Tài liệu trình bày về tình trạng cơn thủy triều dịch bệnh mạn tính không lây và vai trò của thực phẩm chức năng (TPCN) trong sức khỏe, đặc biệt là của phụ nữ. Sức khỏe được định nghĩa theo tiêu chí của WHO là tình trạng không có bệnh tật và thoải mái về thể chất, tâm thần, xã hội. TPCN được xem như một công cụ dự phòng hiệu quả cho nhiều căn bệnh mạn tính và có thể giúp duy trì sức khỏe tốt.

1. COMPANY NAME

2. NỘI DUNG:
Phần I: Cơn thủy triều dịch bệnh mạn tính
không lây và vaccin dự phòng.
Phần II: TPCN là gì?
Phần III: TPCN với sức khỏe phụ nữ
Phần IV: Khuyến cáo cho chị em

3. Phần I:
Cơn thủy triều dịch bệnh mạn tính không
lây và Vaccine dự phòng

4. 1. Sức khỏe là gì? Theo WHO:
Sức khỏe là tình trạng:
Không có bệnh tật
Thoải mái về thể chất
Thoải mái về tâm thần
Thoải mái về xã hội.

5. Sức khỏe và bệnh tật
1. Tình trạng lành lặn về cấu trúc và
chức năng của tế bào – cơ thể
2. Giữ vững cân bằng nội môi
3. Thích nghi với sự thay đổi
môi trường
1.Tổn thương cấu trúc và chức năng
của tế bào – cơ thể
2. Rối loạn cân bằng nội môi
3. Giảm khả năng thích nghi với
môi trường
Sức khỏe Bệnh tật

6. Sức khỏe là tài sản quý giá nhất:
- Của mỗi người
- Của toàn xã hội
Fontenelle: “Sức khỏe là của cải quý giá nhất
trên đời mà chỉ khi mất nó đi ta mới thấy tiếc”.
Điều 10 trong 14 điều răn của Phật:
“Tài sản lớn nhất của đời người là
sức khỏe”.

7. Người dốt: chờ bệnh
• Ốm đau mới đi khám
• Ốm đau mới đi chữa
Người ngu: Gây bệnh
• Hút thuốc
• Uống rượu quá nhiều
• Ăn uống vô độ
• Lười vận động
Người khôn: Phòng bệnh
• Chăm sóc bản thân
• Chăm sóc sức khỏe
• Chăm sóc cuộc sống
3 loại người
TPCN

8. Nội kinh hoàng đế (Thời Xuân-Thu-Chiến-Quốc):
“ Thánh nhân không trị bệnh đã rồi, mà trị bệnh chưa đến, không trị cái loạn
đã đến mà trị cái loạn chưa đến”.
“Khát mới uống, đói mới ăn, mệt mới nghỉ, ốm mới khám chữa bệnh – Tất
cả đều là muộn!”
“Tiền bạc là của con, Địa vị là tạm thời, Vẻ vang là quá khứ, Sức
khỏe là của mình!”.

9. 1 0 0 0 0 00 0 0 0 0 ...
V C T N X ĐV HV TY HB DL ...
Sức
khỏe
Tiêu chí cuộc sống
Sức khỏe
là gì?
Không có bệnh tật
Thoải mái đầy đủ
•Thể chất
•Tâm thần
•Xã hội
Quan điểm
chăm sóc
bảo vệ SK.
Chăm sóc bảo vệ khi còn
đang khỏe
Do chính mình thực hiện

10. www.themegallery.com
THỰC PHẨM
Cung cấp chất dinh dưỡng
Chất dinh dưỡng đại thể:
• Đạm
• Đường
• Mỡ
Chất dinh dưỡng vi thể:
(vi chất dinh dưỡng)
• Vitamin
• Nguyên tố vi lượng
• Hoạt chất sinh học
Cấu trúc cơ thể
Chức năng
hoạt động
Năng lượng
hoạt động

11. www.themegallery.com
Đặc điểm của vi chất dinh dưỡng
1 Là những chất không thay thế được
2
Cần thiết cho cơ thể:
• Quá trình trao đổi chất
• Tăng trưởng và phát triển
• Bảo vệ, chống lại bệnh tật và yếu tố bất lợi
• Duy trì các chức năng
3
Cơ thể không tự tổng hợp và dự trữ được.
Phải tiếp nhận hàng ngày qua con đường
ăn uống

12. Nan đóiNan đói
vi chất dinh dưỡngvi chất dinh dưỡng
1 tỷ người thiếu vi chất dinh dưỡng1 tỷ người thiếu vi chất dinh dưỡng
2 tỷ người có nguy cơ thiếu2 tỷ người có nguy cơ thiếu
1,6 tỷ người giảm khả năng lao động do thiếu máu thiếu sắt1,6 tỷ người giảm khả năng lao động do thiếu máu thiếu sắt
350.000 trẻ em bị mù lào do thiếu Vitamin A350.000 trẻ em bị mù lào do thiếu Vitamin A
1,1 triệu trẻ em <5 tuổi chết hàng năm do thiếu vitamin A, Zn1,1 triệu trẻ em <5 tuổi chết hàng năm do thiếu vitamin A, Zn
18 triệu trẻ em giảm trí tuệ do thiếu iod18 triệu trẻ em giảm trí tuệ do thiếu iod
Thiếu Ca: phổ biến khẩu phần ăn hiện nay chỉ cung cấp được:Thiếu Ca: phổ biến khẩu phần ăn hiện nay chỉ cung cấp được:
400mg Ca/d400mg Ca/d (Nhu cầu: 900-1.000 mg Ca/d)(Nhu cầu: 900-1.000 mg Ca/d)
Thiếu Vitamin khácThiếu Vitamin khác
Thiếu nguyên tố vi lượng khácThiếu nguyên tố vi lượng khác

13. CNH + Đô thị hóa
Thay đổi
phương thức
làm việc
Thay đổi
lối sống –
lối sinh hoạt
Thay đổi cách
tiêu dùng
thực phẩm
Thay đổi
môi trường
Hậu quả
1. Ít vận động thể lực
2. Sử dụng TP chế biến sẵn
3. Tăng cân, béo phì
4. Stress
5. Ô nhiễm môi trường
6. Di truyền
1. Tăng các gốc tự do
2. Thiếu hụt vi chất, vitamin,
khoáng chất, hoạt chất sinh học
1. Tổn thương cấu trúc, chức năng
2. RL cân bằng nội môi
3. Giảm khả năng thích nghi
Cơn thủy triều
dịch bệnh mạn tính không lây
gia tăng

14. 0 10 20 30 40 50 60 70 80 90 1000 10 20 30 40 50 60 70 80 90 100
% Tổng số năng lượng% Tổng số năng lượng
10.00010.000
7.3007.300
6.3006.300
4.5004.500
2.7002.700
2.2002.200
1.7001.700
1.3001.300
1.0001.000
700700
400400
200200
Thunhậpbìnhquânđầungười(USD)Thunhậpbìnhquânđầungười(USD)
GlucideGlucide
DầuDầu
thực vậtthực vật
ĐạmĐạm
TVTV
Mối liên quan giữa tỷ lệ % năng lượng và thu nhậpMối liên quan giữa tỷ lệ % năng lượng và thu nhập

15. Cơn thủy triềuCơn thủy triều
dịch bệnh mạn tínhdịch bệnh mạn tính
không lâykhông lây
Bệnh tim mạch:Bệnh tim mạch:
•17-20 triệu người tử vong/năm17-20 triệu người tử vong/năm
•Hoa Kỳ:Hoa Kỳ:
-2.000 TBMMN2.000 TBMMN
-2.000 nhồi máu cơ tim2.000 nhồi máu cơ tim
1,5 tỷ người HA cao1,5 tỷ người HA cao
VN: 27% cao HAVN: 27% cao HA
Loãng xương:Loãng xương:
•1/3 nữ1/3 nữ
•1/5 nam1/5 nam
Hội chứng XHội chứng X
30% dân số30% dân số
Ung thư:Ung thư:
•10 triệu mắc mới/năm10 triệu mắc mới/năm
•6 triệu tử vong/năm6 triệu tử vong/năm
∀↑↑ Số lượng và trẻ hóaSố lượng và trẻ hóa
1 tỷ người thừa cân1 tỷ người thừa cân
béo phìbéo phì
Các bệnh khác:
Các bệnh khác:
• Viêm khớp, thoái hóa khớp
Viêm khớp, thoái hóa khớp
• Alzheimer
Alzheimer
• Bệnh răng mắt
Bệnh răng mắt
• ..................
..................
Đái tháo đường:Đái tháo đường:
•8.700 người chết/d8.700 người chết/d
•6 chết/phút6 chết/phút
•1 chết/10s1 chết/10s
•344 triệu tiền ĐTĐ344 triệu tiền ĐTĐ
•472 triệu (2030)472 triệu (2030)
Tăng cân,
Tăng cân,
béo phì
béo phì
6/10 dân số chết sớm
6/10 dân số chết sớm
là bệnh mạn tính
là bệnh mạn tính

16. Xã hội công nghiệpXã hội công nghiệp
(Phát triển)(Phát triển)
• Thu nhập caoThu nhập cao
• No đủNo đủ
Dịch bệnh mạn tínhDịch bệnh mạn tính
không lâykhông lây
 Béo phìBéo phì
 Tim mạchTim mạch
 Đái tháo đườngĐái tháo đường
 Loãng xươngLoãng xương
 Bệnh răngBệnh răng
Phòng đặc hiệuPhòng đặc hiệu
““Vaccine” TPCNVaccine” TPCN
Phòng đặc hiệuPhòng đặc hiệu
VaccineVaccine
Dịch bệnh truyền nhiễmDịch bệnh truyền nhiễm
 Suy dinh dưỡngSuy dinh dưỡng
 LaoLao
 Nhiễm khuẩnNhiễm khuẩn (tả, lỵ,thương hàn)(tả, lỵ,thương hàn)
 Nhiễm KSTNhiễm KST
Xã hội nông nghiệpXã hội nông nghiệp
(chưa phát triển)(chưa phát triển)
•Thu nhập thấpThu nhập thấp
•Đói nghèoĐói nghèo
Các dịch bệnh của loài ngườiCác dịch bệnh của loài người

17. TPCN
Cung cấp các
chất AO
Cung cấp
hoạt chất
sinh học
Bổ sung
Vitamin
Bổ sung
vi chất
1. Phục hồi, cấu trúc, chức năng
2. Lập lại cân bằng nội môi
3. Tăng khả năng thích nghi
1. Chống lão hóa, kéo dài tuổi thọ
2. Tạo sức khỏe sung mãn
3. Tăng sức đề kháng, giảm
nguy cơ bệnh tật
4. Hỗ trợ làm đẹp
5. Hỗ trợ điều trị bệnh tật
TPCN - Công cụ dự phòng của thế kỷ 21
•80% sự bùng phát bệnh tim mạch, não, ĐTĐ
•40% bùng phát ung thư
Có thể phòng
tránh được

18. Pre – diseases
Disorder
[Boundary Area]
People Who are ill
[Sick Person]
Healthy People
[Healthy Person] Poor
Health
Minor
Ailments
Healthy Foods
Foods for Specified
Heath Use
Food for Medical
Purposes
Functional Food in Health and Diseases
Treatment by Drugs
1. Dietary Supplements
2. Botanical/Herbal Dietary
Supplements
3. Food for approved health care
4. Food for enhance health.
1. Foods for pregnants
2. Foods for Infants
3. Food for Elderly
4. Food for Disorder
5. Food for pre-diseases
6. Food for poor health and minor
ailments.
1. Limited or impaired capacity to take,
digest, absorb, or:
2. Metablize ordinary foodstuffs,or
3. Certain nutrients contained therein.
4. Who have other special medically-determined
nutrient requirements.
5. Who dietary management canot be achiered
only by modification on the normaldiet, by
other foods for special dietary use.

19. ĐẶC ĐIỂM TIÊU DÙNG THỰC PHẨMĐẶC ĐIỂM TIÊU DÙNG THỰC PHẨM
HIỆN NAY:HIỆN NAY:
1. Tính toàn cầu:
Ưu điểm:Ưu điểm:
 Toàn cầu hoá là xu thế không thể tránh khỏi, là quyToàn cầu hoá là xu thế không thể tránh khỏi, là quy
luật của sự phát triển của nhân loại.luật của sự phát triển của nhân loại.
 Tiếp cận và mở rộng thị trường.Tiếp cận và mở rộng thị trường.
 Tạo cơ hội cho liên kết, liên doanh trong SX, KD vàTạo cơ hội cho liên kết, liên doanh trong SX, KD và
phân phối sản phẩm.phân phối sản phẩm.
 Có cơ hội được lựa chọn các loại TP đa dạng, đápCó cơ hội được lựa chọn các loại TP đa dạng, đáp
ứng thị hiếu và cảm quan ngày càng phát triển.ứng thị hiếu và cảm quan ngày càng phát triển.

20. Nguy cơ:
 Năng lực kiểm soát ATTP còn hạn chế:
 Hệ thống tổ chức quản lý: chưa đầy đủ và đồng bộ
 Hệ thống văn bản pháp luật về ATTP: thiếu, trồng
chéo.
 Hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật: thiếu, lạc
hậu và bất cập.
 Các cơ sở xét nghiệm: phân tán, trình độ thấp.
Điều kiện VSATTP của các cơ sở SX, CB thực phẩm
phần lớn chưa đảm bảo.
Các mối nguy ATTP dễ phát tán toàn cầu

21. 2. Ăn uống ngoài gia đình:2. Ăn uống ngoài gia đình:
+ Ưu điểm:+ Ưu điểm:
- Xu thế ăn uống ngoài gia đình tăng lên.- Xu thế ăn uống ngoài gia đình tăng lên.
- Thuận lợi cho công việc- Thuận lợi cho công việc
- Có cơ hội lựa chọn TP và dịch vụ theo- Có cơ hội lựa chọn TP và dịch vụ theo
nhu cầu.nhu cầu.
+ Nguy cơ:+ Nguy cơ:
- Không đảm bảo CLVSATTP do nguyên- Không đảm bảo CLVSATTP do nguyên
liệu và giá cảliệu và giá cả
- Nhiều nguy cơ ô nhiễm từ môi trường và- Nhiều nguy cơ ô nhiễm từ môi trường và
từ dịch vụ chế biến, phục vụtừ dịch vụ chế biến, phục vụ
- Dễ sử dụng lại thực phẩm đã quá hạn- Dễ sử dụng lại thực phẩm đã quá hạn

22. 3. Sö dông thùc phÈm chÕ biÕn s½n, ¨n ngay.3. Sö dông thùc phÈm chÕ biÕn s½n, ¨n ngay.
+¦u®iÓm:+¦u®iÓm:
- Xu thÕ sö dông TP chÕ biÕn s½n, ¨n ngay ngµy cµng gia- Xu thÕ sö dông TP chÕ biÕn s½n, ¨n ngay ngµy cµng gia
t¨ng.t¨ng.
- TiÕt kiÖm ®­îc thêi gian cho ng­êi tiªu dïng.- TiÕt kiÖm ®­îc thêi gian cho ng­êi tiªu dïng.
- ThuËn tiÖn cho sö dông vµ c«ng viÖc.- ThuËn tiÖn cho sö dông vµ c«ng viÖc.
+Nguyc¬:+Nguyc¬:
- DÔ cã chÊt b¶o qu¶n.- DÔ cã chÊt b¶o qu¶n.
- ThiÕu hôt c¸c chÊt dinh d­ìng: Vitamin, ho¹t chÊt sinh häc- ThiÕu hôt c¸c chÊt dinh d­ìng: Vitamin, ho¹t chÊt sinh häc
- DÔ « nhiÔm tõ vïng nµy sang vïng kh¸c theo sù l­u th«ng- DÔ « nhiÔm tõ vïng nµy sang vïng kh¸c theo sù l­u th«ng
cña thùc phÈm.cña thùc phÈm.

23. +¦u®iÓm:+¦u®iÓm:
- Trång trät, ch¨n nu«i theo quy m« c«ng- Trång trät, ch¨n nu«i theo quy m« c«ng
nghiÖp, tËp trung ngµy cµng ph¸t triÓn.nghiÖp, tËp trung ngµy cµng ph¸t triÓn.
- C¸c gièng cã n¨ng suÊt chÊt l­îng cao ®­îc- C¸c gièng cã n¨ng suÊt chÊt l­îng cao ®­îc
¸p dông ngµy cµng réng r·i.¸p dông ngµy cµng réng r·i.
- Chñng lo¹i c©y, con ngµy cµng phong phó.- Chñng lo¹i c©y, con ngµy cµng phong phó.
4. C¸c thay ®æi trong s¶n xuÊt thùc phÈm.4. C¸c thay ®æi trong s¶n xuÊt thùc phÈm.
+Nguyc¬:+Nguyc¬:
- Sö dông ho¸ chÊt BVTV bõa b·i cßn phæ biÕn.- Sö dông ho¸ chÊt BVTV bõa b·i cßn phæ biÕn.
- Sö dông thøc ¨n ch¨n nu«i, thuèc thó y cßn nhiÒu vi ph¹m.- Sö dông thøc ¨n ch¨n nu«i, thuèc thó y cßn nhiÒu vi ph¹m.
- Cßn h¹n chÕ trong b¶o qu¶n, s¬ chÕ n«ng s¶n thùc phÈm,- Cßn h¹n chÕ trong b¶o qu¶n, s¬ chÕ n«ng s¶n thùc phÈm,
trªn mét nÒn t¶ng n«ng nghiÖp l¹c hËu, ph©n t¸n.trªn mét nÒn t¶ng n«ng nghiÖp l¹c hËu, ph©n t¸n.

