κατ€ληξε o Avτωvιdδηg θα δημooιειiovταν oτo περιoδικ6 τηq γαMι
κr]g αoτρoνoμιπ]q εταιρiαg πoυ (δρυoε o tlammarion. Ν4εγαλ6τερη εvτ6πω-
οη 6μωq πρoκαλε( τo πρoφανωg παρdξενo γεγoν6q 6τι o Αvτωνιdδηq €λυoε
τo γρ(φo xρηoιμoπoιιbνταg dνα διαθλααιικ6 τηλεoκ6πιo 33 ιvτσ6ν _
μικρ6-
τερo απd τo 36 ιντσιbv διαθλαoτικd τηλεoκ6πιo πoυ δι6θετε τo Αστερoσκo-
πεio Λικ τo 1888. Ν4πoρo6με κdλλιαια vα αvαρωτηθoιlμε γιατ( δεν ανdλυ-
oαv τιq διιiiρυγεq στα συστατικd τoυg μEρη τo 1888 (η γιατ[ δεν τo €καναv
oι αoτρoν6μoι τoυ Αoτερooκoπε(oυ Γιερκq με τo 40 ιvrσιiν διαθλαoτικ6 τη-
λεoκ6πιo το 1897) ιi}στε να απαλλdξoυv τov κ6oμo απd τη διαμdμ Lowell;
Vlε τov (διo τρ6πo μπoροιiμε vα αvαρωτηθo0με Yιατ( τo 33 ιντoι.bv τηλε-
oκ6πιo oτo l,4oυντ6ν, πoυ {τdν το μεγαλι1τερo στηv Eυριlπη, δεv ανdλυoε
τιg διωρυγεg τoυ Αρη αμ€oωg μετd την εγκατιioταση τoυ τo 1891;
81
97.
ZΩΗ ΣE ΑΛΛoYΣKoΣMoYΣ
H λεπτoμερ€αιερη εξ€ταοη τoυ fργoυ τoυ Αντωvιdδη δεν εξηγε( πλι]-
ρωq τηv αντ[φαoη. lzloλovdτι μ€xρι τo 1903 π(στευε ακ6μα oτην (αδιαφιλo-
ν(κητη πραγματικ6τητα, τηξ ιiπαρξηq πoλλιilv απ6 τιq διιilρυγεq, 6ταν τoυ
παρα1ωρηθηκε η xρι]oη τoυ διαθλααιικo6 τηλεoκoπ(oυ τωv 33 ιντσιijν τoυ
Moυντ6ν τo 1909, πραγματoπolηoε αυτ€g τιg παρατηρ{oειg με (αvoιXι6
μυαλ6". 'oταv εξετdαιηκαν 36 διιiρυγεξ
"με
επιμoνl'1 και κdτω απ6 καλ{g
oτπικ€q oυvθf1κεq", 6λεq €μoιαζαv με κdτι nπραγματικ6", 6πωg oκ6ρπιε9 λω-
ρiδεg η παρυφ€q oκιαoμ6νων περιoxι.6ν, αλλd 6xι με .διιiιρυγεq,. Αλλεg απ6
αυτ€q τιq απoκαλoιiμεvεq διιiiρυγεq €καvαν μια oτιγμια(α εμφιiνιοη, διdρκει
αζ περ(πoυ εν69 τρiτoυ τoυ δευτερ6λετπoυ, και δεv αvτιoτoιxo6oαv oε κdτι
πραγματικ6 πdvω στην επιφdνεια. To oυμπ€ραoμd τoυ f1ταν 6τι τo γεωμε-
τρικ6 δ[κτυo διωριiγων απoτελoι1οε μια "oτπικη
ιpευδα(oθηοη,. Απ6 τoν Δε-
κ€μβριo τoυ 19o9 o l,4aunder πανηγ6ριζε, δι6τι oι επιoι]μovεg και τo κoιv6
nδε xρειαζ6ταν να απαoxoλo0ν τo μυαλ6 τoUζ με την ιδ€α 6τι υπηρχαv
αξιoθα6μαoτoι μηxανικoi πoυ εργdζoνταv σroν Αρη, και μπoρoιioαν πλ€ov
να κoιμo6νται {oυxoι xωρ(g τo φ6βo μιαg ειoβoλl]g απ6 τoυq Αρειαvoι1q
6πωq την εξε περιγρdι}ει τ6oo παρααιατικd o H. G. Wells,.
Τα oυμπερdoματα τoυ Αvιωvιdδη ενια1ιJθηκαv γρ{γoρα απ6 τιg Hvω-
μ€νεq Πoλιτεiεg, 6πoυ πλ€ov xρηoιμoπoιodνταv τα αvακλααιικd τηλεoκ6-
πια και τo v€ο τηλεoκ6πιo των 60 ιντσιιν σro'oρoξ Γoυ[λoον ειxε αρx(oει
να λειτoυργε( απ6 τo 19o8. o Ceorge Elery Hale, ιδρυτ{g και διευθυνι]g
τoυ Αοτερooκoπε(oυ τoυ'oρoυξ Γoυaσoη εγραψε oτov Αvτωνιdδη τov lα-
νoυιiριo τoυ i91o για να τoυ αναφ€ρει τη oυμφων(α των oπτικιbv o1ημd-
των τoυ Avτωνιdδη με τιζ παρατηρ{oειq απ6 τo τηλεσκ6πιo των 60
ιvτoιilν. oKατd oυν€πεια, τε(νω να ουμφων{oω μαζ( oαq πdνω στην dπoψη
(πoυ oυμπ(πτει με αυτη τoυ Newcοmb) 6τι oι απoκαλoιiμεvεq διιilρυγεq
τoυ Schiaparelli απoτελoιjνται απ6 μικρ€g ακαν6νιστεζ oκoτειν€q περιo1€q,.
o Aντωνιdδηg, επικαλoι-1μενog και dλλεζ παρατηρt]oειg απ6 μεγdλα τηλε-
oκ6πια, κατ6ληξε στo σUμΠερασμα 6τι nτo αoθεν€g τεκμ{ριo πoυ παρεfxαν
τα μικρd διαΘλαoτικd τηλεοκ6πια dxει μηδενιoτε( απ6 την καθoριoτικη
απ6δειξη πoυ παρ€xoυν τα γιγdvιια 6ργανα, και 6τι τα τηλεoκ6πια των
Πρ(vαιoν, Λικ, Γιερκζ, 'oρoυg Γoυiλoον και l4oυντ6v €xoυv απαντηoει oιo
εριilτημα διd παvτ6g,.
98.
ZoΗ ΣTo ΗΛΙΑκoΣYΣΤΗMΑ
0
l, i{ 2tlrrr,a s8Φr!a,Φ.n r.!E,Φ nδ 0 tr Φ$.3 !.ω
'!
ω Φ'Φ i. Φ,',lιδ1, E1lΙι:}η.
Εικ. 2.6. o 1ciρτηq τoυ Ε. M. Aιτωlιιiδη μα τoν Αρη oτoν oπoiο διακρ(νorται οκοτειν6g περιo/g,
αλλd 6xι κoι oι λεπτdζ γραμμdζ τoυ ερμηγε{τηκαγ απ6 τoν Loιvell ιοq διd)ρυγεg. Απ6 τo βιβλio τoυ
Αvτωvιdδη ιa ρlrn;.e Mrfs ( Ι 93ο).
l4ετd τo 1909 o Αντωνιdδηξ συvεχισε τιζ παρατηρησειζ τoυ και εδραι
ωσε τoUζ ισχυρισμoιjζ τoU για τιζ διιiρυγεζ. Δεν πρoκαλεi €κπληξη τo γε-
γov6ξ 6τt o Lowell αvτιτdxθηκε με Yενναι6τητα στlζ αΠ6ψειζ τoυ Αντωνιd-
δη μ€1ρι τo θdvατ6 τoυ τo 1916, υπoστηρ(ζovταg 6τι εκειvo πoU εβλεπε o
Αντωνιdδηg {ταv η θoλ{ εικ6να συνε}6ν γραμμ6v. Aλλd οι καιρo[ δεν
{ταν ευνoiκo( για τη θεωρ(α τωv διωρ6γωv, και παντoJ oι αστρov6μoι
Uπoδεχovταν με ενθoUσιασμ6 τιζ παρατηρησειζ τoυ Αvτωvιιiδη και τoυ
Hale. Τo €ργo ζω{g τoυ Αvτωvιdδη συνoψιστηl(ε στo σημαvτικ6τερo 6ργ0
τoυ La ρlanΘte Marc (o πλαvrjτηE Aρηζ, 1930)' τo oπo(o απoτελε( τηv κo-
ρων(δα τηζ ιστoρικηζ περι6δoυ ΠoU σχετιζεται με την αvτιπαρdθεση γ6ρω
απ6 τηv oπτικη ερμηνεια των διωριiγωv τoυ Αρη. H αvτιπαρdΘεση αυτη
dρxιοε με Ιo tρo osserνazione (Παρατηρηση), Πoυ €γραψε o Schiaparelli
τo 1878, και oλoκληρωθηκε με τo εργo τoυ Lo!ν€ll MaΔ τo 1895. Στo €ργo
τoυ o Αντωνιdδηs διατι1πωoε τηv τελικη dπoι!f1 τoυ για την τoπoγραφια
τoU Αρη (Eικ. z.6) και επανEλ6βε τηv πεπo(θηo{ τoυ 6τι μ6νo με τη βoη-
θεια μεγdλων τηλεoκοπ(ων θα μπoρoιjoαμε τελικd να διαπιoτιiooυμε 6τι
99.
ZΩΗ ΣE ΑΛΛoΥΣKoΣMoYΣ
oι διιiρυγεζ ειναι απoτaλεσμα ψευδα(σΘησηζ ακ6μα και αν εμφαv(ζoνταν
κdπoιεs λωριδεs και διακεκoμμεvα σtιYματα (Eικ. 2.7).11αρ6 τo συμπdρα-
oμιi τoυ αυτ6, o Αντωνιdδηg πioτευε 6τι o Αρηg 6xει ατμ6oφαιρα, δι6τι oι
πoλικ€q περιox€q πoυ μεγdλωvαv και μ[κραιναν απαιτo6oαν €να, τoυλdxι
oτoν λεπτ6, ατμoσφαιρικ6 κdλυμμα. Συνειδητoπoiηoε ακ6μα 6τι τα φα-
oματooκoπικd απoτελ6oματα τoυ Campbell υπoδεiκνυαν €ναν Αρη πoυ
μoιdζει με €ρημo, €vαν κ6oμo ooε κατdoταoη πρoxωρημ€νηq απoo0νΘε-
σηζ). Tαυτ6χρovα 6μω9 oυvdβαλε oτηv απoδoμ'i τηζ dπoψηξ πoυ €τεινε
να επtκρατt]oει για τov Αρη _ 6τι δηλαδ{ ε(vαι πιθαν{ η 0παρξη ζωηq
oτov Αρη 6xι με τη μoρφr] παν(δαg αλλιi με τη μoρφ{ xλωρ(δαg.
Εκ των υoτdρωv μπoρoιiμε vα ιoxυριoτoιJμε 6τι η επfiυoη τηζ αvτιπα-
ρdθεoηg για τιq διιilρυγεq τoυ Αρη ιiργηoε να €ρΘει για διdφoρoυg λ6-
γoυg. H απ(oτευτη απ6oταoη τoυ Αρη, oι αναταρdξειg τηg ψ]ινηq ατμ6-
σφαιραζ, τo τηλεoκ6πιo και oι ατoμικ€g πρoκαταλr]ιpειq υπl]ρξαv παρdγo-
vτεq oι oπo(oι oυντ€λεoαν oτηv παρdταoη τηg αντιπαρdθεoηζ. Mετd τo
Θdνατo τoυ Lowell, o W. W. Campbell κατ€ληξε oτo oυμπ€ραoμα 6τι πdρα
πoλλo[ αoτρov6μoι ε(1αν πρooπαθ{oει vα επιλ6ooυν €vα πρ6βλημo πoU
υπερ€βαινε τα 6ρια των δυνατoυ]των τηq επιoτ{μηg τηg επoxι]g. Mε την
ιoτoρικr] γvιiloη πoυ απoκπ]θηκε αργ6τερα, δεv υπdρxει αμφιβoλ(α 6τι τα
Eικ. 2.7. ΣΙjγκριση τιDv πορατηρι]οεων τoυ Αρη τoυ dκανε o Αιτωνιιlδηq με αυτdq τoυ Schiapirel1i.
Φαiνεται ματl oι oκoτειvJq πιτοιλr6q ερμIvεiτηκov απ6 τoν Lοwell ωq λετπ6q γραμμJq. oι παρα'
τηρ]oειq τoυ Schiaparelli 6γrναν με τηλεoκ6τια τoλr] μικρ6τερα ατ6 τo τηλεσκ6πιο τωγ 33 lνlο"lv
πoυ xpηoιμoπo(ηoε o Aιτιυιιιiδηq. Απ6 το βιβλ{o τoυ Αντovιιiδη, La pΙanδιe Mirs (l93ο).
100.
ZΩΗ ΣTo ΗΛΙΑΚoΣΥΣTΗMΑ
6ρYανα τηζ επoχt'ιζ ηταν αvεπαρκη για τηv εργασια πoυ τoυs αvατεθηκε
και 6τι oι ερευνητfs {ταv εrιεθειμ€voι, λ6γω πρooωπικ{g πρoκατdληιpηg,
oτoν κivδυνo λdθoυg oε πoλ6 περιoo6τερα θ6ματα απd τη λανθαoμ€νη
εκτ(μηoη τoυ γεωγραφικoι1 πλιiτoυg. Eixαv δ(κιo oε βαθμ6 μεγαλ0τερo απ6
6oo γvιilριζαv, δι6τι η loτoρ[α μdg 6xει απoκαλ0ιpει πλ€ov τηv oαλι]θεια,
για τιq διιiρυγεg. Σιiμερα γvωρζoυμε 6τι oι διιilρυγεq του Αρη δεν αντι
oτoιxoιiν, με λtγεg εξαιρioειq, oε καv€να πραγματικ6 xαρακτηριoτικ6 τηq
επιφdνειαg τoυ Αρη (Εικ. 2.8).'Εκανε λdθog 6xι μ6vo o Lowell, αλλd και o
Aντωνιιiδηq, με τηv €vνoια 6τι π(oτευε πωg εixε επιλιioει τo πρ6βλημα τωv
διωρ6γωv τoυ Αρη.
Αλλιi τo πρ6βλημα τωv διωρ6γωv δεν {ταv απoκλειoτικd Θ€μα παρατι]-
ρηoηg. Π€ρα απ6 τα ανεπαρκlx1 6ργανα και την πρooωπικ{ πρoκατdληψη,
υπl'1ρxε τo πρ6βλημα τηq μετατρoπlq των δεδoμενωv παρατt]ρηοηg oε
απ6δειξη ικανι] vα θεμελιιiloει θεωρ(α. Eπιπλ€oν, πρ€πει να τovιoτε( 6τι ο
Lowell {ταν €vαq επιoπ]μovαq πoυ δι6θετε dφΘovη φαvταo(α. oιiτε και
f1ταν ο μ6νo9 πoυ oυρ6ταν oε ευφdντααια ουμπερdoματα oτηv αντιπαρd-
θεoη για τιg διιilρυγεg rj αιην υιoθ€τηoη τ€τoιωv ουμπεραoμdτωv. lMε αυτη
τηv €vνoια, η αντιπαρdθεoη για τιg διιilρυγεg φανεριilvει διio τoυλdxιoτoν
ακρα(εg επιoημoνικ6g oπαραδ6oει9>: η μiα επικεντριitνεται οτη oυγκ€ντρω-
ση των πραγματικιilv γεγov6των μη επιθυμιilvιαg να επεκταθεi π€ραν αυ-
τ6ν, και η dλλη αvιιμετωπ(ζει τα πραγματικd oτoιxε(α ωg βdση για τη δημι
oυργiα μιαq ευρr3τερηq Θεωρ(αg με 6λα τα dλματα τηζ φαvτασ(αζ πoυ αUτd
oυνεπdγεται. Αυτd απoτελoιjv αναμφ(βoλα τα dκρα εν69 oλ6κληρoυ φιi-
σματoζ επιστημoνικιirv πρooεγγioεωv. Kαι αν αυτ6 ιoxιiει, oiγoυρα o Lowell
και oι orjμμαxo[ τoυ, καθιbg και oι αντ(παλoi τoυ δεv f1ταν o6τε τα πριilτα
o0τε τα τελευταiα δε(γματα των διio επιoτημoνικιilν πρooεγγ(oεωv.
Εiναι καλ6 να θυμ6μαoτε επ[oηq dτι, εξαιτ(αg τωv επιoτημovικιilv oυ-
μπεραoμdτων τoυ LowelI, τηg φαvταo(αg και τηq φι]μηq τoU, για 6vα διd_
oτημα μετd τov Lowell, θεωρoιiνταν πιθαν6 o πλαν{τηq Αφρoδ[τη vα φι
λoξενε( ζω{, ακ6μα και iλλoγη. Moλoν6τι αUτη η dπoψη δεν ε(ε τ(πoτα να
κdνει με τoν Lοwetl (παρ' 6λo πoυ o Lowell εixε αναφ€ρει πoλ0 πλατιd κα-
νdλια με ραβδιiloειg oτην Αφρoδ(τη) και μoλov6τι η διαμιiμ δεν ε[xε φτd-
oει oτηv πυρετικlj 6νταoη πoυ cφταoε η διαμdxη για τov Aρη, oι πρωτα_
![]l1|1lι|ILIIil[ΠlLIilll
4 κz3 4563 lsBN 973 960 ο'1 4051-1]](https://image.slidesharecdn.com/221658682-221126085654-2d271ee7/85/221658682-pdf-2-320.jpg)
![EιtoγΟ]ριi1.lΙ :_ :'i ]]F R ]-eigL γto τ. ιiρθιο τoι Η' G. vιlι μι τiτi. . ]re'ι']ling Τl1,ι
ιi€ !Ι ),l]:. . ;ηιoσtrιiιlκε πo τεflοδ (6 ιn,".Pdfu, Ιr3,r: το ιInρτr τ.ι
..::.' .nλoι μr (qδ6ριε.τoι AΦ].](https://image.slidesharecdn.com/221658682-221126085654-2d271ee7/85/221658682-pdf-4-320.jpg)
![τιdΦζ πρMοτυπou:
5l€ven l. Di.ι, (υle on othe. woΙld$
MετdφΦΦ bι rισημΦιh1 rlβε
Yπεωυη 6Dρfu].εωt MAπA ΣπMΛα
επψ,kια_ΔdρΘωση: ΩσΑmΝΑ nNΑi|ποπoY^ογ
τroγρφιχ'1 πlμ4ειΦ Mρι θoY^rrfιl
Hλ.rρΦm1 σελιδΦoιηση ιoι δ'6pθωη: fγh nMH
cow|iΦι @
'Φ '
5Εβn l. Di.k
6 no τηv arδΦη Φ λιηv6q εrδ6Θζ KaΦa' LEa fu1o](https://image.slidesharecdn.com/221658682-221126085654-2d271ee7/85/221658682-pdf-6-320.jpg)
![ΓK^[ΝτΑoγιP: Εγιi μπoριι να καλdσω Ια πνειJματα απd την dβUσσo τoυ xdoυζ.
ΑΙPΙoΣn PoγNNΣ: κι εγιi] μπoρli], και καθrναζ μπoρεi. Αλd θα ερΘoυν dταv τα κοiaσειζ;
oυaιαμ ΣαιξΙηρ
Ερρ(roζ o Δ'
ΠριiJτo μaροζ, nρdΦ τριτη, Σηυi 1](https://image.slidesharecdn.com/221658682-221126085654-2d271ee7/85/221658682-pdf-8-320.jpg)
![ΠEpΙExoMENΑ
Elκdνεζ κoι π(νoκεζ.. '. '.. . '. '.... '. '....... '. '.. ] ]
Eυχoρισιιεζ .... '.... '.... . '.... '. '.. ..... .. '.. ' ]5
Etσαγωγij σημειωμα τoυ μεταφρασπi . . . . . . . . . . . ' . . . . . ' . . . . . . . . ' . . . . . . . . 1 9
EισαγωγΙ1 ........ '.... '. ' ''.. '.''''. ''''. '. ''''. ''''. '..'23
1 Απ6 τo φυσικd κdσμo σιo βιoλoγικ6 oιJμπον: Απ6 τov Δημdκριτo
στoν Loνelι . .. '. '.. .. '.. ' '. '.. '. '.. '. ' ' '.. '. 3]
1.1 H κoσμoλoγιη Φη. ' . . . . ' . ' . . ' . ' . . ' . . . . . . ' . 34
] .2 Φιλoσοφικaζ αναηniσειζ. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ' . ' . . . ' . ' ' ' ' . ' ' . ' . ' ' ' ' ' ' 47
1.3 Tα επισημovικιi θεμdλι .'..'.'..... ''.'.'.52
2 Zωη σιo ηλιακ6 σJσημo . . . . . . . . . . ........ .. '.... .. '.. .. .. '.. '.. .. '...63
2.'l o ιowell και o Αpηζ: H aρεUνα για νoημoσJνη, ]89a'1924'''''''''''''' 65
2.2 H,ρευvαγιαβλdσηηστoνAρη,]924]957..'.... ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' 87
2.3 H Διασημικii ΕπΦ: H κληpoνoμι{i τoυ ιοvνell ανατρaπεται. '.. '.. .. ... ]0]
2.4 Εmσιροφη: AπoλιθU]μσια τoυ Αρη και θdλασσεζ ηζ Ευριliηζ .'..'.'....'l2ο
3 Πaρα απ6 τo ηλιακd συΦματo. .. '' ' ' '''.129
3.] ΣκεrΓΙικισμ6ζ:Στενεζ πρoσεγγiσειζ oΓιρικoJ τι]πoυ....... '. '.. '.... '.. ]3]
3.2 Σημειo κoμΦζ:194] 1958 '. '.... '.... '.. '. '...... '...... '.. '....... ]4]
].3 Aισιoδoξiα: H πoρατ1ρηη σε βoηθεια .. ..... .. .. ... .. .. '.. ... .. ... ]5/
4 ot εξωγηινoι σιη λoγoτεχνια και στιζ τΦεζ: o ρdλoζ
ηζ φαvιασ(αζ . ' . ' . . ' . ' . . ' . ' 1 87
a.] H επιv6ηη τoU εξωΨiινou: Bερν, ryells και l-asswitz. '. '.. '. '. '.. '.. '. ' 189](https://image.slidesharecdn.com/221658682-221126085654-2d271ee7/85/221658682-pdf-9-320.jpg)
![ZoιΙ ΣE ΑΛΛoYΣ KoΣMoγΣ
a.2 H €ξaλιξη και η χρησιμoπo(ηη τoυ εξω}ηινoυ ωζ λoγoτqνικoJ
χοραΦρα: Aπ6 τον Burroughs σιoν BEdbUry .. .. '.. .. '. .. .. .. .. .2ο5
4.3 o1 εξωγ1ινοζ εηλικιdνετοι: Aπ6 τoν cla*e στoν EΙ
και πaρο απd αυτ6ν . . . . . ' ' . ' . ' ' . ' . ' ' . ' ' . ' . ' ' . ' 220
5 H διoμdχη γιο τα UFo και η Uπ6Θεση ηζ ιjπαρhζ εξωγηινων '. '.. '. '.239
5.] H διdδoση ηζ Uπ6θεσηζ ι]ταρhζ εξωγηινων . . . . '''' '''' '''' ''''241
5.2 H κoριφωη ηζ υπ6θεα]ζ ηζ εξω'tηtηζ πρorλεUηζ των Uto, 1965-] 969. ' 260
5.3 Eπακ6λoUθo| H φJη ηζ απ6δειξηζ και η παρακμη ηζ υπ6θεσηζ
ι]παρξηζ εξωΨ1ινων στιζ φUσικiζ €πισπ1μεζ. '...... '.... '''''.'''''''275
6 H πρodλευση και η εξaιη τηζ ζωηζ σε εξωyiιvo περιβω"λoν.. .. '.. .. ' 293
6.1 flρoaευση τηζ ζωηζ και εξωγiιη ζωi: Συμβιωση Διασημιniξ Eπoχiξ. ' 295
6.2 EξiλιΦ και €ξωπινo1: AναΘε6ρηση τoυ ρdλou ηζ τliχηζ και
ηξ αvογl(αιdηταζ " "... " ' ''" '' '' '" '312
7 sΕll: H €ρευνα γιo εξωγηινη νoημooιjνη.
7.1 Koρνa, ozma και Γκριν Mπανκ: η χρηη τoυ ηkκτρoμαγνητικoιi
φdσματoζ απ6 ην aρευνα 5Ετl .... '. '.. '.. .. .. .. '.. '. ' '.. . '. '..345
7.2 To σκεπτικ6 για η δημιoυργiα τοU sEιl: Αισι6δ0ξ0ι, απαtσl6δoξoι
κοι η εξισωση Drake. '.... .. .. .. .. .. .. .363
7.3 ι4ιο σ.ρoηγ1ιq για τo sσl: η εξaιh των πρoγραμμdτων παρατ1ρηηξ' . 378
8 To Φμo ηζ Φηζ: Eπιτπ6σειζ απd ην 6παρh εfu'γηηζ νoημoσdηζ. . 401
8.] Eκιιμησειζ για τoν πoλιτισιικii αιτιrιυτΙο.. '.. .. .. '.. '. '.. '.. '. '.... '.403
8.2 AσιρoΘεoλoγιo . . . . '.. ''. '' '''''. '' '' ''.417
8.3 Zωη και σκoπdζ στo σιiμπαν: η Ανθρωπικη Αρχ1....'''''''''''''''''' 431
9 Περflηψη Koι σUμπ€ρασμα: τo βιoλ0γικ6 συμπoν'''.''''.'''''''''''' 443
9.1 o θρiαμβoζ ηζ κoσμιniξ εξaιξηζ. ' . . . . . . . . . ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' ' . ' ' . ' ' ' ' . ' . ' 444
9.2 τo βι0λ0γικ6 αjμπoν ωξ γενικευμdη κoσμoλoγικi1 αvτaηψη'.. '.. .. .. '.448
9.3 Τo πρ6βλημα ηζ 0π6δειξηζ και το 6ριo ηζ επιΦμηζ.. .. ... .. '.. .. ..45'l
9.4 ol noρoδdσειζ ηζ €πιστ1μηζ . ' . ' . ' . ' . ' . ' . . . . . ' . ' . . . . ' . 456
9.5 H εξωβιολoγια ωζ πρUJτoεπlσΦμη ..............'. .'''..''''.'.'.''. 457
9.6 ΠoλιτισιιΦ ημασια ηζ δtoμdχηζ ... ... '.. .. '.. '. '. '.. .. '.. .. .. .. .459
Επιλημaνα εργα απ6 η βιβλιoγρoφια.'.......'..'.'..'''.'''''.'''''''' 463
ΕUρετηριo'. '.. '.. '. '.... ' ''. '' ''' '' ''' ' '. '' '' '471
343](https://image.slidesharecdn.com/221658682-221126085654-2d271ee7/85/221658682-pdf-10-320.jpg)
![EΙKoNEΣ KΑΙ ΠΙNΑKEΣ
Εικ6νεζ
l.l Ciordano Bruno ... . . . . , . . , , , . . . . , . , . . . . . 40
1.2 EξωφUλλo απ6 τo 6ργ0 τoυ Fontenelιe. ' . . . . ' '.''''''''''.''''''..'44
].3 R. Α. Procιor.... .. - . .. ... .. .. ... ... .. .. -.54
1.4 c. tlammaΙion..... .... '.... '. '....... '... '.. '.56
1.5 Η oνΘρωπoκεvrριni απεικdνιση τoU σdμπαvιoζ oπ6 τov Γoυdiαζ . . 59
].6 τo <BoΘ0 Διdσημα, 6πωζ φωτoγραφηθηκε απ6 τo διασιημικ6
ηλεσκdπιo Hυbble.... -. .... '. ' '. '. '....6ο
2.1. o Loν,r'ell με τo τηλεσκdπιo των 24 ιντσιilν. '..'' ''.'.'. '.''.''.'.''66
2.2 Eρευνητι#ζ δημoσιεliοειq για τoν Aρη, ] 9001957..... .. '.. .. -....69
2.] oι περισσ6τερo και oι λιγ6τερo ευνoΙκ€ζ αvιιΘdσειζ τoυ Αρη. -.. .. 70
2.4 o χdρτηζ τoυ Αρη απd τoν Lo^/ell ''.''.'' ''.'.'' ''.'.''.'.''.'.''77
2.5 Ε. λy'. Αvιωνιdδηζ . -.... .. -.... ... .. ..... 80
2.6 o χdρτηζ τoU A!τωνιdδη για τoν Αρη......... '...... '......... -..8]
2.7 Συγκριση των ποροτηρliσεων τoυ Αντωνιdδη για τov Αρη
με αυτ€ζ τoυ schiaρarelli ............. '..84
2.8 To δικιυo των διωρηων τoυ Lor'r'ell σUγκριν6μενo
με τη χαρτoγρdφηση τoU λΙa.iner... .. ',. .. ',. ',. '... '.. '.... ' ' ', ' 86
2.9 H παραπiρηη απii τoν κuiρer για την Jπαρξη ζωvιilν
διoξειδ(oυ τoυ dνΘρoκα σιoν Aρη'......... -...... -.''''''''''.''' 97
2.10 H παρoηρηση απd τov sinton των υπiρUθρων περιoχων
πoυ ερμηνειrτηκαv ωζ απdδειξη 6παρhζ βλdσηηζ στov Αρη '. ]00
2.11 ,oshua ιederberg.. . '.... '.. '. '.. '......
'l05](https://image.slidesharecdn.com/221658682-221126085654-2d271ee7/85/221658682-pdf-11-320.jpg)
![ιΙKoΝΕΣ KΑΙ ΠΙNΑKtΣ
7.2 Philip Morrison.... .....................349
7.3 o Frank Drake κoι τo ηλεσκ6πιo των 85 ιντσων τoυ NRAo.' ''.'353
/.4 To παρdΘUρo μικρoκυμdτων . ' .. .. '.. '. '.. .355
7.5 caΙ] sagan .'.''''''' '362
/.6 To πρdγραμμα κιjκλωψ . . . ''. '. ' 387
/./ o κoσμικ6ζ Αχυρ6ναζ . ' . . ' . ' .'.'..'....'. ....'. ..'.''.' . 390
7.8 To συν6δρι0 Sπl στη Σdντα Kρoυζ.'. ' . . ' . ' . . . ' . ' . . . . . . . . . . . . . 398
8.] τo σι]νaδριo στo Πανεπιστημιo τηζ Boστdνηζ με Θ€μο
τη ζωΙi περα απ6 τη Γη .4ο6
9.] Απεικdνιση απd τη ΝA5Α τηζ κoσμικliζ εξ€λιξηζ' ' ' '.'''' ''.'''''447
9.2 Εξωγηινoζ δdσκαλoζ..'.' . .'....'.'.. ....''. .' .'.'.'..'. ...46ο
Πftoκεζ
2.] Σημαντικaζ Παρατηρliσειζ των διωριiγων τoU Aρη,18Ι7-1924 ' ' '. '68
2.2 0ρoo'lμο στlζ rαραlηρηoιζ loU Αρ1or σχ'oη
με την υπαρξη ζωηζ ]924'1957 ' ''''.' '.'..'.''''.'''' '''' ''''91
2.3 Παρατηρliσειζ τoυ Αρη κατd τη Διαστημικli Eποχη οι oπoiεζ
σχετιζoνται με την ιjπαρξη ζωηζ. '. '. '.. .'.''.'....']]ο
3-] ΕκτιμΙ1σειζ για τη σl]χν6τητα των πλανητικιιν σUστημιiτωV,
1920,1961 .. ... .. ..... . .. .. .. .. .. .. .. ',156
]'2 oρ6ημo παρoτηρησηζ σιην ονaζηηση πλανητdlν
εκτijζ ηλιακoι σUσιημοτoξ. ..', '.'.'',.',',', '''' ''''.''' ' '167
].3 Πλανητεζ εr.6ζ τoυ ηλιoκoJ συστηματoζ κατd σειρd
ανoκ6λUψηζ. "... ' '''''""""'"'' "'''178
5.] AριΘμ6ζ οναφoριιν μηνιαιων εμφaν(σει}ν ιJFo
στo Πρ6γραμμo B]ue Book, ]950_1968.' .""'"'''' ' ''''''' '243
5./ Tο φdoμα ιων ξΠ.σι'lμoνlιων oιη'Ληψιω ηιιlλd
με τo ερd]ημα για τα ιJFo '''' ' ' ' ' ' . ' . ' ' . ' . 284
/.] Ειcιιμliσεtζ των π0ραγ6ντων τηζ εξ(σωηξ Dlake
για Ιτoλιτισμoιjζ με δυνατdτητεζ επικoιVωνιαζ ' ' ' . '' ''. '' '' '' 371
7.2 Eρμηνειεζ για ην πρoφανη απoυσio εξωγηινων απd η Γη '. '.. ' ]//
7.3 xoροκτηρισιικd επιλεγμενων πρoγραμμdτων πciρατηρηηζ SEΙl . ' 384
/'4 Επιλεγμ€νo σUνaδρια με Θ6μα τηv ι1παρξη εξωγηινηζ ζι'ηζ'. .. .. 396
13](https://image.slidesharecdn.com/221658682-221126085654-2d271ee7/85/221658682-pdf-13-320.jpg)
![Δ
1olελi iσoο μoJ νο ιUλoρlσrηoω γlα οΛλη μlα φoρα ouloιj Γoυ J,
l LBoηθηoαν oτη σ.γ1,οoφa lou β βλιoU Γhc BiotogLdι υnιe^P rc no
ρ6ν βtβλ(o αποτελε( μια σUνεπτιrγμεvη και ενημερωμdνη aκδoση εκεινoυ
τoυ βιβλιoυ. Σε αυτoιjζ περιλoμβdvoνταl o λlichael J. croλ/e (Πανεπισιiμιο
Νotre Dame), o RonaLd Dοe], o Davrd Devorkin (Eθνικd lMoυσε(o Ατμ6_
σφoιραζ κoι Διασn1ματoζ), o ]oshUa ιedeΙberg (Πoνεπιστημιo Poκφaλερ),
ο Ronald schorn, o Karl s. cuιhke (ΠανεπισιΙiμιο Xιiρβαρντ), o H.P. κlein
(Πανεπιστημιo τηζ Σdι.ιο κλdρα), o Robert shapiro (Πανεπιστημιo Νεαζ
γ6ρηζ), η Betιy Smocovtis (rΙανεπισημιo τηζ Φλdρι,ιαζ), o Philip κla55,
o David ]acobs (Πανεπιστημιo Τεμπλ), o ι,4ichael swords (noνεπισημιo
Δυτικoιi Ν,,1ιτσιγKαν) και o PeteΓ sturrock (ΠαVεπlστημιo Στdνφoρντ).
οσoν oφoρd στιξ βιβλιoΘηκεζ, oι απαρdμιλλεζ ασιρoνoμικaζ συλλoγlζ
τηζ βιβλιoΘΙiκηζ τoυ Ναυτικoιj Aστερoσκoπεioυ των HΠΑ υπηρξαv oUσια
στικdζ γlα το τμημoτo αυτηζ τηζ μελdτηζ πoU σχετGτoι με την oστρoνo_
μΙo, 6Πωζ και η βoηΘειo τωV βιβλιoθηκoν6μων, Brenda corbin και cregory
shelιon. Επιπλdoν, η βιβλιoθηκη τοU κoγκρεσoυ και η βιβλιoΘηκη τoU Αμε
ρικανικoιj Πανεπιστημιoυ με βοηΘησαν να συμπληριaσω τo κενd σε Θaμα-
τα φιλoλoγ(αζ πoυ δε σχετ(ζoνται με την αστρoνoμιο. Εiμαι εUγν(ijμων γιο
την πρ6σβoση στα αρχεiα τηζ Bρετονικηζ BιβλιoΘηκηζ τoυ Λoνδ[νoυ (ερ
γoσιεξ τoU Α.R. γallace), ση Bοσιλικη Eταιριo τoυ Λoνδινου (εργασrεζ
τoυ ]ames ]ean5), σιη Βιβλιoθηκη τηζ Αμερικανικηζ Φιλoσoφικηζ EτoιρΙοζ
(εργασiεζ των E. ιJ. condοn και D. Η. λ,1en2el), τo Ασιεροσκoπειo Loνell
στo Φλdγκστoφ τηζ Αριζ6ναζ, σιo Πανεπlστliμιo τηζ Αριζ6νοζ σιo Τdκσoν
(εργασiεζ των A. E. DoUglass και G. P. Kuiρeo, στα oρχεΙo τηξ MaΙy Lea
shane τoU Ασιερoσκoπειoυ Λικ (εργοσiεζ τoυ Robeaι Τlumpler, στo ΝoU
τικd Αστερooκoπειo των HΠA σιην oυιiσιγκτov (εργoσιεζ τoυ clemenζe),
σιην υπηρεσiα Ame5 τηζ ΝAsA και στoν oργανισμ6 SEΙl στo λΙdουντεν Bι
oU τηζ Kαλιφ6ρνιαζ για την πρ6σβαση στo αρχειa SEΙ].](https://image.slidesharecdn.com/221658682-221126085654-2d271ee7/85/221658682-pdf-15-320.jpg)
![EYxΑΡΙΣTΙEΣ
Θlλω επiσηζ να εUχαρισιησω τoν 0ργoνισμ6 sΕτl για την Uπoστηριξη
σιην προγματoπoηση πρoφoρικιιν συνεvιειjξεων και γιo τη συνεργασια
6λων oυτιiν πoυ συμμετεtχαν στιζ oυνεvιεUξειζ. Σε ouτοdζ περιλαμβdνo-
ντοι o lohn Billingham (Ames/NΑsA), o Petel Backus (oργανισμdζ sΕtl), o
David Brocker (Αmes/NΑSΑ), o λ,4elvjn calvin (Πανεπισιημιo τηζ Koλιφdρ-
νιαζ, λ,4περκλεi), o cary coulter (Αρχηγεio τηζ NΑsΑ), o FΙank Drake (Πα-
νεπιστliμιo τηζ καλιφdρνιαζ, Σdιτα κρoυο, o sarn culkis (]Pt), o Νikolai
Kardasheη o Philip Ι. κla5s, o Η. P. κlein (Πανεπιστημιo τηζ Σdντα Kλdρo),
o ]Ιichael KIein (]Pι), o ]oshua ιederberg (Πονεπιστημιo Poκφlλερ), o
Edνγard olsen (JPL), o Bernard ι,1. oΙiνer (Αmes/ΝΑsΑ), o N,4ichael Papa-
gianni5 (Πανεπισιliμιo τηζ 8oστdνηζ), o τom Pierson (oργανισμ6ζ sEΙ]), o
car] sagan (Παvεπιστημιo Koρνaλ), o char]es seeg€r (oργoνισμ6ζ SΕΤl), o
]ill τarter (oργανισμ6ζ SΕΙl) και o Peter van de κamp. oι καταγραφdζ των
πρoφoρικιiν συvεντειjζεωv πoυ παρoυσιdζoυν κdπoιo ενδιαφaρoν θα βρε
θoιjv στo Kdντρo lσιoριαζ τηζ Φυoικηζ τoυ Αμερικανικo6 lvστιτoιτoυ Φυ'
oικη( oιo ιoll,g. Parι τoU νlolΛονl. Anoιι/'ι, λσρo μoJ να αναγνωρlσω
τη χρησιμ6τητo των δημoσιεUμ€νων σUνεντειξεων τoυ David sΙvift στo πε
ριoδικd τoU _'rΙl Plonee6 ('Eκδoση τoυ nανεπιστημιoυ τηζ Αριζ6ναζ, Τdκ
ooν'l990).
Eiμαι ευγνιiμων στιζ εκδdσειζ carland πoU μoυ επaτρεψαν να χρησι
μoπoιliσω γΙα τo κεφdλαιo ] μaρη απ6 πρoηγorμενo 6ρΘρ0 μoυ, πoυ
aχει τιτλo (Plurality of νoΙlds, και δημοσιειτηκε σΙην ΕncycΙoρedia of
CosmoΙogy Ιaυ N. Hetheingtοn (εκδ. carland, 1993), 502'512,6πωζ επ(
σηζ κοι στoν εκδoτικd o(κo Reidel Publishers πoυ μoυ επετρεψε να χρησι
μoπoιliσω για τo Kεφdλαιo ] τμηματo τoU dρθρou μoυ "Τhe
Search lor
Eχtrater€strial lntej]igence and the ΝAsΑ High Resolution λ4icroιγave
sUrνey (HRλ.45): Ηistorica] Pe15ρe.tives), Space Science Revjews,64 ('1993),
93 139. EπιΘυμιi νo ευχoριστησω αυτoιζ τoUζ εκδoτικoιζ οiκoυζ πoU μoU
επEτρεψoν να oναπαρoγdγω φωτoγραφiεζ, καΘωζ επ(σηζ τη suΖanne
D6baΙbat (Αστερoσκoπειo Παριoι06) και τo Aστερoσκoπειo τoυ ]UVisy γιa
τη βoηθειο σην oπ6κτηση τηζ φωτoγραφ(αζ τoυ tlammaion. Ευχαρι
στιεζ στov Αlex Holzman, τoν'εκδi5τη μoU απd τo εκδ0τικ6 τμημα τoυ nα-
νεπιoτημιoυ τoυ Kεμπριτζ και στιζ Helen ινheeler και Helen creenbeΓg](https://image.slidesharecdn.com/221658682-221126085654-2d271ee7/85/221658682-pdf-16-320.jpg)
![Υυνlβη
τo κo'oκοιρι ιoυ lo0' oι Σoβιltιoι ιo nρoηγoιjμrνo ι{α1ο|oιρι
Lιει|oν δanιμooιι μι ) ι1ιιυλιo ιην πΛιτη τoυζ otoμιrη βaμβα' οι Δμιρι
ι.oνo' θaρυρηθηκαν' και o ι1ρolδρoζ lρoυμσ| ουγrρoτηo' μιo εnιtροni
τηv oΙτatα επιφ6ρτισε με τo Kαθηκoν τηζ Kατασκευηζ θερμoπυρηνικoιj
6πλ0υ, δηλοδη ηζ υπερβ6μβ0ζ η β6μβαζ υδρoγι5νoυ. H βιjμβο ουτη βo
o@ται aτη atντηQ1 ελoφριbν πυρivων και κατd την {κρηξi τηζ εKλιεται
αvαλoyικd περισσ6τερη ενερ/εια απ6 6,τι στηv oτoμιKη β6μβα. η οπoiα
βoσGτοι στη σχιiση βαρtων πυρηνων' οζ αΙτoτελεσμα αυτiζ τηζ πρo
σπdθειαζ ξoνοσUγκεντριiθηκε στo Λoζ Aλομoζ μιο oμdδα φυσιΚιtrν, aι
aΙτoιoι ηταν κυρiωζ βετερLiνoι τoυ σχεδfuυ Mανχdταν πoυ στ6χευε στην
KoτασKευi τηζ ατoμι]qζ βιjμβαζ' Aνdμεσα σε oυτoiζ βρbKovταv o Bethe,
o camow, o τe]ler Και o Fermi. Στη διιiρκεια των γευμdτων, o Fermi συη'
θιζε vα απευθ6νει στoυζ συναδελφaυζ τoυ ρητoριKιj ερωτημoτα και να δi'
νrι ο
'διaι'
onoιιηoει' )t ιvo oFa αυιo τo rυμαια ηιαν noρΦ| ιζoι o
Υark, aνcζ επιστημoνοζ απ6 τo Πανεπιστiμιo Μπtρκλεi, με ειδιΚd καθηκo'
vτα yΙα την oργdνωση τηζ δaκιμηζ τηζ θερμoπυρηνικηζ tχρηξηζ' o γark
διηγε(ται 6τι o Fermi, στα ΙQλd χ(ιθoιlμενo, tθεσε την εριιτηση
"Δεν
ovα
ρωιιεστι πoυ ρριoκaνιo': oaι finοβoν 6ιι αναφερo1αν oιoυ. ιτtιoκi'
]1τεζ .1π6 6λλ0υζ ττoλιτισμοiζ.
τo εριtrτημα αυτ0 τo aπofu σημερo oνoμdζεται ΠιJρdδoξo Felmi, συ
μπυι(νι!)vl ι Ιη λoλ'1oρo ηζ oνθρωΠoηιοζ νo διαπιστψo"ι αν υΠciρλoυν oυ'
YKdτoΙKoι στo σiμπαν και να διiσει α]Ιαvoiσειζ σε πανdρχoια ερωτημοτα
προελευσηζ εξiλιξηζ και σχoΙτoιJ' τo βιβλio πoυ €χετε στα χtρια σaζ εξι
ι'τoρεi με ε'τιστημονικi αξoΙτιστiα τιζ ιτρoσπdθειεζ του 2aai αιιινo vα δo
θoiν οπανΙiσειζ σε αυτd τα ερωτημoτα' ΤαΙJτoχρ6νωζ εξετdζει με διεισδυ'
τιK6 τρ6π0 θtματα επιστημovικιiζ μεθoδoλoyiαζ, φιλoσaφbζ κoι θεaλoγfuζ'
H ανθριιπινη ιστoρtα κoλιjπτει tνo μιχρ6 κλ6σμα τoυ κoσμιKoa χρ6vou.