24. C¸c nguy c¬ trong trång trätC¸c nguy c¬ trong trång trät
Nguån «nhiÔm
¤ nhiÔmt¹i chç
§Êt trång
Ph©n h÷u c¬
Ph©n ho¸ häc (v«c¬)
Ph©n bãn
N­íc t­íi
N­íc th¶i sinh ho¹t
N­íc th¶i c«ng nghiÖp
Kh«ng ®óng thuèc
Kh«ng ®óng thêi gian
Phßng trõ s©u bÖnh
Kh«ng ®óng kü thuËt (PHI)
Kh«ng ®óng liÒu l­îng

25. C¸c nguy c¬ trong cung cÊp rau xanhC¸c nguy c¬ trong cung cÊp rau xanh
Thu gom ph©n t­Thu gom ph©n t­
¬i tõ néi thµnh¬i tõ néi thµnh
T­íi bãn ph©n t­¬i t¹iT­íi bãn ph©n t­¬i t¹i
vïng rau ngo¹i «vïng rau ngo¹i «
Rau tr­íc khi vµo chîRau tr­íc khi vµo chî
Rau t¹i chî, cöaRau t¹i chî, cöa
hµng, nhµ hµnghµng, nhµ hµng

26. C¸c nguy c¬ trong ch¨n nu«IC¸c nguy c¬ trong ch¨n nu«I
Lîn con: 25 – 30 Kg
Sau 1 th¸ng
t¨ng tõ 25 – 30 kg
Hµng ngµy: ¡n 1Hµng ngµy: ¡n 1
mu«i c¸m t¨ng trängmu«i c¸m t¨ng träng
“con cß” + 1 chËu n­“con cß” + 1 chËu n­
íc + 1 Ýt rau th¸i,íc + 1 Ýt rau th¸i,
c¸m, ng«.c¸m, ng«.
-B¸n ngay
-NÕu kh«ng sÏ chÕt
Sau 10 ngµy t¨ng vïn vôt
tõ 80 – 90 kg
¡n c¸m t¨ng träng¡n c¸m t¨ng träng
HM cña TrungHM cña Trung
QuècQuèc

27. +¦u®iÓm:+¦u®iÓm:
- NhiÒu c«ng nghÖ míi ®­îc ¸p dông (gen,- NhiÒu c«ng nghÖ míi ®­îc ¸p dông (gen,
chiÕu x¹, ®ãng gãi…).chiÕu x¹, ®ãng gãi…).
- NhiÒu thiÕt bÞ chuyªn dông ®­îc ¸p dông: tñ- NhiÒu thiÕt bÞ chuyªn dông ®­îc ¸p dông: tñ
l¹nh, lß vi sãng, lß hÊp, nåi c¸ch nhiÖt…l¹nh, lß vi sãng, lß hÊp, nåi c¸ch nhiÖt…
- NhiÒu c«ng nghÖ thñ c«ng, truyÒn thèng ®­îc khoa- NhiÒu c«ng nghÖ thñ c«ng, truyÒn thèng ®­îc khoa
häc vµ hiÖn ®¹i ho¸häc vµ hiÖn ®¹i ho¸
5. Công nghệ chế biến thực phẩm:

28. +Nguyc¬:+Nguyc¬:
- T¨ng sö dông nguyªn liÖu th« tõ nhiÒu n­íc- T¨ng sö dông nguyªn liÖu th« tõ nhiÒu n­íc →→ nguy c¬nguy c¬
lan truyÒn FBDslan truyÒn FBDs
- §¸nh gi¸ nguy c¬ tiÒm Èn liªn quan ®Õn viÖc ¸p dông- §¸nh gi¸ nguy c¬ tiÒm Èn liªn quan ®Õn viÖc ¸p dông
c«ng nghÖ míi cßn h¹n chÕ, ch­a dùa trªn nguyªn t¾cc«ng nghÖ míi cßn h¹n chÕ, ch­a dùa trªn nguyªn t¾c
tho¶ thuËn vµ héi nhËp quèc tÕ vµ cã sù tham gia cñatho¶ thuËn vµ héi nhËp quèc tÕ vµ cã sù tham gia cña
céng ®ång.céng ®ång.
- ChÕ biÕn thñ c«ng, l¹c- ChÕ biÕn thñ c«ng, l¹c
hËu, c¸ thÓ, hé gia ®×nhhËu, c¸ thÓ, hé gia ®×nh
cßn kh¸ phæ biÕn.cßn kh¸ phæ biÕn.

29. Vai trßVai trß
tÝch cùctÝch cùc
Vai trßVai trß
trong vsattptrong vsattp
Lao ®éngLao ®éng
V¨n häc, nghÖthuËtV¨n häc, nghÖthuËt
Th«ng tin, liªn l¹cTh«ng tin, liªn l¹c
Qu©n sùQu©n sù
KiÕn trócKiÕn tróc
®iÒu khiÓn®iÒu khiÓn
ThÓdôc, thÓthaoThÓdôc, thÓthao
Y häcY häc
©mnh¹c©mnh¹c
T×nh c¶mT×nh c¶m
ChuyÓn t¶i mÇmbÖnh:
•Vi khuÈn
•Virus
•Ký sinh trïng
Hµnh vi:
• ChÕ biÕn thùc phÈm
•Chia thøc ¨n
•CÇm, n¾m
•B¸n hµng
•¡n uèng
•Thãi quen quÖt tay
vµo miÖng
•Thu ®Õm tiÒn
Ph©n, n­íc tiÓu,
vËt dông «nhiÔm,
kh«ng khÝ...
Thùc phÈm
C«ng nghiÖp
N«ng nghiÖp
Thñ c«ng
Ng­êi ¨n uèngNg­êi ¨n uèng
1. DiÔn ®¹t c¸c ý niÖm
ho¹t ®éng + quyÒn lùc
(bµy tay Vua, PhËt,
móa, ®iªu kh¾c).
2. Ng«n ng÷ bµn tay: cö
chØ t­ thÕ, cÇu khÈn,
trao göi, nãi chuyÖn...
3. BiÓu hiÖn cña ph©n
biÖt: ®å vËt, t¹o d¸ng ,
kh¼ng ®Þnh hoÆc
®Çu hµng
Bµn tay vµ vÖ sinh ¨n uèngBµn tay vµ vÖ sinh ¨n uèng

30. TTTT C¬ quanC¬ quan TÇn suÊtTÇn suÊt MÉu bÖnh cã thÓMÉu bÖnh cã thÓ
cã /1 ®¬n vÞcã /1 ®¬n vÞ
1 Mòi 100 106
2 ®Çu (tãc) 100.000 50 105
3 C»m (r©u) 40 104
4 N¸ch 30 103
5 L«ng mµy, mi 20 102
6 Ch©n tay 10 10
7 Kh¸c 30 106

31. Tận cùng TK
tự do
Đĩa Merkel
Tiểu thể Pacini
Tiêu thể Meissner
Tận cùng TK
chân lông
Biểu
bì
Trung
bì
Hạ bì
Ổ mỡTiểu thể Ruffini
Thân lông
Tiểu thể Kraus
Tiểu thể Golgi-Mazzoni
• Sợi ChollagenSợi Chollagen
• Sợi chunSợi chun
• Sợi vòngSợi vòng
Dây thần kinhDây thần kinh
Sợi cơ trơnSợi cơ trơn
1.1. Cảm giác sờ mó, tỳ ép, đụng chạm:Cảm giác sờ mó, tỳ ép, đụng chạm:
• Tiểu thể Meissner: sờ mó tinh tếTiểu thể Meissner: sờ mó tinh tế
• Tiểu thể Pacini: Tỳ ép nôngTiểu thể Pacini: Tỳ ép nông
• Đĩa Merkel: sờ mó sâuĐĩa Merkel: sờ mó sâu
2. Cảm giác tỳ - đè ép sâu:2. Cảm giác tỳ - đè ép sâu:
• Tiểu thể GolgiTiểu thể Golgi
• Tiểu thể MazzoniTiểu thể Mazzoni
3. Cảm giác nóng, lạnh:3. Cảm giác nóng, lạnh:
• Tiểu thể Ruffini: cảm giác nóngTiểu thể Ruffini: cảm giác nóng
• Tiểu thể Krause: cảm giác lạnhTiểu thể Krause: cảm giác lạnh
4. Cảm giác đau:4. Cảm giác đau: tận cùng thần kinh tự dotận cùng thần kinh tự do
SƠ ĐỒ CẤU TẠO VÀ CÁC RECEPTOR CẢM GIÁC CỦA DASƠ ĐỒ CẤU TẠO VÀ CÁC RECEPTOR CẢM GIÁC CỦA DA

32. XÐt nghiÖmbµn tay ng­êi lµmdÞch vô thùc phÈmXÐt nghiÖmbµn tay ng­êi lµmdÞch vô thùc phÈm
TTTT §Þa ph­¬ng§Þa ph­¬ng Tû lÖ nhiÔmE.coli (%)Tû lÖ nhiÔmE.coli (%)
1.1.
Hµ NéiHµ Néi
- T¡ §P: 43,42- T¡ §P: 43,42
- KS-nhµ hµng: 62,5- KS-nhµ hµng: 62,5
- BÕp ¨n TT: 40,0- BÕp ¨n TT: 40,0
2.2. TP. Hå ChÝ MinhTP. Hå ChÝ Minh 67,567,5
3.3. Nam §ÞnhNam §Þnh 31,831,8
4.4. H¶i D­¬ngH¶i D­¬ng 64,764,7
5.5. Th¸i B×nhTh¸i B×nh 92,092,0
6.6. Thanh Ho¸Thanh Ho¸ 66,666,6
7.7. HuÕHuÕ 37,037,0
8.8. Phó ThäPhó Thä 19,319,3
9.9. B×nh D­¬ngB×nh D­¬ng 56,556,5
10.10. Long AnLong An 60,060,0
11.11. §µ N½ng§µ N½ng 70,770,7

33. • Tû lÖbèc thøc ¨n b»ng tay:Tû lÖbèc thøc ¨n b»ng tay: 67,3 %67,3 %
• Tû lÖkh«ng röa tay:Tû lÖkh«ng röa tay: 46,1%46,1%
•Tû lÖmãng tay dµi:Tû lÖmãng tay dµi: 22,5%22,5%
•Tû lÖnhæ n­íc bät, xØmòi:Tû lÖnhæ n­íc bät, xØmòi: 26,7%26,7%
•V¨n ho¸ ®Õn trung häc c¬ së:V¨n ho¸ ®Õn trung häc c¬ së: 64,6%64,6%
•Tõ n«ng th«n:Tõ n«ng th«n: 57,8%57,8%
•Kh«ng ®eo khÈu trang:Kh«ng ®eo khÈu trang: 95,3%95,3%

34. KÕt qu¶ xÐt nghiÖmmét sè mÉu tiÒn cã E.KÕt qu¶ xÐt nghiÖmmét sè mÉu tiÒn cã E. colicoli cña c¸c c¬ sëcña c¸c c¬ së
dÞch vô thøc ¨n ®­êng phèdÞch vô thøc ¨n ®­êng phè
MÖnh gi¸ (Vn®)MÖnh gi¸ (Vn®) Tû lÖ nhiÔmE.Tû lÖ nhiÔmE. colicoli
500 100%
1000 100%
2000 100%
5000 94,8%
10.000 86,7%
20.000 75,5%
50.000 64,4%

35. thùc phÈmchÝn nhiÔme.coli («nhiÔmph©n)thùc phÈmchÝn nhiÔme.coli («nhiÔmph©n)
§Þa ph­¬ng§Þa ph­¬ng Lo¹i thùc phÈmLo¹i thùc phÈm Tû lÖ(%)Tû lÖ(%)
Nam §Þnh - Giß
- Nem, ch¹o, chua
- Lßng lîn chÝn
- Ch¶ quÕ
100
HuÕ Thøc ¨n chÝn ¨n ngay ë ®­êng phè 35 - 40
Th¸i B×nh - Rau sèng 100
Qu¶ng B×nh - Thøc ¨n ¨n ngay ®­êng phè 25
TP. HCM - Thøc ¨n ¨n ngay ®­êng phè 90
- Kem b¸n rong ë cæng tr­êng häc 96,7
Thanh Ho¸ - Thøc ¨n lµ thÞt
- Thøc ¨n lµ c¸
- Thøc ¨n lµ rau
78,9
69,7
78,1
Cµ mau - X«i
- B¸nh m× kÑp thÞt
82,3
77,2

36. c«n trïng
thøc ¨nthøc ¨n
nguån n­íc bµn tay
cung cÊp n­íc
Rau qu¶
NGUY CƠ Ô NHIỄM TỪ MÔI TRƯỜNG

37. .RÊt thÝch sèng gÇn ng­êi, ¨n thøc ¨n cña ng­êi, rÊt tham ¨n.
¡n t¹p tÊt c¶ c¸c lo¹i thøc ¨n tõ ngon lµnh ®Õn h«i tanh, mèc
háng.
.MÇmbÖnh vµo c¬ quan tiªu ho¸ vÉn tån t¹i, ph¸t triÓn.
.Mét ruåi c¸i giao hîp 1 lÇn cã thÓ ®Î suèt ®êi. ®Î 1 lÇn 120
trøng. trong 5 th¸ng mïa hÌ cho ra ®êi: 191.010 x 1015
con
ruåi, chiÕmthÓ tÝch 180 dm3
.
.ruåi cã thÓ bay xa 15000m, b¸m theo tÇu, xe, thuyÒn bÌ,
m¸y bay ®i kh¾p c¸c ch©u lôc.
.Ruåi chuyÓn t¶i mét sè l­îng lín mÇmbÖnh:
- mang trªn l«ng ch©n, vßi, th©n: 6.000.000 mÇmbÖnh.
- Mang trong èng tiªu ho¸: 28.000.000 mÇm bÖnh c¸c mÇm
bÖnh cã thÓ lµ: t¶, th­¬ng hµn, lþ, lao, ®Ëu mïa, b¹i liÖt,
viªmgan, than, trïng roi, giun, s¸n

38. 6. Đặc điểm sử dụng thực phẩm
+ Sử dụng TP chế biến sẵn tăng
+ Khẩu phần: tăng TP nguồn gốc ĐV, giảm dầu gluxit
(gạo, ngô, khoai,sắn)
+ Cách ăn uống: nhiều bữa, “nhậu lai rai”, nhiều TP rán,
chiên, nướng...
+ “Uống lai rai”
 Tỷ lệ người 15-60 tuổi uống hết 1 đơn vị rượu/ ngày:
chiếm 92,5
 Tuổi bắt đầu uống rượu: 17,2 tuổi
 23,1% nam giới uống rượu hàng ngày
 81% sau uống rượu vẫn làm việc bình thường, 33,9%
vẫn lái xe.
 Các tầng lớp uống rượu:
 Nông dân: 73,7%
 Công chức: 68,4%
 Không nghề nghiệp: 66,7%

39. VSV
Từ 6 đặc điểm tiêu dùng thực phẩm
Khẩu phần ăn hàng ngày
TP ô nhiễm TP thiếu hụt
Hóa chất Vitamin
Chất khoáng
Hoạt chất SH
Chất xơ
Cơn thủy triều dịch bệnh mạn tính không lây

40. PHẦN II:
THỰC PHẨM CHỨC NĂNG LÀ GÌ?

41. Drug claimDrug claimDrug claimDrug claim
Functional FoodFunctional Food
Dietary suplement NutraceuticalDietary suplement Nutraceutical
Functional FoodFunctional Food
Dietary suplement NutraceuticalDietary suplement Nutraceutical
Hình 1: Thùc phÈmchøc năng, thùc phÈmvµ thuèc
FoodFood
No claimNo claimNo claimNo claim
DrugDrug
Health claimHealth claimHealth claimHealth claim

42. Định nghĩa:
Thực phẩm chức năng là sản phẩm thực
phẩm hỗ trợ các chức năng trong cơ thể, có
tác dụng hoặc không có tác dụng dinh
dưỡng, tạo cho cơ thể tình trạng thoải mái,
tăng sức đề kháng, giảm nguy cơ và tác hại
của bệnh tật. Thực phẩm chức năng bao
gồm: Thực phẩm bổ sung, Thực phẩm chế
biến từ dược thảo và Thực phẩm sử dụng
đặc biệt (Thực phẩm dùng cho phụ nữ có
thai, thực phẩm dùng cho trẻ sơ sinh và trẻ
nhỏ, thực phẩm dùng cho người già, thực
phẩm dùng cho mục đích sức khỏe đặc biệt,
thực phẩm dùng cho mục đích y học đặc
biệt).

43. TT Tiêu chí TP truyền thống
(Conventional Food)
TP chức năng
(Functional Food)
1 Chức năng 1. Cung cấp các chất dinh
dưỡng.
2. Thỏa mãn về nhu cầu
cảm quan.
1.Giống chức năng cơ bản.
2.Chức năng thứ 3: lợi ích sức
khỏe, giảm nguy cơ và tác hại
bệnh tật.
2 Chế biến Chế biến theo công thức
thô (không loại bỏ được
chất bất lợi)
Chế biến theo công thức tinh (bổ
sung thành phần có lợi, loại bỏ
thành phần bất lợi) được chứng
minh khoa học và cho phép của
cơ quan có thẩm quyền.
Ph©n biÖt TPCN vµ TPtruyÒn thèng:Ph©n biÖt TPCN vµ TPtruyÒn thèng:

44. TT Tiêu chí TP truyền thống TP chức năng
3 Tác dụng
tạo năng
lượng
Tạo ra năng lượng cao Ít tạo ra năng lượng
4 Liều dùng Số lượng lớn (g-kg) Số lượng rất nhỏ (µ, mg).
5 Đối tượng
sử dụng
Mọi đối tượng + Mọi đối tượng;
+ Có định hướng cho các đối
tượng: người già, trẻ em, phụ nữ
có thai, mạn kinh, suy yếu, người
ốm …
6 Nguồn gốc
nguyên liệu
Nguyên liệu thô từ thực vật,
động vật (rau, củ, quả, thịt, cá,
trứng…) có nguồn gốc tự nhiên
Hoạt chất, dịch chiết từ thực vật,
động vật (nguồn gốc tự nhiên)
7 Thời gian &
phương thức
dùng
+ Thường xuyên, suốt đời.
+ Khó sử dụng cho người ốm,
già, bệnh lý đặc biệt.
+ Thường xuyên, suốt đời.
+ Có sản phẩm cho các đối tượng
đặc biệt.

45. Phân biệt TPCN và thuốc:Phân biệt TPCN và thuốc:
TT Tiêu chí TP chức năng Thuốc
1 Định nghĩa Là sản phẩm dùng để hỗ trợ
(phục hồi, tăng cường và duy
trì) các chức năng của các bộ
phận trong cơ thể, có tác dụng
dinh dưỡng, tạo cho cơ thể tình
trạng thoải mái, tăng cường đề
kháng và giảm bớt nguy cơ
bệnh tật.
Là chất hoặc hỗn hợp chất dùng
cho người nhằm mục đích phòng
bệnh, chữa bệnh, chẩn đoán bệnh
hoặc điều chỉnh chức năng sinh lý
cơ thể, bao gồm thuốc thành
phẩm, nguyên liệu làm thuốc,
vaccine, sinh phẩm y tế, trừ
TPCN.
2 Công bố trên
nhãn của nhà
SX
Là TPCN (sản xuất theo luật
TP)
Là thuốc (SX theo luật dược)
3 Thành phần và
hàm lượng
+ Hỗn hợp nhiều chất, hoạt
chất.
+ Xấp xỉ nhu cầu sinh lý hàng
ngày của cơ thể.
-Thường là 1 chất, hoạt chất.
-Hàm lượng cao.

46. + Là thuốc;
+ Có chỉ định, liều dùng, chống chỉ
định
+ Là TPCN
+ Hỗ trợ các chức năng của các bộ
phận cơ thể, tăng cường sức khỏe,
giảm nguy cơ bệnh tật.
Ghi nhãn4
ThuècTPchøc n ngăTiªu chÝTT
+ Nguồn gốc tự nhiên,
+ Nguồn gốc tổng hợp.
Nguồn gốc tự nhiênNguồn gốc,
nguyên liệu
9
+ Từng đợt.
+ Nguy cơ biến chứng, tai biến
+ Thường xuyên, liên tục.
+ Ít tai biến, tác dụng phụ.
Cách dùng8
+ Tại hiệu thuốc có dược sĩ
+ Cấm bán hàng đa cấp
Bán lẻ, siêu thị, trực tiếp, đa
cấp
Điều kiện phân
phối
7
+ Người bệnh+ Người khỏe
+Người bệnh
Đối tượng dùng6
Phải có chỉ định, kê đơn của bác
sĩ
Người tiêu dùng tự mua ở chợ,
siêu thị, hiệu thuốc
Điều kiện sử
dụng
5
10 Tác dụng
+ Tác dụng lan tỏa, hiệu quả toả lan.
+ Tác dụng chuẩn hóa (Không có
tác dụng âm tính).
+ Tác dụng chữa 1 chứng bệnh,
bệnh cụ thể.
+ Có tác dụng âm tính

47. 10 Đặc điểm của Thực phẩm chức năng:
1. Là giao thoa giữa thực phẩm và thuốc, giống thực phẩm về bản
chất nhưng khác về hình thức, giống thuốc về hình thức nhưng
khác về bản chất.
2. Sản xuất chế biến theo công thức, bổ sung các thành phần mới
hoặc làm tăng hơn các thành phần thông thường với các dạng
SP: viên (nén, nang …), bột, nước, cao, trà…
3. Có thể loại bỏ các chất bất lợi và bổ sung các chất có lợi, có tác
dụng tăng cường sức khỏe, dự phòng và giảm thiểu nguy cơ gây
bệnh với những bằng chứng lâm sàng và tài liệu khoa học chứng
minh.
4. Có tác dụng tới một hay nhiều chức năng của cơ thể.
5. Lợi ích với sức khỏe nhiều hơn lợi ích dinh dưỡng cơ bản.
6. Có nguồn gốc tự nhiên (thực vật, động vật, khoáng vật).
7. Tác dụng lan tỏa, hiệu quả tỏa lan, ít tai biến và tác dụng phụ.
8. Được đánh giá đầy đủ về tính chất lượng, tính an toàn và tính
hiệu quả.
9. Ghi nhãn sản phẩm theo quy định ghi nhãn TPCN.
10. Là một phần của sự liên tục cung cấp các sản phẩm cho sự tiêu
thụ của con người nhằm duy trì sự sống, tăng cường sức khỏe và
giảm gánh nặng bệnh tật.

48. Phân loại
Thực phẩm
Thực phẩm truyền thống (TP thường)
[Conventional Food]
Thực phẩm tăng cường vi chất
[Fortification Food]
Thực phẩm chức năng
[Functional Food]
Thực phẩm bổ sung
[Dietary Supplement]
Thực phẩm từ dược thảo
[Botanica/Herbal Dietary Supplement]
Thực phẩm dùng cho chế độ ăn đặc biệt
[Foods for Special Dietary Uses]
TP dùng cho phụ nữ có thai
[Foods for Pregnant Women]
TP dùng cho trẻ sơ sinh, trẻ nhỏ
[Foods for Infants]
TP dùng cho người già
[Foods for the Elderly]
TP dùng cho mục đích sức khỏe đặc biệt
[Foods for Specified Health Uses]
TP dùng cho mục đích y học đặc biệt
[Foods for Specified Medical Purposes]

49. Công bố về
dinh dưỡng
Công bố về
Sức khỏe
Công bố hỗ trợ
chữa bệnh
Công bố về
chức năng
dinh dưỡng
Công bố về
chức năng được
tăng cường
Công bố về
làm giảm nguy
cơ bệnh tật
(bao gồm cả
giảm béo)
Công bố về
hàm lượng chất
dinh dưỡng
Công bố về
phòng bệnh
Công bố
hỗ trợ
chữa bệnh
Những chất có
trong TP
Chức năng
sinh lý
Vượt quá
chức năng
thông thường
của cơ thể
Có thể làm
giảm nguy cơ
bệnh tật
Phòng ngừa
bệnh tật
Hỗ trợ
điều trị
•Cung cấp các chất dinh dưỡng
(Vitamin, chất khoáng) cần thiết cho
tăng trưởng, phát triển và duy trì
sức khỏe.
•Dùng cho người bị thiếu hụt dd do
chế độ, già hóa.
•Tự SX, phân phối miễn là đáp ứng
TCQC đã thiết lập
•Chứa các chất ảnh hưởng chức năng sinh lý và hoạt tính sinh học cơ thể
con người.
•Đem lại lợi ích cụ thể về sức khỏe.
•Được đánh giá và phê duyệt của cơ quan có thẩm quyền.
CÁC CÔNG BỐ (CLAIMS) CỦA TPCN

50. ĐỊNH NGHĨA LIÊN QUAN
1. Thực phẩm: (Food) SP dùng cho việc ăn
uống của con người ở dạng nguyên liệu tươi
sống hoặc đã qua chế biến cùng các chất được
sử dụng cho SX CB TP nhằm cung cấp năng
lượng, tăng trưởng, phát triển và duy trì sự
sống của con người.
2. TPCN: (Functional Food) là SP hỗ trợ các
chức năng của các bộ phận trong cơ thể, có
hoặc không có tác dụng dinh dưỡng, tạo cho cơ
thể tình trạng thoải mái, tăng sức đề kháng,
giảm nguy cơ và tác hại bệnh tật.

51. 3. Chất dinh dưỡng: (Nutrient) là những chất được dùng như một
thành phần của TP nhằm:
- Cung cấp năng lượng, hoặc
- Cần thiết cho tăng trưởng, phát triển và duy trì sự sống, hoặc
- Thiếu chất đó sẽ gây thay đổi đặc trưng về sinh lý.
4. Vi chất dinh dưỡng: (Micro – Nutrient) bao gồm một lượng nhỏ
các phân tử hoặc ion có trong TP hoặc trong cơ thể cần thiết
cho đảm bảo sự hoạt động của hệ sinh vật sống. Vi chất dinh
dưỡng bao gồm: các nguyên tố vi lượng, vitamin, acid amin, acid
béo và các hoạt chất sinh học.

52. (1) Là TP cộng thêm chất dinh dưỡng vào TP ăn truyền thống (thông thường). TP
ăn truyền thống là phương tiện (vehicle) đem thêm các vi chất dinh dưỡng.
(2) Có thể tăng cường (cho thêm) một hoặc một nhóm chất dinh dưỡng (chất tăng
cường – The Fortificant) vào TP mang (TP đem – Vehicle).
(3) Sau khi tăng cường thêm vào, quá trình chế biến sẽ làm đồng nhất hóa và chất
tăng cường trở thành phần vô hình trong TP.
(4) Chiến lược tăng cường vi chất là điều kiện tốt nhất với hiệu quả cao để bổ
sung các vi chất dinh dưỡng một cách rộng rãi trong cộng đồng.
Ví dụ: - Tăng cường iode vào muối ăn.
- Tăng cường sắt vào bánh mỳ.
- Tăng cường kẽm vào ngũ cốc, sữa.
- Tăng cường acid Folic vào sản phẩm bột ngũ cốc.
(5) Để thực hiện chương trình tăng cường vi chất cần có 3 điều kiện:
+ Tăng cường cần phải có hiệu quả.
+ Có tính tiện lợi, dễ sử dụng.
+ Phù hợp với quy định pháp luật và thực tiễn địa phương.
5. Thực phẩm tăng cường: [Fortification Food]

53. 6. TP bổ sung: (Dietary Supplement, Vitamin and Mineral Food
Supplements)
(1) Nguồn gốc: dạng cô đặc vitamin và chất khoáng.
(2) Thành phần: 1 loại hoặc nhiều loại.
(3) Dạng SP: viên nén, viên nang, bột, dung dịch.
(4) SXCB: thành đơn vị số lượng nhỏ tương đương liều sinh lý
(Physical Forms).
(5) Mục đích: Bổ sung vitamin và muối khoáng cùng với chế độ ăn
bình thường hàng ngày.
(6) Hàm lượng vitamin và muối khoáng:
+ Giới hạn tối thiểu (The minimum level):mỗi vitamin hoặc chất
khoáng có trong TP bổ sung cho khẩu phần ăn mỗi ngày tối thiểu
phải bằng 15%RNI của WHO/WHO.
+ Giới hạn tối đa (Maximum Amounts): đối với vitamin và chất
khoáng theo khẩu phần ăn hàng ngày qua khuyến cáo liều dùng
của nhà sản xuất được thiết lập theo cách tính sau:
- Dựa trên cơ sở đánh giá nguy cơ căn cứ vào các dữ liệu
khoa học, có cân nhắc tới tính thực tiễn, tính nhậy cảm của các
nhóm tiêu dùng khác nhau để thiết lập mức tối đa các vitamin và
chất khoáng.
- Từ các nguồn khác quy định liều vitamin và chất khoáng ăn
vào hàng ngày. Khi giới hạn tối đa được thiết lập sẽ tính được liều
lượng vitamin và chất khoáng bổ sung cho dân số. Tuy nhiên, sự
tính toán này cũng không phải là duy nhất để thiết lập RNI.

54. 7. Thực phẩm đặc biệt (Foods for Dietary
Uses)
(1) Có công thức và quá trình chế biến đặc
biệt để đáp ứng yêu cầu dinh dưỡng đặc
biệt.
(2) Đáp ứng điều kiện sinh học, sinh lý của
tình trạng rối loạn chức năng và bệnh tật.
(3) Thành phần khác cơ bản so với TP thông
thường tự nhiên.
(4) Được đánh giá về tính an toàn, tính chất
lượng, tính hiệu quả và sự phê chuẩn của
cơ quan thẩm quyền.

55. 8. TP dùng cho mục đích sức khỏe đặc biệt. [Foods for
Special Health Use]
(1) Chứa các chất có ảnh hưởng tới cấu trúc sinh lý và chức
năng sinh học của cơ thể con người.
(2) TP có công bố rằng nếu được sử dụng hàng ngày có thể
đem lại lợi ích sức khỏe cụ thể: cải thiện sức khỏe và giảm
thiểu tác hại và nguy cơ bệnh tật.
+ Khẳng định tác dụng cải thiện sức khỏe và giảm thiểu các
nguy cơ các bệnh liên quan tới thiếu hụt các chất dinh
dưỡng trong cơ thể con người, nếu được bổ sung sẽ tạo
nên sự cân bằng các chất dinh dưỡng.
+ Tác động vào cấu trúc sinh lý và chức năng sinh học của
các bộ phận trong cơ thể, khả năng phục hồi, tăng cường
và duy trì các chức năng đó bởi các chất dinh dưỡng và
thành phần đã xác định của TPCN (Ví dụ: chức năng tiêu
hóa, tim mạch, HA, mỡ máu).
+ Các lợi ích chung về sử dụng TPCN.
(3) TP phải được đánh giá với sự chứng minh bằng bằng chứng
khoa học.

56. 9. TP Dùng cho mục đích y học đặc biệt
[Foods for Special Medical Purposes]:
(1) Là các loại TP sử dụng cho chế độ ăn đặc biệt, dùng
trong điều trị bệnh nhân.
(2) Có công thức và quá trình chế biến đặc biệt nhằm mục
đích kiểm soát bệnh tật của người bệnh.
(3) Sản xuất riêng biệt dùng nuôi dưỡng đặc biệt cho:
+ Bệnh nhân suy giảm chức năng ăn uống, tiêu hóa và
hấp thu.
+ Rối loạn quá trình chuyển hóa.
+ Thiếu hụt chất dinh dưỡng nào đó.
+ Yêu cầu bắt buộc phải bổ sung các chất dinh dưỡng
mà chế độ ăn bình thường không đáp ứng được, bắt
buộc phải thay đổi chế độ ăn hiện tại bởi một chế độ ăn
đặc biệt khác hoặc phối hợp cả hai.
(4) Sử dụng dưới sự giám sát của y tế. Trên nhãn bắt buộc
ghi dòng chữ “Use Under Medical Supervision”.

57. 10. Công bố dinh dưỡng (Nutrition claim):
 Bất kỳ một sự miêu tả nào mang tính chất tuyên bố
rằng, dù là gợi ý hay hàm ý, một thực phẩm có chứa
ngoài giá trị năng lượng, còn có các protein, lipid,
carbohydrate cũng như các vitamin và chất khoáng.
 Công bố dinh dưỡng sẽ phải phù hợp với chính sách
dinh dưỡng quốc gia và khuyến khích cho chính sách
đó, chỉ những công bố dinh dưỡng phù hợp với chính
sách dinh dưỡng quốc gia mới được phép thực hiện.
Có 2 loại:

58. 10.1 Công bố về hàm lượng chất dinh dưỡng (Nutrient content
claim): là một loại công bố dinh dưỡng mô tả về mức độ chất dinh
dưỡng trong một TP nào đó.
Ví dụ: - Nguồn gốc canxi
- Cao trong xơ, thấp trong mỡ.
10.2 Công bố so sánh chất dinh dưỡng (Nutrient comparative
claim): là công bố so sánh mức độ chất dinh dưỡng hoặc giá trị
năng lượng của hai hay nhiều thực phẩm trở lên.
Ví dụ: - Giảm hơn - Thấp hơn
- Ít hơn - Tăng hơn
- Nhiều hơn

59. 11. Công bố về sức khỏe (Health claim):
Bất kỳ một sự miêu tả nào mang tính
chất tuyên bố rằng, dù hàm ý hay ngụ ý,
về một sự liên quan giữa một thực
phẩm hoặc một thành phần của thực
phẩm nào đó với sức khỏe.
Công bố sức khỏe bao gồm:

60. 11.1. Công bố chức năng dinh dưỡng
(Nutrient functional claims):
Là một công bố dinh dưỡng mô tả vai trò sinh
lý của chất dinh dưỡng đối với sự trưởng
thành, phát triển và chức năng bình thường
của cơ thể.
Ví dụ: chất dinh dưỡng A có vai trò sinh lý
trong bảo vệ, duy trì và hỗ trợ sự phát triển
bình thường của cơ thể. Thực phẩm X có
hàm lượng cao hoặc nguồn cung cấp chất
dinh dưỡng A.

61. 11.2. Các công bố chức năng khác
(Other functional claim):
 Những công bố này liên quan tới lợi ích của việc
tiêu thụ các thực phẩm hoặc các thành phần của
chúng trong tổng thể chế độ ăn đối với các chức
năng bình thường hoặc các tác dụng sinh học trong
cơ thể. Những công bố này có liên quan tới tính tích
cực, có tác dụng cải thiện sức khỏe và duy trì sức
khỏe.
Ví dụ: Chất A có tác dụng hỗ trợ chức năng sinh lý
hoặc tác dụng sinh học với cơ thể. Thực phẩm Y
chứa: X gram chất A.

62. 11.3 Công bố giảm nguy cơ bệnh tật (Reduction
of disease risk claims):
Những công bố liên quan tới sự tiêu thụ thực phẩm hoặc các thành phần của chúng
trong tổng thể chế độ ăn có tác dụng làm giảm các nguy cơ gây bệnh tật hoặc
các điều kiện ảnh hưởng tới sức khỏe.
Giảm nguy cơ bệnh tật là có thể làm thay đổi các yếu tố chủ yếu gây nên bệnh tật
hoặc các điều kiện ảnh hưởng tới sức khỏe.
Bệnh tật có rất nhiều các yếu tố nguy cơ, có thể làm thay đổi một trong các yếu tố
đó hoặc không có tác dụng. Sự công bố giảm nguy cơ gây bệnh phải chắc
chắn, từ ngữ dùng phải dễ hiểu, thích hợp để người tiêu dùng có thể áp dụng
để phòng tránh.
Ví dụ:
- Chế độ ăn nghèo trong dinh dưỡng hoặc chất A có thể làm giảm nguy cơ
bệnh D. Thực phẩm chức năng X là TP nghèo trong dinh dưỡng và có chứa
chất A.
- Chế độ ăn giàu trong dinh dưỡng và chất A có thể làm nguy cơ bệnh D. TPCN
X là TP giàu trong dinh dưỡng và có chứa chất A.
Chú ý: Công bố sức khỏe (Health laim) phải phù hợp với chính sách chăm sóc và
bảo vệ sức khỏe quốc gia và khuyến khích cho chính sách ấy. Công bố sức
khỏe hỗ trợ cho 1 sức khỏe khỏe mạnh cần có chứng minh bằng bằng chứng
khoa học, chính xác, giúp người tiêu dùng lựa chọn một chế độ ăn đúng đắn,
tránh lừa dối khách hàng và phải được cơ quan có thẩm quyền giám sát.