Aν υπoΘεσoυμε ι5τι η ανθρωπ6τητα κατoφtρει νa επιζησει γιo τιζ επ6με'](https://image.slidesharecdn.com/221658682-221126085654-2d271ee7/85/221658682-pdf-19-320.jpg)
![t]ΣΑΓoιΙκo Σι1Mt1oMA'ΓoΥ METΑΦPΑΣτΗ
νεζ πtwε χιλιετ(εζ, ε(ναι πoλι δισχoλo να πρoβλtψοL]με τo επiπεδo τηζ
επιστημoνιηζ Kαι τελυoλoγιXηζ πρ06δ0υ. oι αισι6δ0ξ0ι πιστειoυν 6τι .τo
σημεριv6 6vειρo |/iνεται η cιυριανη πρoγματικ6τητα' Και 6τι, εφιjσov δεν
οπαγoρειεται 0π6 βιoλoγικoιζ Ιτaρ6γoντεζ, αυτd τα ερωτημοτα θα iχoυν
κdΙτoτε την απιiνΙησi τoυζ'
o εrδd.ηζ .ι,rV Nery York Ιimes 4/ραψε για την πρωτoπoριοιζη εργoσ[α
τoυ Robeft coddard πdνω στoυζ πυραιλoυζ:
.o Καθηyητηζ coι1dard δε γvωρGι τη σχtση δριiσηζ αντiδρoηζ
Kαι την αvdYKη ιπαρξηζ εν6ζ ι1ντιKειμiνoυ Kαλlτερoυ αιτ6 τo Kεν6,
πdνω στo oπa[a νa1 ασχε[ται η αντ(δροση. Φo(νεται να στερε(ται
των βασιKιiν Υνiaεων πoυ παρlχoνταΙ αφειδι'ζ στα Υυμvdoια,'
τκαvε λdθοζ.
o λιjρδoζ cetvjn, πρ6εδρ0ζ τηζ Bασιλικηζ Εταιρ(αζ τoυ Λoνδ[νoυ, εrπε
τo 1885:
nΕiν(Ιι αδιvατoν νo ]@τoσκευι1στoΙjν ιπ(dμενεζ μηχoν4 βαρ0τερεζ
0π6 τov oερb'
'Εκανε λdθοζ'
τo πρ6βλημ0 με τo σιjμπαv εiναι 6τι, απ6 6σα γvωρΦυμε, εiναι μoνα
δικ6, αχαvεζ και πι1νdρχαιq γεγ0ν6ζ πoυ κdνει δloκoλa τaν πειραματισμ6
μαζ( τoυ' Κοι σι1v νl1 μην {φτι)νε ()υτιj, η i6ια η φιjση, η o Θε6ζ av πρoτι'
μoiν ^οnoοι'
.lζoιtoιηor Γρoχl1ιo οιo Δ!οaτημo noυ σι1αγoρtυ.ι o| aιι
δiπoτε (εκτ6ζ oπ6 τo (διa τo σtJμlτl1ν) vα ιανηθεi με ταχιτητο μεγαλiτερη
(ιπ6 την ταχaτητο τoυ φωτ6ζ στo κεν6, πoυ ε[ναι περ(πoυ 3)o'aoo km/s'
Moλoν6τι κdπoιoι ισχυρiζoνται 6τι η σι'χρoνη φυσιKη επιτρtττει σε κd
πoιoυζ παραβdτεζ νι1 ξεΙτερνoιJν ι1υτ6 τo 6ρι0, και παρd τo γεyoν6ζ 6τι η
θεωρiα τηζ σχετικ6τηταζ επιτρtπει τη σμ[Kρυvση των χρovιKι6ν διαστημd'
τωv, o oρtζoνταζ xτoιων τελyoλoyι]α6v εlτιτευγμdτων στα πλα(σιtL τηζ ()ν'
θρlJπινηζ Kλ1μακαζ βρiσκεται μdλλov αρκετd μακριd ακ6μο'
o ενδιαφεριjμεvoζ αναγνιlστηζ θα διαΙτιστι1)σει ι5τι αuτ6 τo βιβλ[o πα'
ρεχει πoλλd κ(ητρα γι() πρoσωπιKi iρευνα και 6τι περιεχει πλoισιο βι'
βλιoγραφιKη oναφoρd' Στη χιi)ρα μαζ δεν Φι οναπτυχθε[ η σχετικη φιλo
21](https://image.slidesharecdn.com/221658682-221126085654-2d271ee7/85/221658682-pdf-20-320.jpg)
![ZoH ΣΕ AΔΛoΥΣ KoΣMoΥΣ
λoγια κoι δεv tχoυν oρyαvωθε( δι6φ0ρεζ εrδηλι1σειζ' 6πωζ συνtδριq ημε'
ρ[δεζ συμπ6σιa' για τη συζι1τηση τoυ θlματοζ ιηζ iπαρξηζ εΦ/ηινηζ ζω'
ηζ, με aπoτελεσμα va μηv υπdρχoυv tγtΦρεζ και αvαyvωριaμενεζ απ0δ6'
σειζ στα ε]ληνιιd tζdπoιωv 6ρων κσι εKφρdσεων lτoυ εχoυν κοθιερωθεi
στην αwλικi γλiσσ(1' Στιζ περιπL(iσειζ αυτlζ, για η διευΚ6λυνση τoυ
l]ναw!1)στη πoυ θα ηθελε vα διερευνησει περισσ6τερ0 τo θεμα' π.ιρaτ(θε
τoι και η aντbτoιm owλικi εκφραoη'
ΕλπΦυμε 6τι oι σημειιtrσειζ πoυ τoπoθετηθηκαv σε διdφoρα σημε(o
τoυ εργoυ θa διευκoλιjνoυv σην καλιJτερη Koτaν6ηση τoυ θtματoζ.
oλoκληριiιvoνταζ την αν6Ψωση αυτoιj τoυ βιβλroυ, θα iχετε στη διd
θεσι σαζ 6λα τo επιστημovιιαi aτoιxεiα πoυ υπηρχoν μqρι η συwραφη
τoυ γιο va διoμoρφιiσετε ην πρoσωπικη σoζ dπoψη για τo Θtμα τηζ
υnoρξηζ {ωγηινηζ νoημoσιjνη(' ΓιμoCηι Πρdyμoιι μoνoι μα. cινcιμloo oε
100 δισεκατoμμiρια γαλαξιiν πoυ o καθ€vαζ περιlχει περ(πoυ 100 δισεKι7'
τo ερo1τημo τoυ Fermi δεν απαvτηθηκε αζ6μα. Aζ μην ξεχνιiμε 6μωζ
και τα λ6για τoυ Aτvστdιν, <H φαvτασ(α ειναι σημαντικ6τερη απ6 τη yv01-
σηΣι Και αζ περιμεvoυμε'
Π αν αγ ιιtr τη ζ [1 α πlJχρ η σ τo υ](https://image.slidesharecdn.com/221658682-221126085654-2d271ee7/85/221658682-pdf-21-320.jpg)
![,,LΙ1αν nρoλωρnμiνo κολoκαιρ τoU Ιaao oΙαν κUκ,ηoφoρηoξ αno ι,l Δr
Ι Ιoiκηo.1 tΘν'κl']q AιρoναUτlκη( κoι Δαστημοloζ ιNaιional Ae.onaL_
tics and space Administraιion_NAsA) μια ανoπdντεχη ειδηση- Στoν Αρη ει
χε ανακoλUφΘει ζωη! Πιθαvdν. ΑUτη κoι μ6νo η πιθαν6ητo ανοστ6τωσε
τov κdσμo, πρoκoλιiνταζ πdτoγo καΘι6ζ διαδ6θηκε σπ6 τα lvλ,,lE, κoι διa-
γειρε τ6σo τη λαiκη φαντασιο dσo και τηv επισιημoνικη περιεργεια.
Στιζ / ΑUγorσιou, κoι Uσrερο απ6 ειδoπoηση πoU εYινε μdλιζ μια μEρo
νωριτερη oι δημoσιoγρdφoι εφτoσαν εσπεUσμaνα σε μια σUνεντει.]ξη τιi-
πoυ πoυ ε[χε σUγκαλaσει η NΑSA, σην oπoιο κoι oι iδιoι oι σUμμετdΧo,τεζ
ειχον κiηθε( βιαστικd. Ενιi η συvεντευξη εαε πρoγραμματΙσιε( και oχεδια
στει πρoσεκιικd για ην επdμενη εβδoμdδα, μια διαρρoη τρι6ν παρoγρd-
φωv σιην εφημερiδα Sρace Νews εlxε επιβdλει την επισπεUση οUηζ τηζ
σUνaντεUξηζ TdπoU, και oι εξoυΘενωμ€νoι επιΦμovεζ εααν σUρρε6σει απ6
6λη τηv Χ6ρα. Ανdμεσo σιoUζ πoλλoιζ επισημoUζ στo ακρoατηριo ητoν oι
επικεφαληζ τoυ Εθνικoυ Επισημovικoi lδρ6μoτoζ (Νational science Foun_
dation-NsF) κoι τηζ NαUτιniζ Ακαδημioζ Eπισιημ6ν (ΝationaΙ Αcad€my of
science), κoΘιιζ και o 6eΙald Soften, o UπειΘυνoζ επιΦμοναζ για τo πρ(i-
γραμμα ηζ απoσιoληζ τoυ διασιημ6πλ0ι0υ vikin9, τo οπoio ειχε πρoσεδα-
φισιεi σιov Αρη πριν απ6 2ο χρdvιo. Πρ0iτoζ σ.o βiμα ανaβηκε o διευθU_
νΦζ τηζ ΝΑsΑ, Dan coldin, o oπoιoζ εΙχε ηδη ενημεριiσει τoν πρ6εδρ0
clinton κoι dλλouζ υψηλdβαΘμoυζ πoλιτειακoιζ αξιωμoτoιjχouζ. Aφoι χρη-
oιμoποiησε 6λη την ευγλωτιια τoυ σε επαινoυζ γto η NASλ την αμερικανι
κη επιστημη, oλλd και τα σUμπερdσματα πoU Θα ανακoινιilνo.(αν και θα
εκoβον ην ανdσα, γνωσιoπoiησε 6τι o πρdεδρoζ ειχε ζηησει να δoΘει
Uφηλi πρoτερoιdτητα και o αντπρ6εδρoζ Al core θo συγκαλoιjσε μια σU-
νdνηη κoρυφliζ με θεμo τo Διdσιημα γιo να μελετηΘει η σημασια ηζ
oνακdλυψηζ' Πρdγμoτι, o πρdεδρoζ Bill Clinton διακηρυξε:
"Ε(μαι
απoφoσι
σμενoζ τo oμερικαvικ6 διασιημικd πρ6γραμμα νo διαθεσει ιrλη την rΙvευμα-](https://image.slidesharecdn.com/221658682-221126085654-2d271ee7/85/221658682-pdf-23-320.jpg)
![tΙΣAroΙ'H
τικη τoU διiναμη κoι τιζ τελ./oλoγικεζ τoU ικον6τητεζ σηv iρεUνα για περισ
σdτερεζ απoδεiξειξ dσoν αφoρd σιην iπαρξη ζωηζ στoν Aρη,.
o διευΘυντiζ τηζ ΝΑsΑ νγe55 Huntress, o oπo[oζ ητov UπεiΘυνoζ για
την Επισιliμη τoυ ΔιoΦματoζ/ dδωσε σιη συνεχειo τo λ6γ0 σε μια oμdδα
απ6 εννao επισιημoνεζ με επικεφoληζ το γεωχημικ6 David λ4cKay τoυ Δια
σιημικoι KiντρoU Tζ6νσoν. 'Ετσι τα μaλη τηζ oμιiδαζ αυηζ πορoυσιασαν
σε dνα σιωπηλ6 oκρoοΦριo τιζ αποδειξειζ τoυζ. Σε εvo μετεωριτη, πoυ ειχε
olοo]lοσιε| οΙto ,oν Αρ'] πρ'ν on6 Ιο ιλoιouμυρ.o (ρoνιο κοι ι1lσr σΙ1ν
Ανταρκτικη πριν απ6 ]3.ο00 χρdνιο, ειχαv ανακαλυφΘει oργανικd μdρια. H
ανoκdiυψη iγινε απd μια oμdδα συλλoγηζ μετεωριτιj]ν η oπo(o χρηματoδo-
το0νταν απd τη ΝsF και τo smithsonian lnstitution για 12 χρ6vια. Η ονo_
γνι]ριση τηζ αρειoνηζ πρodλευσηζ ειχε γινει πριν απd 2 χρ6νιo. Δt1o χρdνια
εξαντλητικων ερευνων oδηγησαν τoυζ ερευνητEζ σια σUμπερdσματd τoUζ.
oι ιoxυριoμoiγια ιiπαρξη oργανικιδν μoρ(ων στov Αρη βρισκoνταν ηδη Eνα
βημα π€ρα απ6 τα οπoτελεσμoτα τηζ απoστoληζ viking. Yπηρχαν 6μωζ πo_
λ6 περισσ6τερo σιoιχε(oi oρUlαd (ανΘρoκoljχο σφoιρ(διo" με πιΘαvη βιo_
λoγικη πρoελευση' εvδεξειζ υπαρξηζ μικρ0σκ0πικ6ν μoγνητικdν oρυκτων,
τ(:l oπo(α πdνω στη Γη απελευθερd]νoντοι α1τ6 oρισμdνα βακτliρια'και τελι
κd εικ6νεζ oπ6 πορdξενεζ επιμηκειζ δoμaζ, πoU θιjμιζον aντovα σκoυληκια,
για τιζ oπoιεζ UπoστΙiριξαV 6τι μrΙoρεi να ειναι μικρoαπoλιΘd]ματα. NΙε λιγο
λdγια, εκ€ινo πoυ Uπαινιλτηκε η oμdδα των επtστημ6νων ειVαι 6τι, κdπolα
επoλ1i στo μακριν6 πoρελΘdv τoυ Αρη, ειχε Uπdρξει ζωη πdνω τoυ, τdτε
πoυ o Αρηζ ηταν ζεσιdτερoζ και περισσ6τερo υγρ6ζ.
τo στoιχε(α ouτd δεV απoτελoUσov εvδε(ξειξ για τον αρειαν6 πoλιτισμd
o,oν οj oιο κα_loιoι , ι{oν Ι^Πioι| οΛΛσ, o| οUγ{ριo1 μι τo ο{oρno οlο|ι
λdσματα τηζ απoστoληζ viking πριν απ6 20 χρ6νια, ηταν Eνο εiδoζ Θodμα_
τoζ. To oπoτελεσμα εαε iδη ελεγχθει (οι σχεδιαζdταν vα παρouoιασιει
σιo τειχoζ τηζ 16ηζ AUγo6σιoυ τoυ εγiυρoυ περιoδικoυ _'c/ence 'oμωζ,
dπωζ συνaβoινε πdντoτε με τη διαμdχη για την ιiπαρξη ζωηζ στoν Αρη,
Uπηρχε €να.(σωζ,, κοι η NAsΑ εηε φρovιiσει ιi]στε o σκεrπικιστηζ παλαιo_
τoλdγoζ τoυ Πανεπισιημiου τηξ κoλιφdρνιοζ στo Λoζ Αντζελεζ, ινillianl
schop' να σχoλιdσε1 τα ευρηματα. Αυτ6ζ σUμφ6νησε 6τι η απ6δειξη για
την αρεiαvη πρoaλευση τoυ μετεωριτη ητον ιKoνoπoιητικη και 6τ1 τo ιδιo](https://image.slidesharecdn.com/221658682-221126085654-2d271ee7/85/221658682-pdf-24-320.jpg)
![ZoΗ ΣE ΑΛΛoYΣ KoΣMoΥΣ
(σχυε και για τηv απdδεiξη πoυ αφoρorσε στην ι]πoρξη oργαvικ(iν μo-
ριων, μoλoν6τι δεν oπoδεικνυdταν dτι iiταv εξωψiινηζ πρoaλευσηζ' lσχυρ(
σιηκε ωσιdσo dτι τα oπoλιΘιιματα ηταν 100 φoρaζ μικρ6τερα oπ6 τσ μι
κρdτερα dμoια απoλιΘιιματo πoυ ηoυν βρεθε( ση Γη και 6τι δεν απoδει
χθηκε πωζ τελtκd ητoν oπ0λιθ6μoτα. Επανeλoβε oυτ6 πoU ε(χε πει o caΓl
sagan, o πρωτ0π6ρ0ζ εξωβιoλi5γoζ o oπoιoζ πεΘονε λιγoUζ μliνεζ αργ6τε_
ρα, dτι δηλαδi (oι ασUνηθιστoι ισχUρισμoι απαιτo6ν ασUνηθιστεζ οπoδει
ξειζ,, κoι Lατεληξε σιo σUμπiρασμα iiτι oκdμα δεν ειχε ονoκαλυφΘει αδιd-
σειστη απ6δειξη ιjπαρξηζ ζωiζ (π.χ. aνα κιiτιαρo).'Eτσι ξεfiνησε μια ακ6-
μo διαμdχη για τo θaμα τηζ ιJπoρξηζ ζωηζ σιoν Aρη, εvα θaμα πoυ εχει
οσκliσει μια ιδιo(τερη ρoμαντιΦ επιρρoη σιη λαικη και σιηv επισιημov{κli
φαντασια για περισσ6τερo απ6 dναν αιιινα.
ΣτoUζ επ6μενoUζ μηνεζ, Bρειανo[ επισημoνεζ επιβεβαιωσαν την ιjπαρξη
oργανικdlν μoριων σε εναν πoλj νε6τερo μπεωρη οπ6 τoν Aρη. Aλλd o
ισχUρισμ6ζ για oργανικd μijρια στα oπoλιΘωματα απd τoν Αρη iταν κdτι πoυ
γινdταν δUσκoλdτερα απoδεκa6, ιδιαιτερα 6ταv oι επικριτaζ ισχUρiσιηκαv 6τι
τα oνθρακo6χο σφαιρ(δια ειχαν σχηματισιεi σε θερμoκρoσξ τ6σo υψηλ6ζ
πoο δε συμβιβdζovιαν με ηv ιπαρξη ζωiζ. Παρd τoUτα o sagan καt dλλoι
ειχαν εγκαινιdσει μια νaα επoλ1il καΙ oι περισσ6τερ0ι Αμερικανoι τoυλdχιoτoν
iτov 6ι0ιμ0ι νo αΦλoυΘησoυv. Ε(τε o βρdχoζ απ6 τoν Aρη oπoδειwυdταν
ιjτι φιλoξενoισε ζωi ε(τε dχι, avα πριiγμo liταv β€βαιo: αυτdζ o βρdχoζ εαε
τραβiξει με εντυπωσιακ6 τρ6πo την πρoσoFl εκατoμμUρiων ανΘριιπων σιo
γεγ0ν6ζ 6τι κdπoτε o Aρηζ υηρξε θερμ6τερoζ και υγρ6τερ0ζ, δηλoδη ενα
μaρoζ 6πoU η Φη θα μπoρoι]σε εvδεχoμεvωζ vo εξεiιχθει τo Θaμα ηζ
dπαρhζ ζωηζ σιoν Αρη, aνo Θdμα πρακιικd σε αδρdνεια απd ην επoλ1i των
απ0στ0λι6ν ηking, π1ρε νaα ζωη και φαιν6ταν πρooρισμavo να καταcπεi aνo
απd τα με[Φνα θaματα τoυ 2]ol) αι6νo.'Hδη oπ6 τo ]99l τo διασημικ6
6χημα Ρathfinder εαε πρoσεδαφισιε( σιoν Αρη μoζ( με τo ερευνητικ6 τoυ
6χημα sojourner, κοι τo διαστημικ6 6χημα λrars Global surνeyor εαε κατα-
φΘdσει σιoν Αρη γιo νο χoρτoγρoφησει &oν vao κ6σμo. Aυτεζ oι απoσιoλεζ
απoτελoιjσαν μdνo ηv εμπρoσΘoφUλακη αυτ(ijv πoυ επρdκειτo νo oκoλoυοη'
σoυν, κoυβoλι1ιταζ αυτ6 τo βασαvισιικ6 ερι'τημα πoυ Uπdρχει σιo μυαλ6
των oνΘριiπωη δηλαδt1 τo εριiημo γιo ην Jπαρξη Φηζ.](https://image.slidesharecdn.com/221658682-221126085654-2d271ee7/85/221658682-pdf-25-320.jpg)
![EΙΣΔΓoΓΗ
To ετoζ ]996 Uπiρξε σημεio καμπliζ για dλλα επισιημovικd πεδιo πoυ
σχειΦιταΙ με τη διαμdχη για τηv ιiπαρξη εξωγiινηζ ζωiζ. οσo η σημα-
σiα τoυ μετεωρ[τη απd τoν Αρη απoτελorσε ακdμα αντικε(μεvo συΦτη-
σηζl τo διoσιημικ6 6χημα caΙi]eo €σιελνε στη Γη φΦτογραφ(εζ Uψηλiζ
ανdλυσηζ τηζ EUριrπηζ τoιl οινιγματικoU δoρυφdρoυ τoU Δια, πoυ εδει
λ"vαν μια επιφdνεια η oπoια aμoιαζε με ρογισμaνo πdγo πoυ πιθoνdν επι-
πλaει σε μιo τερdστια Θ6λασσο κot Θα μπoρotiσε εvδεχoμενωζ να περι€χει
ζωi. To 1996 επιβεβαι6Θηκε επ(σηζ μια υπ6θεση που oπoτελodσε aνα oπ6
τα Αγια Δισκoπiiτηρα τηζ αστρoνομιοζ τoυ 2οo, οιU]να: ανακαλ6φθηκε 6χι
μijνo εναζ, αλ-λd oκτι1πλoνητεζ (και εvδεχoμaνωζ δεκα) εκτ6ζ τoυ ηλιακoιj
συσιηματoζ πoυ περιφ6ρ0νταν γιjρω απ6 dστρα 6μ0ια με τoν'Hλιo. λΙo_
λoν6τι δεν ηταν ιjμoιoι με τη aη, oναζωπ{.iρωσαv τη φλ6γα τηζ εξωγηιvηζ
πρoσδoκ(αζ. Γενικd διαπιστωvdτov με αυξαν6μενo ρυΘμ6 6τι η ζωη πdνω
σιη Γη ανΘoιiσε κdτω oπ6 εξαιρετικli ακραiα περιβ6Moι.ια, ιδια(τερα σε
γεωΘερμικaζ πηγεζ με Θερμoκρασ(α ]]0"c, μdσα σε βρdχoυζ, και ορκετd
χιλΙ6μετρα κdτω αΠ6 την επιφ6νειo τηζ [ηζ, πρdγμα πoυ απoιτει ενεργει
oκiζ πηγdζ και μεταβoλισμoιζ τελειωζ ξaνouζ απ6 6σ0υζ γνωρ(Φυμε. Aν η
ζωi μπoρoιJσε νo εrιιβιιijσει σε τ6σo ακρoιεζ συνθηκεζ, αναρωτιdντoν oι
oισιdδoξoι εξωβιoλdγoι, δε θα μπ0ρ06σε νo επιβιιισει σε dλλα πλovητικd
περιβdλλoντα στo εξ6τερ0 Διdσημα; ολα oυτd φαινoντov λoγικΦ ακ6μο
και στoυζ πλdov επiμoνoυζ σκεπιικιστaζ.
'oλo αUτd τα γεγoνdτα απoτελoιjσov μdvo ην πιo πρ6σφατη εκδηλωση
μιαξ διoμdχηζ πoU ξεκιvd πoλλεζ χιλιετiεζ πριν. To δικd μoU ενδιαφ€ρoν για
αUτ€ζ τιζ αvακαλ6ψειζ εγινε dιτoνo, δι6τι η διη μoυ ισιoρικli καταγραφη
τηζ διαμdχηζ τoυ 2οαj αιιilνα για ην ι]πoρξη εξωγηινηζ ζωiζ ειχε δημoσι
εUτει μdνo λ(γoUζ μlivεζ νωρ[τερo. Τo βιβλ(o μoυ Ihe Biologi.al υniverse:
The τwentieth-century Εxtraterrestrial Life Debate and the Limits of Science
αvdφερε πoλ6 λ(γo πρdγμστα για απoλιθωματικη ζωη σιoν Αρη, δι6τι απλd
η πιΘανdητα οUτΙi δεv ειχε oκ6μo παξει €να σημαντικ6 ρdλo σιην oιτιπα
ρdΘεση. λ-4oλoν6τι oι Θdλασσεζ τηζ Eυρι6πηζ ειχαν απασχoλησει σε κdπoιo
βoΘμd τoυξ επισιliμoνεζ και τoν τfπo, η tδεo δεν εtχε πρoσεiκdσει την ευ-
ρεια πρoσoλ1i πoU επιβdΜει Φμερα σηv επισιliμη και θα επιβdΜει σιην
loτoρrα. Eπιπλaoν, oι]τε τo οπoτdλεσμα τηζ διαμdχηζ για την ιrπαρξη πλο-](https://image.slidesharecdn.com/221658682-221126085654-2d271ee7/85/221658682-pdf-26-320.jpg)
![ZoΙJ ΣΕ ΑΛΛoYΣ KoΣMoYΣ
νητικιιv σUστημdτων ηταν τ6σ0 σoφεζ 6σ0 φο(νετoι νo εινoι σημερα. N/ε
την πεπoιθηση 6τι η lσιoρικη πρooτrιικΙi ε(ναι σημαντικΙ1 για ηv καταν6ηση
τηζ σημερινηζ διαμdtrηζ, aχω σε αυτ6 τo aργo περικdψει τμημoτο oπ6 τo
πρoηγo0μενo βtβλio μoυ, πoιr φερει τoν τιτλo τhe BioΙogical Universe, σε
μια πρoσπdθειο νo oπευΘυνθ6 σε aνα ευρdτερo ακρoατliριo. BρΙiκα επισηζ
την ευκαιρ(α να ενσωματιiσω τ(ζ νεεζ ανακαλ6ψειζ στην αφηγηση. Ωζ σi
νoλo, τo βιβλιo Life on other |ηor]ds 6εν πρoσφaρει μ6ν0 μιo πoρouσiαση
ιων ιηιιooδ|ων ιη δ|αμαΧ'l, αiλα ΙΙρooφιριl σoμα ol μlο ιρμηvtιo l1l
σημασ[αζ τoυζ, πρdγμα πoυ, κατd την κρiση μoU, απoτελει μια κoσμoαντι
ληψη σUγκρισιμη με ουτεζ τoU κoπερνικou και τoυ ΔαρβΙνoυ.
Στo μεταξιj, η επιδραση τηζ υπαρξηζ εξωγiινηs ζωηζ σιη λoισ κoUλ
τoυρα, επιδραση η oπoια κυριαρχει ηδη κατd τoν 206 αιdJνα, δε δειλγει
κoνενo σημ6δι μεΙωσηζ. H τοινια lndeρendence DaΙ στην oπoiα η oν'
Θρωπdτητa μdχεται εναι.ιiον των εξο]γηινων εισβoλεων, ητoν, με μεγdλη
διαφoρd, η δημoφιλiστερη ταινιo τoυ 1996, ενljJ η Ιoνια Μen in Black καl
η κ1νηματoγραφικη πρoσoρμoγη τoυ εργoυ τoU sagan corιact ηταν oνd
μεσo σιιζ δημoφιλεσιερεζ ταιν(εζ τoυ ]99l- Η ουτorιoν(α στην Kαλιφdρ
νια 39 ατdμων, τα oπoiα π(στεUαν dτι Θα διακτtν(ζονταv κol Θα μεταφερo'
νταν πdνω oε aνα εξωγηινo σκdφoζ μετd την εμφdνιση τoU κoμητη Hale_
Boρp, την {iνoιξη τoυ ]996, δειλΛ,ει τo τραγικd orΙoτελεσμo μιοζ κoσμoΘεo
λoγιαζ πoυ σιρεβλujΘηκε. Η δημoσιoγραφικη κdλυψη απ6 τa MMΕ τηζ
πρoσεδdφιoηζ τoU Paιhfinder στoν Αρη στιζ 4 louλioυ τoυ 'l997
μπoρει νο
συγκριΘεi με τη δημoσιoγρoφικη κ6λUψη τηζ συγκaντρωσηζ χιλιdδων ατ6
μων σιo P6σγoUελ τoυ N€oυ ιMεξικoι γιο τoν εoρτοσμd τηζ 50ηζ επετεioυ
τηζ UπoτιΘ6μενηζ συντρlβΙiζ ενdζ €ξωγηινoU διαστημdπλoΙou. καt καθι6ζ
πλησιdζαμε στη νaα χιλιετηρiδα, o1 oναφoρaζ για Αντικειμενα Aγvωσιηζ
Tουτ6τηταζ (ιJnidenιified Εlyin9 objects-Uto) dρχισαν νo πληθo(νoυη και
μεγιiλεζ δημοσκoπησειζ απoκdλυrrιαv dτι dλo και περισσiiτερot dvΘρωπoι
πιστειjoυν 6τι τα ι]Fo ειναι διαoτημ6πλoια πoυ τα κυβερνoιjv εξωγηινoι.
Yπdρχει μεγdλη απdστoση aνdμεσο σιa απoλιθιιιμoτo τoυ Αρη κοι σιoυζ
πλονηl, noJ βριo{oν'ο ,εω αno 'o 1λlακo οιjoιημο οφινο, κol o ην πι
Θαν6ητo εξωγηινων εισβoλaων απ6 τηV 6-λλη, αλλd o oναγνωστηζ θα βρει
σε αυτ6 τo βιβλ(o πληρoφoρ(εξ γιo dλη την γκ6μα των θεμdτων πoιr εμ](https://image.slidesharecdn.com/221658682-221126085654-2d271ee7/85/221658682-pdf-27-320.jpg)
![EΙΣAΙοΓΙl
φανιζoνται στη διαμdΧη για την ιjΙΙαρξη εξωγηινηζ ζωiζ, συνυΠoλoγiζo'
νταζ κ(ιι την €ρεUνcι γιo ανακdλUψη νoημoσιjνηξ καθιrζ και τιζ αντιληψειζ
πoU επικροτoιjv για τoυζ εξωγηινoυζ τ6σo στην πραγμoτικ6τητα 6σo και
σια εργo επιστημoνικliζ φαντασ(αζ.
Eιτε απoδdlσουμε 6λ0 αυτ6 τo ενδιαφdρoν ση βοθιd ψUχoλoγικη λαλ'ιd
ρo γιο σUντρoφ1κ6τητα κol ανdlτερη σoφια ειτε dχι, τo θεμo των εξωγηινων
πορoυσιdζει ενδ1αφaρoν 6X1 μdνo διdτι ενo τ6σo μεγdλo μaρoζ τoυ πληθι]_
σμo, ΙΙιστειjει στην 6παρξη εξωγηινων, αλλd και δι6τι θεωρειται σUμβατd
με τιζ δυνατ6τητεζ τηζ σiIρoνηζ επισημηζ η oπo(o πολειjει στα dρια των
δυνoτoτητων τηζ για νo επlλdσει τα πoλλd θεμoτα πoU συνδaovιαι με τo
ερωτημο γto την ιiπαρξη ζωηζ περα απ6 τη Γη. Επιπλaoν, τo θdμα δεν πε
ριoριΦτοι στην επιστημoνικη και σιη λοτκη κoυλτoυρo. :aχωρο οπi5 6σο
μoθoiνouμε για τιζ διdφoρεζ ζωικdζ μoρφdζ πdνω oτη Γη και τη φυσικη δo_
μη τoι] σ6μπαντoζ, του oπo(ou απoτελoιjμε τμliμα, τo ερ6τημα σχετικd με
τη βιoλoγικη μoναδικ6τητd μαζ μaσα σιo σιrμπαν ε(ναι κo(ριo γ1α την dρευ'
να σχετικd με τo πo1oι ε(μαστε και πoιoξ Θα μπoρoιjσε νο ε(νaι o ρ6λoζ μοζ
σιη φJση, ερωτliματα πoU εντ6σσovιαι τdσo σιη φιλoσoφiα και σιη Θρη
σκ€(α ιjσo κoι σιην επιστiμη.'oπωζ εχει δηλdσει κοι o καθηγητliζ τoυ Xdρ
βoρντ Karl cuihke στo βιβλio τoU τhe LaΩ Frontier, τo εριiημo γιo την
ι1παρξη εξωγηινηζ ζωηζ απoτελεi lναν oπd τoUξ σπoυδotdτερoυζ μiΘουζ
τηζ σιiIρoνηζ επoπζ, 6πoU η λεξη μrθoe χρησιμoΠoιεiται με την εUρεiα
εννoια μιαζ συμβoλικηζ παρdδoσηζ που πρoσδιoριΦι τoν τρ6πo με τoν
oπo(o κατανooιjμε τον εοUτ6 μαζ. EπιΠλ€oν, η ιστoρrα τηζ (αναζηησηζ
των εξωγηινων, απoτελει επiσηξ dνα Kλειδι γιo νο κατovoηoouμε τη φ6ση
τηζ επισΦμηξ, ενα Θaμα πoU κυριqρχεi σιην κoυλτoυρα μtιζ. H διαμdχη
Παρaχει μια ασυν{θισιη εl]κoιρ[α να εξετdσoυμε την επιστημoνικη μεθoδo
λoγ(α, τη συλλoγιστικη και την επισιημoνικη συvεργασio 6ταν τo αντικεiμε
νo τηζ μελ€τηξ βρiσκεται στα dρια τηξ επιστημηζ.
Kaτ6 συνaπε(α, αυτd τo εργο, στo πιo βασικ6 επ(πεδo, oπoτελει μια με-
λaτη εν6ζ μ6vιμoυ θaματoζ τoυ δυτικ06 πoλιτισμoι κατd τoν 206 αιιiJνα,
ενdξ Θeμoτoζ πoU α'ιoνακλ6ται στ(ζ dλλεζ πoλιτιστικdζ παραδ6σειζ σε μια
aKιαση πoU χρειdζεται ακ6μο να ερεUνηΘει. Πdρo απ6 αυτd, οπoτελε( την
ισιoρια τηζ μετατ6Πισηζ τηζ ανΘριiπινηζ σκaψηζ oπ6 τo φυσικ6 σ6μπαν](https://image.slidesharecdn.com/221658682-221126085654-2d271ee7/85/221658682-pdf-28-320.jpg)
![ZΩΗ ΣE ΑΛΔoYΣ KoΣMoΥΣ
στo βι0λ0γικ6 σ6μπαν, μια ισιoρiα πoU δεν ε(vαι λιγdτερo σπouδοiο απ6
την κ(νηση oπ6 dvαν κλεισιd κ6σμo πρoζ avα dπειρo σιiμπαν, ηv oπorcι oι
ισιoρικo( lχουv τεκμηριιiσεl επορκd]ζ εδιi κο1 δεκoετiεζ. Απoτελε( κατd συ'
νdπεια, το Θριjλo μιαζ απd τιq κυρι6τερεq κoομoαντιλiψειζ τoU 2ooU oιωνo'
To γεγ0ν6ζ 6τι η πλειoν6τητα τωv ανθριδπων Θεωρεt σημερα 6τι περιβαλ_
λdμαoτε oπd oυρdνιεζ oι,ιdτητεζ με νoημoσιjνη, πoU υπdρχouν ειτε στη Γη
ειτε σιo εξdτερo Διιiσημο, σiγoυρο εκφρ6Gι τo σιjYχρoνo κ6σμ0 dχι λΨ6
τερo απ6 dσo τoν εξEφραζov 01 χoρo( των oψtλων κοι oι λεγειινεζ των
δαιμdνων στo μεσoιωνικ6 κ6σμ0. και η εμμoνη διατηρησηζ αυτι6ν τωV
Uπερφυoικιiv oντoτητων σε μερtκdζ Θρησκε(εζ τoU σiγχρoνoυ κ6σμ0υ oδη
γει κdπoιov να πιστε6ει 6τι/ κατ' oνoλoγ(α, oι εξωγηινoι Θα συνεχiσoυν vα
υπdρχouν σιην ανθριiπινη σUνεrδηση, ακijμα και αν δεν υπciρξει oρισιικη
οπ6δειξη για την παρoUσια τoUξ σιη Γη η στo Διdσιημα.
Αυτoι oι οπo(oι επιθυμoιν να γνωρ(σoυv dλη την ισιoρiα για τη διoμd'
χη πdνω σιo Θiμα τηζ ιrπαρξηζ εξωγηιηζ ζωiζ κατd την περιoδo πριν απ6
τoν 206 qιι6Vα, μπoρoιjν να συμβoυλεUτoιjν (μoζi με τo βιβλιo του cuthke)
τo βιβλ(o μoU Plurality of Worlds: The origins of the ΕχtrateΓrestrial Life De-
bate from Democlitυs to kani (1982) και τo βιβλιo τoυ καθηγητi λ4ichael ].
cloe τhe Εxtrateπestrial Life Debate 1750'1900: τhe ldea of a PΙuΓality of
worΙds fnm Kant to Loνyel/ (]986). και το δio βιβλια αoιrν εκδoΘει απd τιζ
εκδ6σειζ τoU Πανεπισιημioυ τoυ Kaμπριτζ'oσοι επιθUμoιν να εχoUν πλιiρη
τεκμηρ(ωση για oUτην τη συντoμευμdνη ιστoρiο Θo βρoUν πληθoζ υπoση_
μειiiσεων για 6λo σχεδ6ν τα συ,1ρoνα Φτηματα σιo β|βλto τhe BiotogicaΙ
υniverse' Ε6ν ouτΙi η σU!τομεUμενη εκδοση μπoρaσει νo βoηΘησει dvα
πλατιjτερo αναγνωστικ6 κoιv6 να κατανoliσει και Vα εντdξει σε εvo γενικ6_
τερo πλα(σιo εvα oπd τα πιo βoΘιιi ριζωμaνα θεματo τηζ επoχηζ μαζ, τ6τε
Θo dχει επιτελεσει τo σκ0π6 τoU.](https://image.slidesharecdn.com/221658682-221126085654-2d271ee7/85/221658682-pdf-29-320.jpg)
![Γιο nζρlood.ιρr( oνoφoρΓ. σι oλo σχιδoι ιο Πιo nρ6oφoτα Γνoν6.o
Ι ου'η1 lη5 αφηγηoη1, θo μloρouoo.Ι νo ouμβoι,λιι]ιι|ιζ ιo βlβΛlο /he
ΒiologicaΙ υniνer|e (Kiμτ1ριτζ κoι Naα Ydρκη, ]996). To βιβλιo πoU κρατd-
τε σια χaρια σαζ απoτελεi συvι6μευση εκεινoυ του βιβλιoυ και aχει
εμπλoυτtστε( με νεεζ πληρoφoριεζ.
Aνdμεσα στα γενικ6 εργo υπdρχει μιo σειρ6 βιβλιων πoU,Χει πορoυ
σιdσε1 τη γνιιση κιiΘε γεvιdζ με μoρφη εγχε1ριδ(ων. nρ6τo απ6 αUτd ηταV
τo βιβλ(o τoιr sir Harold spencer Jones Life on other wolds (Νω Υ6ρκη,
l94o), τo oπo(o oκoλoυθηθηκε απ6 τo βιβλio των l. s. shkloνskii και carl
sagan lntelligent Life in rhe Uriyerse (Σαν Φρανσ(σκo, 1966) κοι τo βιβλ(o
τωv Donald Goldsmith και Τobias oνγen τhe Search for Life in the υniverse
(Maνλo Παρκ, ]980' 2η εκδooη, 1992). Σημαντικd κειμενα πoυ αναφdρo
νται κUριωζ σιην εμφdνιση τηζ ζωηζ και σιη ζωη σιoν Αρη aχouν ανατυ-
πωΘει σιo βιβλιo των Eli€ shneour και Eric A. oιtiesen [ΧtrateΓre|tΓial Life:
An Anthology and Βiblioglaρhy (oυdσιγκτoι ]966) κα( oι πoλιi oρΧικdζ
εργoσiεζ αUτοιj πoU οργdτερα ηινε γνωστ6 ωξ η
-Eρευνo
για Εξωγηινη
Noημoσινη (5ΕΤι) ανατUπι0Θηκαν στo βιβλιo τoυ Α. c. νV. cameron /nteΙ
stellar cammυnicatian (Νm Y6ρκη, ]963)- Ανοτυπωμaνα dρθρα πoU καλιi
τπoυν 6λα αUτd τα Θεμoτo στη δεκαετιo τoU 19/0 βρiσκo!ται στo βιβλio
τoU Donald coldsmith τhe Qυest far Extraterrestrial Life: A Βook of Read
in9J (lν4tλ Bdλεi; Kαλιφ6ρνια, 1980).
Eπειδi δεv Uπdρχει κoνaνα (ημερoλi5γιo' πoU νο καλrπτει την εUρειo
περιoχη των μελετιlν για τηv ιjπαρξη εξωγηινηζ ζωηζ, η μεγαλJτερη μoνα
δικη συγκ,ντρωση τηζ φιλoλoγιαζ θα βρεΘε( στα πρoκτικd σUνεδρ(ων πoυ
κaτaγρdφoνται στoν Πiνακα 7.4- To βιβλιo Α qΙbΙiograρhy on the search
for εtraterrestΓiaΙ /ntelrgence (ΔημoσiεUση αναφoρdζ ]ο2] τηζ NΑSΑ,
Mdρτιoζ ]978) των Eugene Malloνe, lν1ary λ,4. connors, Robeft L. Forιγard
και Zbiqnieιν Paprotny, με την κoτηγoριoπoηση των εκδ6σειJν τoυ, δει](https://image.slidesharecdn.com/221658682-221126085654-2d271ee7/85/221658682-pdf-31-320.jpg)
![tηΙΛtΙMtΝΑ EΡΙΑ AΠo 1.Ιl BΙBΛΙorPΑΦΙΛ
χνει τo βoθμ6 διασπoρdζ τηζ Uπ6λoιπηζ λoγoτελ"r'iαξ oνdμεσα σε εναν τε'
ρdστιo oριΘμd λαικιi)v και τεχνικ6ν περιoδικ6ν και εφημερiδων.
H τριλoγια τωv εκδ6σεων τoU ΠανεπισημιoU τoυ ftμπριτζ πdνω στo
Θaμο τηζ ιστoρiαζ τηζ διαμdχηζ dρχισε με τo βιβλio τoU steven l. Dick,
PluraΙity af the Wold;: τhe origins of the Ε'traterrestriaΙ Life Debate from
Democritυs to,(anr (1982), σUνεχιστηκε με τo βιβλio τoU λ,4ichael cΙoνe
τhe Εxtraterrestrial Life Debate, 1750'Ι9a0: τhe tdea of a PΙuraΙity of
|Λ/oΙlds fron Κant to LoweΙl (1986) και τελεiωσε με τo ριβλ(o τoυ steven
Dick τhe BiologΙcat υniverse: τhe τwentieth'Century Εxtrateπe triaΙ Life
Debate and the Limits of Science (]996). To βιβλιo τoυ Karl cuthke Γbe
Last Frontier: Ιnaging other Worlds from the coρernican RevοΙution to
lνιodem Science ricfun (lΘ6κη, Naα Y6ρκη, ]99ο) απoτελει επισηζ μιo
σπoUδαια συμβoλη σιην ιστoριο τηζ διαμιiχη' ιδιoιτερα οπd τη λoγoτε
χνtκη ιiπoψη τoU Θdματoζ. Eπισηζ πoλi χρησιμη εινοl η δημoφ1ληζ dκθεση
τoυ διοκεκριμεvoυ συvι(iκιη τηζ εφημερiδαζ Nery York τimes Νallel s'
sulliνan με τιτλo We are not AΙone (Νtα ΥoρKη, 1964.2η Eκδoση, ]993).
ολεζ αυτas oι πηγaζ aχouν πoλUdριθμεζ πoραπoμπdζ.
o τρ6π0ζ πoυ κοτoληξομε στη σιγχρoνη θει1ρηση τoU σ,μπαντoζ το
σκηvlκιi στα oπoια εξελiσσεται η ιστoρια μοζ/ περιγρdφoνται κατd χρoνo
λoγικη σεlρd στo βιβλ(o τoU Robert smjth Τhe Εxρanding υnΙνerse: AstΓo
nomy's Great Debate,1900_31 (Kεμπριτζ ]982) κaι στo βιβλιo των Richard
B€renzden, RichaΓd Hart και Daniel Seeley Man Dicovers the Galaxies
(Ν:α Y6ρ,η, 1916). Δημoφιλaστερεζ μελετεζ ειναι τoυ c. Α. Vvhiιney Ihe
Discovery of our GaΙaxy (NEo Y6ρκη, 19l]) και τoU Τimothy ferΓis rhe ned
ιlmit (Νεo γ6ρκη, ] 977. αvoθεωρη μaνη dκδoση, Naα Y6ρκη, ]983).
H ιστoρια τηζ ασιρovoμioζ τoυ ηλιακoιJ σUστηματoζ, η oπoιο λειτoυρ_
γε( ωζ φ6ντ0 σιo κεφdλαιo 2, περιγριiφεται στo εργo τoU Rοnald Doel
Solar SyΩen AstΓonomy in AmerΙca: communitΙes, Patranage' and lnter
dbciplinary Research, ]92o ]960 (Kεμπριτζ ]995), oλλd και στo aργo τoυ |.
N. τatareνvitz sρZae τechnology and Ptaneta ry ,4jtr.orom), (lrπλoιμιγκιoν,
]99ο). Στo βιβλio τoυ h/illiam sh€ehan Planets and Perceptian: τeΙescopic
wevr's and lnterpretationη ]609 ]9o9 (τdκσoν, ]988), εξετdζoνται γενικd
πρoβλημoτo πoυ σχετΦνται με την παραηρηση πλαvητιiν. H δloμdχη](https://image.slidesharecdn.com/221658682-221126085654-2d271ee7/85/221658682-pdf-32-320.jpg)
![ZoΙ] ΣΕ ΑΛΛoYΣ KoΣMoΥΣ
γιo τιζ διωρUγεζ τoυ Αρη κoλι]πτεται dρtσια σιo βιβλιo τoυ William G.
Hoyt Lowell and Mars (τdκσoν, 1976), σιo δεκατo κεφdλoιo τoυ aργoυ τoυ
καΘηγηni κρdoυ τhe Εxtraterrestrial Life Debatq και σε dνα πληΘoζ περισ_
odιερo .ξειδικιυμενων με,ειωv πoυ παραιιΘινlo| στlζ πρoηγoυμενεζ με.
λaτεζ. Περισσ6τερα για τoν Lowel] κoι τo αστερoσl(oπειo τoυ Θα γΙνoUν
γνωσιd oτην υπ6 {κδoση βιoγραφ(α τoυ ιowell την oπo(α aχει γρdψει o
Daνid strauss.
τo βιβλιo τoυ Αντωvιdδη ιa ρ/anire Mars (Παpiση ]9]ο) απoτελει τo
απoκoμJφωμα των μελετιiν πoυ βασΦντoι σιην oτπιΚ1 πoραηρηση τoυ
Αρη. τo βιβλ(o τoυ οerard de vauζouleu6 Phy|ics ol the PΙanet Mals: An
tntrodυctjon to Areophysjcs (^0ν6ινc, ]954) κατεχει oνdλoγη Θεση στιζ
παροδoσιακ{ζ ασιρoφυσικaζ μελaτεζ τoυ Αρη με αυΦ πoι.l κατΦυν τo
aργo τoυ Αντωνιdδη τoυ 1930 και τo €ργo τoυ Flammarion La Planιte Mars
et ses conditions d' habitabilite (Γβρισ, ]892, 1901) σην παρdδoση τηζ
oΙπιηζ παρατliρηηζ. Kol τo δυo aργo oυτd εξετdζoυν 6λεζ τιζ σχετικaζ
παραηρliσειζ πoU ηταν δtoΘεσιμεζ μεχρt τη στιγμη ηξ δημoσ(ευσηζ.
τo βιβλιo των Edvνard c. E7ell κoι Linda Neuman Ezell on Mafi: Explo'
ration of the Red PΙanet, 1958'1978 (oυdσιγrιoη 1984) απoτελει την επι-
σημη εξστdρηη τηξ απoστoλiζ viking' Στo βιβλιo τo Utoρia and Βack:
The search for Life in the soΙar Sy'tem (Naα Yιiρκη, ]986) τoU Νorman
Horoν,r'itz πoρατ[θεται η dπoψη εvdζ απ6 τoι,ζ βασικoιζ ερευvητεζ των
βιoλoγικων πειραμdτων. Στo iργo των Barry Ε. Diglego.io, cilbert V. ιevin
και Patricia Αnn slraal Mars: τhe Liνing Planet (λ4περκλει, κολιφdρvιο,
1997) παρoτ(Θεται μια oντΘετη dπoψη ενdζ dλλoυ βασικo( ερεUνητη' τo
dρΘρo των carl sagan και P. Fox (τhe canals of Mars: Αn Αssessment after
λrariner 9Σ τo oπoΙo δημoσιε6τηκε σιo τ1εP|o6κ6 lcafus, 25(1975)' 602'
612 απoτελει τηv τελευτα[α λiξη Uπ6 τo φωζ τηζ συ1ρoνηξ aρεUναζ. H
τελευτα(α 6ρευνα για τον Αρη περιγρdφεται με πoλλaζ λετrιoμ€ρειεζ σιo
βιβλ(o των H. H. κieffer και ιiλ-λωη Mars (Tιiκooν, Αριζ6ν.ι 1992), και με
περισσdτερo εκλαικευμivo τρ6π0 στo 6ργ0 τoU νilliam sheehan r,ηe
Pιanet Μa6: A Ηistory of obseΝation and Discoνery σιiκσoη Aριζ6να,
1996). Στo βιβλio τoυ Donald coldsmiιh τhe Hunt for Life on Mar' (Νtσ
γdρκη, 199i) {oλιrπτετσι τo Θaμo τηζ διαμdχηζ για τα μικρoαπoλιΘιiματα](https://image.slidesharecdn.com/221658682-221126085654-2d271ee7/85/221658682-pdf-33-320.jpg)
![EΠ]ΛtΙMENΑ tΙΙΑ Απo TΗ B1BΛΙoιΡAΦΙΛ
και ιiλλεζ εvδεξειζ ζωηζ πdvω στo μετεωριτη ΑLH 84001 πoU ηρΘε απd τov
Αρη.
Για την ιστoριo των Θεωριιiν σχετικd με τη δημιoυργiα τoυ ηλιακoi συ-
σιΙiμοτoζ, δεiτε τo βιβλ(o τoU stephen c. Brush A HΙ|tory of Λ'4odem
Planetary Physics (Κεμτριτζ 1996) και τo βιβλιo τoU stanley L. ]aki, P/rneιJ
and PΙanetarians: A History of τheories of the origin of Ptanetaιy Systems
(Εδιμβoιργo, 1978). Για τιζ ανακoλdψειζ πλανητ{rν πoU βρiσκoντqι aξω
oπd τo ηλιακ6 μoζ σιjστημα κoι oι oΙΙo(εζ dρχισαν τo 1995, δε(τε τo βιβλιo
των Dennis L. N4ammana και Donald W. λ4ccarihy τoU νεdτερou oιrer
sυns, other Woids? (Ν(α Y6ρκη, ]995), τo βlβλio τoυ Donald coJdsmiιh
Wollds Unnumbered: τhe search for ΕXttasoΙaΓ Planets (Σoσoλ(τo, Kαλι
φdρνια, ]99l) και τo βιβλio τoυ κen crοsνvell PΙanet Qυest: the Εpic Disco
very of AΙien soΙar sy'tems (Naα Y6ρκη, 1997). Tα σχdδια τηζ ΝΑ5Α περι-
γρdφoντοι σιo A Road Maρ for the ΕΧploration of Νeighboring Planetary
lJΔte,",J (fχΝPr, εκδdσειζ c. Α. Beichman (oυdσιγκτoη l996).
'oσoν αφoρd σιην επισιημovικη φαντασια, θεωριi dτι τo βιβλiο των
Iohn ciute και Petel Nicholls τhe Εncycloρedia of Science Fiction (Νεα
Y6ρκη, ]993) ε(ναι απoλιjτωζ οπαρα(τητo.-ενο ιiλλo βιβλio πoU εΧω χρησι
μoπoιησει επανειλημμενωζ ειναι αυτ6 τoν εκδ6σεων Βaπon, Αnatomy of
wonder: A Clitical Guide to kience Fiction (Ndα Ydρκη, 198/), τo oπoto
απoτελει aναv πλΙiρη oδηγ6 για τηv επισιημoνικli φαντoσιo και τιζ ιστoρι
κaζ κoι κριτικdζ μελaτεζ τηζ. Αλλεζ χρησιμεζ πηγaζ για την ιστoρiα τηζ επι
στημovικliζ φαντασιoζ οπoτελoιJν τα παρακdτω εργα: τo εργo τoυ Brian
ll ' Aldis Billion year
-'ρree (Νaα γ6ρκη, ]9/3) και η αναθειδρηση τoU oπd
τoUζ Brian νv. Αldis και David γingmve ΤriΙΙion Year sρree: τhe History of
Science Fiction (Νεo Υ6ρκη, 1986Ι τo aργo .4/ιer,'] ate Worlds: τhe tΙΙustra'
ted History of
'cience
Γictlon (Ndα γdρκη, ]9/5) τoυ lames Ε. cunn.τaλoζ
τo εργo Ire World of
'cience
Fiction: Τhe History of a subculture (Νeα
Ydρκη, ]979) τoυ Lester dei Rey. Σημοντικη πηγη οπoτελε( επioηζ τo εργo
των εκδ6σεων Brian Αsh Ibe visuaΙ ΕncycΙoρe.]ia of Science Fiction (Νtα
Ydρκη, 1977).
oι βιβλιoγραφ(εζ για τη λoγoτε}γ(α σχετικd με τo UΓo περιλoμβdνoυν
τo εργo ηζ Lynn caloe υFos and Related subiects: An Annotated Biblio'](https://image.slidesharecdn.com/221658682-221126085654-2d271ee7/85/221658682-pdf-34-320.jpg)
![ZΙ)tl Σt ΔΛroΥΣ KoΣMoγΣ
graphy (o!6σlΥκ10ν, ]969), πoU συvιdχθηκε oπd τη BιβλιoΘiκη τoυ Ko
γκρaσoυ για την Αερoπoρια τωv HΠA με σκoπd να βoηΘησει σιη μελaτη
condon, και τo aργo του Richard Ν4ichael Rasmussen τhe υFo Literatυre: A
Comprehensiνe Annotated ζjbliography of works in εngΙish (ΙζCφερσoν,
N.K., και Λoνδινo, 1985). lστoρiεζ για ηv α,ιιπαρdΘεση για το Uto/ που
περιoριζoνται κυριωζ στιζ Hνωμaν€ζ Πoλιτειεζ, βρ[σκoνται σιo εργα τoυ
David N4. ]acobs the υfo Controνer'y l, lmerlca (ι,lπλoιjμιγκτoν, lνδ.,
'1975) και curtis Pee6le5 watch the Skies! Chrcnjcle of the Flying saυcel
M)4, (oudσιγrιον και Λoνδινo, 1994). oι ερεUνεζ τηζ Αερoπορ(αζ των
HnΑ για τo συμβ6V στo P6σγoυελ ε(ναι oι Ιre RosweΙl Reρort: Fact νs'
Fiction in the Νew Mexico DeJelt (oυdσιγκτoη 1995) κol ω τhe Ro'well
Reρoπ: case closed (Γραφειo Eκδ6σεων τηζ κι]βaρVησηζ τωv HΠλ oudoι
γrιον, 1997). τo συνaδριo σιo λ,4]Τ με Θεμo τιζ απαγωγdζ απd εξωγηινoUζ
τεκμηριιiνεται στo βιβλιo τoυ c.D.B. Bryan CΙase Εncoυnters of the Foulth
Κind: AΙien Abdυction, υΓos and the Conference at M-I.I (Νεα γ6ρκη,
]995). o oναγνιiJστηζ μπoρει vο σUνεχiσει vo παρακoλouΘει και τιζ διo
πλευρaζ τηζ διoμ6χηζ για τα UFo με τo τhe Skeptical lnqujrer, Ιo Jaurnal
of
'cientific
ΕχρΙoration κα Ιo journal of UΓo stυdies'
oι δdo κoρυφα[εζ ισιoρικεζ μελdτεζ για τo θdμα τηζ εμφdvισηζ τηζ ζω
ηζ εινoι τo lργo τoυ ]ohn ta ey τhe Spontaneou| Generatjon ContΓoversy
from Descartes to opain (8αλτιμ6ρη κοι Λoνδιvo, 19l/) κoι τo διδακτoρι
κ6 τoυ Harmk€ KaΓnminga στo Παvεπισημιo τoυ
^ovδiνou
με τιτλo
.studies in the History of ldea5 on the origin of ιife from ]860" (Noaμ'
βριoζ ]98ο). To βιβλio τoU Robert sapiro orΙgins: A skeρtic's cυide to the
creation of Life on Earth (Toρ6ντ0 κoι Nεo Ydρκη, ]987) απoτελει aναν πο
λυ εUανdγvωστo 0δηγ6 για τιξ σημερινaζ θεωριεζ σχετικd με την εμφdνιση
τηζ ζωηζ- Σι'γ1ρoνo θEματα μπoρειτε να παρακoλoυθησετε σε πoλλd πρo_
κτικd συνεδριων και στo περι0δικ6 oriqins of the Life and Εvolution of the
Βjosphere''Ενo επισηζ ευανdγνωσιo βιβλιo πoυ πρoκολει προβληματισμd
ε(ναι τo βιβλιo τoU Noμπελ[οτα christian de Dυνe νita] Dust: Life as a
cosmic lmρeratiνe (Νεα Yιjρκη, ]995). Πα τα τελευτα(α νaα πdνω σιηv
ouτοoργdνωση στo πλαiσιo τηζ εμφdνισηζ τηζ ζωηζ, δειτε τo βιβλιo τoU
Stuart Kauffman ,4t Home jn the υniνerse: τhe search for the Laws οf ScΙΙ-](https://image.slidesharecdn.com/221658682-221126085654-2d271ee7/85/221658682-pdf-35-320.jpg)
![υΠΙΔEι]ι'ΙENΑ ιΡΙΑ rΠo TH BΙΙ]Λ]oΙlΑΦ]Α
organization and Comρeχity (Νεα Y6ρκη και oξφ6ρδη, 1995). tMερικdζ
απ6 τιζ πρωτoπoριoκdζ εργoσ(εζ γιo την εμφdνιση ηζ ζωηζ εχoυν aνοτυ
πωΘει στo βιβλro των Daνid ιv. Deamer και caj] R. Fleischaker orlolrJ of
Life: τhe CentΓal Conceρts (Boστ6vη, ]994).
H ερευνο sEτl oπoτελει oκ6μα μια αρκετd vεαρη επιστliμη, με απ0τ6λε-
σμα η ιστoριo τηζ να μην aχει γραφτει ακijμα. ΠηγΙ1 πληροφοριιJv απoτε
λει τo βιβλιo τoυ David Vv. sνvift JεΙl Ploneers: Scientis3 τalk about τheiΓ
Search for ΕxtftteπestriaΙ ΙnteΙ]igence (τ6Κσ0ν, 1990), 49-53' H ιστoρια τηζ
εμπλoκηζ τηζ ΝΑsΑ oναπτυσσεται με λεΙπoμaρειεζ στo 6ρΘρ0 τoυ steνen
Dick.Τhe s€arch for EχtΙaterresιΙial lntelligence and the ΝAsΑ High
Resolution λ/icroΙvave survey (HRMs)i Historical Perspective5,, τo oπoιo
δημoσιειiτηKε στo περι0δ1κ6 sρace Science Reviews,64 (1993), 93'139'Σε
αυτd βασ(ζεται εν μiρει τo Kεφdλοιo 7 ουτoι τoυ βιβλιoU. λ,1ια γoητευτικη
αφηγηση, απ6 τo εσωτερικ6 τηζ Sετl, εν6ξ απ6 τoυζ πρωτoπ6ρouζ αυτηζ
τηζ aρευναξ περ1aχεται στo βιβλιo των F. Drak€ και D. Sobel ls Anyone
out Τhere? Τhe s.ientific search for Εxtraterrestriat tntettigence (ΝtαΥ6ρ
Kη' 1992). o c. seth shostak δινει στo βιβλ(o τoυ sharΙng the ΙJniverse
(Ν.4περκλεi; Kαλιφdρνιq, 1998) μ1α πνευματιοδη κoι καΘαρη περιγραφη τηζ
ερεUναζ SΕτl. 'Eνο σημαντικd παρdδειγμα γιo τoν τρ6πo με τoν oπo(o δια
δ6θηκε τo εvδιαφaρoν για τηv ερευνα sΕΙ] σιoν Uπ6λoιπo κ6σμ0 οπoτελει
τo εργo τoU Gui]lermo Α. ιemarchand, εt Llamado de tas Εstre]]as: 1us'
qυeda de ]nteligencia ΕχtrateΓrestre (τa Κ6λεσμα των Aστρων: H 'Ερευνa
για Εξωγηινη Νoημoσιjνη) (λ,Iπoυdvoζ Αιρεζ, 1992). Στo βιβλ(ο τoυ ,]e
ΙnneΓ Linits of outer sρace (ΑVdβερo κοι Λoνδrνο, ]987) o lohn c. Baird
ασκε( ψUχoλoγικη κριτ{κΙi στιζ υπoΘaσειζ τηζ aρευναζ sEΤ] και απoτελει μια
ασUνηθισιη συμβoλi, δι6τι o σUγγρoφaαζ εiναι κoινωνικdζ επισι,1μoνoζ-
Ειδlκd ωζ πρoζ τo θεμα τηζ μελiτηζ τωv επιΙrι6σεων τηζ ανοκιiλυψηζ
εξωγiινηζ voημoσJνηζ Uπdρχει ληη σUστημοτικη φιλoλoγ(o. Eξαιρεσειξ
απoτελoιjν τo εργo τoU A,beΓt A. ι1aΙison After Contact: Τhe Human Res
ρonse to ΕxtrateπenriaΙ ΙnteΙligence (Νtα Y6ρκη, ]997) κoι τo aρYo τoU
Paul Davies ,4re we Αlone? PhiΙosoρhicaΙ mρticatians of the Dbcovery of
ΕxtΙaterrestrial Life (ΝεoΥ6ρκη, ]995). EκλαικεUμενεζ μελaτεζ απ0τελ06ν τo
εργo τoυ ]ames christian Ε'traterrestriλl lnteltiqence: τhe First Εncoυnter
469](https://image.slidesharecdn.com/221658682-221126085654-2d271ee7/85/221658682-pdf-36-320.jpg)
![ZοrΙ ΣE ΑΛΛoΥΣ (oΣMoYΣ
(lMπdφαλo, Ν€α Υ6ρΚη' 1976) και τo εργo των B. Bova κοι Byron PΙeiss
First Contact: τhe search for Εxtrateffestrial lntelligence (Νtα Υ6ρΚη,
]99ο). Περισσ6τερ0 σoβoρεξ μελ€τεζ πoυ κατ(ιπιdνoνταl με τo Θdμα βρι
σκoντοι σιo Eργo τoU Edryard Regis τoU νε6τερoυ Εxtraterrestrials: scjence
and Alien lntelligence (KEμπριτζ ]985) Kαι στη μελaτη των ]ohn Biling'
ham, Rogel Heyns, David λ,4ilne και dλλων, πoU πσρηγγειλε η ΝΑsλ.'ocial
lmplΙcatΙons of DetectΙng an ΕxtraterΙestriaΙ CiviΙization: A Report of the
|ryo*shoρ on the cυΙtυraΙ Asρects of SΕΤι (A,loΙιτlωση απ6 τoν oργoνισμ6
sEτl, Ν4doυντεν Bιoυ, Kαλιφdρvια, ]994), η oπo(o εγινε κατ6πιν παρο}γε
λ(oζ τηζ ΝΑ5A. τo βιβλ(o τoU ]ames R' LeνιiS τhe Gods Have Landed: Νew
Religions from other 'νorlds (Αλμπονι, Nεo Y6ρκη, ]995) oπoτελει μια συλ-
λoγη dρΘρων πoυ ασχoλε(ται κUρ(ωζ με τιζ Θρησκευτικεζ διοστdσειζ τoυ
φοινoμενoυ των ιJto.
Τo ερ6τημo των oρΙων τηζ επισιημηζ πρoσεγγGτoι απ6 διoφoρετικdζ
κατεUΘdνσειζ σια €ργα rhe Limits of Science (oξφdρδη, ]984) τoυ Peter
Μedaal, τhe Limits of Scie,rce (N4περκλε], κολιφ6ρνια, 1984) τoυ Nicholas
Rescher, Γhe Limits of scientific Reasoning (Mινεdπoλη, ]984) τoυ David
Faust, Limit' of
'cientific
lnquiry (Νio Υ6ρκη, ]9/9) των ceraΙd Holton (αι
RobeΓt s. λ,lorison κα στa τhe Εdges of Science: Crossing the Βoundary
fram Phy'ics to Μetaρhyslcs (Νda γdρκη, ]990) τoU Richard λ,4orris'
H χρησιμ6τητα τωv 1στoρικU]ν αναλdγων κoι η oξ(o πoυ εχει η μελiτη
τηζ απoδoχηζ των επιστημoνικ6ν κoσμoαντιλiψεων εξετdζovται στo dρ-
θρo τoυ l. Α]mar (The conseqUences of Discoνery: Different scenarios, κoι
σ(o dρΘρo τoυ steven Dick "consequences
of success in sEΙl: Lessons
from the Hisιory of science). Kοι τα δοo περιdχoνται στo βιβλ(o τoυ c.
seιh shosιak Progrcss in the search for Εχtraterrestrial Lfe (Σαν Φρoνσι
σκo, ]995), 499 5ο5, 52] 532.](https://image.slidesharecdn.com/221658682-221126085654-2d271ee7/85/221658682-pdf-37-320.jpg)
![EYPETHPΙo
^ερΦoqlισ
HΓlA' υro, 2!9'242, 246 267, 2ι5,
Ακoδημ(α Eπιστημιnν, εrΣΔ, ]69
Αriνεζ_γ, ]4ξ ]47, ]43, ]5o
Αμερ(ανιn1 Ααpoνoμιnl Eταιριo, ra8
ΑμεproνtΦ'Ενωη για την πρ6oδ0
ηζ πιαtjμηζ, ]ο0.262
Αμερ(αν(6ζ oργανισμ69 ΑερoναUιnlζ
ΑαρoναUτικiζ και Uto, 272
Αμινοξao, 296 293, 30], 3ο6_]03, ]]2_]]8,
329.!32,453
Ανθρωπlni Αρr1, 4]]-440. κoι Koπερνkια
oπiληψη, 4]4. κoι sεΙ], 45o
Αvθρωπoκeτρισμ6ζ 55, 57, ]4/, 434 4]6,
Αroρnιη, μετεΦρftζ απd oυτη, δ, r2r r23
Αrωνιdδηζ, ε' λ4'.6a 63, 7ο, 30 8η 452, 466
Aρη9, 24 2a, 42, 54' 57, 61-127 , 13o, 139'
142, 151, 191, 196, 199 203,207,
2οa'219, 227,235,244, 24a, 251, 2t4,
2a3,2a7' 295, 29a, 299, ω2'105,313,
3]4, 3]3, ]2l, ]25, ]]ο, ]]]l ]34, 335,
336, 345, 146, 4q, t5a, !94, 395, 404,
10s, 445,447, 452, 454 456, 164, 466, 467
Αριστoτεληζ, πiση Yια ενα μοναδι16
Aαaρζ νετρονiων, dεζ πoλ6μενo( αΦaρζ
Αoτεροσrοπε(o Αllegheny, ]6], ]76
Ααεpoσκoπειo Αρεσ(μπo, ]95
Aαερoσκoπειo Γιερκζ, 3], 32, 33
Ααερoσκoπειo Mccormiζk, ] 45, ],1Z
Ααερoσκoπε(o MoUντ6ι 32
Ααεροσκοπε(o Πoρκζ, 395
Ααερoo(oπε(o nρiναoη 32, 33
Ααερoσrcπε(o ορoυζ Γoυnσoη 32, 3ξ 9q
Aαρoμoλaiα, 125' 117 δεζ επιηζ
βιoαστρoνομιο, εξωβιoλoγ(α
ΑστρoΘεoλoγiα, δε' κοι θεoλoγ(α
Αστρoφ!σικΙ1, κoι εξωγiινοι, 52, 5r, 6l
ΑΦρoφUσ(6 Αηερoσκoπειο ΣμιΘσdνοη
Ααρoνoμ(dζ ΔoρUφ6ρo9 γπερυθρoυ
(MS), 166, 163
Ααρo τoυ Bπnard, πιθανoiπλoνiΕζ γrρω
ωυ' 146, 163-165' 177, 261
Ατμ6oφ0ιρo, πρωτoγεν|iζ γη, 296, ]]o, 33ο,
'31'
445ι 452' δεζ m|σηζAρη9
Aτoμlni Θεωρια. 34 ]6, 42, 43, 1]5, ]94, ]22
Aφρoδiτη, 54, 64, 66, 35-37, 92' 142, 213,
216, 2t7, 214, 274, 304, 404, 455
Botιηρlσ, 25, 12!, 20!, 296,1o7' 32o, l21'
θααλlκd Ααερoσκoπειo ικρινoυιτ9 79
Bερν, ιorlλιοζ, l90j94, 2l3](https://image.slidesharecdn.com/221658682-221126085654-2d271ee7/85/221658682-pdf-38-320.jpg)
![ZoΗ ΣE AΛΛoΥΣ KoΣMoΥΣ
Bιoαrρoνoμ(o, ]97, 457' δεζ επrdη'
dωβloλoγια. Zω1, εξωγηινoζ
Bιoλoγiα, 294,295, 293, 299, 3o2, ]ο5, ]ο6,
B(oλογlκd drμπoν, ]o, ]2. ]3,42, 5], 6l,
402, 4!2, 436, 442 444, 44a, 149, 4s5,
Bιoφυσιni κoσμολoγ(ιι δεζ (oσμoλoγiα
BoUδισμ6q, ml εξωγiινoι, a2l
Γαl'lΙ'oιoζ: Dia|agυes on lhe τwa chief
ιvold j)/Jteπ (r614, ar, Σελ|iνη 6μoια
με τη Γη,40 4], 5,de.2s ,Un.Us 06]ο),
Δελφ(νιο και voημoσιlvη, 16l
ΔημdKριτoζ, ]l, ]2, ]4, r22
Διαζ, παρouσιo oργoνικΦν μoρ(ων, 3]/
ΔιαστημιΦ ιατP(η, ]ο3, lο6
Δι0στημ16 κεrρo τζ6νσoν, δεζ εΘνΦ
γτηPεσ(α Aερoναυιn1ζ (αι
Διαστliματοζ (ΝΑsA)
Διαστημικ6 τηλεσ(6πlo Hlbble, 60, ]67,
171,175,132
Διοσημ6πλoιo Γαλλαιοζ, και Ευριiπη, lΔ
Διoσημ6πλoιo Viking, 24, ]]0, l l2, l l7, l l3
Δεθψjζ Α(αδημια ΑερoναΦrη9, ar7
Δεθνηζ ΑστρoνομΦ 'ινωση, 1rr, r/r, 176,
Δtrθνζ ΣUμβoaλo Eπισtημovrdν Eνιισεων,
Διπυo BoΘaol Διoαiμoτoζ.333, 39], ]94
Διoiκηση EΘνιniξ ΑερoναUικ{ζ κoι
Διoαliμοτoζ (ΝA5Α),2a
EΘνωl Α(oδημio ιπσημι1η HΠA, ]04, ]03,
1 11, 113, 131, 134, 266, 271, 276, 295,
299, 303, 330, 354, 396, 405
ΕΘν(d Ααεροo(οπειo Poδιoαrρovoμiα(
{ΝRΑo),229, r5r, ]5]
EΘνικ6 Eπtστημoν(6 'lδρυμα, 230, ]5]
Eνδοαστρ(d μ6ριΦ δ.' μjPιo, oργαν1(.ζ
ΕνδοodτρtΦ επrcινων(α, ,εa stτ
ινδoαΦPικ6ζ επoικισμι'ζ, ]76, ]77
ινδoοΦρικιi ταξ(δι, 264, ]74_]76, ]37, ]9/
ιξaλξη: βιoλoγκ1, rr, 205, rο6, rο3,
327-329, 312, 421, 444 44A
Εξωβιολoγιιι lο5, lο6, 1ο3, r27,2]3,295,
]ω, ]ο]_]06, ]ο9, ]22, ]]], 335, ]]6,
15a, 162, !6a, 4A5, 447, 451 455, 4s7,
εξωγiινη ζωi,27 ]ο, ]], ]4,45,47,43,5],
57,6],65,36,37, ]00, ]ο4_l09, ]]], ]]9,
]2ο, l30, l33_l9ο, l9], l94, ]99,2]7,
227, 229, 240-242, 290, 29 1, 29 4,
297-3a6,3ο9 311,322 324, 32a 310' 112'
334, 336, 341, 342, 144, 345, 351, 3s2,
353 !60, 372, 346, 395, 196, 442, 4A3,
405, 404, 411, 417, 1419, 420, 424, 429,
41, 412, 414, 4',16, 417 442,449 452,
454ι 456' 47' 49,461,464
ιξωγηινoι, 2&]0, 50, ]33 ]95,2ο2 24l,
144 251, 255, 257, 261, 275, 274, 2a0,
141, 245 291, 3J2, 314, 140, 144,
37! 377, 404, 404, 414,419, 424, 425,
427, 434, 431, 434, 437, 459 461,46a
Lτικalιωνισ, 196, 197 , zο5, 214' 226 22a, 255,
29ο' 3ο9' 337' 340' 342 343' 352' 355'
153 3/9, 135 137, 391, 193, 197, 199, 401,
406, 407, 410, 411, 415, 417, 422, 427, 446
Eπιαημονικη φοWoσio, 26' 29, ]25, ]33-l9l,
194' 197ι 199,2a6 211' 215ι 21a'21a'
246' 253' 277' 32aι 169ι 399ι 4ο9' 421'
ι2!' 459' 46a, 467
Eπrρoπj Επιστliμηζ Δ1oστηματoζ, rο3, ]r3,
]96, 404, 4ο5, 4οq
Eργoστηριο Αερonροιijθησηq, r06, ]69, 23ο,
EUρΦτη, κoι ζΦη, 27, ]25 ]26
zωη, εμφ0νιoη, !33, !37
'
312' 344' 149, 353'
59, !61, t71, 432, 134, 419, 4s2, 45!,
455,464, 464, 469](https://image.slidesharecdn.com/221658682-221126085654-2d271ee7/85/221658682-pdf-39-320.jpg)
![EYPΙ,-l.ΙlPΙο
Hλoκ6 σιjrη μο, δεζ πλoνητ(ιi συπη μoτα 127, 29a, 3oa, :.n9, 111, 116 321, 125,
Hλιoκ6 α]στημo, ζωη oε quτd,64,65' ror, 32g' *aι 445,453ι 455
112' 111' 125, 126, 13a,24a'352'379, MoPμ6vo1, 5l
444 Mπoξ σφαιρiδιο, ]52
Mπρornνγ(ζ ναιτo!τo, ao]
oεoλoγ(c, αστροθ εoλ oγ ια, 4 ] 9, 4]ο. δε,
επΦ(Xριtloνισμ6q
Θεωρiα πoνσπερμ(αζ, δε' ζωιi, πρoaευση
oρηo(ειo, και εξωγt1ινoι, δε' βoυδισμδi
Xρισιαν1σμιjζ, κoμφoU(α{σμδ'
ινδουισμιiζ. σλdμ, ιoυδoiσμδ9,
σιντoiσμdζ, ταolbμjζ
lνδoυισμιjζ, κοl εξωγιiινοι 427
lοUδαiσμ6ζ, (oι εξωγηινoι, 126, 423
σλdμ, (oι εξωγiινοι, ar3
(αρτaσιoζ, ρ.νζ και rP6βlλoι, ar
κεντραη Yπηρεσ(o nληρoφoριι6η δεζcΑ
κawρo ερευνιJν Ames, ]ο7, ]ο], ]3], ]9o,
Kεντρo tρευν{iν Λdγκλει l12
Ka)ξσo t6ν ΗΓ,A,16,261 263, 269' 273,
275, 179, 3a5, 3q4, 46A
Koμiτηξ, δεζ μ6ρια, oργανικd
κoμφoυeαqσμ6q κoι εξωγηινoι' a23
KοπερνιKoυ ΘεωP(α, 4ο-44, 5ο, 64, 413
fuσμιq εξaλιξη, 55, 4-43_443, 457, 459
Kοσμoλoγιo, rr 3ξ 42,4r,6], ]42, l54, ]s5,
ι02' 411' 4]!, 4!6, 43a 44a, 449-45!, 46|
ΛoιlΘηρoζ, Mοριινo' 4]3
^ουκPητlaζ,
De re.υm natura' 35
ΜalζεP, 154' 164
Μεtεωρiτεζ, 25 227 , 64, 11.)' 12a 124' 127
'
2a2' 24a' 26ο, 269, 27 4, 29a' ω6 315'
319ι 33a,35aι 445ι 451ι 451' 467
M6λυνση,.δεζ πλoνητιiν μdλυνση
l'Δ6ρια, aρανικ6,25' 26,65,9a, νa, 122,
Νdνoι πλqviac δεζ μoυρol ν6ν0l. φαιοι ldνoι
Nεφελlκη UπdΘεση, 56,72,7], r]2, ]33, r4o,
Νεtdνao και ιiλλo ηλιoιi συαliμoτα, a3
Nεjτων loαdκ κl d.λiα ηλιoκ(i σoΦμoΦ, a5-a7
Νoημo6a9η, 29, κ, 47, 50' 65, 67, 75, 7s,
107, 1a5' 221-226, 229, 23ο, 23a, 24o,
242,244' 246' 252,255' 261,267ι 2711
233' 291' 102' 3a7, 1a9, 1ο, 332' 334,
337, 142,34, 352, 157, 1s9 363, 167,
37ο, ''7s' !76, 399, 401, 4o4, 4a5,
447,449, 412 416, 419, 42A, 424, 425,
423-430' 43ι 416' 437,441ι 442,446'45ο
oπoδoιτoυ swedenborg, 5l
oργανικη σινΘεση, πειρdματο, ]ο4 ]ro, ]]]
oργαν(6 μ6ριo, δεζ μ6ριo, oργoνΦ
'oριo tη9 ξπαiμηζ, 0εζ επιστΙlμη, 6ρια
nαπoγldνvηζ, Mιxιiληζ, ]75
ΠoριjΘUρo μl(ρo(υμdτων, δεζ 5Εrl
Περlααμrοι δiσκoι, ]66_17], ]3]
Πλoνητζ,27,23, 32, 35, ]3 43,46,50,54,
55, 64, 7a, 94, 10!,10a, 1 10-136, 139,
112-144, 14a 1as, 2A2, 294, 31O, 316,
366' 371, 4ο4, 42a, 434, 451' 455,4s3
Πλoνητlκd συστημoτo, 23, ]3, a5, 56, 5η
1ο1, 130'144' 1 4a 1 59, 1 62, 164' 166,
170, 172, 175 1a5, 21 7, 225, 226, 291,
. 344, t1,36A, !65, !66,372,391, 403,
421,445,447 449, 451, 452, 4s4, 456
ΠληΘo9 κ6σμων, 36_]3,47, ]90
ΠoλUκυκλ(oι αρωμoιKo( UδρoγονdνΘραGζ
(naEr, r22, Ι6
nρoiλευση τηζ ζωiζ, ]ο6, l2o, 2]5, 294 306,
1211323' 447
'
44a' 4s6
nρωτoεπιΦμη,457, 453
ΠρωτoπλoνητικoΙ δiσκοι, ]3], ]63, r7], ]7a](https://image.slidesharecdn.com/221658682-221126085654-2d271ee7/85/221658682-pdf-40-320.jpg)
![ZoΗ ΣE ΔΛΛoYΣ KoΣMoΥΣ
P6ηουει Νaο MεξKd.24], 236 28l γδρoΘερμ(εζ πηγξ, r2r
Σε-liνη, ]5,4ο-aa 57,64, ]o4. ]25, ]26, ]]1, γπ6Θεση πλαητoειδιnν, l]4, ]Φ, ]56
173,1a1' 189' 192' 19','' 213,223,235ι
261,!a1,4o9'ι2a Φoι6qldνoζ]67,]/]]/5,1/3,130,]3],134
Σlνιοiσμdζ, και εξωγiΝoι, 423 ΦUση ΘεoλoγΙo, και dMoι Φσμoι, 46, 48,
Σπειρoaδi νεφελιιματα, ωξ πλονηι(d 413' 419
σUΦμoτo, ]]Ι1]5
Στρατ6ζ Hnη ]46 Χoνδριτζ, ανoρα(odχol, δε, μπεωρiτεζ
Συμβ0τ6τητσ, δε'εξaλιξη, πρodλευη Xρ1oτιoνισμdζ, 36, 43_5], 2l5, 230.4]3 424.
427,424
ταιν(o, με εξωγη(νοUζ 23. ]33,l89,2]2,229,
213,2!9 459 Ωρ(ωι πρΦτοπλανηικd σUστημoτα
τooiσμ6ζ Kαι εξωγηlνo1, a23 σε oυτ6ν, 167 , 173, 174
τηλε6ραoη, εξωγiινoι σε αUτη, 2r2 J] τoυ Πiγoσoυ, l/6, ]79
Tιτ{jν, Φ1oργανικιi μdPιq,64, l27, ]]] /ο του oφιot]χoυ, πλανητ(οiσυνoδo( τoυ,
ττoU ταl]ρου dαρο,229 147' 159' 167,173
Αbbott' charles c., 36, 3/ Beta Picιoris, ]63, ]69, ]3]
Abeson. Ph]]ρ H., ]ο9, ]]] Bethe, Ηan5, ]47
Αdamski,6eorge,256,257,237 Biemann,K|a!s,r13,l]7
Αdaml, ινaιtel5.. 33, 9l, 9], 94. ]39 B]]lngham, lohn, ]3], 394, ]93, 4]6
Αitken, R. c., Πλανητικd σUαηματo, 14l BL5h, Jamel,2]ο
ΑLH s4oοr, 6ε'Αρηζ, μετεωρ(τεζ 0π6 ElUm, HaloId F., 323, ]16
τov Αρη Bondi, ιleΙman, 4]'1
ΑlvaΙez, LUis. 255, ]36 Blacewell, Ronald, }60, 364, 365, ]72, ]75,
Αmbarιumian, V, Α., ]69 ]73
ΑndeΔ, Edward. 3]] BradbUry, Ray και εξdγηlνoι.206, 20l, 2]],
Αrnold, κenneth και Ufo, 245,246, 276 21a,219,221' 227' 2''3
Arhenιul, sνante,36,296,297, ]]ο, }]9, 32o B.in, Daνid,22],2]q 2]l
Αsimoι lsaaζ 21],232 BΙown, Harrιon, ]65, 229
BΙoν|^, Hafud,26,264
Ball, Robert 5., nρεσβ., 56, ]99 Bluno. Ciordanο, ]9, 4ο, ]94
Barcw,l, Dr 416-440 Bryan, C. D. 8.,233
Beck, Lew]s νν., 4o9 Bryan, Richald, ]94
Beckwith, steven, ]3] BUhι, Daνid, ]]6
Behky, τ., 99 Euroιghl, ιdgaΙ, Rice, 2ο6_2ο3, 2]9,2]].
Benιle, Richard, 45, -46 2'5 237
Berenzden, RichaΙd,4ο6,4ο7 But]er, Paul, 176, ]73
EeΙkner, Lloyd, 255, ]52, ]58
Bσnal' l' D., @ι μπεωρiτεζ, ]rΘl] caινin, Melvin,299_]12, ]2], ]53, ]6]
BΦzeLius, J.l., rrl cameron, Α. C. !ν., ]63, ]7],4]0,464
Be$el, tliedrich, ιν]he m, ]]Ι, ]6] campbell, BrU.e,167,17o,171](https://image.slidesharecdn.com/221658682-221126085654-2d271ee7/85/221658682-pdf-41-320.jpg)
![Canpbell, lahn, 203, 211, 212, 2!3,237,23s
camPbell, 1rν. !γ', 73_30, 34 39, 93
car, Β' ]', 436
cart€l, Brandon, 4]3 434 4]7,,14o, 44l
chambedin_Moul1on Θεωριo, ]]] 335, ]5ο
chambellin, τ. c., ]]], r52. ]56
chyba, christopheι, ]]6
crA (κεντβni Yπηρεσ(α ΠληρoφoριΦν). 255
claΙke, ArΙhιr Κ'' 19a,2o7, 215, 22a 226,
229'231
'
231, 215, 237 , 42ο, 43o
claUs, GeoΙ9q ]l3, 3]4
clemence, cera]d ι/.. 27]
Clement, l1al, 22a, 225, 226, 230
CIinton, Bill, 2-4
cocζoni. ciUsepPe, ]4], ]47 ]52, ]54, ]56,
354,161, t63 367,1a3, !97, 410
coοdon, Ldwaι1 o', 243, 26'''272, 275,
279,231,2aa
click, trancι και η πoνσπερμio, ]2ο, ]2]
crowe, Micha€l, 16, ]o, 43, 63, ,165
cυ.tι, H. D., ]Ζo
Daniken, εri.h, 236
DarrΔc6, H' B', ]l, 252
Delano, κenneth, 425, 426, 43o
De Valcoυleu6, ceΙard,33, ]oo 466
Di.ke, Robeι, 4]2-4]a, a33
Draιe ιξioωη, ]63 375, ]9s,446,449.45]
Drale, FΙank, 229, 271' !51 367, 172' !76,
379,131 3a3,395, !97,196, 410, 112,
Dobzhan5ky, τheodosiUl, ]]6
Du Νοιy, ιnζomtq ]2] 32Z, ]42
Dyson, FreeraΛ, 165, 366,
'69, '75,
397
ΕYPETΗPΙo
Εddin9tοn, ΑrthUrs., ]4ο, l57,42]. a]2,41,t
Ellι, G. R,, 44o
[ermi παpdδoξo, ]7], ]/5, 176, ]95
Flammalion, camiΙle.5s,56. /3.74, s], s7,
19a 19Δ' 199, 2ο5, 211, 466
tontenelle, Bernald le 8oνier de, 43, 44, .459
Catewood, Ceorge, 16l.lz6, tzl
Cindiil, L ι4', ]67
clennan, T' κeith, rο6, 3ο2
coldin, Daniel, r8l
coudsmiι samυelA', 255
coυld, stephen Ja, 3]3, ]]9,4]4
llaldane, I. B. 5,, 212, 2ts 217, 2s6, 297, 310
Hale, οeoqe Elery, (oι δι.iρυγζ τoU Aρη. sr
l1D 114762, 167, 171, 17a, 1aO
ι]einlich Εichho.n, X6ιvριχ. l6]
Ηendeaoη, Lawr€n.e J., 4]7, 44s, 45ο](https://image.slidesharecdn.com/221658682-221126085654-2d271ee7/85/221658682-pdf-42-320.jpg)
![7olj ΣF ΑΛΛοYΣ κοΣM()ΥΣ
HesbυΙqh, τheodore, 4]]
ι]ill, Belιy κoι Ba.iey,267
HoeΙner, sebanan, ]6ο, r75
Hοlmbe19, Εrik, ]Φ, r6l
Hοpkins, Bυd, 237, 233
Horowiξ Νοman H.,6], ]]ο, ]]5 ]]9, ]ο3,
Hoyle, rΙe.ι, 159, 221' 226, 229, 101 , 11,
313,320, 326, 419
Huang, sU shυ, r5.1, ]56, 1'3, 36]
HUbbe, Εdwin P., r]9, l32
ΗUggins, 5]r νγilliam, 5]
llυΧley, τhomas, ]93, ]99,205, ]2]
!1ynek' ]' A len, 236, 249' 2sΙJ,251' 256' 259'
26A 264, 266, 269, 274, 275, 274'246,249
Ιacabs, Daν|.ι, 242, 249, 237
leans, ]ames, ]34 ]45, ]43. ]5ο, r52, l56,
]ean5lefΙreyl υf,6Θεση, ]]6, ]40, ]4]
loies, Elk Kαι FeΙm] παρliδoξο, 3/5
lung, carl, (αι Ufo.253,269
]Gnt, lmmanuel, ]2,47,6], ]9ο, ]96
Karda5heν, Νicolai, ]66, ]67, ]69, 3/3, 330,
κeρ eΙ, Johanne5, Φ_a2,16l,l39, ]99,23],4]3
κeyhοe, D., 250_252, 25l
Klein, Harod P., ]]3, ]]/ ]]9, ]ο3,1]9
KUb .ζ stanley,233,2]5
κUiper, ceraΙd P', 9]. 96 93, l0], ]ο], ll7,
1s1,156, 159, 266, 269, 271, 239
Lalande 2]]35, ]4η ]6ο, ]6], ]67, l77_]3ο
ιamΦ, Νorman, 4ο], 426. 427
Lampland, c.o., 68, 9ο_94
Langmun, rin9, 249
Laρlace,5imon de,47,56, ]]6, ]37
La$wlιz, κUΙd, ]90, 19] ]93,205,203,22],
Latham, David, 161 r7l, 173
Ledelbe19, l05hua, rο4-l06, 299, ]ο2, ]53
Lem,5ιanιlaη 5olar6 (r96r), 22l
Leνin, c beΙt, ]]Ι]]9
Lewis, c' S', 206, 215'217 , Δa, 2!7, 264, 421'
423,424,431
L y, lohn c., κoι Ικριν Mnoν( συνdντηση,
153, l6l
Lildsay' Daνid' A νoyage to Al.tυlυs (192ο)'
LiPpin.otι samh, ]60, ]6], ]67, ]7/
Lοlenzen' co.al και Lenie, 257
Lοwelι, Pelciνal,5η 6] 91 l02, lο], 1ο5,lο9,
112, 1 17, 120, 126, 1A3, 1q0, 19 !, 194,
196, 199, 241, 203, 247, 243, 213, 244,
24s, 751, 294, 445, 451, 452, 456, 466
ιow, Robeζ 267, 263
Manιelι, τhοma5,246
Malcοni, 6Uglielmo, ]45
Mar]Der, διooτημ6πλoιo. 36. ]]], ]]5
Mascall, t. 1., 42r, 423
Mathew. νγ. D., ]2], ]24, ]]3_]]5
Malnder, Ε. ιν', 79, 32, 33
Mayor, Mi.hel, l/6 r/3
Mayl, EΙnsι ]23,33l, ]39
McDonald, lames, και UFo, 266, 263, 269.