63. 12. Tác dụng chăm sóc sức khỏe của TPCN:
Một tác dụng đã được khoa học chứng minh có khả
năng cải thiện sức khỏe và làm giảm thiểu nguy cơ
và tác hại bệnh tật. Nó không phải là trị liệu y học
nhằm mục đích điều trị hay cứu chữa bệnh tật của
con người.
Tác dụng chăm sóc sức khỏe của TPCN thể hiện:
1. Khẳng định tác dụng ngăn ngừa hoặc giảm các
bệnh tật liên quan tới dinh dưỡng khi xảy ra sự
thiếu hụt trong cơ thể con người nếu hấp thụ TPCN
có thể cung cấp đầy đủ các chất dinh dưỡng nói
trên.
2. Khẳng định tác động vào cấu trúc sinh lý của con
người và các chức năng bởi những chất dinh
dưỡng đã được xác định hoặc các thành phần nhất
định bao gồm trong một TPCN.
3. Cung cấp các bằng chứng khoa học để hỗ trợ
những khẳng định rằng TPCN có thể duy trì hoặc
tác dụng cấu trúc sinh lý và chức năng cơ thể.
4. Diễn tả các lợi ích chung của việc sử dụng TPCN.

64. PHẦN III:
THỰC PHẨM CHỨC NĂNG
với sức khỏe phụ nữ

65. 1. T¸c dông chèng l·o ho¸, kÐo dµi
tuæi thä.
2. T¸c dông t¹o søc khoÎ sung m·n.
3. Hç trî ®iÒu trÞbÖnh tËt.
4. Hç trî lµm®Ñp.
5. T¨ng søc ®Òkh¸ng vµ gi¶mnguy
c¬ bÖnh tËt.
6. Gãp phÇn ph¸t triÓn kinh tÕ- x·
héi vµ xo¸ ®ãi - gi¶mnghÌo.

66. I. TÁC DỤNG CHỐNG LÃO HÓA –
KÉO DÀI TUỔI THỌ

67. CHỐNG LÃO HÓA – KÉO DÀI TUỔI THỌ
Ước muốn
Mục tiêu
Hoạt động (nghiên cứu và
sản xuất sản phẩm) của
loài người qua các giai
đoạn.
→Kết quả: Tuổi thọ con
người ngày càng tăng.

68. Tần Thủy Hoàng (259 – 210 TCN):
Khi lên ngôi Hoàng Đế: Cử Từ Phúc đem tiền và
người ra biển tới 3 ngọn núi lửa:
1. Bồng Lai
2. Phương Trượng
3. Doanh Châu
Để tìm thuốc BẤT TỬ.

69. Minh Thế Tông (1521) – Đời nhà Minh (1368-1644)
1. Xây điện Khâm An: Luyện đan làm thuốc
“Trường sinh bất lão”
2. Tuyển chọn 300 thiếu nữ để lấy nước kinh trộn
khoáng vật luyện đan.

70. 1. ĐỊNH NGHĨA
Lão hóa (già) là tình trạng thoái hóa các cơ quan,
tổ chức, dẫn tới suy giảm các chức năng của cơ thể
và cuối cùng là tử vong.

71. ĐẶC ĐIỂM QUÁ TRÌNH LÃO HÓA
Giảm sút chức năng mọi cơ quan, hệ thống.
Tăng cảm nhiễm với bệnh tật:
Tăng theo hàm số mũ khả năng mắc bệnh
và tử vong
• Suy giảm cấu trúc
• Suy giảm khả năng bù trừ, khả năng dự trữ.
• Suy giảm thích nghi
• Suy giảm chức năng.

72. Quá trình phát triển cơ thể: 4 giai đoạnChứcnăng
Thời gian
I.
Phôi thai
II.
Ấu thơ
dậy thì
III.
Trưởng thành (sinh sản)
IV.
Già – chết

73. Phân loại lão hóa theo quy mô:
1. Lão hóa tế bào:
Hạn chế, tiến tới mất khả năng phân chia
tế bào.
2. Lão hóa cơ thể:
Suy thoái cấu trúc, chức năng các cơ quan,
tổ chức dẫn tới già và chết.

74. 2. BIỂU HIỆN CỦA LÃO HÓA:2. BIỂU HIỆN CỦA LÃO HÓA:
2.1. Biểu hiện bên ngoài:
- Yếu đuối
- Đi lại chậm chạp
- Da dẻ nhăn nheo
- Mờ mắt, đục nhân mắt
(chân chậm, mắt mờ)
- Trí nhớ giảm, hay quên.
- Phản xạ chậm chạp.

75. + Khối lượng não giảm.
+ Các tuyến nội tiết nhỏ dần, giảm tiết
hormone
+ Các chức năng sinh lý giảm:
- Chức năng tiêu hóa.
- Chức năng hô hấp.
- Chức năng tuần hoàn.
- Chức năng bài tiết.
- Chức năng thần kinh
- Chức năng sinh dục.
+ Khả năng nhiễm bệnh tăng:
- Bệnh nhiễm trùng.
- Bệnh không, nhiễm trùng: tim mạch, xương khớp,
chuyển hóa, thần kinh…
2.2. Biểu hiện bên trong:

76. 2.3. Các mức độ thay đổi trong lão hóa:
2.3.1. Thay đổi ở mức toàn
thân:
- Ngoại hình: dáng dấp, cử chỉ.
- Thể lực: giảm sút.
- Tăng tỷ lệ mỡ (các thuốc tan
trong mỡ sẽ tồn lưu lâu hơn và
chậm hấp thu).
- Giảm tỷ lệ nước (các thuốc tan
trong nước nhanh bị đào thải).

77. 2.3.2. Thay đổi ở mức cơ quan hệ thống:
Hệ thần kinh:
 Giảm số lượng tế bào thần kinh
 Trong thân tế bào TK tích tụ sắc tố:
Lipofuchsin (chất đặc trưng quá trình lão
hóa).
 Giảm sản xuất chất dẫn truyền TK ở đầu mút
TK. Do đó gây tăng ngưỡng và giảm tốc độ
dẫn truyền.
 Giảm sản xuất Cathecholamin do đó giảm
hưng phấn. Nếu đến mức trầm cảm thì là
bệnh.
 Giảm sản xuất Dopamin khiến dáng đi cứng
đờ. Nếu đến mức run rẩy (Parkinson) thì là
bệnh.
 Giảm trí nhớ.
 Chức năng vùng dưới đồi giữ được ổn định
nhưng dễ mất cân bằng.

78. Hệ nội tiết:
 Giảm sản xuất Hormone.
 Giảm mức nhạy cảm cơ quan đích các
thay đổi rõ rệt là:
- Suy giảm hoạt động tuyến sinh dục.
- Suy giảm hoạt động tuyến yên.
- Suy giảm hoạt động tuyến thượng thận.
- Suy giảm hoạt động tuyến Giáp (ảnh
hưởng thân nhiệt – khó duy trì khi nóng
– lạnh).
- Tuyến tụy: Thiểu năng tế bào Beeta (do
già và sau thời gian dài tăng tiết), giảm
cảm thụ với Insulin, dẫn tới RLCH glucid
→ nguy cơ đái đường.
- Tuyến ức: Giảm kích thước và chức
năng ngay khi cơ thể còn trẻ, đến trung
niên thì thoái hóa hẳn, góp phần làm
suy giảm miễn dịch ở người già.

79. Hệ miễn dịch trong lão hóa:
 Giảm hiệu giá và đáp ứng tạo
kháng thể.
 Tăng sản xuất tự kháng thể
(gặp 10 – 15% người già): KT
chống hồng cầu bản thân, KT
chống AND, KT chống
Thyroglubin, KT chống tế bào
viền dạ dày, yếu tố dạng thấp…
 Giảm đáp ứng miễn dịch tế
bào.
 Giảm khả năng chống đỡ
không đặc hiệu.

80. Mô liên kết trong lão hóa:
 Phát triển quá mức về số lượng
 Giảm chất lượng và chức năng
hay thấy ở gan, tim, phổi, thận,
da…
 Xơ hóa (Sclerose) các cơ quan,
tổ chức: vách mạch, gan, phổi,
cơ quan vận động…
 Hệ xương ở người già cũng bị
xơ, giảm lắng đọng Ca, dễ thoái
hóa khớp, loãng xương. Sự
thay đổi về lượng và chất của tổ
chức liên kết là đặc trưng của
sự lão hóa!

81. Hệ tuần hoàn trong quá trình lão hóa
 HA tăng theo tuổi.
 Xơ hóa tim và mạch.
 Cung lượng và lưu lượng tim
giảm: mỗi năm tăng lên gây
giảm 1% thể tích/phút và 1%
lực bóp tim.
 Giảm mật độ mao mạch trong
mô liên kết, dẫn tới kém tưới
máu cho tổ chức, đồng thời
màng cơ bản mao mạch dày
lên, dẫn tới kém trao đổi chất
qua mao mạch.
 Hệ tuần hoàn kém đáp ứng và
nhạy cảm với điều hòa của nội
tiết và thần kinh.

82. Hệ hô hấp:
Phát triển mô xơ ở
phổi, mô liên kết
phát triển làm vách
trao đổi dày hơn.
Nhu mô phổi kém
đàn hồi.
Mật độ mao mạch
quanh phế nang
giảm.
Dung tích sống giảm
dần theo tuổi già.

83. Hệ tạo máu và cơ quan khác.
Sự tạo máu của tủy xương
giảm rõ rệt.
Ống tiêu hóa kém tiết dịch
Khối cơ và lực co cơ đều
giảm.

84. 2.3.3. Thay đổi ở mức tế bào:
 Giảm số lượng tế bào (Tế bào
gốc).
 Giảm khả năng phân chia
 Kéo dài giai đoạn phân bào
 Ở những tế bào phân chia
không được thay thế (biệt hóa
cao), tồn tại suốt cuộc đời cá
thể (tế bào cơ tim, cơ vân, tế
bào tháp thùy trán…): ở người
già: các tế bào này đáp ứng
kém với sự tăng tải chức
năng, cấu trúc tế bào thay đổi,
thu hẹp bộ máy sản xuất
protein (Ribosom), tăng số
lượng và kích thước thể tiêu
(Lysosom), giảm chuyển hóa
năng lượng, giảm dẫn truyền,
giảm đáp ứng kích thích…

85. 2.3.4. Thay đổi ở mức phân tử trong
lão hóa:
 Tăng tích lũy các loại phân tử
trong trạng thái bệnh lý:
- Chất Lipofuscin trong nhiều
loại thế bào.
- Chất Hemosiderin trong đại
thực bào hệ liên vòng.
- Chất dạng tinh bột (Amyloid)
 Các phân tử Collagen trở nên
trơ, ỳ, kém hòa tan, dễ bị co
do nhiệt.
 Các Men (Enzyme): giảm dần
hoạt động và mất dần chức
năng đặc hiệu.
 Các biến đổi ADN, ARN, sai
lệch nhiễm sắc thể.

86. 2.4. Các yếu tố ảnh hưởng tới tốc
độ lão hóa:
(1) Tính cá thể.
(2) Điều kiện ăn uống
(3) Điều kiện ở, môi trường sống
(4) ĐIều kiện làm việc.
(5) Hai yếu tố quan trọng nhất ảnh
hưởng tới tốc độ lão hóa:
- Sự giảm thiểu Hormone.
- Sự phá hủy của các gốc tự do.
(6) Sử dụng TPCN bổ sung các chất
dinh dưỡng và hoạt chất sinh
học:
- Bổ sung các Hormone
- Bổ sung các chất AO
- Bổ sung các Vitamin
- Bổ sung các chất Adaptogen
(chất thích nghi).
- Bổ sung các chất vi lượng.
- Bổ sung các hoạt chất sinh học,
amino acid, hợp chất lipid…

87. 2.5. Lão hóa và bệnh tật:
2.5.1. Cơ chế:
(1) Lão hóa làm giảm chức năng và thay đổi
cấu trúc do đó: hạn chế khả năng thích ứng
và phục hồi, đưa đến rối loạn cân bằng nội
môi. Đó là tiền đề cho bệnh tật xuất hiện.
(2) Lão hóa dẫn tới tình trạng kém bảo vệ:
Thông qua biểu hiện “Ngũ giảm tam tăng”:
+ NGŨ GIẢM:
- Giảm tái tạo, giảm phục hồi.
- Giảm đáp ứng với Hormone, các kích
thích…
- Giảm sản xuất: kháng thể, Hormone, tế bào
máu, các dịch, tổng hợp protein…
- Giảm tỷ lệ nước trong tế bào, cơ quan, tổ
chức.
- Giảm chuyển hóa năng lượng.
+ TAM TĂNG:
- Tăng sinh chất xơ, tổ chức liên kết dẫn tới
tăng xơ hóa các cơ quan tổ chức.
- Tăng tích lũy các chất trở ngại và độc hại,
tăng số lượng và kích thích thể tiêu trong tế
bào:
- Tăng độ dày và độ xơ các màng mạch,
màng tế bào.

88. 2.5.2. Bệnh đặc trưng cho tuổi già:
Ung thư
Bệnh tim mạch
Bệnh tiểu đường
Loãng xương
Rối loạn chuyển hóa
Bệnh thần kinh
Bệnh hô hấp
Bệnh nhiễm trùng
Bệnh tiêu hóa…
Qua thống kê cho thấy: Người già ≥ 65 tuổi có 1 –
3 bệnh mạn tính.

89. 3. CƠ CHẾ LÃO HÓA
3.1. Học thuyết chương trình hóa (Program Theory):
 Lão hóa được lập trình về mặt di truyền bởi các gen lão hóa nhằm
loại trừ tế bào, cơ thể hết khả năng sinh sản và thích nghi, thay thế
bằng các thế hệ mới.
 Cơ thể có các gen phát triển (giúp cơ thể phát triển, mau lớn) và các
gen lão hóa (giúp cơ thể già đi và chết ) theo quy luật tiến hóa và
chọn lọc (chọn lọc để tiến hóa).
3.2. Học thuyết Gốc tự do (Free Radical Theory)
 Gốc tự do là các Gốc hóa học (nguyên tử, phân tử, ion) mang 1 điện
tử tự do (chưa cặp đôi) ở vòng ngoài nên mang điện tích âm nên có
khả năng oxy hóa các tế bào, nguyên tử, phân tử khác.
 Tác động của FR:
(1) Làm tổn thương hoặc chết tế bào.
(2) Làm hư hại các AND
(3) Gây sưng, viêm các tổ chức liên kết.

90. CÁC GỐC TỰ DO ĐƯỢC TẠO RA
NHƯ THẾ NÀO?
1. Quá trình hô hấp bình thường và quá trình thoái hóa.
2. Các chất ô nhiễm trong không khí.
3. Ánh nắng mặt trời.
4. Bức xạ ion (ví dụ : tia X).
5. Thuốc.
6. Virus.
7. Vi khuẩn.
8. Ký sinh trùng.
9. Mỡ thực phẩm.
10. Stress.
11. Các tổn thương.

91. CÁC TẦNG KHÍ QUYỂN
S
•Chiếm ¾ khối lượng
KK của KQ
•KK luôn chuyển động
cả ngang và dọc
•Áp suất và nhiệt độ giảm theo
độ cao.
-↑ 100m→↓0,6o
C
-↑ 10,5m→↓1mmHg
5-6Km
11-18Km
7-8Km
N
30-35Km35-80Km60-80Km80-600Km600-6.000Km6.000-60.000Km
Vành đai
phóng xạ
Tầng điện ly
Tầng bình lưu
Tầng đối lưu
Lớp đẳng nhiệt
To
C = -55o
C
Lớp nóng
To
C = 65-75o
C
Lớp lạnh
•KK loãng
•Có các ion do bức xạ UV, tia vũ trụ ion hóa các nguyên tử khí.
Vành đai phóng xạ trong
Vành đai phóng xạ ngoài

92. Ghi chú: 1Nm = 10-9
m
CÁC
YẾU
TỐ
VẬT
LÝ
CỦA
KHÔNG
KHÍ
Nhiệt độ
(lên cao 100m
↓ 0,6o
C)
Độ ẩm
Các bức xạ
Tốc độ chuyển
động KK
Áp suất khí quyển:
- Ở 0o
C, ngang
mặt biển: 760mmHg.
- ↑ 10,5m →↓ 1mm Hg
Điện tích khí quyển
-Ion nhẹ: 400-2000/ml
-N/n > 10-20: Ô nhiễm
Bức xạ vô tuyến
(100.000km-0,1mm)
Nhiệt
Nhiệt
Kích thích
Kích thích
Phóng xạ
Bứcxạmặttrời
Hồng ngoại
(2.800-760 Nm)
Nhìn thấy
(760-400 Nm)
Tử ngoại
(400-1 Nm)
Bxionhóa
Tia Rơnghen
(1-0,001 Nm)
Tia Gamma
(≤0,001 Nm)

93. Phân loại theo
chiều dài bước
sóng
Chiều dài bước
sóng
Tần số
Phân loại theo
sóng vô tuyến
Miciamet 10.000 - 10km 3 Hz - 3.104
Hz Sóng dài
Kilomet 10km - 1km 3.104
- 3.105
Hz Sóng dài
Hectomet 1.000m - 100 m 3.105
- 3.106
Hz Sóng dài
Đecamet 100m - 10 m 3 - 30 MHz Sóng trung
Met 10m - 1m 30 - 300 MHz Sóng ngắn
Đecimet 100cm - 10 cm 300 - 3.000 MHz Sóng cực ngắn
Centimet 10cm - 1 cm 3 - 30GHz Sóng SCT
Milimet 10mm - 1 mm 30 - 300GHz Sóng SCT
Phân loại bức xạ vô tuyến
Ghi chú: Mega Hert (MHz) = 106
Hz
Giga Hert (GHz) = 109
Hz = 103
MHz
Sóng SCT