Mc(ay, Davud,29, l2l
McMullin, εΙnan, a29
McSWeen, Ηarry' r2]
Meinsche]m, νvaren, ]r2
Meynelle, Αli.e, 4οl, 426
Μeπe|' oo|dld H.' 239,253 261,264' 269'
27 4, 275, 252, 245, 291, 345.](https://image.slidesharecdn.com/221658682-221126085654-2d271ee7/85/221658682-pdf-43-320.jpg)
![EΥ!ETΙΙPΙo
Milleι sιanley, ]ο4 Raib]e, caniel c., 424
Millel, !γ]]]]am Αll€n, 5r, 5] Rea, D' ο., 99
Milne, εdward Α', 4οl, 42] 423,42s Rees, Marιin, 4]6
Mοnod, hcqus, chr,ζe ard Ν€.erΦ Regis, Εdward,lr., ala
(1971),325 Reuyl, Dnι ]4s
Mιinch, c., l1o, l]] Roa.h, trankin,267
Mullel, l]. J., ]]5 Robertian, Η' P',255' 256,26z 267
lMuray, Bruce, 23ο, ]33 RoddenbeΙry, cene, 2]4
Montagu, Αshley, 4ο6, 4]7 Ro5n, ]. H. (o πρεσβστερoζ), ]9o, ]9], 2o5,
MoΙa, Peter, ]29 211
Morilon, Phiiiρ, 27], 274, ].{/' 349, ]63, Rolsh, ]. εdwad, 269
336, ]33, ]93..4ο7, 4l] 4]3,,t45 RLpPelL Εdward, ]r',252,257,259
Moι ιo., t' R., ]]1_1]5, 14o, ]5ο, ]52, ]56 RU$el, Henry Νori55, /9, ss, 94, 95, ]39l.{ο,
141,117,149,251
Νa9, Bartholomew, ]]2 Ry]e, sι Marιin, ]7], ]72, 4l]
Νewcomb, simon,56, 32
Nicholson, seth B., Θερμoκρoσ(o τοU Aρη, Sagan, carl,26,2a' a6,2o7,231,21:.,261,
Φ' 94 265,267,269,273,274,275,1o2,31a,
316, t17, 323, 341, 35a, 361, 362,
o'Brien, BΙian,26] 367"169, !g1' !9a' 4o6'4as' 412ι 414' 46,
oliver, Bemard M., ia, ]/ο, ]72, ]85,4]],45o 466
o'Νeill, Gelard K., ]/5 sapiΦ, Robeζ καιπρoaλεUση τηζ ζωiζ,
oρaτil, A' ]',296,299,305'310, 445 os,326, !27
oρpenheimer, Robeζ 347 sargenι Arneila, ]s1
orelme, Νikole, ]7 saLΛdeτs, oaνid, R', 267 , 26s, 272
orgel, LesΙie, 12ο, ]2l schaefler. Robe( 2s2,2s]
o16,luan, ]09, ]lo,3]5
'chiapardΙ
'
cioνanni,69-73,76,77, s2s4'
ozma, δ.ζ D.ake FEnk a7, B3,194
5chopf, !νilliam, 25
Pageh, Heinz, 439 schwaΙtz, R' Ν., ]6.4
Page, τhornιon L., ]]4 116, ]5], 25s, 27],274 Seiν, tle.ιeick, 271
Paine, τhomas,43,49,4]9 sΕτl, 16, 17, 22q, Δa, 291, l32, Βa !99
'
Pa meη ηaΙ 246 410'416,422,423' 431, 437, 446, 447,
Pearman, J. P. τ., r59, ]63 449, 45o, 45!, 455'460
Peπotiη, Henri,6/ shap]ey, Hadow, 3], s8, r29, ]54 ]55, ]o],
Pettiι Εdιon, 9ο, 94 16a' 449
Pickering, E. c', ]]2 sheΙle, Mary, ]9ο
Plckel]hg,w'H',7a,7!,74,76,37,92 shkloνskii,l. s.,26l,12], ]66_]69 3/2, ]76,
Pοnnamρeruma, cyril, ]o], ]ο5, 1ο6, 3ο9 !73,379,464
PΙοζtor, Ri.hald Α', 5] 5ξ 7a, r]4, ]4o, ]9o, sholomitskii, Evgen, ]sο
199' 105 simμon, George caylord Γκεtλoρν! ]oo,
Puccetti, Roland, 423-4lt 115, 136, 333,4s4
Pιr.ell, ιdwald, ]74 si.ton, !ν]]]iam M.,9s ]oo, ]o7, 1o9, ]]]
sliphel, Ε. c., 33, 39, 92
Queloz, Didieη ]76 ]73 sliphe., V. M., so, 99
Quintanialla, Heζtor, νεaτερο' 263 sysh, ν. l., ]6/](https://image.slidesharecdn.com/221658682-221126085654-2d271ee7/85/221658682-pdf-44-320.jpg)
![ZοΙJ ΣE AΛΛoYΣ (oΣMoΥΣ
smith, Bradfold, ]63 νan de Kamp, Peιer, και πλανητικd
snow, c. P., 456, 457 oυσιημoτα, ]44_145, ]49, ]53, 162, 164,
soffen, Cera d Α., 1r2 170
sρenceΙ Jones, sir Harold, ]30, ]57, ]22 νa.denburg, Hort s., 243
sρinld, H.. και Uδρατμoiτoυ Αρη. rrr VieW n9, Daνd, ]4], ]/] 3/7
spitzeη Lyman, ]40 ν]shniac, νvolf' ]03
stapledοn, olaι ]9], 206, 2]2_222, 225, 229, ν]vian, νveαon. και ι]Fo, 263
stendahl, cri5ter, 406, 4o7 νalker, cordon κοιΑndrew, ]7]
st. Jοhn, cha.les Ε',93 ]νald' Ceoqe' 297' 102' 121' 4a6' 4a7,413'
sι6nd, κaj, (αι 6] τoυ κ(κνoυ, ]47, ]59 414
stΙieber, !ιhitley, 237 νγallace, Αltred R!$el, 5ξ 59, ]]2_r]4, ]36,
strughοld, Hubertls, rο] ]]3
struνe, otto, ]53 ]56, ]59, ]7ο, ]/], ]5], ιveIIel, ouon, και"νval of the νγold',
352,156 363, 366,372, 449 197, 245
sturocζ Pet€l,23],232,239 !νell5, c. P., ]]4
sυlliνan, ννaιtel, 363 wells,11. C', a2' 1a7, 190, 194, 197'205, 20a,
sulliνan, ιη/oodfuffτ. ll,173 213' 217 219, 236 2!s, 24o' 334, 41a, 459
ννe]nbaum, stanLey C.,.Α Martan
τarteΙ, Jil], r3a ]3], ]95, ]93 odysey, (]934).203
τeril, Richard, 163 ννelnberg, steven,442
τesla. N]kola, ]45 !νe Δackel, crlFriedΙich, και νεφελΦ
τiayeη coldon,273 υπ6Θεση, l49r5l
τio]on, Loυι, 6Z γhee]el, John, 4r5
τjl ιch, PaιI, 42] !νhewell, νvilliam, 49, 5ο, 52, 53
Ιkhoν. G. Α., 96 !ιhipple, Fred L., 235
τpl€l, Franζ 3/6,436 Λ/icιramas]n9he, chandΙa, ]]6,3]3 32],
τodd, Daνid, o., ]45, ]46 ]26,142
τownes, c. H., ]64 wilk1ns,1o6ο' Discoνery οf a Wolld i' ιhe
τroitskii, V. s', ]69 lιoone (1633)' a2
τrumpIeΙ, RobeΙt J., ]], ]39, ]94 ribon, Paιrick, 44ο
νvinkleι κenneth, 4]3
υFo, 2a,233,234' 236,239'291' 371, 439, νvl]ghξ νν. H.,47,39
Urey, Ha.od, ]53 χennes, Do0gas, ]]2
Vallee, Jaζques t., και Uto, 259, 260 Young, Richard s., ]ο]](https://image.slidesharecdn.com/221658682-221126085654-2d271ee7/85/221658682-pdf-45-320.jpg)
![τo clBΛlo τoY srryεΝ J. Dlcκ
zΙltt Σ A^,1οYΣ κoΙMoYΣ
πolxεloΘEτnΘΗκ & Σt^lΔoΠo,HθΗκε
πlΣ εlκAτΑΣιΑΣEΣ mN EκΔoΣtΩΝ
t κειpoε
τγΠoΘHlG ΣE ].50ο ΑλΙnπΠΑ
ΣΙo εrtoΣf^Σlo lPAo]XΩΝ τ Ν0Ν
stanPRτΙγIo
xloY ] 3, ΑΣπPonγPloξ τnλ 2] c55'34']4]-2
ro MΑ'Ιo τoγ 2οr0
nΑ
^otAPlΑΣMo
1ΙΣ tκΔoΙκHΣ εrλPnΣ rκε.ΔPoΣ'
l. ltΝΝMιoY ], ΑΘΗNA 106 73
2]0 ]3.09./]2 εΑ* 210.]3.02'655](https://image.slidesharecdn.com/221658682-221126085654-2d271ee7/85/221658682-pdf-46-320.jpg)
![Δ
πo τoν αρχαio ελληvικo κ6σμ0 τoυ Δημ6κριτoυ μqρι τoν ευρωπαiκ6 κ6-
l Ιoμo τoυ lmmanυel κant τoυ 18oυ αιιirνα, η κooμoλoγικη αvιaηψη εζησε
μια επαvdoιαoη πoυ μετdλλαξε €vα vεκρ6 oυρdνιo κ6σμo oε dvα ζωvιαν6
σιjμπαη μια μεταλλαξη dxι λιγ6τερo oυγκλovιαιικt] απ6 ην παoiγvωαιη εξ6-
λιξη απ6 Evαν κλειαι6 γεωκειτρικ6 κ6σμo Πρoζ Evα ιiπειρo oιjμπαv. Αυτ6q oι
διjo επανααιdoειg απ6 τoν πεπεραoμdνo κ6oμo σto dπειρo oιiμπαν και
απ6 τov πεπερασμενo φυoικ6 κ6σμo σιo βιoλoγικd o6μπαν - δεv ε(vαι αoιjν-
δειεg. H κατciρρευoη τηζ πεπoiθησηζ ιoυ αρxα[oυ κιioμoυ ιioov αφoρd σtιζ
oυρdνιεζ σφα(ρεζ, πoυ {ταv (φωλlασμ€νεζ>
η μια μ€oα oηv dMη, κατιiρ-
ρευση πoυ {ταν απoτ6λεoμα τηg απoμdκρυvηq τηq Γηq απ6 την κεvτρικr]
Θ6oη τηg αιo ηλιακ6 oιjαιημα, 61ι μ6νo ιiνoιξε τo δρ6μo για 6vα εξαιρετικd
διευρυμivo και με εσωτερικ€ζ διαoυνδ€οειq κdoμo, αλλd πρoκdλεoε και τo
εριilτημα τηq oμoγaνειαζ τoυ φυσικoιj ν6μoυ. Kαι η (δια λoγικη πoU συvηγo-
ρo0σε υπ€ρ τηζ oμoγεvειαs τoυ φυoικoι1 ν6μoυ oε 6λη ην €rιαoη τoυ oιj-
μπαvιoζ θα μπoρo6οε vα εφαρμoαιε( και υπfρ τηg oμoγ€vεlαq τoυ βιoλoγι
κ06 vdμoυ δημιoυργιilvιαq 6xι μ6vo πλανr]τεg, dαιρα και ααιρικd oυoι]μα-
τα, αλλd και φυτιi, ζωα και vol]μovα ζωι]. Ενιil 6μω9 τo πριilτo μπoρoιioε vα
απoδειμε[ με επiκληoη τηq θεωρ[αg και ηq παραπ]ρηοηq, τo δειiτερo παρα-
μ€νει αναπ6δειπo μ€xρι ol]μερα. 'Eτoι τo βιoλoγικ6 oι1μπαν απoτελεi ακ6μα
μια ττνευματικη επαvdαιαoη, μια υπdρβαoη που επιζητd επιβεβα(ωoη αιoν
πραγματικ6 κ6oμo, μια απoαιoλt] πoυ o 206ζ αι6vαζ πηρε σtα σoβαρd.
Mε πoιoν τρ6πo λoιπ6ν πραγματoπoι{θηκε αυτι] η υπ6ρβαoη απ6 τo
φυoικ6 κ6oμo στo βιoλ0γικ6 o6μπαv και πιilg αυτ{ η σημαντικη αντaηφη
μιαq παγκ6oμιαg ζωt]q π€ραoε οτη oιiγxρoνη συνε(δηση; Σε αυτ6 τo κεφd-
λαιo αναδεικνιjεται η επιxειρηματoλoγ(α υπEρ τηζ dπoψηg 6τι αυπ] η εξEλι
ξη oυνdβη oε τρ(α oτdδια oτη διdρκεια των δυ6μιoι τελευτα(ων xιλιετιιirv. H
ιδ€α ιlπαρξηq ζωl]g €ξω απ6 τη Γη ξεκινησε αρxικd απd εvα πληΘoq κoσμo-
λoγικιilv αντιλι]ιpεων και διατηρ{Θηκε oε 6λη τη διdρκεια τoυ 170υ αιιilνα.](https://image.slidesharecdn.com/221658682-221126085654-2d271ee7/85/221658682-pdf-48-320.jpg)
![ΑΠo To ΦYΣΙKo KoΣMo ΣTo BΙoΛoΓΙKo ΣYMΠΑN
Στo πλαioιo των κοoμoλoγικιbv θεωριιiv πoυ επιβ(ωσαν, η διαμdχη αUτη
βελτιιiθηκε oτη oυv6xεια και dφτασε μ€xρι τα μ6oα τoU 19oU αιι0vα με τη
μoρφη τ6σo θρηoκευτικιilv 6οo και κooμικιilv φιλoσοφιωv. Τελικιi, oτo δει1-
τερo μιo6 τoυ 19oυ αιdiνα η διαμdχη αυπ] π6τυxε την επιoτημovικr] τηg θε-
μελiωoη πdvω σε διjo αναπ6φευκτεq εξελ(ξειq _ τη θεωρια τηg βιoλoγικιlg
εξ€λιξηq και τηv dνoδo τηg αoτρoφυoικr]q. Tαυτ6xρoνα €γιvε, με αυξαν6με-
vo ρυθμ6, ευdλωτη στην επιoτημoνικt] μ€θoδo, και δημιoυρψ]θηκε μια κα-
τdαιαoη πoυ oδηγεi κατευθε(αν oτην αvτlΠαρdθεση τoυ 2ooι1 αιιlvα.
Στην πρooπdθεια να χαρακτηρισoυμε μια τ6oo ευρεiα περ(oδo, πρ€πει
να ε(μαoτε πρoσεκτικo( ιioιε να μη xαριiξoυμε με αυοτηρ6τητα τα 6ρια
αvdμεoα oτην επιoτι]μη και oτη φιλooοφ(α. Για πoλλoιiq αιιirvεq η επιoτι]-
μη και η φιλoooφ(α Uπηρξαv αξεχ6ρισrα oυvδεδεμ€vεq. Στην πραγματικo-
τητα, αυτ6 πoυ ol]μερα αΠoκαλo6με επιστημη τΙρotΚυψε απ6 τη φυoικlj
φιλoooφ(α. 'oταv ιoxυριζ6μαoτε 6τι η διαμdχη μετατoπ(oτηκε απ6 τιq
oπoυδα[εg γεvικε6oειq τηg φυoικ{g κooμoλoγ(αq oτη διερει1νηoη των φιλo-
ooφικιilv oυvεπειιilν και σε περισσ6τερo εμπειρικ€g διερευv{oειq, πρ€πει
πdντoτε να €xoυμε oτo voυ μαg 6τι oι φιλoooφικ€q oυv€πειεq δεν μπoρoιiv
πoτ€ vα εξooτρακιστo6v τελε(ωζ και 6τι oι κooμoλoγικ€q διαπιoτιioειg βρ(_
oκovται πdντoτε παρoιiοεg oτo παραoκt]vιo. Αυτ69 o ιoxυρroμ6ζ ε(ναι ισo_
διiναμoq με τo vα διατυπιitooυμε αυτ6 πoυ γ[vεται ευρ6τερα αΠ0δεκτ6:6τι
τo θaμα τηζ ιiπαρξηg εξωμ]ινηξ ζωηξ €χει γ(νει περισσ6τερo επιδεκιικ6
στιζ μεθ6δoUζ τηg oιjγxρovηq επιoτr]μηg _ παρατηρηoη, θεωρ(α, πειραμα-
τιoμ6 _ ενιit ταυτ6γρovα παραμ€vει αιxμdλωτo φιλoσoφικωv υπoθεσεων
απ6 τιg oπolεq φαινεται 6τι ολ6κληρη η επιoι]μη αδυvατεi να ξεφι1γει.
Στηv πραγματικ6τητα, αυι] η (δια
η διαμdxη για τηv ιiπαρξη εξωYηιvηξ
ζω{q μπoρε( vα Θεωρηθε( ωζ η μdχη για τηv επικρdτηση μιαq κoομoαντ[-
ληψηζ, με 6λα τα πρoβλι]ματα πoυ oυvεπdγεται αυτ6. Αυτη η κατdσταση
εξηγει Πoλιj καλd τη oυναιoθηματικη φυση τηζ διαμdχηζ, δι6τι διακυβειjo-
νται πoλλιi περιoo6τερα απ6 μια διαφoρετικη επιστημovικη θεωρiα. Mε
δεδομ€vεg τιq επιoτημoνικ69 oυvιoτιioεg τηq, η ιδ€α εν69 oσμπαvτoq γεμd-
τoU ζωη απoτελε( αιηv πραγματικ6τητα, απ6 μ6νη τηq μια κooμoλoγικ{
θεωρ(α πoυ ενoωματι.0vει τη φυοικι] και βιολoγικl] dΠoψη και την oπo(α,
κατd συv€πεια, μπoρo6με vα ovoμdooυμε βιoφυoικιi κooμoλoγfu'](https://image.slidesharecdn.com/221658682-221126085654-2d271ee7/85/221658682-pdf-49-320.jpg)
![ZοΗ ΣE ΑΛΛoYΣ KoΣMoYΣ
1.1 Η KoΣMoΛoΓlKΗ ΣxEΣH
H αντιπαρdθεoη για τηv ιjπαρξη εξωγηινηζ ζω{g ξεκ(νηoε ωq μ€ρog τωv
κoσμoλoγικιiv απ6ψεωv, και αν θεωρησoUμε 6τι o 6ρoζ κooμoλoγικ69 iyει'
ευριiτερη 6vνoια, μπoρoυμε να εντdξoυμε oε αυτ6ν και τιq μυθικ€g κooμo-
λoγ[εg. Η ιδ€α 6τι Θα μπoρorjoε να υπιiρxει ζωη και Περαv Ιηζ Γηξ αναμ-
φ(βoλα εμφαvιστηκε αιην ανθριilπιvη oυνε[δηοη πoλιi πριν εμφανιoτε( με
αναγνωρiσιμη μoρφη στηv ελληνικ{ κooμoλoγ(α τoυ 5oυ αιιliνα π.X.'lαωg
vα εμφαv(oτηκε oε υπoτυπιiδη μoρφη σε σχ€ση με τoυζ θεoιiq και τιq θε€g
πoυ κατoικoιjoαν στoυξ oυραvo6ζ τηξ αρχαιαξ μυΘoλoγ(αg. H παραδoxη
τηq ιlπαρξηq εvoυvε(δητων 6ντων πoυ βρ(oκoνταv πiρα απ6 τη Γη απoτε-
λo6oε πιΘαν6v €να αναπdoπαoτo τμημα τωv πριilτων πρooπαθειιiv τoυ
αvθριilπoυ να κατανo{oει τη φJση μdσα απ6 μια υπoτυπιilδη θεoλoγια.
Kαι oε αυτ6 τo γεγoν6ξ βρ[oκεται €vαg dλλoq λ6γoq για τη oυναιoθηματι
κ{ προoκ6λληoη σε αυτ6 τo θ€μα απ6 την αρχη τηζ καταγεγραμμεvηζ
loτoρ(αq μ€xρι o{μερα.
Αυτη η dπoψη πιθαν6ν να βoηθd να εξηγησoUμε γιατi η ιδfα τηg
dπoρξηg ιiλλων κ6σμων περιλαμβαv6ταv ηδη oτην αρxαι6τερη κooμoλo-
γικη αvτaηψη, αυτην τηg αρxα(αg ατoμικl]g θεωρ(αg. Διατυπωμfvη απ6
τoUζ Λευκιππo, Δημ6κριτo και Επ[κoυρo κατd τoν 4o και 5o αιιivα π.χ., η
ατoμικ{ Θεωρ(α {ταν oπωoδ{πoτε κdτι περιoο6τερo απ6 μια κooμoλoγ[α.
Τo σημαντικ6 6μωg oημε(o πoυ θα δoιiμε vα εμφαν(ζεται ξαvd και ξανιi
oε αυτdq τιq κoσμoλoγικεζ απ6ψειζ ε(vαι τoιiτo: η ιδ€α dλλωv κ6oμων βα-
oιζ6ταv, oε μεγdλo βαθμ6, oε φυοικ€g αρx€g του κooμoλoγικoi ουoπ]μα-
τoξ. Αυτd συvaβη με τηv αρxα(α ατoμικη θεωρ(α, οτα πλα(oια τηq oπo(αg
o Eπικoυρoζ αναφερθηκε oε fναν dπειρo αριΘμ6 κ6ομων πoυ πρo€ρ1o-
νται απ6 €ναv dπειρo αριθμd ατ6μωv. H λ€ξη .κ6oμoq, τoυ Επlκoυρoυ
€1ει ελληvικ{ πρo€λευoη και εκφρdζει €vα oργανωμ€vo oιioτημα πoυ ε(ναι
τελεiωg αντ(θετo με τo xdog. To oυvoλικ6 oρατ6 oιiμπαν απoτελε( 6vαv
κ6σμ0. o Επiκoυρoq, σε σχεση με αυτ6, υπoστηριξε τη oημαvτικ{ ιδfα
τηζ ι]παρξηζ εν6ξ dπειρoυ αριθμoιi απ6 τaτoιoυξ κ6σμoUζ πoυ βρ(oκo-
νται π€ρα απd τιg ανθρι.bπινεg αιoθηοειg _ αλλd 6χι π6ρα και απ6 την αν-
Θριilπινη λoγικι]. Γιατ( oιjμφωvα με την ατoμικη θεωρ[α, {ταv πιθαν6ν να](https://image.slidesharecdn.com/221658682-221126085654-2d271ee7/85/221658682-pdf-50-320.jpg)
![AΠo To ΦYΣΙKo KoΣMo ΣTο BΙoΛoΓΙKo ΣYMΠΑΝ
μηv εαε Χρησιμoπoιηθε( o dπειρoζ αριθμ6ζ των ατ6μωv για τη δημιoUρ_
Yια τoU πεπερασμ€νoυ κ6oμoυ μαg.
'oπωq o δικ6q μαg κ6oμog δημιoυρ_
Yηθηκε απ6 τιq τυxα(εg σUγκρoιjσειζ ατ6μων με μια απoλ6τωq φυoικ{
διαδικαο(α, με τoν (διo τρ6πo πρεΠει να €xoυν δημιoυργηθε( και dλλoι
κ6σμoι.
Τo δ6γμα τηζ ατoμικηζ θεωρ(αq επρ6κειτo να εξαπλωθε( σταδιακd σε
oλ6κληρη την Ευριilπη απ6 τoν Ρωμα(o πoιητη Λoυκρητιo (περιπoU 99-55
π.X.), τoυ oπo(oυ τo iρyo De rerum natura (Περ( τηζ φaσεωζ τωv πραγ-
μdτωv) στηρζε την ιiπoιpη τoU EπικoUρoU 6τι πρ€πει να υπdρxoυν και
dλλoι κ6oμoι, nEφ6ooν υπdρxει απερι6ριoτo9 χιiρoζ σε κdθε κατεJθυvση
και εφ6σoν oπdρoι αvαρ(θμητoι oτoν αριθμ6, των oπoιων τo πληθoq ε(_
ναι αδ6vατov vα συλλdβouμε, περιφaρoνΙαι oλ6γυρα με Πoλλoιjζ τρ6-
πoUζ, εξαναγκασμ€νoι oε μια αfvαη κ(νηoη,. Επιπλ€ov, o Λoυκρ{τιog
πρ6σθεσε 6τι τ(πoτα στov κ6σμο δεν ε(vαι μoναδικ6, περιλαμβαvoμ€νoυ
και τoU ιδιoυ τoU κ6σμoυ, και 6τι n6ταv ε(vαι διαθ€οιμη ιiφΘoνη 6λη και
εφ6σoν υπdρχει χιiρoζ και δεν υπdρxει καv€να πρdγμα η αιτ(α πoυ vα
oτ€κεται εμπ6διo, τ6τε ofγoυρα τα πρdγματα Θα πρoxωρl'iooυν και θα
oλοκληρωθoιiv". Εδιil εiναι αξιooημε(ωτo πdντωg 6τt καθετ( πoυ μπoρε(
vα oυμβε( oρ(ζεται απ6 τιζ φυσικ€ζ αρχεζ πoυ απoδ€χεται κdπoιos. E(vαι
oxεδ6v αδιαv6ητo 6τι θα μπoρoιloε vα εμφαvιστε( η ιδ€α τωv dπειρωv
κ6oμων oτηv ατoμικ{ θεωρ(α χωριζ την 0παρξη των φυoικιiν αρxιilv τηq
κooμoλoγ(αg πoυ βαo(ζεται oτηv ατoμικη θεωρια.
Αυτ€q oι φυoικ€g αρx€q πdντωq δεv €μελλε να κερδ(ooυν τη μdXη και
ακ6μα περιοo6τερo τov π6λεμo. Π€ραoαν περ(πoυ 2.000 χρ6νια μεχρι να
αvαoτηθoιiν οτη διdρκεια τoυ 160υ και τoU 17oυ αιιiνα, 6ταν γεννηΘηκε η
o6ψρoνη επιoτi1μη. Στo ενδιdμεσo χρovικ6 διdστημα δημιoυργηθηκε απ6
τoν Αριoτoτ6λη (383-322 π.X.) μια πoλιJ περισσ6τερo περiτε1vη κooμoλo
για. o Aριστoτεληζ υπηρξε μαθητηζ τoυ Πλdτωνα και ιδρυι]g τoυ Λυκε(oυ
των Αθηνων.'Εζηoε διio δεκαετiεq περιoo6τερo απ6 τov Επ(κoυρo και €δω-
oε ν€o περιεx6μεvο αιη λ€ξη κ6oμoq. H κοoμoλoγ(α τoU τoπoθiτησε τη Γη
oτo κ€ντρo μιαg ιεραρxημ€νηq oειρdq απ6 oυρdνιεg oφα(ρεg πoυ βρioκo
vταν η μ(α μaσα στηv dλλη, μια oειρd πoυ dρxιζε με τη Σελr]νη και τoυg
πλαν{τεq και τ6λεlωvε με τη σφα(ρα των oταθεριbv dστρωv. H Γη υφioτα-
35](https://image.slidesharecdn.com/221658682-221126085654-2d271ee7/85/221658682-pdf-51-320.jpg)
![ZoΗ ΣΕ ΑΛΛoYΣ KoΣMoyΣ
τo σUvεχη αλλαγη και φθορd, 6πωζ μπoρoιjσε να διαπιστωθε[ εμπειρικd/
ενdi η περιoχη των oυρdvιωv κρυστdλλιvωv σφαιρ6ν παρ€μενε για Πdντα
αναΜoιωτη. Eπιπλ€oν η Γη απoτελo0oε κdτι περιοo6τερo απ6 €vα φυoικ6
κfντρo, δι6τι {ταν τo κ€ντρo 6λων των κινι]oεων. Σ6μφωνα με €να απ6 τα
Θεμελιιliδη δ6γματα τηg κooμoλoγiαq τoυ Αριoτoτ€λη _ τo δ6γμα τηζ φUσι_
κ{g κ(νηoηg και θ€oηg _ τα πdντα μ€oα αιoν κ6oμo κιvoιlνται αxετικd με
αυτ6 τo κlντρo: τo οτoιxε(o γη κινεiται πρoζ τη Γη και τo oτoιxε(o φωτιd
κινε(ται φυoιoλoγικd μακριd απ6 αυτr], εvιir τα οτoι1εiα α€ραq και νεριi κα-
ταλαμβdvoυν ενδιdμεoεg θ€oειq. H π(oτη τoυ Αριoτoτdλη αιo αδιiνατo τηg
ιiπαρξηg περιoo6τερων απ6 6ναν κ6oμo {ταν dμεoα oυνδεδεμ€νη με αυτ6
τo δ6γμα. Στηv κooμoλoγικr] πραγματε(α τoυ Περ( oυραvoa αιτιoλoγo6oε
αυτ{ την dπoψη με τoν ιoxυριoμ6 6τι, αν υπl]ρxαv περιoo6τερoι απ6 €ναv
κ6oμoι, τα oτoι1ε(α τηg γηζ και τηζ φωτιdg θα δι€θεταv περιoo6τερε9 απ6
μ(α φυoικ€g θdoειg πρoq τιq oπoiεq θα κατευθιjvoνταν, γεγoν6q πoυ oυvι
oτd μια φυoικt] και λoγικη αvτ(φοoη.
Τo θEμα τηg ι1παρξηg εv6g πληθoυζ κ6σμωv ερx6ταν, κατd ουν€πεια,
oε μια orjγκρoυoη με τιg βαoικ6τερεq υπoθ€oειg τoυ oυoτt]ματoq τoυ Aρι
oτoτfλη. Ε[τε fπρεπε vα απoοιjρει τo δ6γμα τoυ για τη φυoικ{ κ(νηoη και
τιg φυoικ6q θ€oειq, πdvω oτo oπo(o εixε oικoδoμt]oει oλ6κληρη τη φUσικη
τoυ, καθιilg και την π(oτη τoυ oτα τ€ooερα oτoιxεiα, πdνω oτo oπo(α oτη-
ριζ6ταν η Θεωρ(α τoυ για τηv 6λη, ιi Θα €πρεπε vα oυμπεριivει 6τι o κd-
oμoq ι]ταv μoναδικ6q. H επιλoγ] δεν {ταv διioκoλη. Στηv πραγματικdτητα
πρ€πει να {ταv μεγdλη ανακοιiφιoη γι'αυτ6ν να καταληξει oε 6να oυμπ€-
ραoμα τ6oo διαμετρικd αvτ(θετo με αυτ6 τωv oπαδιilν τηq ατoμικ{g θεω-
ρ(αq, τωv oπo[ωv τo oιioτημα δι€φερε απ6 τo δικ6 τoυ με πoλλorjg dλλoυq
τρ6πoυg.
To o6oτημα τoυ Αριoτoτ€λη υm]ρξε εκε(νo πoυ μεταδ6θηκε oτη Λατιvι
κη Διjση και oυζηι]Θηκε επαvειλημμ€vα μ€oα οτα πλαioια τoυ χριστιαvι
ομοιi. Για τη xριoτιανooιiνη η ιδ€α εv6g πλl]Θoυq κ6oμων ερx6ταν oε dμε-
oη oιiγκρoυoη με την π[αιη τηg oε 6ναν παντoδιivαμo θε6. Αq υπoθ€ooυ-
με 6τι o Θε6q {Θελε να δημιoυργr]oει €ναν αλλo κdoμo. Πωq θα μπoρoι1oε
vα τo επιτ6xει με δεδoμ€νεq τιq αρxfg τoυ Aριαιoτ6λη; E(τε ο Αριoτoτfληq
€κανε λιiθoq και μdλιoτα λdθoζ σε μερικaζ απ6 τιq βαoικ€g αρxfg τoυ, ε(τε](https://image.slidesharecdn.com/221658682-221126085654-2d271ee7/85/221658682-pdf-52-320.jpg)
![ΑΠο To ΦYΣΙKo KoΣMo ΣTo BΙoΛoΓιKo ΣYMΠΑN
η δυvαμη τoU θεo6 ηταν σoβαρd περιdρισμ€νη. Kατd τov πριilτo αιιirνα
τηq ειoαγωγt]g τηg Θεωρ(αq τoυ Αριoτoτ6λη στη Δυση, τo oυμπ€ραoμιi τoυ
για τηv ιiπαρξη εν6ζ μoναδικoιi κ6oμoυ 6γιvε ευρ€ωg απoδεκτ6 και η Eν-
voια τηg παvτoδυvαμ(αg τoυ Θεoιi επανακαθoρioτηκε. o Θωμdg o Ακινd-
τηq, 6πωq και dλλoι, ιoxυριζ6ταν 6τι η τελει6τητα τoυ Θεoιj και η παvτoδυ-
ναμ(α του μπoρo6oαν vα διαπιοτωθo6v και oτη μoναδικ6τητα τoυ κ6-
oμoυ. Στη διdρκεια 6μωq τoυ 13oυ και τoU '14oυ αι6να διdφoρoι πανεπι
oτημιακo[ λ6γιoι ιo1υρ(oτηκαv 6τι η 6πoρξη πλl]θoυq κ6ομων δεν ε(vαι Θε-
oλoγικd αδιivατη, δι6τι o Θε6q μπoρεi να δρα και π€ρα απ6 τoυq ν6μoυ9
τoυ Αριοτoτdλη για τη φιioη. o Θε6ζ θα μπoρoιioε vα δημιoυρψ]oει fvαv
ιiλλo κ6oμo και να αvαδtατdξει τα τεσσερα oτoιxε(α με τρ6πo πoυ να κι
νoιivται oιjμφωνα με τo ν6μo τoυ Αριoτoτ6λη, αλλd oε ox€oη με τo vdo κ6_
σμo τoυζ. o Γoυ ιαμ τoU 'oκαμ - γvωoτ6g απ6 τo ξυρdφι τoυ 'oκαμ*
π{γε ακ6μα μακρ6τερα τρoπoπoιιilvταg τo δ6γμα τoυ Αριοτoτ€λη για τη
φυσικη Θεση και διατυπιilνoνταq την dπoψη 6τι τα oτoιxε(α oε κdθε κ6oμo
θα μπoρoιioαν vα επαν€ρxoνται oτιg φυoικ€q τoυg θ€oειq μfoα oτoν κ6-
oμo τoυq xωρ(g καμιd θεικη παρ€μβαoη. Ιo 1377 o Νikole oresme, dρ1o-
vταg τoυ Παριοιo6 και επ(oκoπog τηq ΛιζE, εi1ε αvααxηματ(oει τελεiωg τo
δ6γμα τηg φυoικ{g θ€oηq. Σ6μφωνα με τη δικη τoυ διατιjπωoη, εφ6οoν τα
βαριd oιiιματα ξταv τoπoθετημ€vα ανdμεoα oε ελαφριi oιiματα, δε θα
υπι]ρxε παραβ(αoη τoυ δ6γματoq τηg φυoικ{g θ{oηg.'Ετoι, με μια μ6νο κi-
vηoη, εγκατ6λειι}ε τη αxdoη Γηg_εξωτερικ{g oφα(ραq πoυ {ταv τ6oo καi-
ρια oτη θεωρ(α τoυ Αριoτoτ€λη. H ιiπαρξη ιiλλων κ6ομων {ταv πιθαυ!,
-
To ξυρ6φι τoυ'oκαμ. Η αρμj oπoδiδεται αιov Αψλo λoμκoλ6γo και φραμιοκαν6 μoγαχd τoυ
ι4oυ αιι6vα Γoυiλιαμ τoυ oκαμ. Η αρf δεv απoφαivεται μα τo αν μιο θεωρια γiνεται απoδεκτi li
απoρρ(τπεται. Απoτελε( κατd κdπoιoν τρ6πo aνα (μειρo oικονoμiαq, μα θεωρ{εq πoυ πρoαπαθow να
εfuηoοw τo iδιo φαιν6μενo. To μnτρo εivαι o αριθμ69 των υπoθdoειoν κιiθε θειυρiαg. 'Eτoι' αν υπιiρ-
1ουν δiο θεωρiεq πoυ πρoσπαθoιv vα εhfiσoι"r' τo (διο φαιv6μεvo και η θεωρια A χρησιμoπoιεl 5
υπoθjοειq i αvεξdρητεq ψταβλητiq, ενιi η θεωρiα B χ]ησιμoτoιεi 40 υπoθlσειq η αvεξιiρητεq μετo'
βλητrζ, η θεωρlo Α τρlπει να πpoπμηΘεi απ6 τη θεωρiα B, χωρiζ αιπ6 να ημαiνει 6τl η θεωρiα B ει
γαι λαγθαομΦ. Η διατsπωoη ηq αmiq mα λαππκιi ξει δq εξηq: 'enιia
non sunι mulιipliωda
praeter nectssiιaιem, (Tα δεδoμενα δεv πρdπεr vα τo)λαπλαoιciξoιται πdρα απ6 6oo εiναι αναμα(ο)'
αιτ6 μπορεi vα ερμηνευτεi ιοq εξiq: ,Αv 6λεq oι ιπoθioειq εiναι (διεq,
η καλJτερη λ6η εiναι η ατλοi'
αιερη,. Για παρoδεiγμτα' δεiτε m βιβλio H Ιαrop1ο τoυ Kιjr,1oη Εκδ6οειs Kεδρoq' 20ο7. (ΣιM)
37](https://image.slidesharecdn.com/221658682-221126085654-2d271ee7/85/221658682-pdf-53-320.jpg)
![ZΩΗ ΣE ΑΛΛoYΣ KoΣMοYΣ
και χωριζ καμια υπερφυσικη παρ€μβαση. Σxεδ6ν 6λoι oι oxoλαoτικoi φιλ6-
σoφoι τoU Mεoαiωvα τ6νιζαν 6τι, μoλoν6τι {ταν δυvατ6ν, στην Πραγματι-
κ6τητα o Θε69 δεv εixε δημιoυρψ]oει περιoo6τερoυg απ6 €ναv κ6oμoυ9.
06τε τo oιir,1ρoνo δ6γμα γιo τηv 6παρξη πλl]Θoυq κ6oμων, oι]τε τo o6-
μπαν τηq oσγxρoνηq επιoτι]μηg πρo€κυψαv απ6 τιζ απ6ψειζ τoU lVIεσα[ω-
να, παρd τιg oημαvτικ€q πρ06δoυζ πoυ {ταν αντ(θετεq oτη Θεωρ(α τoυ
Αριoτoτ€λη.
οπωζ και η πoρε(α πρoq τηv ιδ€α εν6g oιiμπαvτoq με ιiπειρoυg κ6-
oμoυq, €τoι και η oταδιακl'i μετdβαση πρog αιoιxειιiδειg αρ1€g εv6q βιoλo-
γικoιj odμπαvτog δεν πραγματoπoιι]θηκε μ€oα απ6 διαδoxικfg oυγκρo6-
σειζ με τo Αριoτoτελικ6 δ6γμα για την ιiπαρξη εv6q μoναδικo0 κdoμoυ.
Αντ[Θετα, ξεκ(νηoε απ6 την πλι]ρη ανατρoπt] του Αριαιoτελικo6 γεωκεντρι-
κoιj oυoτι]ματoq και την αvτικατdoταol] τoυ με τo σ0στημα τoU Koπερνι-
κoυ. E[vαι αλl]θεια 6τι o Koπ€ρvικog δεν απ€ρριψε εvτελιiιq την παλιd κo-
ομoαντ(ληιpη, ειδικd την εξηγηση των κιvιloεωv κdπoιωv πλανητι1ν με την
βo{Θεια των επικυκλωv. oιjτε απoτελodoε η κooμoαvτληι}η τoυ Koπ€ρνι
κoU μια Yεvικη κooμoλoγ(α με oκoπ6 vα ερμηνειJoει 6λο τo oιjμπαν. Τoπo-
θετιliνταg 6μωq τoν'Hλιo oτo κ€vτρo τoυ oυoτt]ματoq των πλανητιilν και
καθιoτιilvταg τη Γη €vαν απ6 αυτo0g τoυg πλαν{τεg, €βαλε τα θεμ€λια για
vα διαμoρφιirooυv oι μελλoντικ€g κoομoλoγ(εg μια γεvικ6τερη αντ(ληψη η
oπo(α θα εvoωμdτωvε τo ηλιoκεvτρικ6 oιiαιημα.
Αυτ6 τo (διo ηλιoκεvτρικ6 oι1oτημα δημιo6ργηoε μια vfα παρdδoση
για τη θεωρiα τηg 6παρξηq πoλλιirν κ6oμων, dπoυ η λdξη κ6oμo9 επανo-
πρooδlορ(αιηκε και ol]μαινε πλioν €ναν πλαv{τη 6μoιo με τη Γη, στov
oπo(o απoδ6θηκαν oι ιδι6τητε9 κ(νηoηg τηq Γηq πoυ Θεωρoιiνταν μovαδιn]
oτo παλι6 γεωκεvτρικ6 oι1oτημα. Ακριβιilq 6πω9 oι κινηματικ€q oυν€πειεq
τηg απoμdκρυνoηg τηζ Γηξ αΠ6 τo κ€vτρo τoυ πλανητικoιj oυoι]ματo5
oδηγησαν οτη γ€vvηoη μιαζ vaαζ φυσικηζ, €τσι και oι oυν€πειεq τηg oφυ_
οικηg τωv πλανητιilν,, εξαιτiαg τηg απoμιiκρυvoηg τηg Γηq απd τo κ€vτρo
του πλαvητικo0 σUστηματoζ, oδ{γηooν oτη γ€νvηoη τηq €νvoιαg τoυ βιo_
λoγικoιi oιiμπαντoq. Απ6 τ6τε 6λε9 oι ουζητr]οειg γlα τηv 0παρξη ζωr]g oε
dλλoυg κ6oμoυq, ε(τε αυτη η ζωτ] διαθ€τει oυνεiδηoη εiτε 6xι, επαvαφ€-
ρoυν τov ασΘεvaστερo αvτΓλαλo τηζ dπoψηζ πoυ πριilτog παρoυoiαoε o](https://image.slidesharecdn.com/221658682-221126085654-2d271ee7/85/221658682-pdf-54-320.jpg)
![AΠo To ΦΥΣΙKo KoΣMo ΣTo BΙoΛoΓΙKo ΣYMΠΑN
Koπdρνικog: εdν η Γη ειvαι πλανr]τηq, τ6tε και oι πλαv{τεq μπoρε( να μoιd-
ζoυv με τη Γη. Εdν η Γη δε βρioκεται oτo κfντρo τoυ ηλιακoιi oυοτt]ματog,
τo (διo oυμβα(vει και με την ανθρωπ6τητα.
o (διog o Koπdρvικog δεν αo1oλl]θηκε με τιg oυvdπειεg τoυ oυoτηματ6g
τoυ, αλλd oι ιδ6εg τoυ lταλoιi φιλ6ooφoυ Giordano Bruno* απoκdλUψαν
π6oo μακριd θα μπoρoιioαv vα φτdooυν αυτfg oι oυv€πειεq, μoλoν6τι o
τελευτα(o5 επηρεαζ6ταν απ6 περιoodτερo μεταφυoικcg απ6ψειζ. o Bruno,
παρ6τι δηλωμ€voq oπαδ69 τoυ Koπfρνικoυ, πρ6βαλε τη δικl] τoυ ιiπoιpη
για τo o6μπαv τηv oπo(α θεωρo6oε υπfρτερη. Θεωρoι-1oε τo oιiμπαν γε-
μdτo με κατoικημ€voυq κ6oμoυg. Στo €ργo τoυ De l' infinito Universo e
mondi (Σyετικd με τo Aπειρo Σtμπαν Κaι τoυζ Κ6σμ0υζ, 1584), παρουoiα-
oε τη μεταφυoικl] 6ννoια τηs εv6τηταq ωq την πηγ{ dντληoηg τωv ιδειirν
τoυ. H dπoψη τηq εν6τηταq τoυ oιiμπαvτoq ταρακoιiνηoε τιg παλι€g Aρι
οτoτελικ€q oφα(ρεg,6πωq επ(oηg και κdθε πρooπdθεια διαχωρισμ06 τoυ
oυρdνιoυ απ6 τo γf1ινo, και oδ{γηoε oτην π(αιη για την ιiπαρξη αναρ(θ_
μητων κ6oμων, μ€oω τηg πεπoiθηoηq τoυ dτι τ6oo τo μεγαλεio τηg Θε[αq
διiναμηζ 6σ0 και η τελει6τητα τηg φ6oη5 βρ(oκoνται oτην ιiπαρξη dπει
ρων ανθριirπωv και dπειρωv κ6oμων. 'Hταv επηρεαoμ€νog βαθιd απ6 τoυq
ατoμικoυζ φιλ6ooφoυg και η oρμ] τoυζ για τηv πληθιilρα των κ6oμων ει
oxιilρηoε αια επιxειρl!ματd τoυ: η φ0oη δε θα μπoρoι-1οε να μη δημιoυρ-
γε( dπειρoυg κdoμoυg. Για αυτη τoυ την π(oτη oτηv ιiπαρξη dλλων κ6-
* Giordanο Bruno (N6λo, ]5as'P.6μη, 160ο). oπαδ6ζ τηq oτΛηι}ηq
τoυ Koτcριηκoυ μα η μη τρονoμlos1o θiη ηq Γηq αιo ηλιακ6 οiαιημα,
μολoν6τι, 6τoq πiαιευε o iδιoq, η δικ{ του θρηoκευπκri καταv6ηη τoυ oi'
μτατoζ σιη βιioη τηq ηλιoκετριniq dποψηζ riταv πoλi oημαιτικ6τερη
ατ6 αΦv τoυ Koπiρxκoυ' τηv oπoiα ΘειυρorJoε μιο απξ μαθηματικt] ερ-
μηvεiα. Στο 6ργ0 τoυ κυριαρ](ε1 η ιδ6α εν6ζ dπειρoυ και oμoγενoJq oι1μπα_
}"rοζ. οt απ6ψειζ τoυ ]iταv ωτ{θεtεq με τo δ6γμα ηq Kαθoλllliq Eκκληοiαq.
Για τo λ6γ0 αιrι6 εγκατdλειι}ε την Ιταλiα και τεριπλαηθηκε για μ6ιιο οην Eυρι6πη' Πρooκλli_
θηκε αη Ριiμη απ6 τoν αριαroκρciη Giοvanni Mοnιenigo αιη Bενετiα, o oπolog τελκιi τoν κα-
τr(ψειλε αιηv Ιεριi Eξ6ταη. 'Υσιερα απ6 πoλλd p6νια φυλακιoεωv και βαoαπαηρiων' και αφoi
αρra{θηκε vα δηλι,iοει μετdνoια, oδηγiΘηκε απ6 την Ιεριi ξ6ταη στην τιυρd και κdηκε σιιζ 17
Φεβρoυαριου τoυ οιυπ{ριoυ 6τουζ 1600. Αηηκει σroυg τρωτoπdρoυg τηg ιδiαq τηg πoΜαπλ6τηταg
των κ6oμωv, με μια θρηoκευπη αιτιxηι|rη διαφoρετικf απ6 η δoγματικτj dπor}η ηq Kαθoλικiq
Εκκληoiαq. Λπ6 πολλo1jq θεωρε(ται ωg μιiρτυραg τηq ετrσοiμηq. (ΣιM.)](https://image.slidesharecdn.com/221658682-221126085654-2d271ee7/85/221658682-pdf-55-320.jpg)
![ZΩΗ ΣE AΛΛoYΣ KoΣMoYΣ
Eικ. 1. ι. ο Giordano Bruno σε ηλικiα 5Ι ετ6γ καiYεται στην πυρd με εντoλi ηζ Ιερdζ Εξετoσηζ.
Η σκηηi α]Ιεικoviζετοι ση βdη τoυ αγιr.ματoq τoυ Bruno πoυ υπιiρ1ει αιην Piazza Campo dei
Fiori (Πλατεiα Λoυλουδι6ν) ηq P6μηq, τo μdρoq 6πoυ κiηκε o Bruno. Σr]μερα περιβd)ιλετoι απ6
μια πoλι1x,l)ωμη και 1oρoUμεη αγoρd.
σμωv, καθ6ζ και για dλλεζ αιρετικ€ζ απdψειξ, η Pωματκη KαΘoλικrj Eκκλη_
σια €καψε τoν Bruno στην πυρd τo i 600 (Eικ. 1.1).
Moλoνdτι η dπoψη τoU Bruno δεv fταv απ6λυτα πρoσαρμoσμενη στη
θεωρ(α τoυ Koπ€ρvικoυ, θα εξε αναμφiβoλα αvαστατ6σει τoν Koπ€ρνικo.
Επιπλ€oη oδ{γηoε αvαπ6φευκτα σε μια Πορε(α η oπo(α δεv εαε oλoκλη-
ρωθεr μ€χρι τoν 2od αι6να. Ακ6μα και πριv απ6 την επιv6ηση τoU τηλε-
σκoΠ(oυ, τo oπoιo θα απoκdλUπτε η σχεδ6ν Yηιvη φιjση τηζ Σεληνηs και
τouλdχιστoν κdπoιωv πλαvητ{ilη o vεαρ6ζ αστρov6μoζ Johannes Kepler,
πoυ ηταν {δη πιoτ6q oπαδ6ζ τηs Θεωρ(αq τoυ Koπ€ρνικoυ, Θα oυμφωvoιJ-
σε για τηv ιJπαρξη κατo(κων στη Σεληvη. H επιν6ηoη τoU τηλεσκoπιoυ
απoτfλεσε τηv αρχιi των πρoσπαθειιi,v Yια τηv εμπειρικη επιβεβα(ωση τωv
συνεπειιilv πoυ εαε η θεωρ[α τoU Koπ€ρvικoυ, σιjμφωvα με τιζ oπo(εξ oι
πλαvητεζ μoιdζoυv με τη Γη. To ερωτημα αφoρoιJσε στo βαθμ6 oμoι6τη-
ταζ. o Γαλιλαιoζ, σrην πρ6τη oνακo(vωση των πoρατηρησειaν τoU στo €ρ-](https://image.slidesharecdn.com/221658682-221126085654-2d271ee7/85/221658682-pdf-56-320.jpg)
![ΑΠo To ΦYΣΙKo KoΣMo ΣTo BΙoΛoΓΙKo ΣYMΠΑΝ
γo τοU _',der,ι.,s nuncius (Aστρικ6ζ αγYελιoφ6ρoζ, 1610), επισημανε 6τι η
επιφdvεια τηζ Σεληνηζ (δεν ηταν διαφoρετικr] oτηv εμφdνιoη απ6 την
6ψη τηξ Γηξ>l και 6τι τα φωτεινd μ€ρη τηg Θα μπoρoιioαv vα απεικoν(ζoυν
ξηριi και τα σκoτεινdτερα μ€ρη θα μπoρoιioαv να απεικoν[ζoυν νερ6. H
απdντηoη τoυ Kepler στιq απ6ψειζ τoυ Γαλιλα(oυ δεv ι'iταν παρd θ€μα λ(-
γων εβδoμdδων.'oχι μ6vo ουμφιilνηoε με την ερμηνε(α τoυ Γαλιλα(oυ για
τη oημαoiα τωv φωτεινι1ν και oκoτειvιitv περιo1ιitν, αλλd επιπλ€oν πρ6-
σφερε και μια σημαvτικη εξηγηση για μια μεγdλη και εξαιρετικd κUκλικη
oεληvιακt] κoιλ6τητα πoυ ανακαλιjφθηκε απ6 τov Γαλιλαio. Σιjμφωvα με
την ερμηvε[α τoυ, καταoκευιioτηκε απ6 ευφυε(g κατo(κoυξ (oι oπo(oι κατα-
oκεdαζαv τα oπ(τια τoυg oτα πoλυdριΘμα oπl]λαια πoυ λdξευαv oτo αvd-
χωμα τηζ κoιλ6τητα9". o Kepler υπoστηριξε επ(oηg τηv ι]Παρξη σεληvια_
κ{q ατμ6oφαιραq, και oτo €ργo τoυ Somnium ('ovειρo, 1634) θα περι6-
Yραφε με λεπτoμ€ρειεg τη φι1οη των κατo(κων τηq Σελl]νηq. Για τo xιiρo
που βρ(οκεται περα απ6 τη Σελ{vη τo μ6νo πoυ μπoρoιioε να κdvει {ταν
vα καταφιiγει oε περιoo6τερo φιλoσoφικd επιχειρηματα πoυ βρ(oκovιαν
π€ρα απ6 τo γεvικ6 oυμπ€ρασμo τoU Koπ€ρνικoυ. Για παρdδειYμα, oι δo-
ρυφ6ρ0ι τoυ Δ(α, oι oπo(oι εQαv ανακαλυφΘεi εκε(vη τηv περ(oδo, δεv
μπoρoιjσαν να σημαιvouv τ(πoτα για τoUζ κατo(κoυξ τηξ Γηξ oι oπo(oι πo-
τ€ δεv τoυq εiδαν, αλλd μπoρο6oαν vα σημαινoυv κdτι για τoυζ κατoικoυζ
τoυ Δ(α.
H αvτfδραoη τωv Αριoτoτελικι6v οε αυτ€g τιq ιδfεg ηταν μια εξoργισμε-
vη κατdπληξη. Eπιπλ€ov oι ιδ€εg αυτ€q €δωoαν ακdμα και αιoυq oπαδoι1g
τoU KoπερνικoU τo oιivΘημα για μια αvαμεν6μεvη επιφυλακτικ6τητα. o
(διog ο Γαλιλαiog αρxικd αρν{θηκε αυτ€ξ τιζ συνεπειεg τoυ oυαn]ματog
τoυ Koπ€ρνικoυ και, ακ6μα κι 6ταν υπεραoπfoτηκε αυτ6 τo oιioτημα oτo
tργo τoυ Dialogue on the τwo Chief World Systems (Διdλoγog για τα δ0o
βαoικιi oυoτηματα τoυ tζ6σμouι ']632), πρoσπdθησε να υπoβαθμ(oει τιg
oμoι6τητεξ αvdμεσα στη Γη και στη Σελ{vη, απoδεx6μενoq μ6vo 6τι, oτην
περiπτωoη πoυ υπηρxε ζω{ oτη Σελljνη, αυτt] oθα {ταν εντελωξ διαφoρε-
τικ{ απ6 τη ζωl] oτη Γη, π€ρα απ6 κιiθε φανταo(α,. Παρd ταιjτα, η παλiρ-
ρoια πoυ δημιoιjργησε η Θεωρ(α τoυ Koπ€ρvικou δεν μπoρoιioε Vα ανακo-
πει.'Eξι χρ6vια αργ6τερα, oτη λιγ6τερo καταπιεστικη ατμ6oφαιρα τηg Αγ-
4l](https://image.slidesharecdn.com/221658682-221126085654-2d271ee7/85/221658682-pdf-57-320.jpg)
![ZΩH ΣE ΑΛΛοYΣ KoΣMoYΣ
γλικανικηζ Eκκλησιαζ τηq Αψλiαq, o επ(oκoπoq John νγiΙkins oυν€γραι}ε τo
(ργo τoυ Discovery of a World in the Moone (H αvακdλυιltη εν69 κ6oμoυ
oτη Σελιiνη, 1638), απ6 τo oπo(o €λειπε η επιφUλακτικ6τητα τoυ Γαλιλα(oυ,
ενιir ταυτ61ρoνα απfφυγε μερικoιig απ6 τoυg πιo παρdτολμoυq ιoxυρι
σμoιjζ τoU εvθoυoιιilδoυq Keρler. o Wilkins, xρηoιμoπoιιilvταq τιg λiγεg
διαθ{oιμεq παρατηρl]oειq σε συvδυασμ6 με τη θεoλoγ[α και την τελεoλo-
γ(α, επι1ειρηματoλ6γηoε με oθ€vog υπfρ τηq παρoυo[αq ατμ6oφαιραq γι1-
ρω απ6 τη Σελιjνη και σUμφωνησε με τov Γαλιλα[o 6τι oι oκoτειv€q κηλ(δεg
απεικ6vιζαν νερ6. Επιπλ€oν δεν παρiλειι}ε να απoκαλιiψει τηv πηγη
fμπνευol]g τoυ. oι αρx6g τoU €ργoυ τoU, διακηρυξε, πρoκ6πτoυν απ6 τη
θεωρ(α τoυ Koπ6ρνικoυ και τωv oπαδdlν τoυ (και απ6 6λoυ9 εκεiνoυg πoυ
διαβεβαιιiiνoυv 6τι η Γη μαζ απoτελει €ναν απ6 τoυξ πλανητεζ τoυ συστη_
ματoq, 6τι o 'Hλιog βρ[oκετoι στo κ€ντρo και 6τι γιjρω απ6 αυτ6ν κιvoυ-
νται πρdγματι 6λα τα oυρdνια oιilματα. Kαι 6oo δυodρεoτo κι αv φα(νεται
αυτ6 αρxικd, ε(vαι αρκετd πιθαν6ν να ε(ναι αλljθεια,. H θεωρ(α τoυ Ko-
π€ρνικoυ δεν {ταv ταυτ6oημη με τηv 6παρξη ζω{g oε dλλoυq πλανι]τεq,
αλλd παρε(χε τo θεωρητtκ6 θεμ€λιo για τηv 6παρξη κατoικf1oιμων πλανη-
τοjV. H απ6δειξη η η κατdρριψη αυτoιi τoυ ιo1υριoμoιj παρ€μενε fvαg oτ6-
χoζ Yια τoUζ αoτρov6μoυg μ€xρι τη oτιγμr] πoυ τα διαστημικd oriματα Bι
κιvγκ πρooεδαφ(oτηκαv στην επιφdνεια τoU Αρη και dλλωv πλανητιiiν οτo
τ€λoq τoυ 2οoυ αιιlvα.
'oλεg oι oημαvικ€g κooμoλoγικ6g Θεωρ[εq απ6 τo 17o αιιiiνα και μετd
ενoωμdτωoαv τo Koπερν(κειo σιjσιημα ωζ βαoικlj αλl]θεια. Αυτ6 oυν€βη
και με τo πριiτo oλoκληρωμ€νo φυσικ6 σ6στημα πoυ πρoτdθηκε μετιi τov
Αριoτoτ€λη, τo οιioτημα τoυ Γdλλou φιλ6ooφoυ Kαρτ€oιoυ. Τo €ργo τoυ
Principia Philosophiae (Aρyi9 Φλoooφ[αE, 1644), ΤΙoυ επ(οηq {ταv βαθιd
επηρεαομ€vo απ6 τηv ατoμικη θεωρ[α, πρ6oφερε μια μηxανικ{ φιλooo-
φια, στα πλαισια τηζ oπoιαζ τα κινoυμεvα dτoμα απoτελoιioαν τη βdoη
για μια oρθoλoYιστικη κoσμoλoγ(α. Σε oxfoη με τηv παρdδooη τωv πoλλα-
πλιilν κ6oμων, η φιλoooφ(α τoυ Kαρτ€oιoυ π€τυxε ακ6μα περιoo6τερα δι6-
τι, μ€oα απ6 την κooμoλoγ[α τoυ, τo εριiτημα Yια τηv 6παρξη εν6q βιoλo-
γικoιj συμπαvτoξ επεκτdθηκε αρχικd και σε dλλα ηλιακd συστηματα με
τρ6π0 τ6σo παραστoτικ6 ιilοτε να παραμε(νει ακ6μα Koι μaχρι σημερα μια](https://image.slidesharecdn.com/221658682-221126085654-2d271ee7/85/221658682-pdf-58-320.jpg)
![ΑΠo To ΦYΣΙKo KoΣMo ΣTo BΙoΛοΓΙKo ΣYMΠΑN
βαΘιd ριζωμ€νη avνoια. Αvτ(θετα με τoν κεv6 xιiiρo των πρoκατ6xωv τoυ,
ιδρυτιilν τηg ατoμικ{q θεωρ(αg (και των διαδ6xωv του τηq Νευτωvικι]g
αvτaηψηζ), o Kαρτ€oιoq υπooτι]ριζε 6τι τo oι1μπαv ε(ναι κoρεoμfνo, γεμιi-
το με dτoμα πoυ βρισκoνται σε κdθε γωvιd και dvoιγμα. λz1ια ουν€πεια αυ-
τηζ τηζ dπoψηξ ε(ναι 6τι, απ6 τη oτιγμ{ που αυτd τα oωμιiτια τoυ κoρε-
σμ€voυ χιiρoυ μπηκαv σε κινηση απ6 τοv Θε6, σχημdτισαv oτρoβ[λoυ9 oι
oπoιoι ειναι oυαιjματα αvdλoγα με τo ηλιακ6 μαg οιioτημα και €xoυν ωg
κ€vτρo κdπoιo doτρo. Moλoν6τι o ιδιoζ o Kαρτ€oιoq, για θρηoκευτικo0g
και πdλι λ6Yoυζ, {ταν πρooεκτικ69 και δεν ισχυριστηκε 6τι αυτo( oι σrρ6-
βιλoι απoτελo0vται απ6 κατoικημdvoυζ πλανητεζ, η εφαρμoγ{ τωv ν6μωv
τoυ σε oλdκληρo τo oιiμπαν και η παρασιατικη ερμηνεια ηζ κoσμoλoγιαζ
των στρoβιλων ητov oαφ{q για 6λoυq.
oι διdδo1oι τoU KαρτcσιoU δεν dργηoαν να συνειδητoπoιησoυν τιζ σU-
vfπειεq, και κdTroιoι απ6 αυτoιjg απooαφ{vισαv τη φιjση των περιαιρεφ6_
μεvωv στρoβaων. Kανεig 6μω9 δεν υπl]ρξε γενvαι6τερog και δεν εfiε με-
γαλdτερη επιτUχια απd τo oυμπατριιilτη τoυ Bernard le Bovier de Fonte-
nelle. Τo fργo του Εntretriens Sur la ρluralit€ des mondes (Συvoμιλiεg για
τηv πoλλαπλ6τητα των κ6oμωv, 1686), τo oπo(o απoτελε[ μια πραγματε(α
πoυ αξιoπoιει τ6σo τη θεωρια τoυ Koπ€ρνικoυ 6oo και αυπ] τoυ Kαρτ€oι
oU με σκ0π6 vα ρ(ξει φωζ σιo ερ6τημα για την ιiπαρξη ζω{g oε dλλoυg
κ6σμoUζ, ηταv κατηγoρηματικ6 σιην επιχειρημoτoλoγ(α τoυ για τηv εξιi-
πλωση τηζ ζωηg πdρα απd τo ηλιακ6 συστημα:
Εdv τα oταθερd doτρα ε(ναι πoλυdριθμoι 'Hλιοι και o'Hλιoq μαq
ε[vαι τo κ€vτρo εv6q oτρoβ oυ πoυ περιοτρ€φεται γ6ρω απ6 αυ-
τ6ν, γιατ( δε θα μπoρoιioε κdθε oταΘερ6 doτρo vα απoτελε( τo κ€-
vτρo εν6q oτρoβiλoυ πoυ περιoτρ6φεται γ6ρω απ6 τo oταΘερ6
doτρo; o'Ηλιog μαq φωτιζει τoυζ πλανητεζ. Γιατ( δε Θα μπoρo6oε
κdθε σταθερ6 doτρo vα διαθ€τει πλαv{τεq στoυξ oπo(oυζ να δ(νει
φωζ;
Ιo i.ρΥo ΕntretrienJ κυκλoφ6ρησε στην Eυρ6πη oε fvαv αουv{θιoτo αριΘ-
μ6 εκδ6oεωv και εξαιτιαζ τηg ιδ€αg εV6ζ πληθoυξ ηλιακιliv oυαιημdτωv
(Eικ. 1.2) ρΦσε σtηv εUρωπαΙκη συvειδηση. Aκριβιiq τo (διo €τoζ o γνω-](https://image.slidesharecdn.com/221658682-221126085654-2d271ee7/85/221658682-pdf-59-320.jpg)
![ZοH ΣΕ ΑΛΛoYΣ KoΣM oYΣ
Εικ. 1.2. Εξι6φυλλo τηq γαλλικiq 6κδoηq τoυ l82] τoυ aργoυ του Fοnrenelle Εntretιiens suτ Ιa
PΙuΙaΙit des nondes |1686)' στο oπoιο απεικονιζεται η πoλλαπλ6ητα τoυ ηλιακoi ουoτημoτog'
Απ6 τo 6ργo τoυ Sιeven J. Dick PΙυraLiry ofΥoιΙds (Kεμπριτξ, 1982) με ην dδaα τoυ CambΓidge
Universirv Press.
στ6ζ Δαν6ζ αστρ0ν6μoζ Christiaan Huygens dρxιoε vα διαμ0ρφ6νει τιξ
Πρoσωπικεζ του ιδ€εξ πoυ δημoσιε0τηκαν στo €ργo ιoυ Κosmotheoros,
sive, de terris coelestibus earumque ornatu coniecturae (Κooμoθεωρfu η
Εικαo[ε9 oyετικd με τιζ oυρdvιεζ Γα(ε9 και τα xαραnηριστιrd τoUζ, 1698')'
o Huygens, ωθoιjμενoζ 6vτoνα απ6 τηv εμπειρια τoU ωs αστρov6μoξ πα-
ρατηρησηζ και oικoδoμιilvταζ μεθoδικd πdνω στη θεωρια τoυ Koπερvικoυ,
Πρ6τεινε τηv ι1παρξη εvdq πλl]θoυg ηλιακιlv σUστημdτωv βαoιομ€vog κυ-
ριωs στην 0μoι6τητα τωv σταΘερdιv doτρωv με {λιoυg (μια dλλη απ6 τιg
δoξαo(εg τoυ Kαρτ€oιoυ) πoυ συvδaoνται χαλαρd μ6νo με τoUζ καρτεσια-
νoιjζ στρoβaoυξ. lVoλoν6τι oι καρτεσιανo( στρ6βιλoι θα oαριiινoνταν γρtj-](https://image.slidesharecdn.com/221658682-221126085654-2d271ee7/85/221658682-pdf-60-320.jpg)
![ΑΠo To ΦΥΣΙKo KoΣMo ΣTo BΙoΛoΓΙKo ΣYMΠΑN
γoρα λ6γω τηζ εμφdvισηζ τηζ θεωριαζ τoU Nειjτωνo, η γενικη ιδ€α τωv
Πλανητικ6v σUστημdτων Θα εξακολoυθo6oε vα υπdρxει.
Eiναι ειρωνικ6 τo γεγov6g 6τι, απ6 6λε9 αυτ€g τιg κooμoλoγικ€g Θεω-
ρ(εq, oι επιoτημovικ€g αρx€q τη5 θεωρ(αg τoυ Nειjτωvα _ τo oιjoτημα τo
oπo(o κληρoνoμ{oαμε με μια μεταλλαγμ€vη μoρφ{ _ ε(ναι εκεiνεg πoυ oυ-
μπερι€λαβαν τη Θεωρiα για εξωγ]ινη ζω{ τελευταiα απ6 6λε9. oι αρxα[oι
ατoμικo( φιλ6ooφoι υπoαι]ριζαν 6τι, με δεδoμ€νo τo παρdδειγμα τoυ δι
κoιi μαg πεπεραoμ6νoυ κ6oμoυ, €ναg dπειρog αριθμ69 απ6 dτoμα oε €vα
dπειρo oιiμπαv θα oδηγo6oε αναπ6φευκτα oτη δημιoυργiα εν6ζ dπειρou
αριθμo6 απ6 κ6ομoυ9. Η αρxη του Koπ€ρνικoυ, πoυ αρνι6ταv τη θ€oη τηg
Γηg oτo κ€ντρo τoυ πλανητικoU μαq oυoτ{ματoq, ε(xε ωg dμεoη oυνfπεια
την υπdθεoη τηq 6παρξηq dλλωv πλανητιilv, 6μoιωv με τη Γη. Kαι o καρτε-
oιαν69 κoρεoμ6voq xιilρoq oδ{γηoε κατευθεiαv oτoυg oτρoβfλoυq, τουg
oπo(oυg η κoιν{ αντ(ληψη εξoμo(ωoε με τo δικ6 μαg ηλιακ6 o6oτημα. Mo-
λoν6τι τα dτoμα τoυ Νε0τωνα και τo κεv6, 6πoυ κdθε οιilμα υφ(oταται την
παγκ6oμια βαριiτητα o0μφωvα με oταθερoιiq ν6μoυg, απoτελoιioαv €να
μη1αvικ6 οιioτημα καρτεoιανoιi τ6πoυ, παρd ταιjτα δεν oδηγoιioε αvαγκα
οτικd oτο oυμπ6ραoμα τηq 6παρξη9 και dλλων ηλιακιilv oυoτημdτων- Δεν
υπ{ρ1ε καμιd μηxαvικf αναγκαι6τητα αxηματιoμo0 oυoτημdτων, 6πωq
υπl]ρxε oτo orjoτημα τoυ Kαρτ€oιoυ. Πραγματικd, oτα πλα[oια των αρxιitv
τoυ Νειjτωvα, τo 6λo πρdβλημα απoδε(μηκε 6τι εiναι €να απd τα περιoo6-
τερo πoλ0πλoκα θ€ματα μ€xρι ol]μερα.
Θα μπoρoιjoαμε φυoικd να ιoxυριoτoιjμε 6τι, εφ6oov τo ηλιακd μαq
oι1oτημα υπdρ1ει και εφ6ooν oι v6μor τηg βαριiτηταg ε[ναι παγκ6oμιoι, θα
πρ6πει vα υπιiρxoυv και ιiλλα ηλιακd oυoπ]ματα. Αυτ6 6μωq απoτελεi μια
xoνδρoειδ{ αναλoγ(α, oxεδ6v ιooδ0ναμη με τo να θεωρηooυμε ωq υπ6θε-
oη αυτ6 πoυ θdλoυμε vα απoδεξoυμε. o iδιoq o Nειjτωvαq απ€φυγε vα
διατυπιioει αvαλυτικd κιiθε λογιπ] κooμoγoνικ{ dπoψη πoυ θα φι0τιζε τo
εριilτημα. Στην πραγματικ6τητα, oτιq επιoτολ69 τoυ oτo θεoλ6γo P(τoαρντ
Benttey επιo{μαιvε 6τι δε θεωρoιioε δυvατ6v vα απαvιjoει σε αυτ6 τo
εριilτημα με βdoη τιg αρxdg τoυ ουoτ{ματ6q τoυ. Αντ(θετα, o Νειiτωναg
επ€μενε 6τι o αxηματιομ6q 6λων των συντεταγμενων oυoτημdτων εξαρτι6-
ταν απ6 τη θεiκι] βoιiληoη. o iδιog {ταν ευxαριoτημ€νog με τηv παρατι]-
15](https://image.slidesharecdn.com/221658682-221126085654-2d271ee7/85/221658682-pdf-61-320.jpg)
![ZΩH ΣE ΑΛΛoΥΣ KoΣMοYΣ
ρηση πoυ Περι€χεται σrη δε6τερη €κδooη των Aρyι1v τoυ (1713) 6Ιι (εdν
τα oταθερd doτρα απoτελoιiν κ€ντρα ιiλλωv oυoτημdτωv, αυτ€q oι περιo-
xdg πoυ αxηματ(oτηκαv απ6 τηv αvτ(oτoιxη θεΤκι] πρ6νoια πρfπει vα υπ6-
κεινται 6λε9 oτην κυριαρxiα τoυ Εν6ξ...)
Σε πε(oμα τωv επιxειρημιiτων τoυ Nειjτωvα και dλλων πoυ πρooπαθoιi-
oαν να διατηρ{οoυν τη θε6τητα μ€oα oε €να oιioτημα πoυ υπ6κειται oε
φυoικ6 ν6μo, γιv6ταν βαθμιoiα φανερ6 6τι, στην πραγματικ6τητα, oι ν6-
μoι τoυ ελdττωvαν τηv oναγκαι6τητα παρoυo(αq θεo0. l,4€οα oε αυπ] την
ατμ6oφαιρα δεv πρoκαλεi €κπληξη τo γεγov6ζ 6τι η ιδaα τωv πoλλαπλι-0ν
κ6oμωv ερμηνειjτηκε με βoλικ6 τρ6πo _
1ρηoιμoπoιηθηκε ωζ απ6δειξη τηq
δ6ξα9 τoυ Θεoιj πoU απoδεικν0εται απ6 τα €ργα του αιη φ0oη, πρooπd_
θεια πoυ ε(ναι γνωoι] ωg φυσιKη θεoλoγfu. Εdν δεν μπoρoι]σε πλ€ov vα
oπoδoθε( στoν Θε6 €ναζ ρ6λoζ oτη λειτoυργiα τoU δικoιi τoυ o6μπαvτoq,
τdτε η ιδ€α τηg πoλλαπλ6τητα9 των κατoικημ€vων πλανητι.0ν μπoρo0σε να
xρηoιμoπoιηΘεi ιilοτε να αντανακλd τη δ6ξα, τηv ιoxιl και τη σoφ(α τoυ
ΔημιoυργoιJ. Σε δυo διαδoxικ€g πραγματεiεq τoυ Nειiτωvα, η θεoλoγικr]
dπoψη εν6q κατoικημfνoυ oιjμπαvτog oυνδ€θηκε με τιq φυoικ€g αρχεζ τoU
σUστηματoζ τoυ Nεt-iτωνα. Ξαvιi και ξαvιi, €να o0μπαv γεμdτo απ6 κατoι
κημ€να ηλιακd oυoπ]ματα γιν6ταν απoδεκτ6 ωg €να o0μπαv πoυ εivαι πo-
λιi περιoo6τερo αντdξιo εν6q dπειρoυ Δημιoυργοιi, oε ox€oη με dλλα πε-
ριoριoμdνα αxt]ματα. Απ6 τη oτιγμ{ πoυ πdρθηκε αυτξ η απ6φαoη, πoυ
{ταv αντiθετη με dλoυg τoυg ιoxυριoμoιig των Γραφιiη €μελλε vα παρατε_
θoιiv και dλλα επιxειρ{ματα για τη οπ]ριξr] τηq.'Ενα απ6 τα oυ1ν6τερα
{ταν τo επιxε(ρημα τηg τελεoλoγiαg, τηq 6παρξηq οκoπoιi oτη δημιoυργiα
τoυ oιiμπαντoq, πoυ πρoβλ{Θηκε ξεκdθαρα απ6 τoν Bentley, o oπoιoζ
€γραιpε: < oλα τα oυρdνια oιiματα δημιoυργ{θηκαv για 1dρη τωv €λλoγων
πνευμdτωv: 6πωζ η Γη πoυ oxεδιdoτηκε για τηv κατoικ(α, τηv υπηρεσiα
και τo oτoxαoμd των ανθριilπωv. Γιατ( να μη oxεδιdoτηκαν και oι dλλoι
πλαvι]τεg για ανdλoγεq xρ{oειg, καΘ6vαg με τoυg δικo6q τoυ κατo(κoυq
πoυ διαΘdτoυv ζωt] και αvτΓληψη>.
Αυτ6 τo ικανoπoιητικ6 6ραμα εν6g orjμπαντog πoυ λειτoυργε( oιjμφω-
να με τoυζ ν6μoυ9 τoυ Nειjτωνα και αντικατoπτρiζει την ιoxιi τη5 θε6τη-
ταq, η oπo(α δt€oπειρε νoημoo6νη μ€σα στo oιjμπαν, μεταδ6Θηκε oτo](https://image.slidesharecdn.com/221658682-221126085654-2d271ee7/85/221658682-pdf-62-320.jpg)
![ΑΠo To ΦYΣΙKo ΚoΣMo ΣTo BΙoΛoΓΙKo ΣYMΠΑN
σιiγχρovo κ6oμo. H απ6δειξη τηq 0παρξηq ιiλλωv ηλιακιilν oυoτημdτων μ€-
σω τηζ παρατηρησηg και η απ6δειξη τηg δημιoυργ(αq τoυg oιjμφωνα με
τoυq (διoυg v6μoυq τoυ Nει1τωνα παρ€μειvε €να5 ζητoιjμεvog oτ61o9 αιoυq
αιιilνεg πoυ επρ6κειτo να ακoλoυθηooυν. Aλλd η βαoικ{ πρoδιdθεoη υπfρ
εν69 oιiμπαvτog πoυ απoτελε(ται απ6 κατolκημ6να ηλιακd oυαnjματα εμ-
φαv(oτηκε εν6σω o Nειiτωvαζ ζoι-1oε ακ6μα. Στην πραγματικ6τητα τo oιj-
στημα τoU Nε6τωνα €φτασε, ωq πρoq αυτ6 τo θ€μα, oτα εσχατα 6ριd τoυ
oτιg δεκαετ(εq τoυ 175o και 1760, 6ταv oι φιλ6ooφoικooμoλdγoι Τhomas
νγrighζ lmmanUel Kant και Johan Lambert ισχυριστηκαv 6τι υπdρxει μια
ιεραρxiα διατεταγμ€vων oυoτημdτωv πoυ ξεκινd απ6 τo δικ6 μαg ηλιακ6
o6oτημα και φτdvει μ€xρι τo oι1oτημα τoυ (διoυ τoυ Γαλαξ(α μαg και ακ6-
μα μακριiτερα. H dπoψη τoυζ για αυτ6 τo oι1μπαν nπoυ ζωoγoνεiται απ6
αναρ[θμητoυg κ6ομoυq xωρ(q τ{λoq, μoq φ€ρvει π[oω, oxεδ6v κατd €vαv
ολ6κληρo κιiκλo, oτην ατομικι] φιλoooφ(α τωv αρxαiωv Eλληνωv για τoυξ
dπειρoυq κ6ομoυq, αoτρrκd δηλαδι] oυoιjματα πoυ διαxωρ(ζoνται τo 6vα
απ6 τo dλλo, με τo κdθε oιioτημα να ε(ναι γεμdτo απ6 6να πλf1θoq κατoι
κημ€νωv κ6oμων. Tιilρα 6μωq oι v6μoι τηq κivηoηg αυτιilν των oυoτημd-
των €xoυν ερμηνευτε[ και κατd κιiπoιov τρ6πo fxoυν απooπαoτε( απ6 τη
φ6ση απ6 αυπ] τηv (δια την ανθριilπιvη διdνoια η oπo(α τιirρα πρoxωρd
oτην εξl]γηoη oλ6κληρoυ τoυ o0μπαντog.
l.2 ΦΙΛoΣoΦΙKEΣ ΑNΑzΗTΙtΣEΙΣ
l,4ετd το θρ(αμβo τoυ oυoτr]ματog τoυ Nειjτωvα oτα μ€oα του 18oυ αι6vα,
η διαμιixη για την ιiπαρξη εξωγ{ινηq ζωηq €λαβε xιilρα 6xι τ6oo σε κoσμo-
λoγικ6 επ(πεδο 6oo oε 6να επ(πεδo κooμoαντιλι]ιpεων πoυ βριοκ6ταν €να
oκαλ( xαμηλ6τερα r] και περιoo6τερo απ6 τo κoσμoλoγικ6 επ(πεδo. L4ολo-
ν6τι oυxνd τo Θ€μα τηg εξωγηιvηq ζω{g oυζητι6τov εξαιτ(αq βελτιιiloεωv
πoυ oημειιilvovταv oτην επιoπ]μη τoυ Nειiτωvα απ6 υπoθ€oειq 6πωg η νε-
φελικ{ θεωρ(α τoυ Laplace, πoλλdg φoρ€g αυπ] η αντιπαρdθεση μετατoπι_
ζdταν oτo πεδ(o των φιλoσoφικ6v διερευνr]oεων, ποU μπoρoιjσαν vα ειναι
τ6oo εξωεκκληoιαoτικ6q 6oo και Θρηoκευτtκ€q. Εdν oι κooμoλoγικ€q θεω-](https://image.slidesharecdn.com/221658682-221126085654-2d271ee7/85/221658682-pdf-63-320.jpg)
![ZΩΗ ΣE ΑΛΛoYΣ KoΣMoYΣ
ριεζ oδηγησαv στην ιδaα τηξ εξωγηινηξ ζω{g, τ6τε η φιλoooφ(α και η λo-
γoτεxv(α, αvαλαμβdνoνταq τoν παραδooιακd τoυq ρ6λo τηq μελ€τηq τηq
αvθριliπινηg ιjπαρξηg, διερειivηoαv τα παρακλdδια τηg ιδ€αg πoυ γενvr]θη-
κε απ6 αυτ6 τo κooμoλoγικ6 πλα(oιo.
Συγκεκριμ€vα, μεγdλo μ6ρo9 αυι]q τηg διαμd1ηq τoυ 18oυ και τoU
19oυ αιιi)να για τηv ιjΠαρξη πoλλαΤΙλωv κ6oμων τoυλdxιoτoν oτη Διioη _
μπoρε( να καταvoηθε[ ωg μια διαπιiλη με την ευρ6τατo διαδεδoμ6νη φιλo-
ooφικl] θεωρiα πoυ ε(ναι γvωoι] ωq 1ριoτιανιoμ6q. Εdν oτα πλα(oια τoυ
Nευτιilvειoυ ουoπ]ματog η ιδfα τηg πoλλαπλ6τηταq των κ6oμων μπoρoιiσε
να oυμβιβαoτε[ με την αντ(ληι}η τηζ ιjπαρξηζ θεoιi μ€οω τηq φυoικr]g θεo-
λoγ[αg, αυτ6 δε ot]μαιvε και oυμβιβαoμd με τo xριoτιανιoμ6. Σ6μφωvα με
τη λακωvικη διατ6πωoη τoυ καΘηγητ{ Crowe oτo €ργo τoυ Τhe ΕΧtra-
terrestrial Life Debate (H διαμdxη για την εξωγηινη ζωη,
'l/5o-19oo) <oΙ
δoμ€g εvτ6μων r] τα ηλιακd oυoτr]ματα μπoρει να αποτελoOv απdδειξη για
την ιiπαρξη τoυ ΘεoιJ, αλλd παραμ€voυν σιωπηλd για τηv εμφdvιση κd-
πoιoυ μεoo(α,. Για τoUζ χρlστιαvoιiq πoυ μελετoιioαv τo ερωτημα τηq
0παρξηq dλλων κ6σμων ηταν αvoιμ€q, λoγικd, τρειq επιλoγfg: θα μπoρoιi_
oαν να απoρρlψoυν την ιδ6o των dλλωv κ6σμωη θα μπoρo0oαν vα απoρ'
ρiψoυν τo xριoτιαvιoμ6 { θα μπoρoιioαv να κdvoυv πρooπdθειεq vα ι-lυμ-
βιβdooυν τιg διio απ6ψειζ. Απ6 ιστoρικη dπoιpη, και oι τρειg επιλoγdg π€-
ρασαν στo 18o και στo 19o αιιlvα.
lν1oλov6τι τα πρoβλl]ματα πoυ δημιoυργo6vταv πιiνω oε αυτ6 τo Θ6-
μα εξαιτ(αg τωv Γραφιiν rαι των δoγμιiτων ε(xαv oυζητηθε( oτη διdρκεια
oλ6κληρoυ τoU 17oU αιd)vα, με κιiριo oτ6xo να ξεπεραoτoιiv με τη βor]-
θεια τηq φυoικ{g θεoλoγιαζ, κανε(q δεν εξ€φρασε τιg oυνεxε(g δυoκoλ(εg
πoυ oυναvτoιjoε o χριστιανισμ6ξ με τη θεωρ(α των πoλλαπλων κ6ομων
τ6oo €ντoνα 6σo o Thomas Paine, o πoλιτικiiq αγκιτdτoραζ για ελευθερ(α
οε διio ηπεiρoυq. Στo oημαντικ6 tρyo τoυ Αge of Reason (Επoμi τηg Λo-
YιΚηζ, 1793) πoυ 6καvε πολλ€q εκδ6oει9 oτηv Aμερικ{ περ( τo τ€λoq ιoυ
αιιilvα, o Paine διατιiπωoε απεριφραστα τηv dπoψη 6τι nτo vα πιoτειjει
κdπoιoq 6τι o Θε6s δημιoιjργηoε μια πληΘωρα κ6oμων, τoυλιi1ιoτov τ6-
oo πoλλoιjg 6oα ε(ναι τα αvτικε(μεvα πoυ oνoμdζoυμε doτρα, υπoβιβdζει
τo χριστιανισμ6 oε 6να o0oτημα π(στηζ ΠoU εiναι ταυτoxρ6vωq ανεπαρ-](https://image.slidesharecdn.com/221658682-221126085654-2d271ee7/85/221658682-pdf-64-320.jpg)
![ΑΠo To ΦYΣΙKo KoΣMo ΣTo BΙoΛoΓΙKo ΣYMΠAN
κεζ και γελoιo και τoν διαλιjει πvεUματlκd σαv φτερd στov dνεμo. oι δυo
πεπoιΘησειζ δεν μπoρoιiv να ουvυπdρξoυν oτov (διo νoυ, και αυτ69 πoυ
νoμiζει dτι πιoτειjει και στιζ διio απ6ψειs δεν dxεr oκεφτε( παρd ελdxιoτα
και για τιξ διjo,. lVε δεδομfvo 6τι υπdρxoυv εκατoμμιJρια κ6oμoι κdτω
απ6 τη φρoντ(δα τoυ Δημιoυργoιj, ε(vαι δUνατ6ν, ιoxυριζ6ταν o Paine,
να πιoτε0oυμε 6τι o Ν4εοo(αq {ρθε για vα oιilοει τα ανθριilπιvα πλdoμα-
τα αυτoι] τoυ μικρoι1 πλαvι]τη;'H ε[vαι δυνατ6v vα πιστευoUμε 6τι o λυ-
τρωτ{q πηδoιioε απ6 €vαv κ6oμo oτoν επ6μενo, 6ταν o αριΘμ6q των κ6-
oμων ε(ναι τ6oo μεγdλog, πρdγμα πoυ θα τov ανdγκαζε να υπoφ€ρει
<μια ατ€λειωτη oειρd διαδoxικιilν θαvdτων, με απoτ6λεσμα μ6λιg και με-
τιi β[αg vα βιιilvει iνα μικρ{q διdρκειαq διdοτημα ζω{g>; Παρd την ιox0
αυτo0 τoL επιxειρ{ματog, λiγoι Θα απEρριπταν τo xριοτιαvιομ6 με τoν
τρ6Πo που τo €καvε o Paine. Αλλd και λ[γoι θα απEρριπταv και την ιδiα
τωv πoλλαπλι1ν κ6oμωv πoυ απoτελoιjοε μια εδραιωμ€vη dπoψη περι τo
τ€λog τoυ 18oU αιωνα. H κατdoταoη αυττ] δεν dφηνε παρd μiα μ6vo επι
λoγη: τα διio συστηματα και d,τι αυτd oυνεπdγοvταv 6πρεπε vα oυvυ-
πdρξoUv.
o Σκ6τo9 θεoλ6γoq Τhomas Chalmers διακηρυξε 6τι, oε αντ(θεoη με
την dπoιpη τoυ Paine, η θεωρ(α τωv πoλλαπλι1v κ6oμων Θα μπoρo0oε να
εvoωματωθε( οτo xριoτιαvιομ6. Στo €ργo τoυ Astronomical Discourses
(Πραγματε(α για τηv Aoτρovoμiα, 181 7) ενσωμdτωσε τη θεωρ(α τωv πoλ-
λαπλιilv κ6oμων oτηv ευαψελικf θρηοκε(α, και o oυμπατριιilτηg τoυ
Thomas Dick την ενoωμιiτωoε oτo xριoτιαvιομ6 με €vαν αριθμ6 εργα-
οιιilν πoυ €γραψε στη διtiρκεια τoυ πριilτoυ μιoo0 τoυ ]9oυ αιιilvα. oι
αντιρρt]oειg τoυ Paine 6μωq δε Θα εξαφαv(ζoνταv. H oυμβατ6τητα τηg
θεωρ(αq τωv πoλλαπλιiν κ6oμων και τoυ 1ριoτιαvιoμoιi ιiρxιoε πdλι να
αμφιoβητε(ται σoβαρd απ6 τo μEoo τoυ αι6να, αUτην τη φoρd απ6 τov
William Whewell, φιλ6ooφo, επιoπ]μovα και διευθυντt] τoυ κoλεγ(oυ τηq
Αγiαg Tριdδαq τoυ K€μπριτζ. H πραγματεiα τoυ of a Pluraιity of Worlds:
An essay (Aπ6 €να Πληθo9 Κ6σμωv: ζνα ΔoΚ[μlo), πoυ κυκλoφ6ρηoε ανιir-
νυμα τo 1853, fταν η πιo επιστημoνικη, ριζooπαoτικt] και oημαντικ{
πραγματεiα πoυ δημooιε0τηiε oε oλ6κληρo τoν αιιitνα, η oπo[α {ταν
αvτiθετη με τη θεωρια των πoλλαπλιilν κ6oμων. Avτ(θετα με τoν Paine και](https://image.slidesharecdn.com/221658682-221126085654-2d271ee7/85/221658682-pdf-65-320.jpg)
![ZΩΗ ΣE ΑΛΛoYΣ KoΣMoYΣ
dλλoυq, o Whewell ιoxυριζ6ταν 6τι η θεωρ(α πoυ €πρεπε να απoρριφθε(
ε(ναι η θεωρ(α των πoλλαπλι1ν κ6oμων και 61ι o xριοτιαvιoμ6ζ. Στo επι-
xε(ρημα 6τι 6λo9 o απ€ραντoq xιiiρog πρ€πει vα €xει κdπoιo oκoπ6, απα-
vτotjoε πωg η γεωλογ(α απoκαλιjπτει 6τι η ανθριirπινη παρoυo(α πdνω
oτη Γη δεν καλ6πτει παρd €να μικρ6 odτoμo xρ6νoυ" oε oιjγκριoη με τηv
ηλικ[α τηq Γηg και, κατd oυvcπεια, πoιog o λ6γoq για τoν oπo[o δε θα
μπoρoriοε η νoημooιiνη vα εγκλωβιoτεi oτo ndτoμo τoυ χιbρou) πoυ απo-
τελεi η Γη; o Whewell ια1υριζ6ταν 6τι, μoλoν6τι τo oι1μπαv ι]ταν πριiγμα-
τι αxαν6g (με €κταoη περ(πoυ 3.000 €τη φωτ69 o6μφωνα με τιq εκτιμ{oειq
τoυ), τα πιθανd oκηνικd πoυ πρo€βλεπαv την εμφdνιoη κατo(κων {ταν
πoλιi υπερτιμημiνα. Τα doτρα θα μπoρoι-1οαν vα μη μoιdζoυν με τov
'Hλιo και oι πλαυjτεq θα μπoρoιiοαν vα μην ε(ναι ooν τη Γη. Mε λιγα λ6-
για, o Whewell Θειilρηoε τιg αναλoγ(εg εξαιρετικd υπερβoλικεζ για να επε-
' κταθo6v και oτην περ[πτωoη των πoλλαπλιbv κ6oμων. To δεδoμ€vo τηg
θεωρ(αq τoυ Koπfρνικoυ, 6τι oι πλαν{τεq ε(vαι iδιoι με τη Γη, δε Θεωρ{-
θηκε πλ€ov ωq επαρκιirg ακριβ69 επι1ε(ρημα, πρdγμα πoυ o{μαινε 6τι
€πρεπε να δoΘε( μεγαλ6τερη πρoooxι] ατιg λεπτoμ6ρειεq τoυ φυoικoιJ
οxημοτιoμoιi τωv πλαvητιilν. H πραγματε[α τoυ Whewell πρoκdλεoε με-
γdλη αντιπαρdθεoη, αλλιi τελικd δεν κατdφερε να εξαoθενΙoει τηv υπo-
oπ]ριξη τηg θεωρ(αg των πoλλαπλιiν κ6oμωv απ6 τoυg επιoτt]μoνεq {
τoυq πιoτoιig.