94. Tác hại của sóng điện từ với SK
Hiệu ứng nhiệt
(Nung nóng tổ chức)
Hiệu ứng không
sinh nhiệt
1.Làm dao động các vi thể: ty lạp thể, ADN
2.Kích thích các Receptor
3.Làm rối loạn trao đổi ion K+
và Na+
ở màng tế bào
Sắp xếp lại
các phân tử, ion
Tăng dao động
phân tử, ion
Tổ chức dễ bị nung nóng
Tổ chức cấp ít máu: Nhân mắt,
g dẫn tinh, tổ chức ít mỡ.
Tổ chức nước bão hòa: gan, tụy, lách, thận
ội chứng SNTK: ra mồ hôi tay chân, mệt mỏi,
chi, rụng tóc, mất ngủ, nhức đầu, chóng mặt, đau bụng, khó thở, nóng nảy
ục nhân mắt
ô sinh, teo tinh hoàn, giảm khả năng tình dục, RLKN ...
ến đổi chuyển hóa: Giảm BC, HC, TC; Loét dạ dày, viêm TK, sốt; RLCN gan, lách, thận,tụy
a tăng gốc tự do (FR)
uy giảm sức đề kháng: giảm khả năng thực bào, giảm SX Interferon, giảm miễn dịch
L tim mạch: Đau tim, mạch giảm hoặc tăng, HA giảm, giãn mạch

95. Sinh
Tö
Qu¸ tr×nh
l·o ho¸
§Ksèng, m«i tr­êng
TÝnh c¸ thÓ, di truyền
§iÒu kiÖn ¨n uèng
Giảm thiểu Hormone
(Yên, Tùng, Sinh dục…)
Điều kiện lao động
GÔC TỰ DO
Bổ sung các chất dinh
dưỡng, TPCN
•YÕu ®uèi
•Mê m¾t, ®ôc nhân
•§i l¹i, vận động chËm
ch¹p
•Gi¶m ph¶n x¹
•Gi¶m trÝ nhí
•Da nh¨n nheo
BiÓuhiÖnbªnngoµi
•Khèi l­îng n·o gi¶m
•Néi tiÕt gi¶m
•Chøc n¨ng gi¶m
•T¨ng chøng, bÖnh:
-Tim m¹ch
-H« hÊp
-Tiªu ho¸
-X­¬ng khíp, tho¸i ho¸
-ChuyÓn ho¸…BiÓuhiÖnbªntrong
CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG TỐC ĐỘ LÃO HÓA

96. SỰ CÂN BẰNG AO – FR,
QUYẾT ĐỊNH TỐC ĐỘ LÃO HÓA:
Gốc tự do (FR) được tạo ra
trong cơ thể hàng ngày
khoảng 10.000.000 FR
Các FR bị phân hủy bởi các
chất chống oxy hóa
(Antioxydant – AO).
Tốc độ lão hóa phụ thuộc vào
sự chênh lệch giữa AO & FR.
- Nếu AO chiếm ưu thế: trẻ lâu
– thọ lâu.
- Nếu FR chiếm ưu thế: già
nhanh – chóng chết.

97. Các chất chống oxy hóa: chủ
yếu do thực phẩm cung
cấp hàng ngày:
1. Hệ thống men của cơ thể.
2. Các Vitamin: A, E, C, B…
3. Các chất khoáng: Zn, Mg,
Cu, Fe…
4. Hoạt chất sinh học: Hoạt
chất chè xanh, thông biển,
đậu tương, rau - củ - quả,
dầu gan cá…
5. Các chất màu trong thực
vật: Flavonoid…

98. SƠ ĐỒ: THUYẾT GỐC TỰ DO (FREE RADICAL THEORY OF AGING)
Hàng rào
Bảo vệAO
FR
-Nguyên tử
-Phân tử
-Ion
e lẻ
đôi,
vòng
ngoài
1. Hệ thống men
2. Vitamin: A, E, C, B…
3. Chất khoáng
4. Hoạt chất sinh hóa:
(chè, đậu tương,
rau-củ-quả, dầu gan cá…)
5. Chất màu thực vật (Flavonoid)
1. Hô hấp
2. Ô nhiễm MT
3. Bức xạ mặt trời
4. Bức xạ ion
5. Thuốc
6. Chuyển hóa
FR
mới
Phản ứng
lão hóa
dây chuyền
Khả năng oxy hóa cao
Phân tử acid béo
Phân tử Protein
Vitamin
Gen
TB não
TB võng mạc
VXĐM
Biến đổi cấu trúc
Ức chế HĐ men
K
Parkinson
Mù
7. Vi khuẩn
8. Virus
9. KST
10. Mỡ thực phẩm
11. Các tổn thương
12. Stress.

99. 99
Gốc tự do Gốc tự do
Quá trình oxi hóa tạo ra năng lượng và các
gốc tự do
Ty thể

100. 100
Các gốc tự do gây ra một mối đe dọa tới sức khỏe
của chúng ta
Gốc tự doNguy h iạ
t i DNAớ
Nguy h iạ
t i môớ
Nguy h i t iạ ớ
tim m chạ
Lão hóa
Ung thư

101. 4. TPCN CHỐNG LÃO HÓA:
THỰC PHẨM CHỨC NĂNG
Làm cho AO
vượt trội
Chống lão hóa Tế bào
Chống lão hóa Tổ chức
Chống lão hóa cơ thể
Cung cấp chất AO
1.Vitamin: A, E, C, B…
2.Các chất khoáng
3.Hoạt chất sinh học
4.Chất màu thực vật
5. Các Enzym
Bổ sung Hormone
1. Hormone sinh dục
2. Hormone phát triển
(tuyến yên)
3. Hormone tuyến tùng
Ngăn ngừa nguy cơ
bệnh tật
1. Tăng sức đề kháng
2. Giảm thiểu nguy cơ
gây bệnh
3. Hỗ trợ điều trị bệnh
tật
Tăng sức khỏe
sung mãn
1. Phục hồi, tăng cường,
Duy trì chức năng tổ chức,
cơ quan.
2. Tạo sự khỏe mạnh,
không bệnh tật
1. Kt gen phát triển,
ức chế gen lão hóa.
2. Kéo dài thời gian
sinh sản.
Giảm thiểu
bệnh tật
Tạo sự khỏe mạnh
của TB + cơ thể

102. II. TÁC DỤNG TẠO SỨC KHỎE
SUNG MÃN

103. TPCN t¹o søc kháe sung m·nTPCN t¹o søc kháe sung m·n
Tác dụng của TPCN đối với quá trình sốngTác dụng của TPCN đối với quá trình sống
Thùc phÈmchøc n¨ng
Axit amin Kho¸ng chÊtVitamin
1. Thamgia cÊu t¹o c¬ quan, tæ chøc cña c¬ thÓ
Ho¹t chÊt sinh
häc
2. Thamgia qu¸ tr×nh chuyÓn ho¸ vËt chÊt
Sù sèng

104. ChÕ ®é ¨n uèng vµ
dinh d­ìng
Søc kháe sung m·n
Gi¶i táa c¨ng
th¼ng
VËn ®éng
th©n thÓ
* Bæ sung Vitamin
* Bæ sung kho¸ng chÊt
* Bæ sung axit amin
* Ho¹t chÊt th¶o méc, th¶o d­
îc, ho¹t chÊt sinh häc.
TPCN
T×nh tr¹ng søc khoÎ
cã chÊt l­îng cao
T×nh tr¹ng kh«ng cã
chøng, bÖnh (viªm
khíp, huyÕt ¸p cao,
®¸i ®­êng, bÐo ph×,
®ét quþ, K, mÊt
trÝ…
Tamt©m
1. T©m b×nh th­êng
-M·n nguyÖn c«ng viÖc
-Kh«ng tham väng
2. T©m b×nh th¶n
-Kh«ng ham lîi, ®Þa vÞ
-Thµnh c«ng: b×nh tĩnh
-ThÊt b¹i: b×nh thản
3. T©m b×nh hoµ
-Quan hÖ trong c¬ quan
-Quan hÖ ë gia ®×nh
-Quan hÖ x· héi
•Toµn diÖn
•N©ng dÇn
•Th­êng xuyªn
•Thùc sù, thùc tÕ

105. Bằng cách nào để có sức khỏe tốt?
Hãy giữ cho hệ đường ruột khỏe mạnh!
Giảm stress
Ăn uống cân bằng,
hợp lý
TPCN= Bổ sung
khuẩn có lợi
(Probiotics)
Vận động thể lực

106. HỆ VI SINH VẬT ĐƯỜNG RUỘT
. Tổng lượng vi khuẩn đường ruột khoảng:
100,000,000,000,000 (100 trillions)
( Tế bào cơ thể: 10,000,000,000,000)
. Có hơn 400 loài, ước khoảng: 1.0 ~1.5 kg

107. Dạ dày
100
-103
CFU/ml
Lactobacillus
Streptococcus
Staphylococcus
Enterobactericeae
Yeasts
Ruột kết
1010
-1012
CFU/ml
Bacteroides
Eubacterium
Clostridium
Peptostreptococcus
Streptococcus
Bifidobacterium
Fusobacterium
Lactobaccillus
Enterobacteriaceae
Staphylococcus
Yeasts
Tá tràng & hỗng tràng
102
-105
CFU/ml
Lactobacillus
Streptococcus
Enterobacteriaceae
Staphylococcus
Yeasts
Ruột hồi & Ruột tịt
103
-109
CFU/ml
Bifidobacterium
Bacteroides
Lactobacillus
Enterobacteriaceae
Staphylococcus
Clostridium
Yeasts

108.  Tổng hợp vitamins
 Hỗ trợ tiêu hóa và hấp thu
 Ngăn ngừa nhiễm
 Tăng cường hệ miễn dịch
* Lactobacillus
* Bifidobacteria
Vi khuẩn có lợi
(Vi khuẩn tốt)
Tăng cường sức khỏe
: 85%

109.  Gây ra các chất hoại tử
(NH3,H2S, Amines, Phenols, Indole etc)
 Kích thích tạo các hợp chất gây ung thư.
 Sản xuất độc tố.
Suy giảm sức khỏe
Vi khuẩn gây hại
(Vi khuẩn xấu)
:15%
Echericia coli Staphylococcus
Bacteroides Clostridium

110. Hiệu quả của Probiotic đối với
sức khỏe con người.
1. Cải thiện hệ vi sinh vật đường ruột
2. Ức chế sự hình thành các chất gây hoại tử ruột, giảm sản
xuất độc tố.
3. Điều hòa hệ miễn dịch.
4. Cải thiện tình trạng không dung nạp lactose.
5. Giảm hàm lượng cholesterol và nguy cơ gây các bệnh tim
mạch.
6. Cải thiện những rối loạn và bệnh của ruột.
7. Giảm dị ứng.
8. Tổng hợp Vitamin.
9. Cải thiện sự hấp thu khoáng.

111. III. TPCN - HỖ TRỢ LÀM ĐẸP CHO
CƠ THỂ

112. Sắc đẹp là gì?
- Beautiful, Handsome
- Có hình thức, phẩm chất
- Có sự hài hoà, cân xứng
- Làm cho người ta thích
ngắm ưa nhìn

113. Đẹp hình thức
Biểu hiệnBiểu hiện
sắc đẹpsắc đẹp
Đẹp nội dung
Không có
bệnh tật
Có sức bền bỉ,
dẻo dai
Các chức năng
bền vững
Cân đối
chiều cao, cân nặng
- BMI = 18,5 – 24,9 kg/m2
- Ba chỉ số đo
Biểu hiện
Mắt, mũi, tai
Ngực, mông
Đầu, tóc
Dáng: đi, đứng,
nằm, ngồi
Da
Răng, miệng
Lời nói

114. BẢY BIỆN PHÁP TĂNG CƯỜNG VÀ GIỮ VỮNG SẮC ĐẸP
1, Ăn đủ số lượng
(ăn theo BMI)
2, Ăn đủ chất lượng
3, Tăng cường
- Đạm thực vật
- Rau quả
- Axit béo không no

115. 4, Sử dụng thực phẩm chức năng
+ Bổ sung vitamin
+ Bổ sung khoáng chất
+ Bổ sung hoạt chất sinh học

116. 5, Vận động thể lực hợp lý
6, Thực hiện kế hoạch hoá gia đình
7, Giải toả căng thẳng

117. 1. Bảo vệ:1. Bảo vệ:
- Lớp áo bảo vệ các cơ quanLớp áo bảo vệ các cơ quan
- Chống tác nhân SH – HH – LHChống tác nhân SH – HH – LH
- pH = 5,5 – 6,5pH = 5,5 – 6,5
2. Điều hòa thân nhiệt:2. Điều hòa thân nhiệt:
- Co giãn mạch máu, da làm giảm, tăng thải nhiệtCo giãn mạch máu, da làm giảm, tăng thải nhiệt
- Tiết mồ hôi: 1lit- Tiết mồ hôi: 1lit ≈≈ 500Kcal500Kcal
3. Điều hòa thân nhiệt:3. Điều hòa thân nhiệt:
- 2,5 triệu tuyến mồ hôi. Mồ hôi có td điều nhiệt2,5 triệu tuyến mồ hôi. Mồ hôi có td điều nhiệt
và thải cặn bã độc (ure).và thải cặn bã độc (ure).
-Chất bã:2/3 là HChất bã:2/3 là H22O, 1/3 acid béo, squalen,O, 1/3 acid béo, squalen,
cholesterol, có td làm da không ngấm Hcholesterol, có td làm da không ngấm H22O,O,
mềm trơn, chống nấm, chống VKmềm trơn, chống nấm, chống VK
4. Dự trữ:4. Dự trữ:
-9% H9% H22O trong cơ thểO trong cơ thể
-Dự trữ thăng bằng NaClDự trữ thăng bằng NaCl
-Các điện giải: Ca, K, mgCác điện giải: Ca, K, mg
-Đường, đạm, mỡ (10-15Kg)Đường, đạm, mỡ (10-15Kg)
-Các men (oxydase, HyaluronidaseCác men (oxydase, Hyaluronidase
5. Điều hòa HA:5. Điều hòa HA:
- Lượng máu qua da: 500ml/1’Lượng máu qua da: 500ml/1’
-Khi xúc cảm, lạnhKhi xúc cảm, lạnh→→máu dồn vào trong gâymáu dồn vào trong gây
tăng HAtăng HA
6. Tạo hình:6. Tạo hình: Tạo hình thái cho cơ thểTạo hình thái cho cơ thể
7. Cảm giác:7. Cảm giác:
8. SX Vitamin D:8. SX Vitamin D: từ cholesterol dưới td của tia UVtừ cholesterol dưới td của tia UV
9. Tạo Keratin và Melanin9. Tạo Keratin và Melanin
10. Miễn dịch:10. Miễn dịch:
-TB Langerhans: bắt giữ KNTB Langerhans: bắt giữ KN
- TB sừng: SX InterferonTB sừng: SX Interferon
11. Chức năng phản chiếu11. Chức năng phản chiếu (nhiệt kế SK):(nhiệt kế SK):
- Bệnh tim mạch: da xanh xaoBệnh tim mạch: da xanh xao
- Bệnh gan mật: Da xạm vàngBệnh gan mật: Da xạm vàng
- Bệnh nội tiết: da xạmBệnh nội tiết: da xạm
- Lão hóa: da nhăn nheoLão hóa: da nhăn nheo
12. Chức năng làm đẹp cho cơ thể12. Chức năng làm đẹp cho cơ thể
- Mịn màng: (lớp phim mỡ)Mịn màng: (lớp phim mỡ)
- Trắng mượtTrắng mượt
- Đàn hồiĐàn hồi
CHỨC NĂNGCHỨC NĂNG
CỦA DACỦA DA

118. 1. Thùc phÈmchøc n¨ng bæ sung vitamin:
- Vitamin A: Hç trî lµn da, niªm m¹c khoÎ m¹nh, chèng l·o
ho¸ da vµ gióp tuyÕn néi tiÕt ho¹t ®éng tèt, h¹n chÕ
môn trøng c¸ ë da.
- C¸c vitamin B1, B2, B6, C, Niaxin... hç trî da vµ
niªm m¹c khoÎ m¹nh, chèng nøt nÎ.
- Vitamin E: gióp l«ng t¬ vµ da l¸ng m­ît, h¹n
chÕ c¸c vÕt nh¨n, vÕt n¸m.
Vai trß cña c¸c vitamin víi da rÊt quan träng, cho nªn ng­
êi ta cßn gäi c¸c vitamin lµ “Vitaminlµm®Ñp”.
- Vitamin B5: ®­îc dïng ®Ó s¶n xuÊt c¸c s¶n phÈm b¶o
vÖ, lµm ®Ñp da.
TPCN HỖ TRỢ LÀM ĐẸP DATPCN HỖ TRỢ LÀM ĐẸP DA

119. 2. TPCN bæ sung c¸c kho¸ng chÊt cã t¸c dông víi c¸c
chøc n¨ng cña da.
- KÏm: tham gia lµm liÒn vÕt th­¬ng ë da.
- Silic: cã t¸c dông lµm t¸i t¹o l¹i c¸c m« liªn kÕt d­íi da.
- L­u huúnh: t¹o nªn sù thÝch nghi cña da.
3. TPCN bæ sung collagen gióp lµn da ®µn håi vµ
ch¾c khoÎ, gi÷ ®é Èmcho da, lµm da s¸ng h¬n.

120. 4. HiÖn nay ®· cã nhiÒu TPCN hç trî t¨ng c­êng c¸c
chøc n¨ng cña da, lµm ®Ñp da vµ phßng chèng ®­îc
nhiÒu bÖnh vÒ da:
- C¸c s¶n phÈm cña L« héi cã t¸c ®éng b¶o vÖ da, lµm
®Ñp vµ mÞn da.
- C¸c chÊt Carotenoid: β - caroten, lycopen, Lutein cã
t¸c dông lµm mÞn vµ ®Ñp da.
- C¸c Isoflavon cña §Ëu t­¬ng, S¾n d©y lµm mÞn da,
®Æc biÖt lµ da mÆt, ngùc, vó, cßn lµm ch¾c vµ s¨n
vó.
- ChÊt tiÒn Hormone sinh dôc n÷ (Pregnenolon) cã t¸c
dông lµm mÊt c¸c vÕt nh¨n ë da, nhÊt lµ ë khoÐ m¾t.