Στη διdρκεια τoυ 190υ αι6να €γιvαν αναρ(θμητεq dλλεg oυζηιjoειg για
τη αx€oη πoυ υπdρxει αvdμεoα αιη θεωρ[α τωv πoλλαπλιirν κ6oμων και
οτo 1ριoτιανιoμ6. Σxεδ6ν xωρ(g εξαiρεoη, τo ζητoιiμενo 6λωv αυτιbν tjταν
κdπoιo εiδog ουμφιλ(ωoηq αλλd, περιοταoιακd, πρo€κυπτε τo oυμπ€ραομα
6τι η μ(α rj η dλλη ιiπoιpη €πρεπε να απoρριφθε(. H oυμφιλ(ωoη πιivτωq
τηq θεωρ(αg τωv πoλλαπλιirv κ6oμωv με τα δ6γματα τηq Ενodρκωoηg και
τηg Λ6τρωοηq δεv {γιvε πoτ€ δυvαι] εξαιτiαg τηg €ντoνηg επιμov{q ατην
dπoψη 6τι η ενodρκωοη τoυ Xριoτo6 oτη Γη {ταv αρκετd ιoxυρη ιiloτε να
λυτρωoει oπoιoνδ{πoτε εξωγl1ιvo. Αυτ6 απiτρεπε τηv ιiπαρξη εv6s Xρι-
oτoιj πoυ πηδdει απ6 πλαυ!τη oε πλαυ]τη, αλλιi ενioxυε τη μωρoπιoτ(α.
Eπιπλ€ov, η θεωρ(α τηq πoλλαπλ6τηταq των κ6ομων €γινε τo κεντρικ6 δ6γ'
μα για διio, τoυλd1ιαιoν, Θρηoκεiεg τoυ ']9oU αι6να: τoυq Moρμ6νoυq και](https://image.slidesharecdn.com/221658682-221126085654-2d271ee7/85/221658682-pdf-66-320.jpg)
![ΑΠo To ΦYΣΙKo KoΣMo ΣTo BιoΛoΓΙKo ΣYMΠΑN
τoυζ Αvτβεvτιστaζ.* Eπιπλ€ov, oι oπαδo( τoυ Swedenborg,** o oπo(og
iδρυoε μια dλλη θρηoκε(α, ειxαν αvαγdγει αυτη τηv dπoψη oε βαoικ6 oη-
μεio π(oτηg οπ6 τα μ€oα τoU 180υ αιωvα.
Moλov6τι η ιδ€α τηg ιiπαρξηg dλλωv κdσμων ειχε ενoωματωθε( επ(oηq
σε πoλλaζ κooμικ€g φιλoooφ[ε9 o xριαιιανιoμ6g διακρ(νεται για τo γεγo-
νdg 6τι υπ{ρξε η φιλoσoφικη θεωρ(α πoυ επηρ6αoε περιoo6τερo τη δoξα-
oiα τηq ιjπαρξηg πoλλαπλιilv κ6σμων κατd τo 19o αιιiνα, τoυλdxιοτov αιo
Δυτικ6 κ6oμo. H προoπdθεια για τηv επiλυoη τoυ πρoβλl]μoτog oυνεx(oτη-
κε και στov 206 αιdlvα, αλλd σε Πoλtj μικρ6τερo βαθμ6, καθιilg η επιoτr]μη
και η θρηoκε(α dρxιoαv να βαδ(ζoυv τoυq δικoιjq τoυg ξεxωριoτoιJg δρ6-
μoUζ.
*
Αιτβεlτιαιdq. o 6ροq ,Αιτβειτιoπjg, ανοφlρεται γενικli σε κdπoιoν τoυ πιστει!ει οτη Δευ'
τ6ρα Παρoυotο τoυ Ιηοoι1 (Secοnd Αdνent=Δευτdρα Παρoυοiα). Tα μdλη τωv oντβ*τιαιικυv εκ
κληοιιiv θεωρoJιτoι οliμερα oυνηρητικoi τρoτεoτι τεq. Moλoν6τι Ξ1ουv τoλλd κoινιi με ια 1cι
οτιανrκιi δ6γμoτo, η θεoλoμα τoυq διαφoρoπoιεΙται oτo θiμα τηq μoρφjg ηg ενδιdμεoηg κατα_
oταηg αvιiμεoα αιo θdνoτο και oτηv Αv<ioταoη, oτo αv η 6οxαη τιμωρiα τωv αμαρτωλciν εiνοl η
εξαφιiιιoη { τo oι6ηo μαρτljριο, στη μορφ]i ηζ αθαναoiαq, oτo εdv η 6χι θα ovαoτηΘosν oι
αμαρτωλoi. To κiημo τρoτρΞπει οτηv αvιiψωη ηq Πα).αιdq Δrαθ1iκηq, γεγoν6q τoυ oδηγεi κd'
πoιoυζ στην τiρηση τηζ oργiαq τoυ Σαββ.iτoυ, εv6 ω'λoυq οη χρηoιμoποiηοη τηq ovoμαoiαq Ιε-
1ωβιiq γιo τov Θε6. o ψωοτ6τερoq ηγ6τηq τoυ κιujμoτoq υττiρξε o !αiιlian Mill€r. To Ι(ημα
των oπαδι,1ν τoυ Mi]ler ιiρμοε vα αποδυναμι,iνεται εξαιτlαq τηq μεγdiηq απoγo)iτευσηζ τoυ ακο-
λoiθηοε την μη εκπλl]ρωση ηζ πρoφητεiαζ του σ1ετικd με η Δευτdρα Παρoυοiα τoυ Ιηοon για
την οπoiα διακr]ρυξε dτι θα oυvlβαινε οτιq 22 oκτoβρ1oυ 1844. (Στ.M.)
**
Swedenborg. Εiναι μια εκκληoιαmικ! oμιiδα δoξαοιι6ν oι oπo{εq βαοiζoιτοι στα 6ρYσ ιoυ
Emaluel Swεdenborg (ι688-1772). To κiημα Θεμελιι,iνεται τdνω oτην τ1οη 6τι ο Swedenborg
υmiρξε μdρτυραq τηq Tελιniq ξioηg και τηq Δευτ6ρα9 Πορoυoiog τoυ Ιηooι1Xριoτoi με τηνταυ_
τηρoη 1δρυη τηq Nlαq Εκκληoiοg και ην τrvευματικri εb1iτlση τoυ πραγματικοi περιε1oμ6voυ
τov Ιερι6v Γρoφ6γ. Mερικoi οπαδoi υπoαrηρiζoυv ιiπ τα 6ργα τoυ Swedenborg (τα oπoiα oυ1vιi
oνoμiiζoιται To Γραπτιi { η Tριη Διαθliκη) οποτελοι1ν τo τρ{τo μiρoq τηg Biβλoυ και ηoυv τo
iδιo κιiρoq με την Πολαιd και ην Kαlπ] Διoθliη. Tο κημα εiVοι γιDστd και ωq Nlοι Χρισιιo
νoi' Nεοpιoτιovof, Η Ndα Eκκλησiιl και η Εκκληoiα τηq Nlαq Ιερουoολ{μ. To κ(ημα ξεκησε
οπ6 τηv Αψλ(α τo 1787, 15 χ)6νια μετd τo θdvoτ6 του, και μετοφlρθηκε στιζ ΗΠΑ απ6 ιεραπ6'
oτoλoυq. o ιδρυτriq lδιvε μεγdλη σημασΙα σιηγ Αφρικri, δι6τι πiστευε 6τι η ,Αφρικovικli φυλi, εi_
ναl περιοο6τερo φιυτιoμdη απ6 ιiλεq φυλdq ηq Γηq καΘ6q τα μΞλη ηq δlοθ{τoυv μεγαλιiτερη
εoωτερικ] οι1vδεοη, με απoτdλεσμo vα απoκτoι'γ ην αλ!θεια και vα τηv οτoδi1oιται. Tα γραπτα
τoυ Swedenborg !ταν μιγμα θεoooφiαg, αλμμεiαζ και πρoφητεiαζ. Εκεινo τoυ γoriτευε τεριοοo-
τερo τoυq oπαδoiq τoυ liταν η απoκρυφιoτικ! πλυριi τoυ. Ιδιαiτερα ουvαρποoτικ6 {τov τo εργo
τoν oυραv6q και Κ6λαση. Σε αυτ6 o Swedenborg oδηγεiται απ6 πνεnματα οτoν Παριiδειoo και
αιην K6λοoη' 6πoυ γiνεται μιiρτυραq κoι oπoλοrlτjq των ου€ηκ.6ν πoυ επικροτo{ν. (Στ.M)
51](https://image.slidesharecdn.com/221658682-221126085654-2d271ee7/85/221658682-pdf-67-320.jpg)
![ZΩΗ ΣΕ ΑΛΛoYΣ KoΣMoYΣ
1.3 TΑ EΠΙΣTΗMoNΙKΑ ΦEMEΛΙΑ
Διio θεμελιιiιδειg εξελξιg oυγκλ6νιoαv τηv επιoττ]μη ακριβιitg την επoμ]
πoυ η διαμdxη, την oπoiα ξεκivηoε o Whewell, εixε φτdoει oτην κoρ6φω-
or] τηg: τo 1859 o Kdρολoζ Δαρβ(vog (παρακινo0μενog απ6 την ανεξdρτη-
τη ανακdλUψη τoυ Α. R. Wallace) δημoo[ευoε τη θεωρ(α τoU για την κατα-
γωγι] των ειδιilv και την εξ€λιξη μ€oω τηg φυoικηg επιλoμ'1q, ενιb oτιq αρ-
x6g τηg δεκαετ(αg τoυ 1860 εφαρμ6στηκε στην αoτρoνoμ(α η v€α τεxvtκ{
τηζ φασμoτoσκoπικ{g ανdλυoηq. lz1oλoν6τι αυτ€g oι εξελ(ξειq και dλλεq λι
γ6τερo καιvoτ6μεg oε dλλα πεδ(α δεν πρoκdλεoαv μια dμεoη και ριζooπα-
οτικl] αλλαγj oτo xαρακτr]ρα τηq διαμdxηq για τηv rjπαρξη πoλλιiν κ6-
oμωv, oηματoδ6τηoαν τηv αρμ] μιαg μακρ6xρovηg αλλαψ]q πoυ θα μετd-
φερε, με αυξαν6μενη ταx6τητα, τo θdμα των dλλωv κ6oμων oτην αρμoδι6-
τητα τηq επιoπ]μηq. Στη διdρκεια αυτ{g τηg περι6δoυ, o καθηγητηg τoυ
Χdρβαρντ Karl Cuthke €γραψε στo €ργo τoυ Γhe Last Frontier (Τo Τελευ-
τα|o Σivoρo) 6τι η επιoτr]μη διερει-1νηoε τηv ιδ€α τηg 6παρξη9 πoλλιiιν κ6-
σμωv με μια (πειστικ6τητα την oπo(α πρoηγoυμdνωq δεv μπoρo6oαμε να
φανταoτo6με και η oπolα επιτρ€πει oτην επιoτημη να εισχωρησει βαΘι6
oτη oυνε(δηoη τoυ αιωνα,.
'loωg μπoρoιiμε να εκτιμ{ooυμε 6τι τo μεγαλστερo μlρog τηq διαμdxηg
τoυ 2ooιj αι6να εixε τηv αφετηρiα τoυ oτη Θεωρiα τηg εξ€λιξηq και oτην
αoτρoφυoικr'1. H φυσικη επιλoγη 6xι μ6vo πρ6oφερε τη βdoη για τη oυζη-
τηση σχετικd με την εξ€λιξη τηg ζω{g κιiτω απ6 διαφoρετικ€g oυνΘ{κεq και
π€ρα απ6 τη Γη, αλλιi ταυτ6xρoνα 6δωoε ιirθηoη oτην ιδdα τηg φυoικ{g
εξ€λιξηg τoυ o6μπαvτoq. Επιπλ€oν, η φαoματooκoπιn] ανdλυoη, εξετdζο-
νταq τα xημικd απoτυπιilματα που εμφαv(ζovται oτηv ανdλυoη τoυ φωτ69
τωv doτρων, εξαoφdλιoε €να εργαλε(o για τη μελ€τη τηq φιjoηg των πλα-
vητιirν και των doτρων με συvεχ6ζ αυξανdμεvεq λεπτoμ€ρειεg. Αυτ6, με τη
oειρd τoυ, πρ6oφερε για πριilτη φoρd ενα μdoo για τoν υπoλoγιoμ6 τηq
πιθαν6τηταq ι1παρξηg ζωι]g με βdoη τιg φυoικ€q oυνΘ{κεq και για την εμ-
φdvιoη τηg ιδ6αq τηg εξfλιξηg τoυ oιiμπαντoq.
H θεωρ(α τηq εξ€λιξηg και η φασματoσκoπ(α απoτελoιjoαν διio καιvoτo-
μ(εg πoυ oxετ(ζoνταν αvτιoτο(xωg με τη θεωρ(α και την τε1νtκl'1. H μ(α απ6
52](https://image.slidesharecdn.com/221658682-221126085654-2d271ee7/85/221658682-pdf-68-320.jpg)
![ΑΠo To ΦYΣΙKo KoΣMo ΣTo BΙoΛorΙKo ΣYΜΠAN
τιs δι1o, η φασματoσκoπια, €μελλε να 6χει Ιo αμεσ6τερo και πιo oοβαρ6
απoτ€λεoμα oτη μo(ρα τoυ βιoλoγικo0 o6μπαvτog. Moλoν6τι τα επιxειρl]μα-
τα τηq αναλoγ(αq και ηq oμoγ€vειαg τηq φ0oηg εi1αν απ6 καιρ6 καταoτ]oει
αξι6πιoτη ην πεπoiθηοη 6τι oι Θεμdλιoι λ(θoι τηg ιiληq και τηq ζω{g t]ταν oι
iδιoι oε oλ6κληρo τo oιiμπαv, τιilρα l'1ταv η πριilτη φoρd πoυ αυτt] η μεγιiλη
αλl'1θεια μπoροι-1oε να απoδειμε( και μ€oα απ6 ιην παραπ]ρηoη. Mερικo(
απ6 τoυg πρωτoπ6ρoυξ τηζ φασματoσκoπ(αg δεν καθυσrερησαν να διακρi
νoυν τη o1€oη τoυ αvιικειμ€νoυ τoυζ με τo θ6μα τηg ζωι]g oτo o6μπαν. Σε
αυτoιig περιλαμβαν6ταv και o Sir William Huggins. o Huggins μαζ( με τo
oυνdδελφ6 τoυ William Αllen l4iller €γραψαν τo 'l864 6τι οι ανακαλ0ψειζ
τoυg πρoo€φεραν (μια πειραματικη βdoη πdvω oτην oπo(α μπoρo0oε να
oτηρψε( €να oυμπ6ραoμα πoυ μεχρι αυιjv τη αιιγμl] δεν {ταν παρd μια
απλl] υπ6θεoη _ δηλαδι! 6τι τoυλdxιαιoν τα λαμπρ6τερα doτρα, 6πωg o
'Hλιoq μαg, μπoρo0ν να δημιoυργι]ooυν και να εξελξoυν κ6σμoυζ πoυ ειναι
κατdλληλoι για κατoικ[εg ζιilντων πλαομdτων". oι αρxικ€g πρooπdθειεg τoυ
Huggins να διερευνt]oει φαoματooκoπικιi τιg ατμ6oφαιρε9 των πλαvητιirν
{ταv τo πριirτo βτ]μα για €vα dλλo ερευvητικ6 πρ6γραμμα πoυ θα γιν6ταv
μελλoντικζ με αυξαν6μενo ρυθμ6, καθοριαιικ6 για τη διαμd1η πdνω αιo
θdμα τηg ιjπαρξηq εξωγr]ινηg ζωljq. Αλλoι πρωτoπ6ρoι τη νdαg επιoπ]μηg
6καναν αvdλoγεζ oυνδ€oειg και, με τo 6ργo τoυq, 6πωq και των διαδ6xων
τoυg, iβαλαv oε oτ€ρεη βιioη την αoιρoφυoικ{ oυνιoτιiioα τηg διαμdxηg
για εξωψ]ιvη ζω{.
H εξελικτικf1 θεωρiα τoυ Δαρβiνoυ εξε και €vα διπλ6 απoτ€λεoμα, τo
oπolo τελικd δεv f1ταν λιγ6τερο ημαvτικ6. Τo πριilτo απoτ€λεoμα l1ταv η
oο]ριξη πoυ πρ6oφερε αιην ιδ€α τηq φυoικι]g εξ€λιξηg τoυ σι]μπαντoζ. Aυτη
η ιδ6α τoυ εξελιoo6μενoυ o0μπαvιoq _
μαζi με την εφαρμoγ] των πρωτωv
oυμπεραoμdτων τηg φαoματooκoπiαg
_ ε[ναι ηδη φανερ{ oε μια απ6 τιg
oημαvιικ6τερεg πραγματε(εg για την ιiπαρξτ1 πoλλαπλιiιν κdoμωη αυτην τoυ
Richard Proctor με τftλo other worlds than ours (Aλλoι Κ6oμoι εκτ6q απ6
τoν Δικ6 μα9, 187ο). o Proctor (Εικ. 1.]) αντιλαμβαν6ταν τo βιβλ(o τoυ ωq
fναν τρ6πo για να μεταφ€ρει σto κoιv6 τιq τελευτα(εg αvακαλιiιpειg. lMπoρε(
ακ6μα να θεωρηθε( ωg ανταvdκλαoη μιαg τdoηq πoυ oκ6πευε σε μια περισ-
ο6τερo επιoτημoνικl] πρoo€ψιοη τηq διαμdμg. o Proctor {ταν επηρεαομ€-
53](https://image.slidesharecdn.com/221658682-221126085654-2d271ee7/85/221658682-pdf-69-320.jpg)
![zΩΗ ΣΕ ΑΛΛoYΣ KoΣMoYΣ
νoζ απ6 τελεoλoγικεζ αντιληψειζ και αρXικd {λπιζε vα απoδεξι 6τι 6λoι oι
πλανtjτεg κατoικoιjvται, αΜd, 6πωq λ€ει, nδιαπiαιωoα dτι τo €δαφog κdτω
απd τα π6δια μoU dρχισε να καταρρ6ει. Η νfα απ6δειξ1... βρfθηκε vα αντι
τιθεται με μoιραιo τρ6πo... oτη θεωρ(α πoυ ηλπιζα να δημιoυργ]oω,. Αυτι]
η διdθεση vα εγκαταλε[ψει την π(αιη εξαιτaαζ τηξ βαριjτηταq τηq φυoικl]q
απ6δειξηg ε(ναι τo απdλυτo πρoαπαιτoιjμενo για την επισημoνικ{ πρoo€γ-
γιoη τoυ πρoβλl]ματog. Συvδε6ταν 6μω9 και με μια εκκoλατπ6μεvη ιiπoιpη
τηg εξελιrιιn]q θεωρ(αq: μoλoν6τι o Δiαζ, o Kρ6voζ και oι εξωτερικo( πλαυ]-
τεq πιθαv6v δεv κατoικoιivιαι πρoq τo παρ6ν, ιoxυρ(οτηκε o Proctor, εν τoιj-
τoιg οτην πoρε(α τηg εξελιξηg κdπoια μ€ρα θα κατoικo0νται 6πωq κατoικo0-
vιαι οl]μερα η Αφρoδ(τη, η Γη και o Αρηζ. Στα €ρΥo. τoυ our Place Among
lnfinities (H Θfuη μα9 M€oα oτo Aπειρo) και Sclence Byways (Παρdδρoμoι
ηζ EΙτιστημηζ)' τα oπo(α δημooιε0τηκαν τo 1875, η εξελικτικf1 ιiπoψη, oιiμ-
φωvα με τηv oπo(α στoν κατdMηλo xρ6vo 6λoι oι πλαν{τεq θα ανdτπυooαν
ζωlj, απ€κτηoε κεvιρικl] oημαo(α. Aυτ6 τo εξελιoo6μεvo oιjμπαν dφησε τoν
Εικ. 1.3. o 8ρεταν6ζ αστροv6μoζ R. Α. Ρrοctor.](https://image.slidesharecdn.com/221658682-221126085654-2d271ee7/85/221658682-pdf-70-320.jpg)
![ΛΠo To ΦYΣlKo ΚoΣMo ΣTo BΙoΛoΓιKo ΣYMΠAN
Prοctor με (εκατoμμιjρια εκατoμμυριων r;1λιoυg πoυ γεμζoυv τo Διdαιημα',
απ6 τoυq oπo(oυg {λιoυg <εκατoμμ6ρια €xoυν πλαυ!τεg πoυ κινo6vιαι γι1ρω
τoυg οε κυκλικ€q τρoxι€g και oι oπo(oι απoτελoιiν oflμερα κατoικ(α ζωvτανιilν
πλαoμιiτων,. Στo €ργo τoυ Proctor, ο ρ6λ0ζ ηζ τελεoλoγ(αq αvιικατααιdθη-
κε απ6 τoυq αιιiνεq τoυ xρ6νoυ πoυ απαιτoιivιαι για ην εξ€λιξη.
Στη Γαλλiα o αoτρoν6μoq Camille Flammarion (Eικ. 1.4) υιoΘ€τηoε τηv
dπoιιJη τoυ Proctor και ανελαβε μια επιoτημovικl] πρoo6ψιοη oτo πρ6βλη-
μα τηζ ιjπαρξηζ dλλων κ6oμων. Εivαι ξεκdθαρo 6τι τo €ργo τoυ La pluraιit4
des mondes habites (H πoλλαπλ6ητα τωv κατoικξoιμωv K6σμωv, 1862)
δεν π€τυxε απoλ6τωq αυτ6ν τo oκoπ6, 6xι περιοo6τερo απ6 6,τι oυv€βη με
τo fργo τoυ Proctor. Στα επιxειρfματα τoυ Flammarion, για παρdδειγμα, η
αναλoγ(α και η αφΘoν(α αναμιγvιioνται με δεδoμdvα τηg v6αq αoτρoνομ(αq'
Πιiντωg, oτιq επ6μεvεq εκδ6oειg, o πλoυραλιoμ69 του tlammarion €γινε
ακ6μα ριζooπαoτικ6τερog απoκτιivταg φιλoooφικr] πoι6τητα' o Guthke,
παρd ταιiτα, διαπloτωoε 6τι oo Flammarion, παρd την τdoη τoυ να ενθoυ_
οιdζεται και τo βερμπαλιoμ6 πoυ τoν διακρινει, παραμ€νει με oυνiπεια πι
αι6q oτηv αρμ] τηq πειραματιn]q επαγωγικ{g επιoπ]μηg"' Επιπλ€ov, τouλd_
xιαιov απ6 τo'1872, o Εlammarion ε(ναι βαθι-1τατα επηρεαομ€vog απ6 τov
Δαρβiνo. H ζωr] ξεκ(νηoε με αυθ6ρμητη δημιoυργ(α, εξελixΘηκε μ€oα απ6
τη φυoικt] επιλoγ! με πρooαρμoγ] oτo περιβιiλλov και ρυθμ(oτηκε απ6 τηv
επιβ(ωoη αυτoιi πoυ πρooαρμoζ6ταν καλιiτερα. Σε αυι] τηv απεικ6νιoη τηq
κoσμικηζ εξελιξηζ o ανθρωπoκεVτρισμ6q εi1ε εξooτρακιoτε(' H Γη δεν ηταv
μoναδικr], και oι dνθρωποι με καvεναν τρ6πo δεν αποτελoιioαv την υψηλ6-
τερη μoρφl] ζω{g. Moλoν6τι o Flammarion oδηγηΘηκε oε oxεδ6v θρηoκευ-
τικd επ(πεδα εξαιτ(αq τoυ πλoυραλισμoυ τoυ, η dπoψη τoυ με καν€ναν τρ6-
πo δεν απoτελoιjoε xριoτιανικl'1 dπoιpη και oε κdθε περiτπωoη ηταv €vα oυ-
μπfραoμα oτo oπoio κατ€ληξε ιioτερα απ6 μελ€τη γεγoν6τωv, και 6xι μια
υπ6θεoη πdνω oτην oπo(α βdoιoε την πλoυραλιαιικr] τoυ dπoψη' To €ργo
τoυ La ρlυralit! 6κανε 33 εκδ6σειζ μ6χρι τo i880 και ανατυπωv6ταv μd1ρι
τo 1921. l4εσα απ6 αυτ6 τo €ργo και πoλυdριΘμα dλλα γραπτd, τ6oo μυθι
oτoρ{ματα 6oo και €ργα oε ιiλλη μoρφt], o Ftammarion €μελλε να αoκ{oει
σημαvιικη επιρρoli oτη διαμdxη τoυ 2ooυ αιωvα, 61ι μ6νo εξαιτiαq των €ρ-
γων πoυ συνεγραψε τo 19o αιιilvα, αiιλd περιoo6τερo ιiμεoα εξαιτ(αq τoυ
55](https://image.slidesharecdn.com/221658682-221126085654-2d271ee7/85/221658682-pdf-71-320.jpg)
![ZCJH ΣE ΑΛΛoyΣ KoΣMoYΣ
Eικ. 1.4. o Γd)λoζ ασιρoγ6μoζ camiΙe FΙaΙnmarion σε ηλικiα 2ο ει(6v τo 1862, 6ταv κυκλoφ6ρησε
τo ιρΥo 1oν Πoλλ.1πλo1 -(ιiφoι. oι Flarnmarion και ΡΙocror (E!κ. 1.3) υτn{ρξοv ημαvακoi, δι6τι
iαrρει!αν η διoμd1η τρog μια περιαo6τερο oιiψρoη πρoοι|γη. Η φoτoγραφiο τoυ Flarπmarion
ε{vαι ευγεπn( πρooφοριi τoυ Ααιερooκoπε(oυ του Juvη. Ασ.ρovoμΦ Eταιρ{α ηq Γαλλιαζ.
πρoσωπικof τoU ενθouσιασμo6 πoU υπηρξε αμειωτoζ μεχρι τo θdvατ6 τoυ
τo 1925.
Περι τo τ€λoζ τoυ ]90υ αι6vα κUριαρχo0σε η επισημoνικη πρoσΦι-
ση των Proctor και Flammarion, απαλλαγμενη απ6 τo ριζ0σπαστικ6 πλoυ_
ραλισμ6 τoU δεriτερoυ (για vα μην πo6με εUαYYελικ6 εvθouσιασμ6). Tα
iργα τoυ lρλανδoιi βαoιλικo6 ααιρov6μoυ Robert S. Ba|l, τoU lρλαvδoιj
επιστημovικoιj εκλαικεUτη J. Ε. Gore, τoU Αμερικανo0 αστρov6μou simon
Newcomb και πoλλ6ν ιiλλων εξαv πoMd κoινd σημεια, πdvω σε αUτd τo
θiμα, με τo €ργo των tlammarion και Proctor. Στα dργα τoυξ η vεφελικη
UπdΘεση τoU Laplace - η oπo(α 6χι μ6ν0 παρεαε τo κoσμ0λ0γικ6 πλαισιo
για τo δικ6 μαξ ηλιακ6 οιiαιημα αλλd επιπλdov υπoδε[κvυε και ην ιjπαρξη
πληθoUξ πλανητικιiν συστημdτωv _
ηιvε €vα αναπ6σπαστo τμημα ηζ εξε-
λικτικl]q πρooξηlιοηζ τηζ φιjσηs, με τov Gore να πρoσδιoρGι επιπλ€ov](https://image.slidesharecdn.com/221658682-221126085654-2d271ee7/85/221658682-pdf-72-320.jpg)
![ΑΠo To ΦYΣiKo KoΣMo ΣTo BΙoΛoΓΙKο ΣYMΠAΝ
και την πιΘαv6τητα ι1παρξηg πλαvητικιilv σUστημdτων, μια δoυλειd πoυ θα
γιv6ταν μια εUχdριστη απασχ6ληση στoν 206 αι6vα. Περαιτdρω εξελ(ξειg,
πoυ περιλdμβαναν τηv εφαρμoγr] τηq κινητικ{q θεωρ(αg τωv αερ(ωv oτιg
ατμ6oφαιρεg των πλαvητιilν, 6xι μ6vo πρoodδωοαv επιoτημovικ6 περιεx6-
μενo oτη διαμdxη, αλλd επιπλ€ov 6ριξαν φωq oε €vα μετ6πειτα αιdδιo τηg
πλανητικηζ εξελιξηζ, στo oπo(o απoδεiμηκε (με βιioη τιq μdζεg τoυq) 6τι η
Σελ{νη δεν μπoρoιjσε vα διαθ€τει ατμdoφαιρα και 6τι o Αρηq δεν μπoρoιi-
oε vα διαθ€τει ατμ6oφαιρα με υδρατμodζ.
H εξελικτικr] dπoψη, πdντωζ, μπoρoιioε να oδηγr]oει πoλιj μακριd. Στιg
Hvωμενεζ Πoλιτε(εg o Percival Loη/elΙ κατ6ληξε στo oυμπdραoμα 6τι o
Αρηg, επειδl] {ταν €ναq πλανr]τηg παλαι6τερoq απ6 τη Γη και περιοo6τερo
εξελιγμεvoζ, κατoικo6vταv απ6 6vτα με υπερdνθρωπεg ιδιdτητεq. H επroτ]-
μαvση των κιvδιjνων πoυ ελλoχειjoUv μεσα σιην επιoτημoνικ{ πρoo€γγιoη,
6ταν εφαρμ6ζεται oε τ6oo δι1oκoλα πρoβληματα 6πωq η παρατ{ρηoη των
επιφανειακιitv xαρακτηριoτικων τωv πλαvητων, η αvαζητηση πλανητικιilv
oυoτημdτωv καl η αρ1t] τηq εξ€λιξηg τηζ ζωηζ, αΠoτελoιiv €να oταθερ6 xα-
ρακτηριoτικ6 αUτηζ τηζ μελ€τηg μαq.
Yπdρxει €vα τελευταiο oημε[o πoυ πρ€πει να επιoημαvθεi με 6μφαση.
oπoιαδ{πoτε κι αν ε(ναι τα επιαιημovικd κlρδη απ6 τη διαμιixη για την
ιjπαρξη εξωγ]ιvηq ζωτ]g, η oυναιoθηματικr] διdΘεoη τηg ανθριilπιvηq υπ6oτα-
oηq ε(vαι αvαπ6απααια ουνδεδεμ€νη με 6λε9 τιq σUΦτησειζ για τηv ιiπαρξη
κατoικημiνωv κ6σμωv. o πλoυραλιoμdg και o ανθρωπoκεντριoμ6q εixαv απ6
παλιd εμπλακεi oε μια θαvdoιμη διαμd1η, τo απoτ€λεoμα τηq oπoiαg δεν ε(ε
κριθεi μ6xρι την αUγη τoU 20oυ αιωνα. Αφooιωμ6νoι oπαδo[ ηg ανθρωπoκε-
ντρικl]q θεωρiαq ι]ταv πιΘαν6ν να απoτελo6οαν τoυq πιo απoφαoιομ6νoυq
πoλ€μιoυq τoυ πλoυραλιoμoιj, αVεξdρτητα απ6 τιq υπdρ1oυoεq απoδε(ξειg,
και oι oπαδo( τoυ πλoυραλιoμoι1 _ ειτε τoυζ ιiρεoε εiτε d1ι _ oυv€βαλαν oη-
μαντικd ση διdλυoη τoυ ανθρωπoκεvιριoμoιl. Σε πεioμα τηζ γoητειαζ ηs
επιoτημovιn]q επιxειρηματoλoγ(αg, η oυvqιζ6μεvη διαμdyη αvdμεoα oιoυg
oπαδo6q τoυ ανθρωπoκεvιριομoιl και αιoυq oπαδoιig ηq 6παρξηq dλλων κ6-
oμωv ειoxωρε( αιιg oυζηπioειq τoυ 2000 αι6vα για τηv ιiπαρξη εξωγηlvηq
ζωl]g και μεταφ€ρει oε oλ6κληρo τo o6μπαv τη Δαρβiνεια διαμdxη για τη θ€-
oη τηg αvΘρωπ6τηταg αιo ο6μπαν συvoλικd. Πoυθενd δεv ε(ναι αυτ6 περιo-
57](https://image.slidesharecdn.com/221658682-221126085654-2d271ee7/85/221658682-pdf-73-320.jpg)
![ZΩΗ ΣE ΑΛΛoYΣ KoΣMoYΣ
σ6τερo φανερ6 απ6 0τι σro cργo τoυ Αlfred Russel Wallace (1823-1913), τoU
oυvιδρυπ], μαζ[ με τoν Δαρβiνo, ηg θεωρiαg ηg εξ{λιξηg μioω ηq φυoιn]g
επιλoμ]g. Στo οημαvιικ6 dργo τoυ Man's Place in the Universe A Study of the
Results of Scientific Research in Relation to the υnity or Pluraliξ of Worlds (H
θioη τoυ Aνθρι.iιπoυ oτo Σiμπαv: Mια Mελ!η τωv Aπoτελεoμdτωv η9 Επι-
oημovιπi9 'EρεUναζ σε Σχ€ση με τη Movαδικ6ητα ι| ηv Πoλλαπλ6τητα τoυ
ΣaμπαvτoE, 1903) εvσωμdτωσε πoλλd απ6 τα βιoλoγικd πρoβλ]ματα πoυ θα
αvαλι1ovιαν με περιoo6τερεq λεrπoμ€ρειεq αιη διdρκεια τoυ αιιilνα. Moλoν6τι
η εργαo(α τoυ WaΙlace ηματoδoτε( κατd κdπoιov τρ6πo, μ[α πρ6oδo αιη
διαμιi1η για την 6παρξη dλλων κ6oμωη εν τo6τoι9 η απoτυx(α τoυ oημαδειi-
εται απ6 ηv επικρdηoη ηg ανθρωπoκεvιρικηζ dπoψηζ oε βdρog 6λων των
d?rλωv επιxειρημdτωv. Πεπειoμdνog για η oxεδ6v κεvιρικl] θfoη τoυ'Hλιoυ
μ€oα oιo oι,μπαv (Eικ. 1.5), αρχικd αvαζ]ηoε _ και αvακι1λυιpε _ τη ημαοiα
αυτoιi τoυ γεγoν6τoq για η μovαδικ6ητα ηg ζωl]g και oιη oυνξεια επικαλ€-
αηκε επιxειρl]ματα υπ€ρ ηζ dπoψηζ 6τι δεv υτηρxε ζωl] π€ραv ηq Γηq, o6-
τε αιo ηλιακ6 μαq oιiαημcι, αλλd oιjτε oε dMα oυoπ]ματα. Πεv{vια xρ6vιo
μειιi ηv πραγματε(α τoυ Whewell, o Wallace διατσπωoε με αυτoπεπo(Θηoη
τo oυμπ€ραoμα 6τι
"H
Θ€oη μαg αιo υλικ6 o6μπαv ε(vαι ειδικ] και πιθαv6v
μovαδικf και... ε(ναι τ€τoια πoυ να αηρiζει ηv dπoψη πoυ διατ6πωoαv πoλ-
λo( οπoυδαioι oιoxαατ€g και oυψραφε(9 oιiμφωνα με ην oπo(α τo απιilτερo
τ€λoq και o oκoπdg αυτo6 τoυ α1αvo6q oιiμπαvιoq {ταν η δημιoυργ(α και η
αvdτπυfr1 ηg ζωσαζ ψυλ1iζ αιo φθαρτ6 αvθριiιπινo o6μα,. Moλoν6τι φα(νε-
ται 6τι πρ6κειται για μια επισημoνικη πρoοξ1γιoη, τo βιβλ(o τoυ Wallace λει
τoυργε( ωg €vα μιiθημo για τα 6ρια ηq επιαπ'iμηg 6ταν oι Θεωρiεq επικρα-
τoι1ν τωv εμπειρικιilv απoδεξων. Απoτελε( €να μdθημο τo oπoιo o 20dζ αι6-
vαg θα τo dπαιρvε αια ooβαρd.
Ση διdρκεια τoυ 20oιj αιιiνα η διελκυσrιvδα ηg διαμdpg ovdμεoα αιηv
αvθρωπoκεvιριnj θεωρiα και oη θεωρ(α ηq ι1παρξηq d)ιλων κ6oμωv εηρε-
ιiαηκε oημαvιικd απ6 ριζooπαoιικ€q μειαβoλ€5 oιιg ααιρoνoμικ€g θεωρ[εg.
Moλον6τι, με τo ξεκ[νημα τoυ αιιilνα, oι επιαι{μovεg μπoρoι1oαν ακ6μα vα
διατυπιilνoυv επιxειρfματα υπ€ρ εv6g αvθρωπoκεvιρικoι3 οιlμπovιog, ηg
dπoψηζ δηλαδη πoυ βαoιζ6ταν αηv πρoνoμιακt] θ€οη τηg Γηg μ€oα oιoν κ6-
ομo, oι πρ6oδoι αηv αoιρovoμ(α που ξεκiνηoαν τo 1930 ανετρεψαν αυτd τα](https://image.slidesharecdn.com/221658682-221126085654-2d271ee7/85/221658682-pdf-74-320.jpg)
![ΑΠo To ΦΥΣΙKo KoΣMo ΣTo BΙoΛoΓΙKo ΣYMΠΑN
Εικ. 1.5. Η αθρωπoκετρικri ατεικ6},ιση τoυ σiμπoτoζ απd τov Α. R. αalΙace (19ο3), η oποια
δεiμει το ααrρικ6 οι1oτημο τoυ roλαξiα να lχει διdμετρo 3.6ο0 dη φωτdζ κoι τoν'Ηλιo (μlο μl_
κρooκοπικli μαt]ρη κoυκκiδα, o1εδ6ν α6ραη εδcil) να βρiοκεται κoιτd οτo κiιτρo.
επιχειρηματα. H θεωρiα πoυ πρo€κυψε - €vα διααιεM6μενo σιjμπαν με τερd-
σιιεζ διασtdσειζ 6που τo ηλιακ6 σιiσιημα βρισκ6ταv σην περιφaρεια εv6ζ
γαλαξ(α αvdμεσα σε εκατoμμ6ρια ιiMoυg (Eικ. 1.6) _ ηειρε oυσιασtικd τηv
πλdσιιγγα πρoζ την υπ6θεη ηζ υπαρξηζ ιiMωv κ6oμων Yια τo υπ6λοιπo
Διξραμμo τoυ ηλoκoι1 or1μπαντog
iΞ:]ι;l, i:.:;.
1. Ka.ιριt(d βρoζ τoυ ηλιακοι! αυατrlματοq.
2. TρoΙιd mυ'Ιnιoυ (μαtjρη κoυκt{δα).
3, Eξαωρικ6 6ριο τoυ }flιακod σi:σπ!μqτξ.
4. Γαλαξζ.](https://image.slidesharecdn.com/221658682-221126085654-2d271ee7/85/221658682-pdf-75-320.jpg)
![ΖΩH ΣF ΑΛΛΟYΣ κοΣMοYΣ
Εικ. Ι.6. Η φωτoγραφiα
(βαθ6oq πεδioυ, τoυ'ηλεoκoπioυ Ηubbie απoδεικνr1ει τερiιραvα 6τι o Γα_
λαξiaq ατoτελεi εγαv μ6vo απ6 τα δισεκατομμJρ.o γαλαξιιiν τoυ osμπαιτoζ' Η φωτoγραφιιι τoυ
Διαοτημικon Tηλεοκoπioυ Ηubb1e' που πιiρΘηκε οε διdστημα δjκα ημερι6ν τo Δεκdμβριo'ιοι l995,
οπoτελεi ην καλiτερη φωτoγραφiα τoυ βαθloq οfμπαντoζ και κολJπτει |ιια επιφdνεια 'ιo! oυρα
νoi με iκτoοη ioη με τo l/30 μ6ν0 τηζ διαμaτρoυ ηq πανο6ληνoυ. Απoτελεi ην πιo πρ6οlρατη οπd
μια σειρ.i μελετωγ τoυ 2οoi αιιi,να πoυ lδειξαν η μιη κειτρικlj θjοη τoυ Γαλαξια μαζ στo oιμπιιv-
τoυ αιωVα. H .,υπ6θεoη ηζ ταπεινoφρoσι]νηζ, ηινε εVα Uπ6γειo ρειjμα σκε_
ψηζ Πoυ ευνooι]σε η θεωρ(α τηζ JΠαρξηζ dλλων κατoικημ€νων κ6σμων και
εKt6πισε την αvτιθετη Uπ6θεη τηs μovαδικ6τηταζ ηζ ανθρωπ6ηταζ. oι ελ-
π(δεζ για την επικρdτηση ηζ ανθρωπoκεvτρικηζ Θεωριαζ πoU υΠηρχαν σrηv
αρλ,li τoU αιι1να και η μετ€πειτα ταχι]ταη κατdρρευση αυηζ τηζ θεωριαζ
60](https://image.slidesharecdn.com/221658682-221126085654-2d271ee7/85/221658682-pdf-76-320.jpg)
![ΑΠo To ΦYΣΙKo KoΣMo ΣΤo BΙoΛoΓΙKο ΣYMΠΑN
απoτελoιJv μια (lπ6 τιζ σημαvιικ€ζ αναθεωρησειζ σtη σκ€ψη τoυ 20oι] αι6να.
l4ε oυτ] την €woια, oι υπ€ρμα1oι ηq ιiπαρξηq εξωγ]ινηg ζωηζ υπερασπΦ-
vιαν 6xι μ6vo μιo επιoημoνιπ] Θεωρiα αλλd μια oλ6κληρη φιλoooφiα.
Απoτελε( ιoιoρικ6 γεγ0ν6ζ 6τι τα πρoβληματα τα oπo(α δημιoιiρηoε η πα-
ρατiρηη και η μεθoδoλoγ(α €ρευvαq τoυ Διααηματo9 σto διdσημα πoυ με-
ooλdβηoε απ6 τηv επoxη τωv αρxα(ωv Ελλljvων μqρι τov 19o αιιiνα (ακ6μα
και απ6 ην επoμ] τoυ Kου τo 18o αιιirvα), ε1oυν δημιoυργι]oει επιτπιiroειg, με
απoτfλεoμα τo φυoικ6 oι3μπαν να qει μειooxηματιαιε( αιo βιoλoγικ6 oιiμπαν,
μια απ6 τιg oπουδα(εq επαναoιdoειg ηg Δυτικr]g σκεψηζ. Aπ6 τα μ€oα τoυ
18oυ αιωνα oι κooμoλoγικ€q θεωρ(εg ειoηγαγαv ην ιδ€α ηq ιjπαρξηg ζωηg π€-
ρα απ6 η Γη ωq βαoιη αvιiληιιJη αιηv ευρωπαΙΦ oυνε(δηη, υπ6θεη η
oπo(α για €να διdαημα εixε oυμφιλιωθε( με η xριαιιovιn] θεωρ(α επειδ{ τo
6ραμd ηq ηg παγκ6ομιαq ζωl]g r]ταν oυμβατ6 με ην ιδ€α εν69 παντoδιiνα-
μoυ Θεoι-1.'Eναν αιι1να αργ6τερα αυη η dπoι!η εiμ γΙvει απoδεrα] f1 εixε
απoρριφθεi απ6 πoλυdριθμoυg oυψραφε(q, oι oπo(oι εixαν διερευvι]oει με πε-
ριoo6τερη πληρ6τητα η oυμβατ6ητd ηg 6xι με τov Θε6 αλλd με τo χρισtια-
νικ6 δ6γμα. Kαι τελικd, αιo κατιilφλι τoυ 2Ooιi αιι.bνα, η θεωρ(α ηq εξ€λιξηg τoυ
oιiμπαvιog, η πρ6oδo9 ηg αoιρoφυoικ{g και η τελειoπoiηoη των τεxνικιilν πα_
ρατηρηηζ oυνεργdoηκαv για vα θ€ooυν τα επιoημoνικd θεμ€λια πdνω αια
oπo(α αιηρixηκε αιoν 206 αιιilνα η διαμd1η για ην ιiπαρfu εξωμιηg ζωηq.