121. IV. TPCN - TĂNG SỨC ĐỀ KHÁNG,
GIẢM NGUY CƠ BỆNH TẬT

122. Miễn dịch = khả năng đề kháng của cơ thể
chống lại các tác nhân gây bệnh
Đề kháng đặc hiệuĐề kháng không đặc hiệu
Hàng rào
bảo vệ cơ thể
Da
Niêm mạc
Mồ hôi
Dịch nhày
Thực bào
KT không đặc hiệu:
-Lysin
-Leukin…
KT dịch thể
KT cố định
(KT trung gan TB)
Globulin miễn dịch
IgG
IgA
IgM
IgD
IgE
•Liên kết chặt chẽ trên mặt
tế bào sx ra KT (TBT)
•Cùng với TB tới
kết hợp với KN
KN

123. TPCN TĂNG CƯỜNG HỆ THỐNG
MIỄN DỊCH
TPCN tăng cường hệ thống miễn dịch (sức đề kháng) không đặc hiệu:
TPCN
Bổ sung các chất
dinh dưỡng
Tuyến
ngoại tiết
Cơ quan
tạo máu
Tăng sx:
•Dịch nhày
•Các men
•Mồ hôi
•Trung gian hóa học…
Tuyến
nội tiết
Tăng tổng hợp
Protein
Tăng sức đề kháng
Tăng sx
và tái tạo
máu
Tăng sx
Hormone

124. TPCN
Hỗ trợ
các chức năng cơ thể
Tăng
sức đề kháng
Giảm nguy cơ
mắc bệnh
Rối loạn chuyển hóa
Suy dinh dưỡng
Lão hóa
Bệnh mạn tính

125. TPCN
Cung cấp các chất
chống oxy hóa
Giảm tác hại
gốc tự do
Bảo vệ ADN
Bảo vệ tế bào
Tăng sức
đề kháng

126. TPCN
Tăng cường các
chức năng của da
Bảo vệ cơ thể

127. TPCN
Cung cấp hoạt chất
Ức chế
Cytokin
gây viêm
Chống viêm
Ức chế men
C0X - 2
Tăng sức đề kháng
Các sp TPCN: - Tỏi
- Cà – rốt, Sp thực vật.
- Probiotics
- Bổ sung Zn, vi khoáng.
- Bổ sung Vitamin
- Bổ sung Acid amin.
- Bổ sung hoạt chất sinh học

128. TPCN HỖ TRỢ TĂNG CƯỜNG HỆ THỐNG
MIỄN DỊCH ĐẶC HIỆU
Kháng nguyên
Cơ thể
Kháng thể
TPCN
•Nấm linh chi
•Nấm hương
•Tảo
•Vitamin A, D, E, C
•Chất khoáng: Zn, Ca ++
…
•Sâm
•Hoàng kỳ
•Đông trùng hạ thảo
•Noni
•Sữa ong chúa
•Acid amin
…

129. TÓM TẮTTÓM TẮT
Hệ thống
bảo vệ
Quân chính quy
Quân địa phương
Dân quân – Tự vệ
•Miễn dịch dịch thể
•KN - KT
Miễn dịch TB
Hàng rào bảo vệ:
-Da
-Niêm mạc
-Chất nhày.
Tác nhân
tấn công,
xâm lược
TPCN
1. Chống oxy hóa
2. Tạo sức khỏe sung mãn
3. Tăng sức đề kháng, giảm nguy cơ bệnh tật
4. Hỗ trợ điều trị bệnh tật
5. Hỗ trợ làm đẹp cơ thể

130. V. TPCN - HỖ TRỢ PHÒNG VÀ
ĐIỀU TRỊ BỆNH TẬT

131. Cơ chế TPCN hỗ trợ điều trị bệnh tật
•Tăng cường các
chức năng các
bộ phận
•Cấu trúc sinh lý
•Tăng sức
đề kháng
•Tăng khả năng
miễn dịch
Bản thân TPCN
tác động trực
tiếp tác nhân
gây bệnh:
•Kháng sinh
•Chống FR
•Ức chế hoặc
kích thích quá
trình chuyển hóa
•Tăng hiệu quả
liệu pháp tân dược
•Giảm tác dụng
phụ, tai biến liệu
pháp tân dược
Khỏi bệnh

132. TPCN hỗ trợ phòng và điều trị bệnhTPCN hỗ trợ phòng và điều trị bệnh
Thùc phÈmchøc n¨ngThùc phÈmchøc n¨ng
Vitamin Axit aminKho¸ng chÊt
CÊu t¹o c¬ quan, tæ chøc
Ho¹t chÊt sinh häc
Qu¸ tr×nh chuyÓn ho¸ vËt chÊt ( ®ång ho¸ - dÞho¸)
Phßng vµ hç trî ®iÒu trÞbÖnh
Phôc håi chøc n¨ng
Phôc håi cÊu t¹o vµ chuyÓn ho¸

133. TPCN VÀ BỆNH ĐÁI THÁO ĐƯỜNG

134. TÌNH HÌNH VÀ NGUY CƠ
Hiện tại: thế giới có 180.000.000 người
mắc bệnh.
Số liệu tăng gấp đôi: 360.000.000
người vào năm 2030.
Mỗi năm có 3.200.000 người chết vì
ĐTĐ (tương đương chết vì HIV/AIDS).
Mỗi ngày: 8.700 người chết vì ĐTĐ.
Mỗi phút: 06 người chết vì ĐTĐ.
Mỗi 10 giây: 01 người chết vì ĐTĐ.

135. Chi phí:
Chi phí về Y tế cho người ĐTĐ gấp 2-3 lần
người không có bệnh.
Ngân sách dành cho chăm sóc người ĐTĐ
ở độ tuổi 20-79 từ 153-286 tỷ USD (2003).
Năm 2007: 232 tỷ USD chi cho điều trị và
phòng chống ĐTĐ.
Năm 2007: Nước Mỹ chi 174 tỷ cho ĐTĐ.

136. VIỆT NAM
* Tỷ lệ gia tăng ĐTĐ: 8-20%/năm (nhất thế
giới).
* Theo Viện Nội tiết:
+ Năm 2007: 2.100.000 ca ĐTĐ.
+ Ước tính 2005: 4.200.000 ca ĐTĐ.
* 65% trong số bị ĐTĐ: không biết mình bị
mắc bệnh.
* Tỷ lệ mắc bệnh ở thành thị: 4%.
* Tỷ lệ mắc bệnh ở nông thôn: 2 - 2,5%.

137. 1. ĐỊNH NGHĨA:1. ĐỊNH NGHĨA:
Héi chøng cã ®Æc tr­ng lµ t¨ngHéi chøng cã ®Æc tr­ng lµ t¨ng
Glucose huyÕt vµ xuÊt hiÖn GlucozaGlucose huyÕt vµ xuÊt hiÖn Glucoza
trong n­íc tiÓu do thiÕu Insulin hoÆctrong n­íc tiÓu do thiÕu Insulin hoÆc
sù kh¸ng l¹i kh«ng b×nh th­êng cña c¸csù kh¸ng l¹i kh«ng b×nh th­êng cña c¸c
m« ®èi víi t¸c dông cña Insulin.m« ®èi víi t¸c dông cña Insulin.

138. 2. PHÂN LOẠI:2. PHÂN LOẠI:
1. §¸ith¸o®­êngTypI: §¸i th¸o ®­êng phô thuéc Insulin
(Insulin – Dependent Diabetes – IDD)
 T¨ng ®­êng huyÕt do thiÕu Insulin.
 Do c¸c tÕ bµo β cña tiÓu ®¶o Langerhans tuyÕn tuþ bÞ
tæn th­¬ng (tù miÔn).
2. §¸ith¸o®­êngTypII: §¸i th¸o ®­êng kh«ng phô thuéc
vµo Insulin (Non – Insulin – Dependent Diabetes Mellitus –
NIDD).
 T¨ng ®­êng huyÕt do Insulin vÉn ®­îc SX ra b×nh th­êng
nh­ng kh«ng cã hiÖu qu¶ trong viÖc chuyÓn Glucose vµo
tÕ bµo.
 Do c¸c tÕ bµo kh¸ng l¹i ho¹t ®éng cña Insulin, Insulin
kh«ng cã hiÖu qu¶ trong viÖc chuyÓn Glucose vµo tÕ
bµo.

139. TT Tiªu chÝ ph©n lo¹i IDD NIDD
1 Tû lÖ toµn bé 0,5 – 1,0% 2,0 – 4,0%
2 Tuæi b¾t ®Çu D­íi 30 tuæi Trªn 30 tuæi
3 Träng l­îng ban ®Çu BÖnh nh©n kh«ng
bÐo ph×
BÖnh nh©n
bÐo ph×
4 C¸ch b¾t ®Çu Th­êng hung tîn ¢m Ø
5 §¸i nhiÒu
uèng nhiÒu
Râ rÖt Ýt râ rÖt
6 ¡n nhiÒu
GÇy
Cã Kh«ng cã
(Tiếp)
B¶ng: ph©n biÖt ®¸i th¸o ®­êng týp 1 vµ týp 2

140. (Tiếp)
TT Tiªu chÝ ph©n lo¹i IDD NIDD
7 • TÝch ceton
• BiÕn chøng m¹ch
Th­êng cã
NhÊt lµ bÖnh
mao m¹ch
HiÕm cã NhÊt
lµ v÷a x¬
®éng m¹ch
8 Sù tiÕt Insulin RÊt gi¶m B×nh th­êng
hoÆc h¬i gi¶m
9 Phô thuéc Insulin Cã Kh«ng
10 Hµm l­îng Insulin huyÕt t­
¬ng
RÊt thÊp hoÆc kh«ng
cã
Th­êng b×nh th­
êng

141. (Tiếp)
TT Tiªu chÝ ph©n lo¹i IDD NIDD
11 C¬ quan nhËn Insulin HiÕm khi bÞ bÖnh Hay bÞ bÖnh
12 Hµm l­îng Glucagon
huyÕt t­¬ng
T¨ng B×nh th­êng
13 Kh¸ng thÓ chèng ®­îc
Langerhans
Hay gÆp Kh«ng cã
14 Mèi liªn hÖ víi kh¸ng
nguyªn HLA
Hay gÆp Kh«ng cã
15 YÕu tè bªn ngoµi (nhiÔm
VR, nhiÔm ®éc)
Cã thÓ cã Kh«ng cã

142. 3. ĐIỀU KIỆN THUẬN LỢI GÂY ĐTĐ TÝP 23. ĐIỀU KIỆN THUẬN LỢI GÂY ĐTĐ TÝP 2
Cơn thủy triều dịch bệnh toàn cầu ĐTĐ!
Xã hội đang CNH, đô thị hóa dẫn tới:
3.1Thay đổi phương thức làm việc:
- Làm việc trong phòng kín.
- Công cụ: máy tính.
3.2. Thay đổi lối sống, sinh hoạt:
- Lối sống tĩnh tại, ít vận động.
- Rạp hát tại gia: TV, VTC, VTC-HD…

143. 3.3. Thay đổi tiêu dùng TP:
- Tính toàn cầu.
- Ăn ngoài gia đình tăng.
- Sử dụng TP chế biến sẵn ăn ngay tăng.
- Phương thức trồng trọt, chăn nuôi, chế biến thay đổi.
- Khẩu phần:
+ Gia tăng TP động vật, thịt, trứng, bơ, sữa…ít cá, thủy sản.
+ Gia tăng acid béo no.
+ Giảm chất xơ, TP thực vật.
+ Thiếu hụt Vitamin, vi khoáng, hoạt chất sinh học.
3.4. Thay đổi môi trường: gia tăng ô nhiễm các tác nhân sinh
học, hóa học, lý học.

144. HẬU QUẢ:
1. Tăng cân quá mức và béo phì:
- Tăng mỡ: gây kt thái quá làm mất tính cảm thụ của các cơ
quan nhận Insulin.
- Tăng mỡ: làm căng TB mỡ, làm giảm mật độ thụ cảm thể
với Insulin.
2. Ít vận động thể lực: làm giảm nhạy cảm của Insulin.
3. Chế độ ăn: tăng mỡ động vật, ít xơ, thiếu vi khoáng
(Crom), Vitamin, hoạt chất sinh học: làm tăng kháng Insulin.
4. Stress thần kinh: Làm tăng kháng Insulin.

145. 5. Di truyền:
- Mẹ bị ĐTĐ: con bị ĐTĐ cao gấp 3 lần trẻ khác.
- Lý thuyết: Gen tiết kiệm của James Neel: Ở điều kiện TP chỉ đủ để
duy trì Insulin tiết nhanh để đáp ứng nhu cầu tích lũy năng lượng khi
cơ hội ăn vào nhiều chỉ thỉnh thoảng xảy ra (30 đơn vị). Sự đáp ứng
nhanh như thế trong đk dồi dào TP sẽ dẫn đến tăng Insulin (100 đơn
vị), gây béo phì, kháng Insulin và kiệt quệ TB β, gây ĐTĐ.
6. Cường tiết các tuyến đối kháng Insulin:
- Tuyến yên : GH, ACTH, TSH
- Tuyến giáp : T3, T4.
- Tuyến vỏ thượng thận : Corticoid
- Tuyến lõi thượng thận : Adrenalin
- Tuyến tụy : Glucagon.

146. SƠ ĐỒ CHUYỂN HÓA GLUCID VÀ NỒNG ĐỘ GLUCOSE MÁU
Mô Mỡ
RU TỘ
Glucid
Glucose
MÁU
Glucose
GAN
Glycogen
Nước
tiểu
0,8
1,0
1,2
1,4
1,6
1,7
Acid
Lactic
TẾ BÀO
CƠ

147. CƠ CHẾ BỆNH SINH ĐÁI THÁO ĐƯỜNG.
Glucid
Glucose
huyết
Glucose
Tế bào
(thiếu)
-TB thiếu
năng lượng
- TB suy kiệt
Đói
Ăn nhiều
1. Thiếu Insulin
2. Kháng Insulin
GAN
Tăng Glucose huyết
Đường
niệu
Tăng
áp lực
thẩm thấu
Mô mỡ
1.Tăng Lipid máu
2.Tăng Cholesterol
Tăng Acetyl - CoA
Toan máu VXĐM
Tăng phân giải Protein
Cân bằng N âm
Tăng thể
Cetonic
Tăng tổng hợp
Cholesterol
Gầy
Nhiễm
trùng
Đái nhiều
Khát
Uống nhiều
Hexokinase
Huy động
Giảm tổng hợp Tăng thoái hóa

148. 4. CÁC BIẾN CHỨNG CỦA ĐTĐ:4. CÁC BIẾN CHỨNG CỦA ĐTĐ:
4.1. BiÕnchøngcÊptÝnh:
NhiÔm axit vµ chÊt Cetonic (ë týp 1).
NhiÔm axit Lactic (ë týp 2).
H«n mª t¨ng ¸p lùc thÈm thÊu (týp 2).
H¹ ®­êng huyÕt: do dïng thuèc h¹ ®­êng
huyÕt hoÆc nhÞn ¨n th¸i qu¸.
H«n mª h¹ ®­êng huyÕt.

149. 4.2. BiÕnchøngm¹ntÝnh:
+ëm¹chm¸u:
 Viªm ®éng m¹ch c¸c chi d­íi.
 V÷a x¬ ®éng m¹ch.
 T¨ng huyÕt ¸p.
+BiÕnchøngëtim:
 Nhåi m¸u c¬ tim.
 Tæn th­¬ng ®éng m¹ch vµnh.
 Suy tim, ®au th¾t ngùc.

150. +BiÕnchøngëm¾t:
 Viªm vâng m¹c.
 §ôc thuû tinh thÓ.
 Rèi lo¹n khóc x¹, xuÊt huyÕt
thÓ kÝnh, Lipid huyÕt vâng m¹c...
+BiÕnchøngëhÖthÇnkinh:
 Viªm nhiÔm d©y thÇn kinh.
 Tæn th­¬ng TK TV, rèi lo¹n c¶m gi¸c, gi¶m
HA khi ®øng, tim ®Ëp nhanh, rèi lo¹n tiÓu
tiÖn, liÖt d­¬ng...
 HuyÕt khèi vµ xuÊt huyÕt n·o.

151. +BiÕnchøngëthËn:
 Suy thËn m·n tÝnh.
 X¬ cøng tiÓu cÇu thËn.
 NhiÔm khuÈn ®­êng tiÕt niÖu.
+BiÕnchøngëda:
 Ngøa: ë ©m hé, quy ®Çu, cã xu h­íng Lichen ho¸.
 Môn nhät, nÊm.
 NhiÔm s¾c vµng da gan tay – ch©n.
 U vµng ë mi m¾t, phèi hîp t¨ng cholesterol huyÕt.
 Ho¹i tö mì: hay ë ♀, khu tró ë c¼ng ch©n (c¸c nèt vµng h¬i
xanh l¬ lan ra ngo¹i vi, trong khi trung t©m trë nªn teo ®i).

152. 5. TPCN PHÒNG NGỪA ĐTĐ:5. TPCN PHÒNG NGỪA ĐTĐ:
5.1. C¸c TPCN bæ sung c¸c axit bÐo kh«ng no (n-
3): c¸c axit bÐo ch­a no cã t¸c dông c¶i thiÖn sù
dung n¹p Glucose vµ t¨ng tÝnh nh¹y c¶m Insulin.
5.2. C¸c TPCN bæ sung chÊt x¬ (NSP) cã t¸c dông
gi¶m møc Glucose vµ Insulin trong m¸u, dÉn tíi
gi¶m nguy c¬ §T§ týp 2.
5.3. TPCN bổ sung Crom, Magie, Vitamin E:
- Làm các mô sử dụng Glucose dễ dàng.
- Tăng các sự dung nạp Glucose.