Ν,4ε τo ξεκ[νημα τoU 2ooυ αιdlνα, η ιδ€α τoυ βιoλoγικοι-1 o6μπαvιog ε(ε
αναxθε( oε θεωρ(α, nμια βιoλoγικι] κooμoλoγ(α, πoυ επιβεβα(ωνε τη σημα-
o(α τ6oo τηg φυoικ{q 6oο και ηg βιολoγικτ]q oυvιαιιioαq τoυ o6μπαvτοq.
'oπωζ 6λεζ oι κooμoλoγικ€q θεωρ(εq, διατι1πωoε €ναν ιoxυριoμ6 για τηv, μα-
κρdq κλ(μακαq, φιjoη τoυ οιiμπαvιoq:6τι η ζωι] δεv απoτελε( μια απλf oυvf_
πεια, αλλd μια ιδι6τητα τoυ o6μπαντoq.'oπωg 6λε9 oι κooμoλoγικ€g θεω-
ρ(εg, €τoι και αυι] επαvαπρoοδι6ριoε η θ€oη μαq oιo o0μπαv. Kαι τo ση-
μαντικ6τερo ειναι 6τι, 6πωζ και dλλεg θεωρ(εg, η βιoφυoικι] κoαμoλoγ(α εγι
vε αιoν 206 αιιilνα περιoo6τερo ελiγξιμη _ παριi τo γεγoν69 6τι ενoωματιil-
νει φιλoooφικdq υπoθ6oει9 μαζι με την επιoτημoνικf1 θεωρ(α και την παραυ]-
ρηoη. Στο υπ6λoιπo αυτo6 τoυ βιβλioυ τεκμηριιilνoνται oι πρooπιiθειεg τoυ
αιιiνα μαq να αναλdβει τo εξαιρετικd διjoκoλo €ργo τoυ ελ€ψoυ ηg βιoφυ-
oιπ]q κooμoλoγiαg και ηq μελ€ηq τoυ βιoλoγικo6 otjμπαvτoq.
61](https://image.slidesharecdn.com/221658682-221126085654-2d271ee7/85/221658682-pdf-77-320.jpg)
![2
ZΩH ΣTo HΛΙAKo ΣYΣTHMA
Δεν μπoρε1 o κa06vo9 να διακρiνει aυτιi τα λετrτd xoρακτηριoτικd φ την πριlη ματιd'
αK6μα Και αν την Κατευθιwι κοrαπdνω τoυζ. H πφατι|ρηoη των περιoa6τερo λετττδv
γαρακηριcιτικιiν τoυq απαιτε( 67ι μ6νo εvα μdτι εξαoημlvo' α'nd κοι oξεια 6ρaση, και
η παραηρηoη να γtvεται κdτω απ6 ιiριoτεq oυ0τlκεE... Aυτi9 ε{νaι oι διιΔρυγε9 τoυ Aρη.
Ρetcival Lowell (t ρο6)
H υτ6θεoη τηq φι'nηζ ξωιl9... φαiνετaι νa ε[ναι η πλlον ικανoπoιητικτ| ξιj1ηαη των
διιiφoρων σκ1|Ιlν των σκoτεινιΙν περιγρψμdτων και τωv πoλt'πλoκων επoγκ6ν Και μo-
κρop6nωv μεταβoλιiν.
Genrd P. Kιιiper (l955)
Ε|vαι aδivaτoν να απoδεξoυμε 6τι oπoιαδι]πoτε απ6 τι9 avτιδβοειq πoυ ανx1EiηΚαν
απ6 τa 6ργανο τoυ Viking δεν ijταv βιoλoyικτ]q πρolλευoη9. Ε1ναι εξtooν aδι|νατoν vα
απoδεiξoυμε απ6 τα απoτλloματα των πειραμιiτωv τoυ ViΗng 6τι oι βρ67oι πoυ εμφα-
',4ζoιπαι anE περιo769 πρooεδιiφιoηg δεν εlναι ξι'|lwεg oργανιoμo1 πoν oυμβa(νει να φαi-
νoτται aαν βρ,ixoι. Aπ6 η στι|μη πoυ κdπoιoζ εΥκατaλε(πει ην aρxfi τoν ξυραφιοι1 τoυ
'oκαμ' τo πεδto εtvαι ελε'3θερo γα κdθε α7αλ{vωτη ιρoνταafu. Aιιiνε9 aνOμΔττlηζ εμπει-
ρ{oζ πaτωζ μaζ πρoειδoπoιoiν 6τι μια τ6τoια πρooξγoη δεν απoτελε{ τo δρ6μo γο ην
ανακdλυιllη τη9 αλιθειαq.
NorΙnan Η. Ηοrowiτz (1977)
Moλov6τι ιιτdρxει μια εναλλακαq ξfiηoη γα αυτd τα φαιν6μενa 6ταv εξετιiξoιπoι μ6'
νa τoυe, 6ταν τa Φτιiξoυμε oυλλoγκd, ιδια{τερα κdτω απ6 τo πρbμα τηg oxεoηg τoυ9
στo χ6ρ0, Καταλiρυμε στo οψπiραoμα 6τι απoτελo'jv ;vδειξr1 γα ην ιjπαρξη πρωτo'
Yεvonζ ξωlζ στoν πρ(Διμo ηη.
David S. McKay, κ.d.(t996)](https://image.slidesharecdn.com/221658682-221126085654-2d271ee7/85/221658682-pdf-78-320.jpg)
![λ /.
.η Σεληvη vα θεωρε(ται απ6 καιρ6 vεκρ6 oιiμα απ6 6λoυq εκτ6q
1YΙαπ6 μερικoιig εκκεντρικoιjζ, δεν απoτελε( dκπληξη τo γεγoν6q 6τι η
αρχΙi του αιιivα βρΙ1κε τηv aρεUvα για ζωη εστιασμενη oτoυg πλανtjτεq,
tδια(τερα oτoυg κovτιv6τερoυg γεiτoνεq τηq Γηg. H Eρευνα στην αρχικη
μoρφη τηζ οτη διdρκεια τoυ αιιilvα μαζ ε(ναι, κατd oυv€πεια, βαθιd oυv_
δεδεμ6vη με τη μελ€τη τωv φυοικιilv 1αρακτηριoτικιilν των πλανητι.δη €να
πεδ(o για τo oπo[o τo Θεωρητικ6 θεμ€λιo υπl]ρξε η θεωρια τοU Koπ6ρνικoυ
(η oπo(α δε θεωρo6oε τη θ€oη τηq Γηq πρovoμιακιi oε oxioη με τoυq dλ-
λoυq πλαν{τεq) και η oπo(α €ρευνα απoγειιiθηκε με τηv ανακdλυψη τoυ
τηλεoκoπ(oυ. H oημαolα τoυ ερωτηματoq για την ιiπαρξη ζωr]g, ειδικd
oτηv περiπτωoη τoυ αιvιγματικoιj Αρη, εν€πvευoε επιoι]μoνεg, απ6 την
επoμ] τoυ Lowell μExρι τη διαστημικη επoμ], vα ξεκιν{οoυν €ρευνα για τιq
φυoικ€g oυνθt]κεg πoυ επικρατoιiv αιoυq πλαvt]τεg. Τo αδιαπdραoτo παρα-
π€ταoμα τωv πλανητιilν, πoυ εμπ6διζε την aρεUνα για αvακdλυι}η oυvΘη-
κιilν κατdλληλωv για ζω{, περι6ριoε τov oρ(ζoντα τηg oυζl]τηoηg κυρ(ωq
στoν πλανητη Αρη, μoλ0ν6τι και η Aφρoδιτη €καvε oπoραδικ€g εμφαvioειg
oτo πρoon]νιo oτιg αρ1fq τoυ oιιilvα,6πωq και oι παρdξενot δoρυφ6ρoι
τoυ Δ(α και του Kρ6νoυ, Ευριirπη και Τιτdν, oτo τiλoξ τoU αιιlvα.
To κλειδ[ για την πρ6oδo στo εριiτημα για τηv ιjπαρξη ζω{q oε dλλoυg
πλαvt]τεg {ταv κατd oυviπεια η τελειoπo(ηoη των τε1νικιiιν παραn]ρηoηq,
με τη βo{θεια των oπο(ωv μπoρoιiμε να απoκαλ0ψoυμε πλαvητικ€q oυνθ{-
κεg κατdλληλεq για την εμφdvιoη ζω{q, 6πω9 εiναι η θερμoκραo(α, η
ι1παρξη νερoι1 και η παρoυo(α ατμ6oφαιρα9. Στη διdρκεια τoυ αιιilνα, η
αυξαv6μεvη ιoxιiq τωv τηλεoκoπ[ων και των αvιxνευτιilv τoυg, oι φυoικ€q
μ6θoδoι τηg φωτoγρdφησηζ, φωτoμετρια και φαoματooκoπ(α, και η ικαν6-
τητα τηq απooτoλι]ζ oχηματoξ στoν Αρη ol]κωoαν τo βdρoq τoυ προβλ{-
ματoζ τηζ 6ρευνα9 για την 0παρξη ζωηζ στo ηλιακd o6oτημα. Kαι 6ταv
επιβεβαιιilθηκε, αιo τ€λog τoυ αιιilvα, 6τι μετεωρiτεg πoυ βρ€θηκαν πdνω](https://image.slidesharecdn.com/221658682-221126085654-2d271ee7/85/221658682-pdf-79-320.jpg)
![ZΩ ι1 ΣTo ΗΛΙAKo ΣYΣTΗMΑ
στηv επιφdvεια τηζ Γηξ πρo6ρχoνταν αΠ6 τoν Αρη, μ6ν0 oι εξελιγμενεζ
αναλυτικεζ εργαστηριακ€ξ τεχνικaζ επaτρεψαν να ε(ναι πειστικεξ oι διαβε-
βαιιiloειq για την παρoυo(α σε αUτoιjζ μικρoαπoλιθωμdτων Αρειαvηξ πρoε-
λευoηq. Kατd oυv€πεια, η τεχvικη και τα επιοτημovικd oυμπερdoματα oxε-
τιζovται στεvd με τη διαμdχη για ην 6παρξη εξωγηιvηζ ζωηζ.
Παρd τo γεγoν69 τηζ ιjπαρξηξ 6λωv αυτιiιν των υπερo6ψρovων τεμι
κιiv, τα εξαιρετικd επiμαxα επιxειρr]ματα πoυ βασΦνται σε παρατηρησειζ
πλαvητ6ν απoκαλιjπτoυv τηv πρoβληματικη φιjση τωv επιστημoνικ6v Πα-
ρατηρησεωv, 6ταν γ(νoνται ε(τε απ6 την επιφdνεια τηg Γηg εiτε απ6 την
επιφdνεια τoU Αρη. EΠιπλεoν _ και αυτ6 απoτελει κρισιμo σημειo _ παρd
τα πoλλd πρoβληματα παρατtiρηoηg, η διαμdxη στη διdρκεια τoU αι6vα
δεν περιoρioτηκε μ6νo στo ερωτημα τηζ ιjΠαρξηζ voημoσυνηζ στo ηλιακ6
o6αιημα αλλιi εξελixθηκε oε διαμιixη για τηv ιiπαρξη βλdoτηoηg και τελι
κd για την 6παρξη μικρooργανιoμιilv, oργανικιilν μoριων και ζωηζ στα
απoλιθι.iματα. H ιoτoριπ] εξfλιξη καταδεικvιjει 6τι λανθαoμfvεg εvδεξει9
oυναιoΘηματικ€g αντιπαραθεσειζ και ευoεβ{ αoτl1ρικτα oκετπικd περι6ρι
oαν τo ερι.6τημα τηq ιiπαρξηg ζω{q oτo ηλιακ6 oιioτημα οτη μελ€τη απoλι
θωμdτων ι] στη μελετη τηq μικρoβιακlq ζωιiq oτoν Aρη { oε λiγoυq δoρυ-
φ6ρoUζ των μεγιiλων πλαvητιilv απ6 α€ριo. o ακριβ']q τρ6π0ζ με τoν
oπo(o η επιστημoνικη €ρευνα εαε αυτη την €κβαoη, περνιilνταζ μεσα απ6
iνα πλ{θog λεπτιilv πρoβλημdτων, απoτελε(τo θEμα αυτo6 τoυ κεφαλαioυ.
2.1 o LofELL KAΙ o ΑPHΣ: Η EPEYNΛ ΓΙΑ NoΗMoΣYNΗ. |a94-|924
To κεvτρικ6 πρ6σωπo σrηv dρευνα για ην ιiΠαρξη €λλoγηq ζωΙiq στον Αρη,
€ρευvα πoυ σaγoυρα απoτελει €να απ6 τα πιo παρdδoξα και επiμα1α επειo6-
δια oην ιαιoρiα ηg επιoτl]μηg, {ταν η ιδι6ρρυθμη φιγodρα τoU Percival
Lowell (Εικ. 2.1). o Lowell, o oπo(oq {ταv €vαq πλoιioιoη επηειρηματiαq απ6
τη Boαι6vη με μαΘηματικ6q oπoυδ€q oτo Xdρβαρντ, oιjτε ξεκ(νηoε, oιiτε
oλoκληρωσε τη διαμdχη για τιξ δι6ρυγεζ τoυ Αρη πdνω αιιq oπo(εq oτηρι
ζ6ταν η θεωρiα τoU για ην 0παρξη 6Μoγη9 ζω{q oτoν Αρη.'oμωζ για 23
χρ6vια, αΠ6 τo 1894 μεχρι τo θdνατ6 τoυ τo 1916, υπl]ρξε ταυτoxρ6vωg o
65](https://image.slidesharecdn.com/221658682-221126085654-2d271ee7/85/221658682-pdf-80-320.jpg)
![ZοιΙ ΣΕ ΑΛΛι)ΥΣ KoΣM oYΣ
ιικ. .].]. o Ι.owc]l με τo διοθλαo'ιικ6 r1iεoκιnπo τιlν _].i ιντοιllν, τo oπoio ογoριiστηκε alι) τυν
Αι,xn CΙaΙk το ]896. iνι. τo τ1l)'εσκ6rιω οιτιi lκονι: τoλλιlζ παριιτηρl]οειc τoι Λρη, ου7νιi με μι
κρilτερo ιivoιγμα. Σε αιπj ην ικ6'α, ο Ι-oινelΙ κιιε ημι:ρljοιι παρατηρηιJη τηζ ΑιPρoδiτηζ. Φ.)
τογροφiα τoυ Λοτερooκοπειoυ Lowe]Ι.](https://image.slidesharecdn.com/221658682-221126085654-2d271ee7/85/221658682-pdf-81-320.jpg)
![ZοΗ ΣTo HΛΙAKo ΣYΣTΗMΑ
ηYετηζ και o περισσ6τερo ε6γλωτtoξ απoλoYηηq τηq, με απoτελεομα να κα-
ταοτε[ τo μdτι τoυ τυφι.ilvα πoυ μαιν6ταv γιjρω απ6 τo εριilτημα για την
ι1παρξη voημooιiνηζ σtov Αρη. Στην κoρ0φωoη τηg αvτιπαρdΘεoηq γ0ρω
στo 191ο, τo 6voμd τoυ {ταν ψωαι6 τ6oo αιoυg επιoτf1μoνεq 6σ0 και στoUζ
μη ειδικo0g αιην Αμερικ{ και oε oλdκληρη τηv EUρdJπη, 6πoυ τα γρατπd τoυ
διαβdζoνταv μαvιωδιig και oι διαλdξειg τoυ tjταv αδιdλειτπα δημoφιλε(g. Δ6o
βαoικd ερωπ]ματα ftτoιjν επιτακιικd απdντηoη oε αx€oη με αυι] την αντι
παρdθεoη: Πιlq κατ€ληξε o Lowell oτην εκπληκτικ:j θεωρ(α τoυ 6τι τα ευθ6-
γραμμα επιφανειακd xαραπηριαιικd τoυ Αρη απoτελoιioαν απ6δειξη 6τι o
Αρηg κατoικoι1vιαν; Kαι πιiig γιv6ταν να μηv μπoρε[ η επιαπ]μη, για διjo δε-
καει(εq, να απoφανθε( για αυτην τη θεωρ[α;
Στoν Πιvακα 2.1 εμφανΦντoι oυνoτπικd η ιoτoρiα, oι βαοικo( ουμμfτo-
xoι και διdφoρα oυoιαoτικd 1αραrηριαιικd τηq διαμιixηq. Απ6 αυτ6v δια-
πιoτιilνoυμε 6τι η διαμdxη για τιg διιilρυγεq ιiρxιoε με τov lταλ6 ααιρoν6μo
Giovanni Sciaparelli τo 1877, ενιoxι-iθηκε απ6 την επιβεβαiωοη τωv Henri
Perrotin και Louis Τholon τo 1886 και τo 1888 στη Γαλλ(α, απ€κιηοε τη oυ-
γκλoνιoτικι] τηq διdoταoη με τη θεωρ(α τoυ Lowell τo 1894 στιζ Hνωμ€νεq
Πoλιτε(εq και ε(δε την απαρμ] τηg τελιn]g λιioηg με τιg παρατηρ{oειq τoυ
Eυγ€νιoυ Αντωνιdδη τo 1909 σrη Γαλλ(α. Σημειιilvoυμε επ[oηq 6τι oι αρxικ€q
παρατηρ{oειq τoυ 1877 εYιvαν με ivα μ€τριo τηλεoκ6πιo, 6τι δε διαπ(oτω-
oαv 6λoι διι,lρυγεq ακ6μα και με μεγαλ0τερα τηλεoκ6πια και 6τι αυτo( πoυ
τιq ε(δαν δεν τιg dβλεπαv πdντoτε με τov (διo ακριβιig τρ6πo.
Επιπλ€oν, o Πινακαξ 2.1 απoκαλ0πτει 6τι τo μdγιoτo μdρoq τηq διαμιi-
xηg επικεντριiθηκε oε oπτικ6q παρoτηρl]oειq πoυ €καναv oι αoτρoν6μoι
απ6 τo πρoooφθdλμιo o6oτημα τoυ τηλεoκoπ(oυ, μoλov6τι πιoτειjεται 6τι
η φωτoγραφικη επιβεβα(ωoη f1ταν διαθ€oιμη απ6 το 1905. Τ€λog, απ6 τov
π(vακα, φα(νεται 6τι η αντιπαρdθεoη δεν εκδηλιiiθηκε ανdμεoα oε μια επι
στημovικη υπoκoυλτoι1ρα, αλλd ανdμεoα oε εξ€xovτεq επιoπ]μονεg πoυ εκ-
πρooωπofoαv φημιoμ€vα πανεπιoττ]μια απ6 6λo τoν κ6ομο. Εκε(νo πoυ δε
δεitrνει o π[νακαq ε(ναι τιq εκατoντdδεg των λιγ6τερo oημαντικιilν ατ6μων
πoυ oυμμετε(xαν αιη διαμdxη καθιilq και τηv υπερβoλικr] πρoβoλτ] τoυ θ6-
ματoζ απ6 τov Τι-1πo, πoυ dκαvε τoν Αρη θεμα δημ6oιαq και επιoτημovικf1q
αvτιπαρdθεοηq. Δεν απεtκoν[ζει επ(οηg τα δευτερειioντα επιxειρ{ματα για](https://image.slidesharecdn.com/221658682-221126085654-2d271ee7/85/221658682-pdf-82-320.jpg)
![rΙοραηρητηζ Aσιερoσκoπειo oργoνo Maθoδoζ Απoτdλεσμα/
πoρατηρiσειζ
Schiaparelli 1877 ι,ηπρaρα
(Mιidνo)
8 (vισεξ oτπιtΦ Πμ1τη παραΙiρηση
τoυ συστiiματoζ
των διωρι]γων
Creen 1477 λ,4oδfρo Aνακλασιι(6
] 3 (!τσεζ
oτπiκrι οριo περιoμν
σκιdζ' 6χι διιrρυγεζ
Hall/HaΙιne55 1877 Nαυτικ6 HflA 26 (τσεζ oΙπtl(ι1 Δ0ρι]φ6ρoι τoυ Αρη,
αλid 6χι δι6ρυγεζ
Schiaparelli 1879i I 880 ι,ηπρlρo
(hολιο)
8 (vτσεζ oτπln| nριilτη οναφoρd
γιo διπλaζ διιiρψεζ
λraUnder 1882 tκρινoυζ 28 (τσεζ oπιni Ληεξ δι6ρυγεζ
Perrotin/
τholort
I886
I888
Νιζ
(Γαλλiα)
15 (vισεζ
]0 iιτσεζ
oτπιη noλλaζ διiρηεζ.
Πρ0η επιβεβα(ωση
δtπλων διωρυγωv
Holden/(eeler, κ.li. r888 36 ι!τσεζ oΙπt(η I4εριrεζ διιilρUγεζ
αλλιi dχι διπλaζ
δι6ρUγεξ
ρickering/
Douqlass
1892 χdρβαριτ
Αρεκ1πα
(Περo0)
] 3 (ιτσεζ oτπlη Διιrρυγεζ κoι
nλιμvεζ, στην aνωση
των διωρdγων
Barnard 1891 36 ιιτσεζ oτπιni Ν4ερικεζ διιiρUγεζ
οiλd dχι ξεκdθαρεζ
γραμμaζ
Lo,γell/
PΙckerinq/DouqIass
I894
r 89S
Lou/ell ] 2 ιιτσεζ
] 8 ιvισεζ
oτπιΦ τqαητaζ δι6ρvγεζ
Aντωνldδηζ 18941
r 896
Zoυβισ(
(Γαλi(o)
9,6 iντσεζ oτπικη 42 καVdλιo, ] διπλ6.
o διπλασιασμ6ζ
εiναι ψευδα(oθηση
Cerulli 1896 Τiραμo
0τα.λια)
15,5 iντσεζ oτπιni -
ψεUδαισθηση -
oτπικliζ πρolλεUσηζ
Lampland 1905 Lowell 24 ιτσεζ Φωτoγρoφιni Φωτoγρdφηση
διωρfγωv
Τodd/
E. Slipher
1907
διωρ6γων
χιλη ] 8 (τσεζ Φωτoγρoφιni Φωτογρdφηση
Αντωνιdδηζ r909 λy'oυντ6ν ]3 (vισεζ oτrιικli Aνdλυση διωρι]γων
Hale I909 ορoζ Γoυaσoν 60 Ιιτσεζ/
ανακλασιικ6
oτπικη noλλaζ λετπoμ€ρειεζ.
dχι διιiρuYεζ
τrumpler 1924 ]6 ivισεζ oπι(/
φωτoγροφικli
Λωρ(δεζ βλdσιησηζ
ZdΗ ΣE ΑΛΛoYΣ KoΣMoYΣ
' 11ινσΚαζ 2.1. Σημαwικtζ πoρoτηρησειζ τωv διωριyων τoυ Aρη 1877'Ι 924
Πηγtζ δεδoμιvωV N4. ]. crowe, τhe ΕxtΓaterrestrial Life Debate (Kaμπριτζ ]986} νγ. G.
l1oyt, LoweΙl and Mar| (τdκσoν, Αριζliνo, ]976) και πρωταρχι(aζ πηγεζ. τα 6ργανα ειvαι
ανακλασaικd τηλεσκ6πια, εKι6ζ αν oριζεται κdτι δlαφ0ρετι(6.](https://image.slidesharecdn.com/221658682-221126085654-2d271ee7/85/221658682-pdf-83-320.jpg)
![ZΩΗ! ΣTo ΗΛΙΑKo ΣYΣTHMΑ
τιs ατμdσφαιρεζ των πλαvητιi}ν και την ταρoυσια νερoιj πoU {ταv oημα-
vτικd oτη διαμdμ.
Τα περ[πoυ δεκαπεvιαει] μεooδιααπ']μoτα πoυ μεooλdβηoαν αvdμεoα
σιηv ανακdλυψη τoυ δικι6oυ των αρειανιilν διωριjγων απ6 τoν Schiaparelli
και αιην ανdτπυξη τηq θεωρ(αg τoυ Lowell, και αιη oυv€xεια αvιiμεoα αη
θεωρ(α τoυ Lowell και αιην επ[λυoη τoυ πρoβλr]ματoq των διωρ0γων, δεv
ε(ναι oυμτπωματικd. Στην πραγματικ6τητα, αυτd τα διααπ]ματα oφεfλovιαι
oε dvα oημαντικ6 ααιρoνoμικ6 γεγoν69 πoυ ε(vαι η αιτ(α τηq παλ(ρρoιαq και
τηq αμπιilτιδαq αιην €ρευνα τoυ Αρη, oι oπo(εq ε(vαι φανερ€q απ6 τo γρd-
φημα τηζ Εικ6vαξ 2.2'περ[πoυ κdθε z xρ6νια η απ6αιαoη ανdμεoα αιoν
Αρη και ση Γη ελαχιστoπoιειται (η κατdoταη αυτ] oνoμιiζεται <αvιiθεoη,,
γιατ( o Αρηg βρioκεται αιηv αvιθετη με η Γη πλευρd τoυ'Hλιoυ) και περ(-
πoυ κdθε 15 χρ6νια η Γη και o Αρηq βρioκovιαι ακ6μα πληoι€oιερα- Τo
απoτ6λεoμα ε[vαι 6τι τo φαιν6μενo μεγεθoq τoυ δ(oκoυ τoυ Aρη, 6πωq φα(-
vεται απ6 τη Γη, μεταβdλλεται εντovα. Aν oκεφτoιjμε 6τι, ακ6μα και αηv
αvι(θεoη, η διdμετρoq τoυ Αρη ε[ναι κατιi μ€oo 6ρo (oη
με τo 1/100 ηζ
1925
xρονιd
Eικ. 2.2. Ερευητικdζ δημooιεdoειg γα τov Αρη, 1900-1917. οι δημoσιειjσειg oυξιivoιταv 6οo oι
πρoσε,4σειζ τoυ Αρη Yiγoτoν τερισσ6τερo ευνoiκlg και γεπκιi αυξιivolταν καθriq πρooηγξε η
Διασημικri Επoχi. Bασιoμivo οε δεδoμdvα oπ6 τουζ εησιoυζ τ6μoυζ τoν Αstιononische Jahιes'
beicht (1900 1957) .
0l-
1895
Δημooεl5οεη φεwιilv γιo τov'Αρη](https://image.slidesharecdn.com/221658682-221126085654-2d271ee7/85/221658682-pdf-84-320.jpg)
![ZΩΗ ΣΕ AΛΛoYΣ KoΣMoYΣ
Εlκ. 2.3. Kαθι,iq o Αρηq πηοιιiζει και απoμακρnνεται ατ6 η Γη, τo φαιν6μεvo μdγεθdζ τoυ, dπιDζ
φαiνεται απιi η Γη' μεταβdλλται oπ6 25 δευτερ6λετπα ηg μolραg oε Ι4 δευτερ6λεπτα ηζ μoa
ραq στη διdρκεια τηq ατiθεηq και φτι1νει τα 4 δευτερ6λετπα τηg μolραg 6ταv βρioκεται oτo τιo
μακρινd oημεio τoυ. Tο φαιv6μενo μiγεθoq τηq πανo6ληvoυ εiναι, γα ταρdδει,t}o, l.8οο δεUτερο-
λετrcα τηg μoiραq. Σην εικ6να απεικoνiξoιται δεδoμεvα μο τη μdγαη και ελdμoτη αιτ{θεη' μ
εξαlρεση τo ]894. oι σχετικd μεγdλoι δioκoι των ετ(6γ ]877, ] 892 κα 1909 aκαγαγ τα aη αυτιi ση'
μα'!τικd γα ην ταρατfρηoη τoυ Αρη. To 1oμηλ6 ι,ψoζ τoυ Αρη τo 1892 τoραdησε τoγ 1N/. Η.
Pickering, o oπo'og aκα}€ παρoτηρ{σειζ oπ6 τo Ασιερoσκoπε(o τoυ Boρεioυ Ημιoφαιρioυ τoυ
Xdρβοριτ, νo μεταlαηθεi σro Περod. H αιτiθεη πoυ ακoλoυθει ην τλησιjοτερη τρoσε}γση
βρ1oκει τoν τλαrr]η πoλlj ψηλ6τερα στov oυραv6, αtrλd τo μ!γεθoq τoυ δioκoυ εiναι ι]δη ελαrιω-
μΞvo κατιi 2oοlο. o LowelΙ dηιoε τιg παρατηρfοειq τoυ οτo Φλdγκoταφ τo 1894 σε μια τiτoιo 1τε-
ριοδo. Tα ι1ι!η πoυ απεικor,{ζoιται αιην εικ6να αφoρoliv αιo Φλdμoιαφ. To ααιερooκoπε(o τoυ
SchiaρarelΙi οτo Mιλιiνo liταν 1ο μolρεg βορειdτερα, με ατoτcλεομα dλα τα Jι|η πoυ απεικol'1ξo-
lται εδt6 να πρcπει να ελατιωθo$v κατd 10 μoιρεq. o Ατωιxdδηq Θα τρlτει vo ταραηρoυσL τov
Αρη σχεδ6v 14 μoιρεζ χαμηλ6τερα απ6 τoυζ ποροηρητiq τoυ Φλ.iγκo_ιοφ.
διαμcτρoυ ηζ πανσEληνoU, αρχΦUμε να αvtιλαμβαν6μασrε τιζ δUσκoλιεξ
πoU αντιμετ6πισαv oι παραηρησειζ τoυ Αρη απ6 τηv αρχη. To eτos 1877
σημειωvεται ωζ €vα απ6 τα ετη με η μεγαλijτερη πρoσeYγιση πoυ συμβαι
vει κdθε 15 χρ6νια. ΑUτ6 τo €τog παρoυoιdαιηκαv 6χι μ6νo oι πρ6τεζ παρα-
ηρησειζ τoυ Schiaparelli για τηv παρoυσια εv6ζ εKtεταμενoυ δικιιjoυ απ6
διιiρυγεg, αλλd και η ανακdλυψη τωv διjo δoρUφ6ρων τoυ Αρη Πoυ €γινε
απ6 τoV Αsaph Hall αιo Nαυτικ6 Αστερoσκoπειo τωv HΠA. Επιπλ€oν, τo 6ψ0ζ
τoυ πλανητη απoτελo0σε μια παρdμετρo παρατηρησηξ. o περ(τεxνog 1oρ69
ανdμεσα σro ιiψοζ και σtην απ6σtαση, πoU φαινεται γραφικd στην Eικ6vα
70
2A +-
1860](https://image.slidesharecdn.com/221658682-221126085654-2d271ee7/85/221658682-pdf-85-320.jpg)
![ΖΩt1 Στ o ΗΛΙΑKo ΣYΣΤΗMΑ
2.3, πρoσδι6ριζε τιζ καλ6τερεζ σUνθηκεζ παρατηρησηξ. Πdvτωζ, 0κ6μα και
κdτω απ6 τιg καλι-iτερεq oυvθr]κεq, €πρεπε καvε(g να ε(ναι ικανoπoιημ€νog με
μια παραι]ρηoη πoυ γιν6ταv μ€oα απ6 τηv ταραγμEνη γ]ινη ατμ6oφαιρα,
6πωq ουμβα(νει με 6λεq τιg ααιρovoμικ€q παρατηρ{oειq.
Η γ6,νηoη ηq θεωρiαq
Πιiig λoιπ6ν κατ€ληξε o Lowelt αιη θεωρ(α τoυ; E(ναι ξεκdθαρo 6τι δεv υπl]ρξε
o πριiτoq πoυ πρ6τεινε τη θεωρ(α ηg 0παρξηq iλλoγηq ζωηg αιoν Αρη oιiτε o
πρ6τoζ πoυ παραηρηoε τo φαιv6μενo των διωρι]γωv πdνω αιo oπo(o oηρι
ξε τη θεωρiα τoυ. o (διoq o Schiaparelli παρ6oxε ιiφθovα κtητρα. Σε €vα η-
μαvιικ6 μακρooκελ6q dρθρo τηv παραμoν{ ηq αvι(θεoηg τοU i 894, περιηρα-
ψε τoν Αρη ωq €vαν πλαν{η με διio πoλικoιig oxηματιoμoιig πoυ floυv μoρ-
φl! κυπEMoυ και απoτελoιivιαι απ6 xι6vι και πdγo, με θαλαooεg και ηπε(ρoυg
oι oπo(εg ξoυv διdταξη τελεiωg διαφoρετικ] απ6 αυτrjv ηq Γηg και με ατμ6-
οφαιρα πλo0oια oε υδρατμoιjg. 'Hταν επ(σηζ aναξ πλαv{ηq αιoν oπo(o oυν€-
βαιvαv αλλαγ€q, δι6τι oι ηκ6μενεq πoλικ€q περιox€g φαιvoνταν να δημιoυρ-
γoιiν μια πρooωρινl] θιiλαooα γ6ρω oπ6 η β6ρεια περιo1η, και o Schiaparelli
π(αιευε 6τι αυτ6 τo νερ6 διανεμ6ταν oε μεγdλεg απoαιdoειq με η βoηθεια
εv6g..διπ6oυ διωρ0γωη πoυ (oωq απoτελo6oαν τoν κ6ριo μηxανιoμ6 (εdv 6xι
τoν μoναδικ6) με τη βor'1θεια τoυ oπo(ου τo νερ6 (και η oργαvιη ζωt] τoυ) πι
θαv6v διαx6oνταν oηv dγovη επιφdvεια τoυ πλαv{η,. o Schiaparelli κατ η-
ξε αιo oυμπEραoμα 6τι oι διωρυγεq απoτελo6oαν
"€να
πραγματικ6 υδρoγρα-
φικ6 o0αιημα, εξαιτιαζ τηζ oμoι6ητα9 με θdλαooεq και λ6γω τoυ φαιvoμ€-
νoυ ηg ι]ξηq τoυ xιoνιo6.
'oμωq, oαvτiθετα με τη o1εδ6ν γεωμετρικ{ εμφdνι
oη ολ6κληρoυ τoυ oυαα]ματoq, α]μερα τε(νoυμε να Πισt6ψoυμε 6τι δημιoυρ-
γr]θηκαν otη διdρκεια ηq εξελιξηg τoυ πλαυ'1η ακριβιilg 6πω9 oυν€βη oη Γη
6πoυ €xoυμε τo Αψλικ6 Kανdλι και τo Kανιiλι ηq ν1οζαμβkηq,. Παρd ται1τα
dφηoε ανoιxπj ην π6ρτα για την περiτπωoη τηνηπ]q κατασκεUηζ: nΕiμαι πo-
λιi πρooεπικ69 ιilαιε vα μηv πoλεμl]οω αυην ηv υπ6θεoη, η oπoiα δεν πε-
ριεxει τiπoτα αδι1νατo,. Moλoν6τι τελικd κατ6ληξε αιo oυμπdραoμα 6τι η (δια
η φ6οη μπoρε( vα παρdγει γεωμπρικl] καν0νικ6τητα, 6πω9 oυμβα[νει με τιg
κρυαιαλλικ€g μoρφ€ζ, τo δoκ(μιo περιε{ε πoλλoιiq υπαινιγμoιJg.](https://image.slidesharecdn.com/221658682-221126085654-2d271ee7/85/221658682-pdf-86-320.jpg)
![ZΩΗ ΣΕ ΑΛΛoYΣ KοΣMοYΣ
To Πρι1τo κoμμdτι τoυ γριφoU για την καταv6ηση τoυ τρ6π0υ με τov
oπo(o YεWηθηκε η θεωρ[α τoυ LoweΙl ε(vαι λoιπ6v τo γεγov6q 6τι τ€τoιεg
Uπoθεσειζ {ταν διιixυτεg, ειδικ6τερα μdλιστα στo δoκ(μιo τoυ Schiaparelli
πoυ εμφαν(oτηκε oτηv lταλ(α τo 1893 και αμ€oωq μετιi μεταφρdoτηκε για
τov Lowell.'oταν o Lowell πl]ρε μ6ρo9 oτη διαμdxη, η Yενικη dπoψη ηταν
6τι oι διιilρυγεq {ταv ρωγμ€q στo φλoι6 τoU Αρη πoU δημιουργr]θηκαν κα-
τd τη oτερεoπolηoη τoυ πλανι]τη, μoλov6τι υπr]ρ1αν κdπoιoι πoυ επιxειρη-
ματoλoγoιjoαν υΠaρ τηζ dπoψηζ τηg τεxvητι]q κατασκεUηζ.
Τι {ταν 6μωq εκε[vo πoυ επιτιixυvε τη σUμμετoχη τoυ LoweΙΙ oη διαμdxη;
'Hταν
η συμμετΦ τoυ σtη διαμdχη μrα dμεoη απιiνηοη oην πρ6κληoη τoυ
Schiaparelli { απoτελoι1oε για εκε(vov €vα ενδιαφ€ρoν πoυ ειxε βαθι€g ρ(ξg;
Για πoιo λ6γo o Lowell, €ναg επιxειρημoτ(αg και ταξιδιιilτηq με πρoτiμηoη oια
εξωτικιi μ€ρη, ασχoληθηκε με τηv ααιρoνoμ(α oλoκληρωτικd; o Lou/ell γεvνη-
θηκε τo 1855. oι γoνε(g τoυ υτn]ρξαν εliπoρoι. H ααιρoνoμiα τοv τρdβηξε
απ6 ην Παιδικη τoU ηλικ[α, 6ταv με iνα τηλεoκ6πιo 2 ιντoιbν ερευνoιjoε τov
oυρανd. Σπo6δασε σto Χdρβαρvt απ6 τo ] 872 μεχρι τo 1s76 κovιd αιo διd-
ημo μαΘηματικ6 Benjamin Peirce, o oπo(oq xαρακηριoε τoν Lowell ωg €ναν
απ6 τoυq λαμπρ6τερoυq φoιτητdg τoυ. Kατd τη διdρκεια τωv oπoυδιilν τoυ
αιo Xιiρβαρvτ πιθαv6v επηρειiοηκε και απ6 τov John tiske (1842-19o1), o
oπoiog παρoυo(αoε ην εξελιΚrικη φιλoσoφια τoυ για τo o6μπαv αιo 6ργo
outlines of a Cosmic Philosoρhy Βased on the Doctrine of Εvoιution (Περ(-
Yραμμα μιαζ Κooμιnj9 Φιλoooφfuζ βασισμηζ στo Δ6Yμα ηq Εξελιξη9) τo
1874, διjo χρ6νια πριν απoφoιι]οει o Lowell. Τo 6τι o Lowell εtμ εvαιερνιαιε(
μια τ€τoια φιλoooφ(α ε[vαι φαvερ6 απ6 τηv oμιλ(α τoυ με θdμα oThe Νebular
Hypothesis" (.H νεφελιπj υπ6Θεση,,) oην τελει] απoφoιησηs. λ/εxρι 6μωq
τo 1893 περvo6σε τoν καιρ6 τoυ ααxoλoιjμενog με η διειjθUνση τωv oικoγε-
vειακωv επιxειρt]oεων και τα ταξ(δια και μdλιαια απ€rησε φημη ωξ συγρα-
φ€αs βιβλιωv για ην Απω Aνατoλη.
τo 1893, 6ταν δημooιειiτηκε το πρoκλητικ6 dρθρο τoυ Schiaρarelli, o
Lowell βριoκ6ταν ακ6μα αιην Απω Ανατoλη. Τo φθιν6πωρo τoυ (διoυ €τoυg
επ€οτρει,Dε σtη Boσi6vη.'Yoτερα απ6 λουg μ{vεq, η εφημεριδα Bosfon
Herald ανηψειλε 6τι o Lowell xρηματoδoτo6oε, απ6 κoινoυ με τo Πανεπι
στημιo τoU Xdρβαρνη μια εξερευνητιn] απooτoλl] οτην Αριζdvα με επικε-](https://image.slidesharecdn.com/221658682-221126085654-2d271ee7/85/221658682-pdf-87-320.jpg)
![ZΩΗ ΣTo HΛΙAKo ΣΥΣTΗMΑ
φαληζ Ιoν ασrρoν6μ0 William H. Pickering. Η ox€οη με τo Xdρβαρντ δια_
κ6πηκε oιiντoμα, αλλιi o Pickering, o oπoiog εixε παρατηρ{oει λ(μvεq και
ν€φη αιoν Αρη, εξακoλo6θηοε vα αoκεi επιρρo{ πdvω τoυ. Πρ6oφερε ωq
xριoτoυγενvιdτικo διilρo oτoν Lowell τo εργo τoυ Εlammarion La ρlanΘte
Mars, τo oπo(o €δεψε ξεκdθαρα τιq διιiιρυγεq τoυ Schiaparelli. H εικ6να
πoυ πρoκ0τπει απ6 oκ6ρπιεg εvδε(ξειg ε[vαι 6τι o Lowell οQoυρα γνιiριζε
τo €ργo τoυ Schiaparelli και τηv ελατιωματιn] τoυ 6ραoη, 6τι με €ναv αμε-
o6τερo τρ6πo o Pickering 6παιξε €να oημαντικ6 ρ6λo αιo vα πρoκαλ€oει
την πρoooμ] τoυ Lowell σtoν Αρη και oτα πρoβλl]ματιi τoυ και 6τι o
Pickering ηταν εκε[vog πoυ υπdδειξε την περιομ] τηq Αριζ6vαq, ιδ€α πoυ
τov oυγκινοιiοε απ6 παλιd. Στα μεσα τoυ lανoυαρ(oυ τoυ 1894 o Loνell
πρooφEρθηκε να xρηματoδoτ]oει την απoαιoλ{. o Pickering dρxιoε αμ€-
oωq να oυγκεντριlivει τoν απαρα(τητo εξoπλιoμ6 με τη βot]θεια τoU κατα-
οκευαοτr] τηλεoκοπ(ων Αlvan Clark, ενιiι o βoηθ6g τoυ Pickering Α. E.
Dοuglass αν€λαβε τo καθt]κov τoυ ελ€ψoυ τηg τoπoθεo(αg.
Αυτ6 πoυ ξεκ(vηoε ωg μια απooτoλl] τoυ Xdρβαρν1 xρηματoδoτor.iμεvη
απ6 τov Lowell, κατ€ληξε να γ(vει €να v€o αoτερooκoπε(o, 6πoυ η €ρευνα για
την 6παρξη ζωηξ σιov Αρη απoτ€λεoε βαoικ6 αι6xo. Σε μια αναφoρd πoυ
διαβιioηκε oην Eπιoημoνικ{ 'Εvωση τηζ 8oαι6νηg τoν Mdιo τoυ i 894, o
Lowell oημε[ωvε 6τι τo fργo τoυ ασtερoσκoΠειoυ r]ταν nη €ρευνα για τιg
ουvθt]κεg ζω{q oε dλλoυq κdoμουg και 6τι τελευτα(og dλd εξ(ooυ oημαvιικ6q
οτ6xog ξταv η €ρευνα για τo αv κατoικoιiνται απ6 6vτα 6μoια ({ διαφoρετι
κd) με τoν dνΘρωπo. Αυι] η €ρευνα δεν ε(ναι μια oυτoπικ{ 6ρευvα, 6πωq θα
μπoρoιjσαv να υπoθ€ooυν μεριι(oι. Αvr[θετα, υπdρxει ooβαρ6q λ6γo9 vα πι
αιειioυμε 6τι βριoκ6μααιε αια πρ6θυρα μιαq αρκoιlvιωg oριαιιπ]q ανακdλυ-
ψηζ πdvω oε αυτ6 τo θ€μα". o Lowell πρoxιiρηoε και διευκρ(νιoε 6τι αUη η
π(oτη τoυ πηγdζει απ6 μια μη ανΘρωπoκεvτρικη κoσμoαντaηψη και απ6 τη
oνεφελικη, υπ6θεoη. l4ε αυτd τα δεδoμ€να, oυv€xιoε, .η εμφdvιoη ζω{g, oε
μεγαλι1τερη t] μικρ6τερη απ6oιαoη, πoυ να μoιdζει με τη δικt] μαq, πρEπει
vα απoτελε[ τη μo(ρα κdΘε μελoυg τηg oικoγdvειαg τoυ 'Hλιoυ, εφ6oov oι κα-
θαρd φυoικ69 oυvθ{κεg, μεγ€θοq, κ.o.κ., δεν απoτρ€πoυv αυτt] τηv εξ€λιξη,.
Αv αναλoγιαιoιjμε τo πριilιμo εvδιαφ€ρoν τoυ LowelΙ για ηv αoτρovoμ(α,
την €φεoη πρoq τα εξωτικd μερη, τη γνd!ση τoU εργoU τoυ SchiaparelΙΙ για](https://image.slidesharecdn.com/221658682-221126085654-2d271ee7/85/221658682-pdf-88-320.jpg)
![ZΩΗ ΣΕ ΑΛΛoYΣ KoΣMoYΣ
τoν Αρη πoU ενισχdΘηκε απ6 τη θειiJρηση αυτ06 τoU πλαvητη ωξ τμημα εν6ζ
εξελικtικoι oxηματog, τo oπo(o θα μπoρo6oε vα περιλαμβιiνει και ζωt], και
με dμεoη ιilθηoη απ6 τoν νγ. H. Pickering, διαπιαιιilvoυμε 6τι τα επ6μεvα iρ-
γα τoυ Lowell απoπo6v περιoo6τερo περιεx6μεvo.