153. 5.4. TPCN cung cấp các hoạt chất ức chế men α-
Glucosidase, nên có tác dụng giảm đường huyết.
Tinh bột TPCN
Saccaroza
(G + F)
Maltoza
(G + G)
Hoạt chất
(Có trong đậu tương
lên men, lá dâu…)
α-Glucosidase
Glucose huyết
+ +
-

154. 5.5. TPCN cung cấp các chất chống oxy hóa (sản
phẩm của đậu tương, nghệ, gấc, chè xanh,
Noni…). Có TD:
 Bảo vệ và hỗ trợ các tế bào β tiểu đảo Langerhan Tuyến
Tụy.
 Bảo vệ và KT các thụ cảm thể của các TB, các mô nhạy
cảm với Insulin.
 Kích thích cơ thể sản xuất Nitric Oxyd (NO) làm tăng tuần
hoàn mô, hồi phục tổ chức, tăng nhạy cảm với Insulin.
5.6. TPCN hỗ trợ giảm cân, giảm béo phì, giảm
cholesterol và lipid máu, do đó làm giảm
kháng Insulin.

155. 5.7. TPCN hỗ trợ tái tạo tế bào, tổ chức
và chống viêm
- Nhiều sản phẩm TPCN có tác dụng tái tạo tế
bào và tổ chức (sản phẩm của Noni, Nghệ …).
- Nhiều sản phẩm TPCN tác dụng ức chế các
yếu tố gây viêm: Ức chế các Cytokin gây viêm
(bắt giữ và làm bất hoạt các Cytokin gây viêm,
làm tăng nhạy cảm của các tế bào đối với
Insulin).
Do đó sẽ làm giảm kháng với Insulin của các mô,
nhất là mô cơ, mô mỡ.

156. 5.8. C¸c khuyÕn c¸o dù phßng §T§:
(1) Dù phßng vµ ®iÒu trÞ thõa c©n – bÐo ph×,
®Æc biÖt ë c¸c nhãm cã nguy c¬ cao.
(2) Duy tr× BMI tèt nhÊt (trong kho¶ng 21 – 23
kg/m2
).
(3) Thùc hµnh ho¹t ®éng thÓ lùc: trung b×nh 20 –
30 phót mçi ngµy, duy tr× Ýt nhÊt 5 ngµy trong
tuÇn. (T¨ng tiªu hao n¨ng l­îng, t¨ng tÝnh nh¹y c¶m
cña Insulin vµ c¶i thiÖn t×nh tr¹ng sö dông
Glucose ë c¸c c¬).

157. (4) Duy tr× chÕ ®é ¨n vµ bæ sung TPCN: ¨n ®ñ rau qu¶,
®Ëu, ngò cèc toµn phÇn hµng ngµy, ¨n Ýt ®­êng ngät vµ
Ýt chÊt bÐo b·o hoµ (kh«ng qu¸ 10% tæng n¨ng l­îng víi
nhãm cã nguy c¬ cao, nªn ë møc < 7% tæng n¨ng l­îng),
®¹t ®ñ khÈu phÇn NSP 20g/ngµy.
+ Nên sử dụng các TP có hàm lượng chất xơ cao và chỉ số
đường huyết thấp.
+ Chế độ ăn phải cung cấp được 40-50% lượng Calo dưới
dạng Hydrat cacbon; 15-25% dưới dạng Protein và 25-35% dưới
dạng Lipid. Với phụ nữ và trẻ em cần tăng Protein.
+ Sử dụng thường xuyên các TPCN phòng ngừa ĐTĐ, tim
mạch, huyết áp.

158. (5) - Kh«ng hót thuèc l¸: ng­êi §T§ cã nguy c¬
bÖnh m¹ch vµnh vµ ®ét quþ. Hót thuèc l¸
lµmt¨ng nguy c¬ ®ã.
- Không uống rượu và đồ uống có cồn.
(6) Phòng ngừa các bệnh kèm thèo: ví dụ
VXĐM, tăng HA…
(7) Định kỳ xét nghiệm, kiểm tra
đường máu

159. Thùc phÈm, lèi sèng vµ nguy c¬Thùc phÈm, lèi sèng vµ nguy c¬
bÖnh ®¸i ®­êng type 2bÖnh ®¸i ®­êng type 2
NIDDMNIDDM
•Xu thÕ gia t¨ng
theo sù ph¸t
triÓn x· héi - kinh
tÕ.
•T¨ng gÊp ®«i
vµo n¨m 2025
•T¨ng lªn c¶ ë
tÇng líp trÎ
NIDDMNIDDM
•Xu thÕ gia t¨ng
theo sù ph¸t
triÓn x· héi - kinh
tÕ.
•T¨ng gÊp ®«i
vµo n¨m 2025
•T¨ng lªn c¶ ë
tÇng líp trÎ
1. Thõa c©n, bÐo
ph×
2. BÐo bông
3. Kh«ng ho¹t
®éng thÓ lùc
4. §¸i th¸o ®­êng
bµ mÑ
5. KhÈu phÇn
nhiÒu chÊt bÐo no
6. Qu¸ nhiÒu r­îu
7. Tæng chÊt bÐo
khÈu phÇn
8. ChËm ph¸t triÓn
trong tö cung
1. Thõa c©n, bÐo
ph×
2. BÐo bông
3. Kh«ng ho¹t
®éng thÓ lùc
4. §¸i th¸o ®­êng
bµ mÑ
5. KhÈu phÇn
nhiÒu chÊt bÐo no
6. Qu¸ nhiÒu r­îu
7. Tæng chÊt bÐo
khÈu phÇn
8. ChËm ph¸t triÓn
trong tö cung
T¨ngT¨ng
1. Gi¶m c©n tù
nguyÖn ë ng­êi thõa
c©n vµ bÐo ph× (duy
tr× BMI ë møc tèt
nhÊt)
2. Ho¹t ®éng thÓ lùc
3. Thùc phÈm giÇu
NSP
4. Thùc phÈm giÇu
acid bÐo n - 3
5. Thùc phÈm cã chØ
sè ®­êng huyÕt thÊp
(h¹t ®Ëu…)
6. §¶m b¶o khÈu
phÇn chÊt bÐo no
<7% tæng n¨ng l­îng
7. Ngò cèc toµn phÇn,
®Ëu, tr¸i c©y, rau.
1. Gi¶m c©n tù
nguyÖn ë ng­êi thõa
c©n vµ bÐo ph× (duy
tr× BMI ë møc tèt
nhÊt)
2. Ho¹t ®éng thÓ lùc
3. Thùc phÈm giÇu
NSP
4. Thùc phÈm giÇu
acid bÐo n - 3
5. Thùc phÈm cã chØ
sè ®­êng huyÕt thÊp
(h¹t ®Ëu…)
6. §¶m b¶o khÈu
phÇn chÊt bÐo no
<7% tæng n¨ng l­îng
7. Ngò cèc toµn phÇn,
®Ëu, tr¸i c©y, rau.
Gi¶mGi¶m
Ghi chó:
NIDDM (Non - insulin -
dependent diabetes mellitus):
®¸i th¸o ®­êng type 2 - ®¸i th¸o
®­êng kh«ng phô thuéc

160. Chỉ số no SI (Satiety Index)
Chỉ số no là tỷ số diện tích tăng lên dưới đường cong trong vòng
120 phút của thực phẩm khảo sát so với bánh mỳ.
SI =
IAUC (KS)
IAUC (BM)
x 100
Trong đó:
• SI: (Satiety Index): chỉ số no
• IAUC: Incremental Area Under Curve – Diện tích tăng
lên dưới đường cong
• IAUC (KS): Độ tăng của AUC của TP khảo sát
• IAUC (BM): Độ tăng của AUC của bánh mỳ

161. Ý nghĩa của SI:
1. Chỉ số no càng cáo thì càng lâu đói
2. Chỉ số no tỷ lệ nghịch với năng lượng ăn vào. SI càng cao
thì năng lượng càng thấp.
3. SI giúp lựa chọn thực phẩm có khả năng làm no lâu trong
thực đơn hàng ngày để giúp giảm năng lượng ăn vào cho
các đối tượng:
- Kiểm soát cân nặng.
- Thừa cân, béo phì.
- Đái tháo đường ...
4. Chỉ số no là công cụ đánh giá khả năng làm no của thực
phẩm.

162. Các thực phẩm có SI cao:
TP có nhiều nước.
TP có nhiều chất xơ.
TP giàu đạm hoặc Carbonhydrate.

163. CHỈ SỐ ĐƯỜNG HUYẾT
Chỉ số đường huyết GI (Glycemic Index) là tỷ số diện tích tăng lên
dưới đường cong (IAUC) của Gluco máu sau khi tiêu thụ một
lượng thực phẩm tham khảo.
GI =
IAUC (KS)
IAUC (TK)
x 100
Trong đó:
• GI: (Glycemic Index): chỉ số no
• IAUC: Incremental Area Under Curve – Diện tích tăng
lên dưới đường cong
• IAUC (KS): Độ tăng của AUC của TP khảo sát
• IAUC (TK): Độ tăng của AUC của TP tham khảo
(Ví dụ bánh mý trắng)

164. Ý nghĩa của GI:
1. Chỉ số GI càng cao thì càng tăng cường cảm giác
đói.
2. Chỉ số GI càng cao, năng lượng ăn vào càng lớn
dễ gây tăng cân, béo phì. Ngược lại GI càng thấp,
năng lượng ăn vào thấp, gây giảm cân, giảm béo.
3. GI là một công cụ để lựa chọn thực phẩm trong
thực đơn hàng ngày cho các đối tượng cần giảm
năng lượng ăn vào, giảm đường máu
4. GI là công cụ đánh giá thực phẩm gây tăng đường
huyết.

165. G I
Thấp
< 50
Trung bình
50 - 74
Cao
> 75
• Fructose
• Lactose
• Sữa chua, SF sữa
• Mì
• Đậu phộng
• Chocolate
• Đậu, đậu nành
• Táo, lê, đào, sung, mận,
anh đào, cam, nho
• Saccharose
• Kem
• Bánh mì
• Cơm
• Khoai tây
• Bắp cải
• Chuối, kiwi, dứa, soài
• Bột hấp thịt và rau
(couscous)
•Glucose
• Suchrose
• Cơm ăn liền
• Mía
• Xiro bắp
• Mật ong
• Cà rốt
• Gatorade
• Ngô

166. TPCN VÀ BỆNH TIM MẠCH

167. I- Hệ tuần hoàn
Hệ tuần hoàn: gồm:
1. Tim : - Bơm hút máu từ TM về.
- Bơm đẩy máu vào ĐM đến các mô.
2. Mạch máu:
2.1. Vòng đại tuần hoàn: Mang máu giàu 02 và
chất dinh dưỡng từ tim trái theo động mạch
chủ đến các động mạch, mao mạch, cung cấp
02 và chất dinh dưỡng cho tế bào ở các mô.
Máu từ các mao mạch ở mô tập trung thành
máu tim rồi theo các tĩnh mạch lớn về tim
phải.
2.2. Vòng tiểu tuần hoàn: mang máu tĩnh mạch
từ tim phải theo động mạch phổi lên phổi nhận
02 và thải C02, thành máu động mạch, theo 4
tĩnh mạch phổi về tim trái.

168. Máu lưu thông
Khi chúng ta trải các
mạch máu trên một
đường thẳng thì đường
thẳng đó có thể dài tới
100.000 dặm, hoặc gấp
khoảng 2,5 vòng trái đất.
Phổi
Tim
Gan
Đường tiêu hóa
Thận
Tĩnh
mạch
Động
mạch
Mao mạch

169. Chức năng tuần hoàn:
1. Chức năng vận tải (quan trọng nhất).
- Đưa máu động mạch với các các chất
dinh dưỡng, 02, hormone…tới tác mô.
- Đem máu tĩnh mạch cùng với các chất
thải của tế bào, C02…từ mô về tim để
thải C02 qua phổi và các chất thải qua
thận.
2. Điều hòa lưu lượng máu cho những
mục đích nhất định như tuần hoàn
dưới da để điều hòa nhiệt.
3. Phân bố lại máu trong những trường
hợp bất thường để duy trì sự sống
của cơ quan quan trọng: tim, não
(sốc chấn thương, sốc chảy máu).

170. 1. Tổn thương tim
1.1. Không do mạch vành:
+ Ngộ độc K+
, Ca++
, Na+
.
+ Suy tim do thiếu Vitamin B1
Vitamin B1 giúp TB đưa Acetyl CoA vào vòng Krebs, khai thác năng lượng
từ Glucid, Lipid, axit amin. Thiếu Vitamin B1 biểu hiện rối loạn sớm ở
cơ tim: suy tim.
+ Do cơ chế miễn dịch: bệnh sinh của thấp tim.
+ Do nhiễm độc, nhiễm khuẩn: độc tố, thuốc, hóa chất, cúm, thương
hàn…
1.2. Tổn thương tim do mạch vành:
+ Động mạch vành (F&T) tạo vòng cung ôm lấy trái tim, có nhiệm vụ nuôi
dưỡng tim.
+ Khi nghỉ ngơi: động mạch vành cung cấp cho tim: 225ml máu/phút.
+ Khi gắng sức: công suất tim tăng 6-8lần bình thường nhưng động mạch
vành chỉ tăng được 3-4 lần, dẫn tới cơ tim thiếu 02, dinh dưỡng → kéo
dài dễ suy tim.
+ Nguyên nhân chủ yếu: tắc nghẽn động mạch vành do vữa xơ động
mạch.
+ Mảng VSĐM → cục máu đông, càng dễ gây tắc (do ngưng tụ TC,
Fibrinogen…).
II. Các tổn thương chủ yếu hệ tim mạch

171. Các vấn đề thường gặp liên quan tới
hệ tuần hoàn
Tích tụ Cholesterol/triglyceride
Cao huyết áp
Vữa xơ động mạch
Stress
Máu kém lưu thông
Bệnh tim mạch

172. Hậu quả
1. Cơn đau thắt ngực: do cơ tim thiếu máu bởi suy động
mạch vành:
Thiếu 02 → xuất hiện trong tim các sản phẩm chuyển hóa
yếm khí (acid) và các chất khác (histamin, kinins,
proteolylic…) ở nồng độ cao mà tuần hoàn vành
không loại trừ kịp (do suy giảm). Chúng kt tận cùng
cảm giác đau.
2. Nhồi máu cơ tim: Do tình trạng 1 phần tim bị hoại tử
hậu quả ngừng trệ tuần hoàn động mạch vành: Thiếu
máu đột ngột → thiếu 02 → rối loạn quá trình oxy hóa
– khử → tích tụ các sản phẩm chuyển hóa và chất
trung gian hóa học → hoại tử. Ở tim hay gặp nhồi
máu trắng (do tắc mạch, kết hợp với co thắt mạch
vùng tắc và vùng xung quanh dẫn tới màu sắc vùng
hoại tử nhợt nhạt). Hay gặp vùng nghèo tuần hoàn
bàng hệ (tim, lách, não, thận).
- Nhồi máu đỏ: do máu tĩnh mạch vùng xung quanh
thấm sang vùng hoại tử do hóa chất trung gian từ
vùng hoại tử thấm ra lân cận, làm tổn thương thành
mạch và tăng tính thấm (Hay gặp ở phổi, ruột).

173. 2. Suy tuần hoàn do mạch:
Thành động mạch có 3 lớp:
2.1.1 Lớp ngoài cùng: vỏ xơ
- Có các sợi thần kinh chi phối
- Ở ĐM lớn có cả mạch máu nhỏ nuôi dưỡng
thành mạch
2.1.2. Lớp giữa: gồm các sợi cơ trơn và sợi đàn
hồi.
- Ở ĐM lớn: nhiều sợi đàn hồi hơn sợi cơ, nên
có tính đàn hồi cao.
- Ở ĐM nhỏ: sợi cơ trơn nhiều hơn sợi đàn hồi,
nên tính co thắt là chủ yếu
2.1.3. Lớp trong cùng: là lớp tế bào nội mô
2.1. Xơ vữa động mạch:

174. Quá trình hình thành mảng VXĐM:
(1) Bắt đầu bằng sự lắng đọng các tinh thể cholesterol ở lớp
nội mạc và lớp cơ trơn dưới nội mạc
(2) Càng ngày mảng này càng phát triển rộng ra, lan tỏa,
dày lên, lồi vào lòng mạch, cản trở sự lưu thông máu, đôi
khi gây tắc mạch.
(3) Tiếp đó là sự lắng đọng Calci: muối calci lắng đọng và
ngưng tụ cùng cholesterol và các lipit khác, cùng các mô
xơ phát triển, biến ĐM thành một ống cứng, không đàn
hồi (xơ cứng động mạch).
(4) Các mảng xơ và sự tích đọng cholesterol, calci do thiếu
nuôi dưỡng bị thoái hóa, loét, sùi (vữa). Sự loét và sùi
làm nội mạc mất tính trơn, nhẵn tạo điều kiện cho tiểu
cầu bám vào và khởi động quá trình đông máu, tạo thành
các cục máu đông, gây tắc mạch. Đồng thời thành ĐM bị
thoái hóa, cũng dễ vỡ. Hậu quả rất nguy hiểm nếu xảy ra
tắc mạch, vỡ mạch ở tim, não, nội tạng.

175. Sức khỏe nội mạc
 Nội mạc khỏe mạnh
- Hãy hình dung “teflon” một bề mặt
mịn, không dính sẽ làm tăng lưu
lượng máu.
 Nội mạc không khỏe
mạnh
- Hãy hình dung “băng dính”, gây ra
các tế bào bạch cầu và tiểu cầu dính
vào đó.