Τα 6ργα τoυ Lowell ε(vαι, oε μεγdλo βαθμ6, διαφoρετικιi απ6 dΜεg
πραγματε(εq πoυ qoυν θ€μα ην ιjπαρξη πoλλιiν κ6oμωv. Δεν €xoυν ox6oη
με τoν Proctor { τov vεαρ6 Flammarion πoυ υπoαηριζε με ζ]λo _ εκφριiζo-
νταg ωoτ6oo απ6ψειζ πoυ ειxαv διατυπιiioει dλλoι πριν απ6 αυτ6v _ τηv πι
θαν6ητα 0παρξηζ ζωr]q αιo oι1μπαν. o0τε εμφαviζεται oτα €ργα τoυ dπωq
o πιo νηφdλιog και λ6γιoq Εlammarion, o oπo(os επικεvτρU]vεται σtoν Αρη
για να oυγκεvιριiloει παρατηρf1oειq και vα διαβεβαιιiroει για τιζ (σUνθηκεζ
κατoικηoιμ6τηταq". Αvτiθετα, τα βιβλ(α και τo dρθρα τoυ Lowell απoτελoιJv
παρατηρησειζ πoυ €κανε κυρ(ωq o iδιog { επιxoρ{γηoη με απoκoριiφωοη
τo πριilτo τoυ €ργo αιo oπo(o ιoxυρiζπαι 6τι o Aρηg 6xι μ6νo ε(vαι κατoικι]_
oιμoq, αλλd κατoικε(ται {δη. Δε θα €πρεπε 6μωq o Lοwell να κατηγoρηθε(
ωq €vαg nεπαρxιιilτηq" ερευνητ{g τoυ Αρη. oι παρατηρl]oειg {ταv δ0oκoλεq,
και o Αρηζ υπr]ρξε απλιiιq o πληoι€αιερoq πλαv{τηq πoυ dνoιξε τηv π6ρτα
για γενικ6τερoυ9 ιoxυριoμoιlg. Ενιil oι αλλoι επιδiωκαv να γρdψoυν μια γεvι
n] μελ€τη αην oπoiα παρ€Θεταv φιλoooφικd επιxειρl]ματα, τα τρ(α βαoικd
€ργα τoυ Lowell - MaR (Aρηζ, 1895), Mars and its Canal' (o Aρηg και oι
Διιbρυγ{9 τoυ' 'l9o7) Κα Mars as the Abode of Life (o Αρη9 ω9 Κατoικηoι-
μoq Τ6πo9' 19os) ' 6πωζ και oι τρειζ τ6μoι xρoνικιilν πoυ κυκλoφ6ρηoαv
απ6 τo Ααιερooκοπε(o Loνe|l oτη διιiρκεια τηq ζω{g τoυ και €vα oημαντικ6
μ€ρog απ6 τσ 73 Bulletins ωυ περιε[xαν 6λε9 τιq πρooωπικ69 τoυ εv€ργειεg
για τoν Αρη με τη μoρφη μιαq περιτπωοιoλoγικ{q μελfτηg των πλ€oν γεvι
κιilv πεπoιθfoεωv. Σε αυτ6 μπορε( να ανψευτε( η μοναδιπ] τoυ συνεισφo-
ρd, τo κiνητρ6 τoυ και η αιτ[α για τηv oπo(α τov εκτιμοι1σαν ωg αoτρoν6μo.
Moλoν6τι o Lowell, με τα oικovoμικd μ€oα πoυ δι€Θετε, θα μπoρo0oε vα
καταoκευdoει και vα oυvτηρl]oει €να αoτερooκoπε(o, δε φαιv6ταv τo [διo
ειiκoλo να κατασκευdσει και να αηρξει μια θεωρ(α, εκτ69 και αv υπl]ρxε
μια oημαντικι] βdoη παρατηρι]oεων για να τo επιτι-ixει. Eπιπλ€oν, η πριirτη
εργαo(α τoυ Lowell για τov Αρη εμφαν(oιηκε τo 1894, και η θεωρ[α πoυ πα-
ρ€θετε οε αυτt]ν {ταν αρκετd πρoxωρημfνη. o LoweIl, αφo6 περιεγραφε τιζ](https://image.slidesharecdn.com/221658682-221126085654-2d271ee7/85/221658682-pdf-89-320.jpg)
![ΖΩΗ ΣTo HΛιAKo ΣYΣTΗMΑ
παραηρησειζ τoυ Yια διωρυγεζ αλλd 6χι Yια vεφη, ηραφε: <Εδιil εxoυμε
μια απ6δειξη τηg dπαρξηg διωριiγων. Εξαιτiαg τηg απoυolαg αvoιξιdτικωv
βρoΧ6η η ι1παρξη εν69 αρδευτικoιi oυαιηματog εμφαν(ζειαι ωg απ6λυτη
αvαγκαι6τητα για τov Aρη ει1ν o πλαν{τηg πρ6κειται vα αιηρξι oπoιαδtj-
πoτε μoρφr'1 ζωι]q αιιq μεγdλεq ηπειρωτικfq περιoxdq,. Tην επoχti πoυ εκδ6-
θηκε τo πριiiτo βιβλ(o τoυ πdνω αιo θ€μα αυτ6, €να xρ6vo αργ6τερα, τo
1895, η θεωρια τoυ εfiε διατυπωθε( πλl]ρωq. 1oωg η τα1ιJτητα με την oπoiα
διαμoρφιitθηκε η θεωρ[α απoτελεi oφεαυτηq 6vα αρνητικ6 αιoι1εio.
To €ργo τoυ 1895 δεν αφηνει αμφιβoλ(εq για την αλυο(δα τωv oυλλoγι
oμιilv τoυ πoυ oδηγoιiν απ6 τιg παρατηρr]αειg oτo oυμπfραoμα για τηv
ι1παρξη voημoo0νηq, τoυλdxιαιov εκ των υoτ€ρων:
Θα ανακεφαλαιωooυμε τιiiρα την αλυo[δα των oυλλoγιoμιirν με την
oπo(α καταλ{ξαμε να θεωρoιiμε πιθαν6ν 6τι πdvω oτην επιφdνεια
τoυ Αρη βλ€πουμε τα απoτελ€oματα τηg ιiπαρξηq τoπικ{g νoημoοιi-
νηq. Διαπιoτιiνoυμε αρ1ικd 6τι oι γενικ6τερε9 φυoικ€q oυνθ{κεg
πoυ επικρατo6v αιoν πλανητη δεν αντιτ(Θεvται oτηv ιiπαρξη κd-
πoιαg μoρφr]q ζω{q. Δειiτερoη διαπιoτιilvoυμε 6τι oτην επιφdνεια
τoυ πλανητη υπdρxει μια φαvερl] dλλειψη νερo6, πρdγμα πoυ oη-
μαivει dτι, αν κατoικε(ται απ6 6vτα πoυ διαθ€τoυν αρκεπ] vοημooιi-
vη, αυτd θα πρ€πει να πρooφ6γoυν οτηv dρδευoη για vα επιβιdJ-
ooυν. Τρiτov, απoδεικνιjεται 6τι υπdρxεr €να δirιυo oπ6 oημdδια
πoυ καλιjπτoυν τo δ(oκo τoυ πλαν{τη και εχoυv την (δια εμφdνιoη
με αυτι] πoυ θo ει1ε 6να oιioτημα dρδευoηg. Kαι, τ€λoq, υπdρ1ει
€vα oιjvoλo απ6 oτψματα τoπoθετημ€να oτα oημε(α πoυ θα αvαμ6-
vαμε vα ανακαλιiψoυμε τιg περιox6g εκε(νεg 6πoυ δημιoυργεiται
βλdoτηoη με αυτ6ν τoν τρ6πo και oι oπo(εq oυμπεριφdρoνται 6πωq
θα oυμπεριφ€ρoνταν τεxνητ€g odoειg. 'oλα αυτd, φυoικd, μπoρε(
να απoτελoιjν €να o6νoλο απ6 oυμπτιioειq πoυ δε oημα[νoυν τiπo-
τα. oι πιθαv6τητεq, 6μωq, δεβουν πρog τηv αντ(θετη κατειiθυνοη.
Ε(ναι φανερ6 απ6 αυτ6 τo απ6oπαoμα 6τι oι συvΘηκεζ για την 6παρξη ζω-
{q ι]ταv oριακ€g, γιατ( εdν r]ταv αδιjvατov να υπdρxει ζωι], τ6τε και η θεω-
ρ(α τoυ Lowell για τιζ τεχνητ€s διιbρυγεq δε θα iα1υε. Σε αx€oη με αυτ6, o](https://image.slidesharecdn.com/221658682-221126085654-2d271ee7/85/221658682-pdf-90-320.jpg)
![ZΩΗ ΣΕ ΑΛΛoYΣ ΚoΣMoYΣ
Lowell ιoxυρ(oτηκε 6τι oι μεταβoλ€q πoυ oυν€βαιναν στιζ πoλικ6ζ περιo-
x€q, oι oπo(εg {ταv απ6 καιρ6 γνωαιfg, και η πρ6oφατη ανixvευoη των
αλλαγιilv τoυ χρ{iματoζ τoυ εδdφoυg απ6 τoν Schiaparelli, απoδεiκνυαv
τηv ιjπαρξη ατμ6oφαιρα9, δι6τι η ατμ6oφαιρα εν69 πλανι]τη ε(vαι ο πα-
ρdγoνταζ πoυ δημιoυργεi αλλαγdg. Στη ουv€1εια, oτρdφηκε oτιg μεταβo-
λ€g τηq διαμ€τρoυ τoυ πλαvr]τη και, επιπλιlov, με βdση την κιvητικr] θεω-
ρiα των αερ(ων, oυμπ€ραvε dτι τα μ6ρια τηg ατμdoφαιραg τoυ Αρη πρ€πει
να μoιdζoυν με τα μ6ρια τηζ ατμ6σφαιραζ ηζ Γηζ.Ωζ πρog τo vερ6 τηq
επιφdvειαξ, o Lowell ιoxυρ[oτηκε 6τι η πoλικ{ περιoμ] απoτελε[ται απ6
xι6νι πoυ σχηματιστηκε απ6 νερ6 και 6xι απ6 κατει}υγμiνo διoξεiδιo τoυ
dνΘρακα, και 6τι, με τηv τηξη των Πoλικιlv περιoxιilν τo καλoκα[ρι, oxημα-
τ(ζεται μια πoλικη θdλασσα. o Lowell, oτην ανdλυol1 τoU για τη γεωγρα-
φ(α τoυ Αρη, ιo1υριζdταv 6τι oι γαλαζoπριioιvεg περιoxig, πoυ κdπoιoι θε_
ωρo6oαν 6τι εiναι θdλαooεq, oτην πραγματικ6τητα {ταν περιo1€q βλdoτη-
oηg πoυ ζωvτdνευαν με την τt]ξη τωv πoλικιilv περιoχd)ν, με απoτdλεoμα,
με εξα(ρεoη τιg dφθovεq oνoιμ€g θdλαooεg τoυ πλανητη, τo νερ6 να ε(vαι
στηv πραγματικ6τητα σπdνιo, ακριβιirq 6πωq θα αvfμεvε κdπotog απ6
€ναv πλαν{τη περιoo6τερo εξελιγμfvo απ6 τη Γη. Kατd σUvεπεια, oι κdτoι-
κoι τoυ πλαν{τη θα 1ρειιiζoνταν €vα oιioτημα dρδευoηq _ και αυτ6 πoυ
€βλεπαν r]ταν ακριβι1q αυτd. o Lowell 6xι μ6νo θειiρηoε τιq oυνθ{κεq που
επικρατo6ν στoν Αρη κατdλληλεg για τηv ιjπαρξη ζωηq, αλλd επ(οηg ιαxυ-
ρ(οτηκε 6τι απoτελoυv εξl]γηoη για τrq διιirρυγεg.
Τελικd, o Lowell και τo επιτελεio τoυ oυγκρ6τηoαν dναν κατdλoγo απ6
183 διι1ρυγεζ, €vαg αριθμ6q πoυ ειvαι τ€οoεριq φoρ69 μεYαλιiτερoζ απ6
τov αριΘμ6 τωv διωρ6Yωv πoυ εαε δει o Schiaρarelli (Εικ. 2.4). o Lowell
oτ{ριξε τη θεωρiα τoυ τηζ τεχνητηs πρo€λευoηq των διωρι1γων oτην
nυπερφυoικd κανoνικη κατoσκεUι] τoυq", εξq11(qg τηq ευθυγρdμμιol]q τoυq,
τoυ σταθερoij Τrdχoυζ και τηg oυoτηματικr]q εξακτινισηζ απ6 ειδικd oη-
μεια. Δεv ειχε την ψεUδαισθηση dτι €βλεπε τιζ ιδιεζ τιζ διι6ρυγε9. Aντiθετα,
π[oτευε 6τι €βλεπε τιg λωρ(δεq καλλιεργημενηζ γηζ πoυ απoτελoιjoαv τα
6ρια των καναλιιiν, εξηγηση την oπoiα πioτωoε oτoν William Pickering.
Kαι αuτ6 απoτελo6oε επιπλ6oν απ6δειξη για τη φιioη τoυq. Δι6τι o Lowell
παρατηρησε dτι οι διιilρυγεq μεταβdλλoυν τη μoρφη τoυq και πρooδευτικιi](https://image.slidesharecdn.com/221658682-221126085654-2d271ee7/85/221658682-pdf-91-320.jpg)
![ZΩΗ ΣTo ΗΛΙΑKo ΣΥΣTΗMA
γινovται μεYαλιiτερεζ καθιlζ κινoιjμαστε απ6 τoυζ πdλoυξ πρoζ τov ισημε-
ριν6 εξαιτ(αζ τηξ τηξηζ των πoλικιiv περιoΧ6ν. Aυτ6 δε oυμβα(νει ξαφvι-
κd, αλλd με καθυoτ€ρηoη πoυ μπoρε( να εξηγηθε( απ6 τo 6τι η βλdoτηoη
xρειdζεται xρ6νo για να ανανεωθε( και vα γ(vει oρατη. oι odoειq θεωρo6-
νταv ωζ μια επιπλ€ov απ6δειξη τηg υπ6θεoηg 6τι oι διιilρυγεg καταoκευd-
στηκαv για να καλλιεργηθoιiv oι πριilτεg.
Στη ουν€xεια, τo 1895, η Θεωρiα τoυ Lowell για τηv τε1vητη κoταoκευt]
των διωρ0γων τoυ Αρη αναπτ6xθηκε πλl]ρωg, 6xι με τoν επιφυλαrιικ6 και
oιiντoμo τρ6πo πoU παρouσιdστηκε η θεωρ(α τoυ Schiaparelli δrJo xρ6νια
νωρ(τερα, αλλd με €να χειμαρρ6δεζ και ευανdγvωoτo βιβλ(o πoυ δι€λυοε
τιq επιφυλdξειq. oρμητικ6 απ6 τηv αρμ], διαπραγματευ6ταν €vα Θ€μα πoυ
εfxε μεγdλo εκδοτικ6 εvδιαφ6ρoν, με τo oπoio παρoυoιαζ6ταν μια xρυοl'1
ευκαιρ(α για την επιoπ]μη ε(τε vα επιβεβαι01σει μια oυγκλoνιoτικ{ θεωρ(α
η να τηv απoρριψει γρ{γoρα κdτω απ6 τo φωζ τηζ αντικειμεvιn']q επιxει
ρηματoλoγ(αq. Πρoq απoγo{τευoη τoυ κoιvo6 και αμηxαν(α τωv αστρov6'
μων, η επιοτl'1μη ηταν ανiκαvη να κιiνει oτιδf1πoτε 0π6 τα δ6o για αxεδ6ν
δ0o αιιiνεq (μερικo( θα ιoxυρζoνταν για επτd).
Eικ. 2.4. o πριilτog 1dρηq τoυ fuη απ6 τov LoγeΙl (i895)](https://image.slidesharecdn.com/221658682-221126085654-2d271ee7/85/221658682-pdf-92-320.jpg)
![ZΩΗ ΣE ΑΛΛoYΣ KoΣMoYΣ
H επiλυη τηg διαμιixηg
Γιατ( oι ααιρov6μoι, παρd τιξ εΠιμovεξ πρoσπdΘειaζ τoυs, χρειdσtηκαν τdσo
μεγdλo χρoνικ6 διιiαιημα γιo να επιλ6σoUν τo πρ6βλημα τωv διωρι1Yων τoυ
Αρη; H απdvτηoη βρ(oκεται 6xι μ6νo αηv αμφισβητoιiμενη εμφdνιση τωv
διωριiγων, αλλri και oτιq αμφιoβητo6μενεq ιδaεζ για τηv oρθη Ιroρεια απ6
την παρατt]ρηoη σιη θεωρια, καθd}ζ και oιιg αμφιοβητo0μενεζ Παρατηρη-
οειq των oυvθηκιilv πoυ επικρατoιiv oτoυq πλαv{τεq oι oπo(εg, αν {ταν πε-
ρισσ6τερo ακριβε(g, θα μπoρo6οαν vα εfxαη αυτ€g oι (διεg, διευθει]oει τηv
αvτιπαρdθεoη, απoκλε(oνταq τηv ιiπαρξη voημoo6νηζ σtoν Αρη. oι oπdψειζ
των επιαημ6vωv για τιg διιilρυγεq τoυ Αρη αντ( vα ενoωματι.δνουv τo κριπ]-
ριo τηζ αντικειμενικ6τηταq 6πωq αvfμεVε τo κoιν6, θα κdλυrπαν για δι1o δε-
καετiεq oλ6κληρo το φdoμα τωv πιθανoπ]τωη εκτειν6μενε9 απ6 αυτ€q πoυ
αρvoιjvταv ακ6μα και τηv ιjΠαρξτl των διωριjγωv μηρι αυτEξ πoυ απoδixo-
vιαν τη θεωρiα τoυ Lowell για την ιjπαρξη τεxvητιiν καταoκευιilv oτoν Αρη.
Ανιiμεoα oτιg περιoo6τερo διαφωτιοτικ€5 dμεσεζ αvτιδρdσειg oτη θεω_
ρiα τoυ Lowell {ταv η επιοκ6πηoη απ6 τoν W. W. Campbell, αοτρovdμo
τoυ Αoτερooκoπε(oυ Λιη τoυ iρΥoυ Aρηζ' τηv oπo(α eYραψε για το 6γκυρo
περιoδικd Sclence. lV1oλoν6τι o Campbell απoδεχrηκε τo βαθμια(o oκoτε(-
vιασμα και την oργαvικη πρo6λευoη αυτων τωv οκoτεινι.0ν περιoxιilv, εQε
αντιρρησειζ για τo περιoo6τερo παρdξεvo Πfρασμα τoυ Lowell απ6 τηv
παρατι]ρηοη στη θεωρ(α: uo κ. LowelΙ πl]γε κατευθεiαν απ6 τηv αiθoυoα
διαλ€ξεωv.oτo αστερoσκoτιε(o τoυ αιην Αριζdvα. Το π6oo καλd oι παρατη-
ρ{oειq τoυ εδρα(ωoαν τιg, πριν απ6 την παρατ]ρηoη, αΠ6ψειζ τoU αvαφε-
ρεται στo βιβλ(o τoυ,. l4oλoν6τι o Camρbell απoδ€xεται τιq διιiiρυγεq ωg
πραγματικ6 επιφανειακ6 xαρακιηριoτtκ6, xλευdζει τη θεωρiα τωv τεxvητιiν
διωρ0γωη ιoxυριζ6μεvo5 6τι ε(ναι αδ6vατoν να υπdρxoυν απ6 υδραυλικl]
dπoψη και 6τι δεv μπoρo0ν να ε(vαι απoτ€λεoμα €λλoγηq δραoτηρι6τητα9
περιοo6τερo απ6 6,τι τα μακριι1, ευΘ6γραμμα oημdδια πdvω oτην επιφd-
νεια τoU Αρη πoυ ξεκινoιiv απ6 τoν κραι]ρα T0xo. o Campbell δεv ιoxυρι
ζ6ταν 6τι oι oυνθηκεg οτov Αρη ηταv ακατdλληλεq για την ιjπαρξη €λλoγηq
ζω{g. ΑvτiΘετα, €λεγε 6τι η dπoι]lη του Lowell για τηv ατμ6oφαιρα τoυ Αρη
oυμφωνoιjoε με τα φαoματικd απoτελ€oματα τoU 1894, τα oπo(α απdτυxαv](https://image.slidesharecdn.com/221658682-221126085654-2d271ee7/85/221658682-pdf-93-320.jpg)
![zΩ|1 Στo ΗΛΙAKο ΣYΣTΗMA
να διαπιστωσoυν, μ€χρι κdπoιo βαθμ6, τηv ιiπαρξη νερoιi. Eν oυvτoμ(α, o
Camρbell r]ταv αντ[θετoq με κdπoιεg απ6 τιg παρατηρηoειg τoυ Lowell και
oQoυρα {ταv αvτ(θετoq με την πoρε(α πoυ ακoλoι1θηoε o Lοwell απ6 τηv
παραι]ρηoη μ€xρι τη διατιiπωoη τηg Θεωρ(αg των τε1νητιilv καταoκευιilν,
αλλd δεν μπoρo0oε να αμφιoβηπ]oει τελεiωq τιq απ6ψειq τoυ Lowell επικα-
λo6μεvoq τηv 6παρξη oυνθηκιiν πoυ ε[ναι αδιjvατoν να επικρατoιjv oτoν
πλανr]τη. Για 6λoυ9 αυτoι1g τoυg λ6γoυg, τα επιχειρηματα εναντ(oν τηg θεω-
ρ(αg τoυ Lowell παρ€μειναν αναπoτελεoματικd.
Kαθιilg η διαμdμ γιν6ταv oλo€να και πιo €ντovη, oι αντiπαλoι €γιναν
τ6oo πoλυdριθμoι και oι απ6ψειξ τoυg τ6oo διαφoρετικ€q πoυ εivαι ειjκo-
λo, αvαδρoμικd, vα 1dοoυμε την εξ€λιξη τηg αντιπαρdθεoηq. Στo oυντηρη-
τικ6 dκρo τoυ φdoματog υπι]ρxαv τα επιxειρ{ματα των ιλoυζοvιοτιilv με
υπ6ρμαxo τov Ε. νγ. Maunder (1851-1928), ασrρoν6μ0 τoυ Bαoιλικoιi
Αστερoσκoπε(ou τoυ Γκρ[voυιτq κovτd oτo Λονδiνo.'Hδη τo 1894 o Ν4aUn-
der ε(xε εφαρμ6oει τo dργo τoυ για τιg oμdδεg των ηλιακιiiν κηλ[δων oτo
θεμα τωv διωριiγωv τoU Αρη και κατ€ληξε oτo oυμπ€ραoμα 6τι oι διιilρυ-
γεg απoτελoιioαv <€vα dθρoιoμα απ6 πoλ6πλoκεq λετπoμ€ρειεq πoυ ε(ναι
εξαιρετικd μικρooκoπικ€g για vα γ[voυν αντιληπτfg καΘεμιd ξqωριoτd,,
μια Θ€oη πoυ ενιox6θηκε oτη διdρκεια τηg επ6μενη9 δεκαετιαζ. Aυτoι
6μω9 πoυ βρioκoνταν oτo dλλo dκρo τoυ φdoματog, oτουg oπo(oυq περι
λαμβdνoνταν και dλλoι εκτ6q απ6 τov Lowell, δεν εντυπωoιdoτηκαν. o vε-
αρ6q Henry Νorris Russel, o oπo(oq θα γιv6ταν αργ6τερα o πρ€oβηg τωv
Αμερικανωv αoτρov6μων, €γραψε για τιg διωρυγεg τoυ Αρη με κdπoια κα-
θυoτ€ρηoη τo 19o1: (Πιθαν6v η καλ6τερη απ6 τιq υπdρxoυoεg θεωρ(εq,
και o[γoυρα εκε(νη πoυ διεγε[ρει περιoο6τερo τη φανταo[α, ε(vαι αυn]
πoυ πρoτdθηκε απ6 τoν κ. Lowell και τoυq oυvεργdτεg τoυ απ6 τo Αoτερo-
oκoπε(o τηq Αριζ6ναq,. Kαι μoλov6τι o Lowell ιoxυριζ6ταv απ6 τo 19o5 6τι
τo πρooωπικ6 τoυ εixε πρdγματι φωτoγραφησει τιζ διωρυγεζ τoυ Αρη, ε(-
ναι γεγov6g πωζ η φωτoγρdφηση τo μ6νo πoυ πdτυxε {ταν να εμφαv(oει
λiγεg διιilρυγεq και 6xι €να ολ6κληρo δ(κτυo' επιπλ€oν, ακ6μα κι αv κdπoι
oq δεx6ταν 6τι εi1αν φωτoγραφηθε( κdπoιεq διιilρυγεg, τo διoγκotjμεvo
oτρατ6πεδo των ιλoυζoνιoτιilν εξακoλoυθo6oε να αμφιoβητε[ τηv ιiπαρξη
τηg πλειov6τηταq των διωριiγων. l4εταξι-i τoυ Lowell και τωv ιλoυζoνιoτιiiν](https://image.slidesharecdn.com/221658682-221126085654-2d271ee7/85/221658682-pdf-94-320.jpg)
![ZΩΗ ΣΕ ΑΛΛoYΣ KoΣMoYΣ
Εικ.2.5' E. M. Ατo1ιiδ1q. Eυγε,ικli πρoοφoρd τηq Bαoιλικliq Aοτρoνομικrig Eταιρiαq. Φωτo-
γραφiα τoυ Ρhibus, Kωνοταιτιvοι!τoλη.
υπηρχε μια oμdδα πoυ tσχUριζ6ταν 6τι oι διι.0ρυγεg f1ταν πραγματικdg αλ-
λd απoτελo6oαv φυσικoυζ σχηματισμoι1ζ ρωγμ6v στην επιφdvεια τoυ
Αρη. ΑUτd τα επιχειρηματα εμφαvισtηκαν σε πoλλ€ζ παραλλαγaξ, επανα-
λt]φθηκαv απ6 τov επιστημovικ6 κ6σμo και εvισχ6θηκαν και επαναληφθη-
καv εκ νaou απ6 τo λα1κ6 Tιjπo.
Edν oι ερμηvε[εg πoυ αφoρoιlσαv στιζ παρατηρησειζ τωv διωριJγων
{ταv διαιακτικ€g, η μελ6τη τηξ ατμ6σφαιραζ τoU Αρη και τωv επιφανεια-
κd,ν συvθηκ6v oδηγoιjσε στoν απoκλεισμ6 τηζ δυνατ6τηταζ ι1παρξηq ζωηq
εξαιτ(αξ τoυ ανdιμαλoυ περιβdλλovιoζ τoU πλαvητη. Τo 1908 o V. M.
Slipher ανoκolνωoε απ6 τo Αοτερooκoπε(o Lowell τηv ανφευση Uδρα-
τμιilv αιo φdσμα τoυ Αρη, πυρoδoτιirνταζ τηv αvτιπαρdθεση για ιiλλη μια
φoρι1. o Campbell, μη Θ€λoνταg να υστερησει, oργdvωoε τo 1909 - fτoζ](https://image.slidesharecdn.com/221658682-221126085654-2d271ee7/85/221658682-pdf-95-320.jpg)
![ZΩΗ ΣTο ΗΛΙΑKo ΣYΣTΗMΑ
αντ(θεσηζ Γηg και Αρη - μια απooτoλl1 για να παρατηρι]oει τo (διo
φαιν6-
μεvo απ6 την κoρυφ{ τoυ 6ρουq Xoυ(τνι και κατ€ληξε στo σUμπdρασμα dτι
oι υδρατμo( ε(ναι πoλ6 σπdνιoι στoν Αρη, ακ6μα και σε σ6γκριση με τo
πoσ6 υδρατμιiv πoυ Uπdρχoυν πdvω απ6 τo 6ρo9 Xoυ(τνι.
Αυτd τα διαφoρετικd oυμπερdoματα δημιoιjργηoαν αβεβαι6τητα για
τιg oυνθ{κεg dπαρξηq ζωiiq oτoν Aρη. Kαι dτσι, 15 xρ6νια μετd την πριilτη
δημoo(ευoη τηg υπ6θεoηg Lowell, oι ααιρov6μoι ετoιμdζoνταν για dλλη
μια φoριi να παρατηρ{ooυv τα επιφανειακd xαρακτηριαιικd τoυ Αρη κd-
τω απ6 τιq ευvoiκ6τερεq oυνθηκεq πoυ εixαν oημειωΘε( απ6 τo 1894. oι
σημεριvo( αoτρoν6μoι και ιoτoρικo( oυμφωvo6v 6τι o Ευγ€νιog Αντωνιd-
δηq, o oπo(oq αργ6τερα €γιvε γνωαι6q απ6 τιg μελ€τεg τoυ για την αρxα(α
ελληvιn] και αιγυπτιακt] αoτρovoμ(α, riταν εκε[νog τoυ oπo(oυ oι Παρατη-
ρr]oειq oυν€βαλαv oημαντικd oτηv επ υoη τoυ γρ(φoυ oxετικd με τιq διιii-
ρυγεq τoυ Αρη.
E(vαι διioκoλo vα μην παρατηρ{ooυμε μια οειρd απ6 αvτιφdoειq πoυ
oxετ(ζoνται με τoν καθoριoτικ6 ρ6λo τoυ Αντωνιdδη: η Θεωρ(α τoυ Lowell
oυνdvιηoε τo 8ατερλ6 τηg οτη Γαλλ(α τoυ Flammarion, τo θερμoκ{πιo τoυ
πλoυραλιομo6' o (διoq o Αντωvιdδηq εμπνειjoηκε απ6 τo oπoυδα(o πλoυ-
ραλιστη Flammarion και στην πραγματικ6τητα εργαζ6ταν στo αστερoσκo-
πε(o τoυ Flammarion αιo Zoυβιo( τo διιioτημα 1893-1894,6ταν o Lowell
€κανε τηv ε(ooδ6 τoυ oτην αoτρovoμ(α' πoλλd απ6 τα αποτελdοματα αια
oπo(α κατ€ληξε o Avτωvιdδηg θα δημooιειiovταν oτo περιoδικ6 τηq γαMι
κr]g αoτρoνoμιπ]q εταιρiαg πoυ (δρυoε o tlammarion. Ν4εγαλ6τερη εvτ6πω-
οη 6μωq πρoκαλε( τo πρoφανωg παρdξενo γεγoν6q 6τι o Αvτωνιdδηq €λυoε
τo γρ(φo xρηoιμoπoιιbνταg dνα διαθλααιικ6 τηλεoκ6πιo 33 ιvτσ6ν _
μικρ6-
τερo απd τo 36 ιντσιbv διαθλαoτικd τηλεoκ6πιo πoυ δι6θετε τo Αστερoσκo-
πεio Λικ τo 1888. Ν4πoρo6με κdλλιαια vα αvαρωτηθoιlμε γιατ( δεν ανdλυ-
oαv τιq διιiiρυγεq στα συστατικd τoυg μEρη τo 1888 (η γιατ[ δεν τo €καναv
oι αoτρoν6μoι τoυ Αoτερooκoπε(oυ Γιερκq με τo 40 ιvrσιiν διαθλαoτικ6 τη-
λεoκ6πιo το 1897) ιi}στε να απαλλdξoυv τov κ6oμo απd τη διαμdμ Lowell;
Vlε τov (διo τρ6πo μπoροιiμε vα αvαρωτηθo0με Yιατ( τo 33 ιντoι.bv τηλε-
oκ6πιo oτo l,4oυντ6ν, πoυ {τdν το μεγαλι1τερo στηv Eυριlπη, δεv ανdλυoε
τιg διωρυγεg τoυ Αρη αμ€oωg μετd την εγκατιioταση τoυ τo 1891;
81](https://image.slidesharecdn.com/221658682-221126085654-2d271ee7/85/221658682-pdf-96-320.jpg)
![ZΩΗ ΣE ΑΛΛoYΣ KoΣMoYΣ
H λεπτoμερ€αιερη εξ€ταοη τoυ fργoυ τoυ Αντωvιdδη δεν εξηγε( πλι]-
ρωq τηv αντ[φαoη. lzloλovdτι μ€xρι τo 1903 π(στευε ακ6μα oτην (αδιαφιλo-
ν(κητη πραγματικ6τητα, τηξ ιiπαρξηq πoλλιilv απ6 τιq διιilρυγεq, 6ταν τoυ
παρα1ωρηθηκε η xρι]oη τoυ διαθλααιικo6 τηλεoκoπ(oυ τωv 33 ιντσιijν τoυ
Moυντ6ν τo 1909, πραγματoπolηoε αυτ€g τιg παρατηρ{oειg με (αvoιXι6
μυαλ6". 'oταv εξετdαιηκαν 36 διιiρυγεξ
"με
επιμoνl'1 και κdτω απ6 καλ{g
oτπικ€q oυvθf1κεq", 6λεq €μoιαζαv με κdτι nπραγματικ6", 6πωg oκ6ρπιε9 λω-
ρiδεg η παρυφ€q oκιαoμ6νων περιoxι.6ν, αλλd 6xι με .διιiιρυγεq,. Αλλεg απ6
αυτ€q τιq απoκαλoιiμεvεq διιiiρυγεq €καvαν μια oτιγμια(α εμφιiνιοη, διdρκει
αζ περ(πoυ εν69 τρiτoυ τoυ δευτερ6λετπoυ, και δεv αvτιoτoιxo6oαv oε κdτι
πραγματικ6 πdvω στην επιφdνεια. To oυμπ€ραoμd τoυ f1ταν 6τι τo γεωμε-
τρικ6 δ[κτυo διωριiγων απoτελoι1οε μια "oτπικη
ιpευδα(oθηοη,. Απ6 τoν Δε-
κ€μβριo τoυ 19o9 o l,4aunder πανηγ6ριζε, δι6τι oι επιoι]μovεg και τo κoιv6
nδε xρειαζ6ταν να απαoxoλo0ν τo μυαλ6 τoUζ με την ιδ€α 6τι υπηρχαv
αξιoθα6μαoτoι μηxανικoi πoυ εργdζoνταv σroν Αρη, και μπoρoιioαν πλ€ov
να κoιμo6νται {oυxoι xωρ(g τo φ6βo μιαg ειoβoλl]g απ6 τoυq Αρειαvoι1q
6πωq την εξε περιγρdι}ει τ6oo παρααιατικd o H. G. Wells,.
Τα oυμπερdoματα τoυ Αvιωvιdδη ενια1ιJθηκαv γρ{γoρα απ6 τιg Hvω-
μ€νεq Πoλιτεiεg, 6πoυ πλ€ov xρηoιμoπoιodνταv τα αvακλααιικd τηλεoκ6-
πια και τo v€ο τηλεoκ6πιo των 60 ιντσιιν σro'oρoξ Γoυ[λoον ειxε αρx(oει
να λειτoυργε( απ6 τo 19o8. o Ceorge Elery Hale, ιδρυτ{g και διευθυνι]g
τoυ Αοτερooκoπε(oυ τoυ'oρoυξ Γoυaσoη εγραψε oτov Αvτωνιdδη τov lα-
νoυιiριo τoυ i91o για να τoυ αναφ€ρει τη oυμφων(α των oπτικιbv o1ημd-
των τoυ Avτωνιdδη με τιζ παρατηρ{oειq απ6 τo τηλεσκ6πιo των 60
ιvτoιilν. oKατd oυν€πεια, τε(νω να ουμφων{oω μαζ( oαq πdνω στην dπoψη
(πoυ oυμπ(πτει με αυτη τoυ Newcοmb) 6τι oι απoκαλoιiμεvεq διιilρυγεq
τoυ Schiaparelli απoτελoιjνται απ6 μικρ€g ακαν6νιστεζ oκoτειν€q περιo1€q,.
o Aντωνιdδηg, επικαλoι-1μενog και dλλεζ παρατηρt]oειg απ6 μεγdλα τηλε-
oκ6πια, κατ6ληξε στo σUμΠερασμα 6τι nτo αoθεν€g τεκμ{ριo πoυ παρεfxαν
τα μικρd διαΘλαoτικd τηλεοκ6πια dxει μηδενιoτε( απ6 την καθoριoτικη
απ6δειξη πoυ παρ€xoυν τα γιγdvιια 6ργανα, και 6τι τα τηλεoκ6πια των
Πρ(vαιoν, Λικ, Γιερκζ, 'oρoυg Γoυiλoον και l4oυντ6v €xoυv απαντηoει oιo
εριilτημα διd παvτ6g,.](https://image.slidesharecdn.com/221658682-221126085654-2d271ee7/85/221658682-pdf-97-320.jpg)
![ZΩΗ ΣE ΑΛΛoΥΣ KoΣMoYΣ
oι διιiρυγεζ ειναι απoτaλεσμα ψευδα(σΘησηζ ακ6μα και αν εμφαv(ζoνταν
κdπoιεs λωριδεs και διακεκoμμεvα σtιYματα (Eικ. 2.7).11αρ6 τo συμπdρα-
oμιi τoυ αυτ6, o Αντωνιdδηg πioτευε 6τι o Αρηg 6xει ατμ6oφαιρα, δι6τι oι
πoλικ€q περιox€q πoυ μεγdλωvαv και μ[κραιναν απαιτo6oαν €να, τoυλdxι
oτoν λεπτ6, ατμoσφαιρικ6 κdλυμμα. Συνειδητoπoiηoε ακ6μα 6τι τα φα-
oματooκoπικd απoτελ6oματα τoυ Campbell υπoδεiκνυαν €ναν Αρη πoυ
μoιdζει με €ρημo, €vαν κ6oμo ooε κατdoταoη πρoxωρημ€νηq απoo0νΘε-
σηζ). Tαυτ6χρovα 6μω9 oυvdβαλε oτηv απoδoμ'i τηζ dπoψηξ πoυ €τεινε
να επtκρατt]oει για τov Αρη _ 6τι δηλαδ{ ε(vαι πιθαν{ η 0παρξη ζωηq
oτov Αρη 6xι με τη μoρφr] παν(δαg αλλιi με τη μoρφ{ xλωρ(δαg.
Εκ των υoτdρωv μπoρoιiμε vα ιoxυριoτoιJμε 6τι η επfiυoη τηζ αvτιπα-
ρdθεoηg για τιq διιilρυγεq τoυ Αρη ιiργηoε να €ρΘει για διdφoρoυg λ6-
γoυg. H απ(oτευτη απ6oταoη τoυ Αρη, oι αναταρdξειg τηg ψ]ινηq ατμ6-
σφαιραζ, τo τηλεoκ6πιo και oι ατoμικ€g πρoκαταλr]ιpειq υπl]ρξαv παρdγo-
vτεq oι oπo(oι oυντ€λεoαν oτηv παρdταoη τηg αντιπαρdθεoηζ. Mετd τo
Θdνατo τoυ Lowell, o W. W. Campbell κατ€ληξε oτo oυμπ€ραoμα 6τι πdρα
πoλλo[ αoτρov6μoι ε(1αν πρooπαθ{oει vα επιλ6ooυν €vα πρ6βλημo πoU
υπερ€βαινε τα 6ρια των δυνατoυ]των τηq επιoτ{μηg τηg επoxι]g. Mε την
ιoτoρικr] γvιiloη πoυ απoκπ]θηκε αργ6τερα, δεv υπdρxει αμφιβoλ(α 6τι τα
Eικ. 2.7. ΣΙjγκριση τιDv πορατηρι]οεων τoυ Αρη τoυ dκανε o Αιτωνιιlδηq με αυτdq τoυ Schiapirel1i.
Φαiνεται ματl oι oκoτειvJq πιτοιλr6q ερμIvεiτηκov απ6 τoν Lοwell ωq λετπ6q γραμμJq. oι παρα'
τηρ]oειq τoυ Schiaparelli 6γrναν με τηλεoκ6τια τoλr] μικρ6τερα ατ6 τo τηλεσκ6πιο τωγ 33 lνlο"lv
πoυ xpηoιμoπo(ηoε o Aιτιυιιιiδηq. Απ6 το βιβλ{o τoυ Αντovιιiδη, La pΙanδιe Mirs (l93ο).](https://image.slidesharecdn.com/221658682-221126085654-2d271ee7/85/221658682-pdf-99-320.jpg)
![ZΩΗ ΣTo ΗΛΙΑΚo ΣΥΣTΗMΑ
6ρYανα τηζ επoχt'ιζ ηταν αvεπαρκη για τηv εργασια πoυ τoυs αvατεθηκε
και 6τι oι ερευνητfs {ταv εrιεθειμ€voι, λ6γω πρooωπικ{g πρoκατdληιpηg,
oτoν κivδυνo λdθoυg oε πoλ6 περιoo6τερα θ6ματα απd τη λανθαoμ€νη
εκτ(μηoη τoυ γεωγραφικoι1 πλιiτoυg. Eixαv δ(κιo oε βαθμ6 μεγαλ0τερo απ6
6oo γvιilριζαv, δι6τι η loτoρ[α μdg 6xει απoκαλ0ιpει πλ€ov τηv oαλι]θεια,
για τιq διιiρυγεg. Σιiμερα γvωρζoυμε 6τι oι διιilρυγεq του Αρη δεν αντι
oτoιxoιiν, με λtγεg εξαιρioειq, oε καv€να πραγματικ6 xαρακτηριoτικ6 τηq
επιφdνειαg τoυ Αρη (Εικ. 2.8).'Εκανε λdθog 6xι μ6vo o Lowell, αλλd και o
Aντωνιιiδηq, με τηv €vνoια 6τι π(oτευε πωg εixε επιλιioει τo πρ6βλημα τωv
διωρ6γωv τoυ Αρη.
Αλλιi τo πρ6βλημα τωv διωρ6γωv δεν {ταv απoκλειoτικd Θ€μα παρατι]-
ρηoηg. Π€ρα απ6 τα ανεπαρκlx1 6ργανα και την πρooωπικ{ πρoκατdληψη,
υπl'1ρxε τo πρ6βλημα τηq μετατρoπlq των δεδoμενωv παρατt]ρηοηg oε
απ6δειξη ικανι] vα θεμελιιiloει θεωρ(α. Eπιπλ€oν, πρ€πει να τovιoτε( 6τι ο
Lowell {ταν €vαq επιoπ]μovαq πoυ δι6θετε dφΘovη φαvταo(α. oιiτε και
f1ταν ο μ6νo9 πoυ oυρ6ταν oε ευφdντααια ουμπερdoματα oτηv αντιπαρd-
θεoη για τιg διιilρυγεg rj αιην υιoθ€τηoη τ€τoιωv ουμπεραoμdτωv. lMε αυτη
τηv €vνoια, η αντιπαρdθεoη για τιg διιilρυγεg φανεριilvει διio τoυλdxιoτoν
ακρα(εg επιoημoνικ6g oπαραδ6oει9>: η μiα επικεντριitνεται οτη oυγκ€ντρω-
ση των πραγματικιilv γεγov6των μη επιθυμιilvιαg να επεκταθεi π€ραν αυ-
τ6ν, και η dλλη αvιιμετωπ(ζει τα πραγματικd oτoιxε(α ωg βdση για τη δημι
oυργiα μιαq ευρr3τερηq Θεωρ(αg με 6λα τα dλματα τηζ φαvτασ(αζ πoυ αUτd
oυνεπdγεται. Αυτd απoτελoιjv αναμφ(βoλα τα dκρα εν69 oλ6κληρoυ φιi-
σματoζ επιστημoνικιirv πρooεγγioεωv. Kαι αν αυτ6 ιoxιiει, oiγoυρα o Lowell
και oι orjμμαxo[ τoυ, καθιbg και oι αντ(παλoi τoυ δεv f1ταν o6τε τα πριilτα
o0τε τα τελευταiα δε(γματα των διio επιoτημoνικιilν πρooεγγ(oεωv.
Εiναι καλ6 να θυμ6μαoτε επ[oηq dτι, εξαιτ(αg τωv επιoτημovικιilv oυ-
μπεραoμdτων τoυ LowelI, τηg φαvταo(αg και τηq φι]μηq τoU, για 6vα διd_
oτημα μετd τov Lowell, θεωρoιiνταν πιθαν6 o πλαν{τηq Αφρoδ[τη vα φι
λoξενε( ζω{, ακ6μα και iλλoγη. Moλoν6τι αUτη η dπoψη δεν ε(ε τ(πoτα να
κdνει με τoν Lοwetl (παρ' 6λo πoυ o Lowell εixε αναφ€ρει πoλ0 πλατιd κα-
νdλια με ραβδιiloειg oτην Αφρoδ(τη) και μoλov6τι η διαμιiμ δεν ε[xε φτd-
oει oτηv πυρετικlj 6νταoη πoυ cφταoε η διαμdxη για τov Aρη, oι πρωτα_](https://image.slidesharecdn.com/221658682-221126085654-2d271ee7/85/221658682-pdf-100-320.jpg)