176. 2.2. CAO HUYẾT ÁP:
HUYẾT ÁP =
TỰ ĐIỀU HÒA
CUNG LƯỢNG
TIM
SỨC CẢN
NGOẠI VIX

177. HẬU QUẢ CAO HA
Biến chứng tim Phì đại tâm thất T
Suy tim T
Hở van ĐM chủ
Loạn nhịp tim
Thiếu máu não
Thiếu máu vành
Suy tim F
Phù phổi
Vữa xơ ĐM
Vỡ mạch
Xuất huyết
Nhồi máu
Giảm thị lực Phù nề
Xuất huyết võng mạc

178. Nguyên nhân tăng HA:
1. Bệnh về thận:
- Viêm cầu thận cấp
- Viêm cầu thận mạn
- Sỏi thận
- Viêm thận kẽ
- Hẹp động mạch thận ....
2. Bệnh nội tiết:
 U tủy thượng thận
 Cushing
 Cường Aldosteron
 Cường Giáp
 Cường Tuyến yên ....

179. 3. Bệnh tim mạch:
- Hở van động mạch chủ (THA Tâm thu đơn độc)
- Hở eo ĐM chủ (THA chi trên)
- Bệnh vô mạch
- Hẹp, VXĐM động mạch chủ bụng có ảnh hưởng
đến ĐM thận.
4. Dùng thuốc: cam thảo, cường Alpha giao
cảm, thuốc tránh thai ....
5. Khác: ngộ độc thai nghén, tâm thần ...

180. Biến chứng
THA
Tim: - Cấp: OAP, nhồi máu cơ tim
- Mạn: dày thất trái, bệnh ĐM vành, suy tim
Mạch não: xuất huyết não, tắc mạch não, tai biến mạch
não ...
Thận: Đái máu, protein, suy thận
Đáy mắt: phù, xuất huyết, mạch co ...
Động mạch ngoại vi: phình, tách Đm

181. 2.3. Hạ huyết áp:
Mất điều chỉnh
Hạ HA = Giảm cung lượng tim Giảm sức cản ngoại vix
Suy tim
Giảm khối lượng
Máu tuần hoàn
- Mất máu
- Mất nước
Giãn mạch hệ thống:
- Mất trương lực mạnh
- Ngộ độc chất giãn mạch
- Cường phế vị
Loãng máu:
- Thiếu máu nặng
- Phù toàn thân

182. Trạng thái bệnh lý hạ HA
Trụy mạch
Sốc
Ngất
Giãn mạch
Tại trung tâm vận mạch:
liệt (nhiễm khuẩn, ngộ độc
Tại mạch: ngộ độc
Chất giãn mạch
Sốc mất máu
Sốc chấn thương
Sốc bỏng
Ngất do tim
Ngất ngoài tim

183. 1. Chế độ ăn
2. Hút thuốc lá
3. Gốc tự do
4. Các bệnh mạn tính
5. Môi trường
6. Ít vận động
7. Uống nhiều ROH
8. Lão hóa
9. Giới – Chủng tộc
10. Di truyền
Nguy
cơ
tim
mạch
III. CÁC NGUY CƠ GÂY BỆNH TIM MẠCH:

184. Chế độ ăn và bệnh tim mạch
•Nhiều mỡ bão hòa
•Nhiều acid béo thể Trans
•TP giàu cholesterol (phủ tạng, trứng ...)
•Ăn ít chất xơ
Xơ vữa động mạch
HA cao
Nhồi máu
cơ tim
Đột quỵ
não
1

185. HDL
Giảm
vóncục
Máudễ
Huyếtáp
Tăng
Nhịptim
Tăng
LDL
Tăng
ĐộngmạchLàmhưhại
1 2 3 4 5 6
Nicotin
Hút thuốc lá và bệnh tim mạch2.2.

186. SƠ ĐỒ: THUYẾT GỐC TỰ DO
(FREE RADICAL THEORY OF AGING)
Hàng rào
Bảo vệAO
FR
-Nguyên tử
-Phân tử
-Ion
e lẻ
đôi,
vòng
ngoài
1. Hệ thống men
2. Vitamin: A, E, C, B…
3. Chất khoáng
4. Hoạt chất sinh hóa:
(chè, đậu tương,
rau-củ-quả, dầu gan cá…)
5. Chất màu thực vật (Flavonoid)
1. Hô hấp
2. Ô nhiễm MT
3. Bức xạ mặt trời
4. Bức xạ ion
5. Thuốc
6. Chuyển hóa
FR
mới
Phản ứng
lão hóa
dây chuyền
Khả năng oxy hóa cao
Phân tử acid béo
Phân tử Protein
Vitamin
Gen
TB não
TB võng mạc
VXĐM
Biến đổi cấu trúc
Ức chế HĐ men
K
Parkinson
Mù
7. Vi khuẩn
8. Virus
9. KST
10. Mỡ thực phẩm
11. Các tổn thương
12. Stress.
Gốc tự do và bệnh tim mạch3.3.

187. Các chất chống oxy hóa: chủ yếu do thực phẩm
cung cấp hàng ngày:
1. Hệ thống men của cơ thể.
2. Các Vitamin: A, E, C, B…
3. Các chất khoáng: Zn, Mg, Cu, Fe…
4. Hoạt chất sinh học: Hoạt chất chè xanh, thông biển, đậu tương, rau - củ -
quả, dầu gan cá…
5. Các chất màu trong thực vật: Flavonoid…

188. • Bệnh đái tháo đường
• Rối loạn mỡ máu
• Tăng cân, béo phì
• Thiểu năng Giáp
• Thiểu năng Hormone SD
• Viêm cầu thận mạn tính
Tăng LDL, giảm HDL,
tăng Cholesterol, tăng TG
4. Các
bệnh
mạn tính
và bệnh
tim
mạch
Vữa xơ
động mạch
Tăng HA

189. 5. Môi trường và bệnh tim mạch
•Môi trường tự nhiên ô nhiễm
hóa học, sinh học, lý học
•Môi trường xã hội: chế độ ăn,
stress, chăm sóc xã hội ....
Nguy cơ bệnh
tim mạch

190. Ít vận động dễ bị bệnh tim mạch
+ Người ít vận động bị bệnh tim mạch gấp 2 lần
người thường xuyên vận động
+ Vận động:
• Làm giảm VXĐM
• Tăng máu lưu thông tới tim
• Giảm béo phì
• Giảm HA
6

191. Lợi ích của uống rượu vừa phải
1. Khai vị, kích thích ăn ngon
2. Rượu thuốc có tác dụng hoạt huyết, phấn trấn thần
kinh, điều chỉnh âm dương, giãn gân thông mạch,
hồng hào đẹp đẽ.
3. Tác dụng chuyển tải dẫn thuốc bổ dưỡng.
4. Tác dụng phòng bệnh, chữa bệnh: giảm mỡ máu,
tăng tuổi thọ ...
5. Hỗ trợ trị liệu sau bị bệnh.
Uống nhiều rượu dễ bị bệnh tim mạch7

192. Tác hại của uống nhiều rượu:
1. Ngộ độc rượu.
2. Gây bệnh tật:
- Xơ gan
- Tổn thương TK
- Tăng HA ...
3. Ảnh hưởng nhân cách
“Ở đời chẳng biết sợ ai
Sợ thằng say rượu nói dai tối ngày”
4. Ảnh hưởng hạnh phúc gia đình.
5. Tai nạn giao thông.

193. Con công
Con sư tử
Con khỉ
Con lợn
1. Uống vừa phải :
2. Uống quá liều :
3. Uống nhiều :
4. Uống quá nhiều :
UỐNG RƯỢU VÀ TIM MẠCH:

194. ĐẶC ĐIỂM QUÁ TRÌNH LÃO HÓA
Giảm sút chức năng mọi cơ quan, hệ thống.
Tăng cảm nhiễm với bệnh tật:
Tăng theo hàm số mũ khả năng mắc bệnh
và tử vong
• Suy giảm cấu trúc
• Suy giảm khả năng bù trừ, khả năng dự trữ.
• Suy giảm thích nghi
• Suy giảm chức năng.
8. Lão hóa và bệnh tim mạch

195. Sinh
Tö
QUÁ TRÌNH
LÃO HÓA
Ksèng, m«i tr­êngĐ
TÝnh c¸ thÓ, di truyền
iÒu kiÖn n uèngĐ ă
Giảm thiểu Hormone
(Yên, Tùng, Sinh dục…)
Điều kiện lao động
GỐC TỰ DO
Bổ sung các chất dinh
dưỡng, TPCN
•YÕu ®uèi
•Mê m¾t, ®ôc nhân
•Đi l¹i, vận động chËm
ch¹p
•Giảm phản x¹
•Giảm trÝ nhí
•Da nhăn nheo
BiÓuhiÖnbªnngoµi
•Khèi l­îng n·o giảm
•Néi tiÕt giảm
•Chøc năng giảm
•Tăng chøng, bÖnh:
-Tim m¹ch
-H« hÊp
-Tiªu ho¸
-X­¬ng khíp, tho¸i ho¸
-ChuyÓn ho¸…BiÓuhiÖnbªntrong
CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG TỐC ĐỘ LÃO HÓA

196. 9. Giới – chủng tộc và bệnh tim mạch
1. Nữ < 45 tuổi bị bệnh tim mạch ít hơn nam.
Cơ chế: Hormone Estrogen của nữ làm giảm LDL, còn
ở nam LDL cao hơn ở nữ và HDL thấp hơn do
Hormone Testosteron.
+ Khi mãn kinh: hết Estrogen, LDL tăng lên và nguy
cơ tim mạch ở nam và nữ ngang nhau.
2. Người Âu – Mỹ bị VXĐM, suy tim cao hơn người
châu Á. Người Mỹ gốc Phi bị HA cao hơn.

197. 10. Di truyền và bệnh tim mạch
Vữa xơ động mạch nhiều
khi do di truyền.

198. Hậu quả của các yếu tố nguy cơ
Bệnh mạch vành
Vữa xơ động mạch
-Chết đột ngột
-Rối loạn nhịp
Tử vong
-Tăng HA.
-Đái tháo đường
-RL mỡ máu
-Béo phì, quá cân
-Lạm dụng R0H
-Hút thuốc lá
-Ít vận động
-HC-X
Yếu tố nguy cơ tim mạch
Suy tim giai đoạn cuối
Nhồi máu cơ tim
Rối loạn chức năng

199. IV. TPCN – Vaccine dự phòng
bệnh tim mạch

200. TPCN PHÒNG NGỪA CÁC BỆNH TIM MẠCH
Tác động các
yếu tố
nguy cơ
tim mạch
Tăng HA
Đái tháo đường
Rối loạn mỡ máu
Tăng cân, béo phì
Giảm nguy cơ bệnh tim mạch
Yếu tố khác
THỰC PHẨM CHỨC NĂNG

201. TPCN tác động trực tiếp phòng chống các bệnh tim mạch
(GS. Phạm Gia Khải 2009).
 Phòng chống rối loạn lipid máu, giảm cholesterol, Triglycerid, LDL, tăng
HDL.
 Phòng chống các gốc tự do
 Làm giảm kích thước các mảng VXĐM
 Ức chế ngưng tập tiểu cầu
 Cải thiện compliance ĐM
 Làm giảm HA, tan cục huyết khối.

202. TPCN phòng ngừa nguy cơ đột quỵ, suy vành và nhồi máuTPCN phòng ngừa nguy cơ đột quỵ, suy vành và nhồi máu
Tho¸i hãa
Protein
Methionin
Vitamin B12Vitamin B12
TPCN
•Vitamin B6
•Axit Folic
Homocysteine
(BT: 5 - 10 µmol/L)
Nguy c¬
tim
m¹ch
• ét quþĐ
•Nhåi m¸u
•Alzheimer
• éc néi m«m¹chĐ
•T ng kÕt dÝnh tiÓu cÇuă
•BiÕn ®æi yÕu tè ®éng
m¸u
CystathioninCystathionin
Cystein
Homocystin
Bµi xuÊt qua thËn
Homocystin niÖu
•Suy vµnh
•Ló lÉn tuæi giµ
+
+
1

203. TPCN hỗ trợ làm giảm cholesterol
Cơ chế:
 Lipoproteine có tỷ trọng thấp
(LDL) vận chuyển cholesterol
từ máu đến tổ chức
 Lipoproteine có tỷ trọng cao
(HDL) vận chuyển cholesterol
từ tổ chức đến gan để thoái
hoá.
→ Thay đổi LDL và HDL dẫn đến
rối loạn Cholesterol máu.
2.

204. •T¨ng ng­ng tô tiÓu cÇu
•KÝch thÝch t¨ng sinh c¬ tr¬n thµnh
m¹ch
•Thóc ®Èy x¬ v÷a ®éng m¹ch
•T¹o TB bät do ®¹i thùc bµo b¾t gi÷ →
m¶ng chÊt bÐo → hÑp lßng m¹ch
•Thøc ¨n ®éng vËt: n·o, tim, bÇu dôc, lßng ®á trøng
•§å mÆn, ngät
•DÇu mì
•§å r¸n
•B¬ s÷a toµn phÇn
Axit bÐo no
LDL
•MUFA
•PUFA
HDL
Axit bÐo kh«ng
no
•ChÕ ®é ¨n nhiÒu rau, tr¸i c©y
•S¶n phÈmthùc vËt
•TPCN
• Gi¶m Cholesterol
• Gi¶m nguy c¬ §MV (CHD)
• Gi¶m x¬ v÷a ®éng m¹ch
• T¨ng CholesterolT¨ng Cholesterol
• T¨ng nguy c¬ §MV (CHD)T¨ng nguy c¬ §MV (CHD)
• T¨ngT¨ng XV§MXV§M
(-)
(+)
(+)
(+)
(+)
(+)
(+)
VËn chuyÓn
VËn chuyÓn
Ghichó: CHD(Coronary Heart Disease):
BÖnh ®éng m¹ch vµnh
Cholesterol máu
Cholesterol gan (thoái hóa)
Cholesterol tổ chức
TPCN hỗ trợ giảm cholesterol và bệnh tim mạch:

205. TPCN hỗ trợ làm giảm cholesterol
 Cholesterol cao sẽ gây vữa xơ động
mạch, tăng nguy cơ động mạch vành.
 LDL tăng sẽ làm tăng cholesterol. Tác
hại của LDL là làm tăng ngưng tụ tiểu
cầu, kích thích tăng sinh cơ trơn
thành mạch, thúc đẩy vữa xơ động
mạch, dễ làm hẹp vòng mạch. Khẩu
phần ăn có nhiều axit béo no (thức ăn
động vật: não, tim, bầu dục, lòng đỏ
trứng..., đồ mặn, ngọt, dầu mỡ, đồ
rán, bơ sữa toàn phần) sẽ làm tăng
LDL và cholesterol. Khẩu phần ăn
nhiều axit béo không no (hoặc các
thực phẩm bổ sung PUFA, MUFA) sẽ
làm giảm LDL.

206.  Đối với HDL, nếu tăng sẽ làm giảm
cholesterol do đó làm giảm nguy cơ
động mạch vành và giảm vữa xơ
động mạch. Các axit béo không no
và chế độ ăn nhiều rau quả, sản
phẩm thực vật sẽ làm tăng HDL.
 Các TPCN bổ sung các axit béo
không no (MUFA, PUFA) và các sản
phẩm chế biến từ thực vật sẽ có tác
dụng làm giảm LDL và làm tăng HDL,
từ đó làm giảm cholesterol. PUFA có
hiệu quả hơn MUFA. Axit béo không
no có một nối đôi quan trọng là axit
Oleic, có nhiều trong dầu ôliu, canola
và trong quả hạnh. Axit béo chưa no
có nhiều nối đôi quan trọng là axit
Linoleic, có nhiều trong dầu đậu
nành và dầu hướng dương.

207. Hemoglobin
Bilirubin tù do
Bilirrubin liªn hîpBilirrubin liªn hîp
Acetyl -CoA
Cholesterol
• Axit mËt
• Muèi mËt
T¸c dông cña mËt
• DÞch mËt kiÒm, cã t¸c
dông trung hoµ dÞch vÞ
• Nhò ho¸ Lipit → hÊp thu
• ↑ hÊp thu vitamin tan
trong dÇu; A, D, E, K
• ↑ nhu ®éng ruét
• Bµi xuÊt chÊt ®éc
Bilirubin tù do
• Urobilinogen
• Stercobilinogen
• Urobilin
• Stercobilin
Ph©n
(vµng da cam)
• TC: 132 g/d
• T­¬ng ®­¬ng
17,9g chÊt x¬ /
Trùc trµng
ruét giµ
ruét non
TPCN: ChÊt
x¬
X¬ hoµ tan
(c¸m)
T¨ng khèi
ph©n
X¬ hoµ tan
(b¾p c¶i)
KÝch thÝch
lªn men do VK
ruét
HÊp thô axit mËt ë
ruét
Ng¾t chu
tr×nh Gan -
Ruét
Ph©n ®µo
th¶i nhanh
→ c¶i thiÖn
chuyÓn ho¸
L, P
T¸c dông cña x¬
• Chèng t¸o bãn
• Chèng viªm §T, trùc trµng
• Chèng trÜ
• ↓ K trùc trµng
• ↓ sái mËt
• ↓ suy m¹ch vµnh
Gi¶m
N­íc tiÓu
(vµng cam)
T¸i hÊp thu mËt phÇn lín
Enzym VK yÕm khÝ
TPCN cung cấp chất xơ làm giảm nguy cơ tim mạch:3.

208. TPCN cung cấp các chất phòng chống bệnh
tim mạch
4.

209. (1)(1) Các menCác men
(2)(2) Các VitaminCác Vitamin
(3)(3) Các chất khoángCác chất khoáng
(4)(4) Các hoạt chất SHCác hoạt chất SH
(5)(5) Các chất màuCác chất màu
thực vậtthực vật
Giảm nguy cơGiảm nguy cơ
bệnh tim mạchbệnh tim mạch
FRFR
TPCN cung cấp các chất chống oxy hóa
làm giảm nguy cơ tim mạch:
5.

210. 6. TPCN cung cấp các acid béo không no.6. TPCN cung cấp các acid béo không no.
• Cholesterol
• TG
• LDL
• HA ở thể nhẹ
•Chống loạn nhịp
• Chống hình
thành huyết khối
• ω - 3
• ω - 6
• MUFA
• PUFA
Giảm nguy
cơ bệnh
tim mạch

211. Thùc phÈm chÕ ®éThùc phÈm chÕ ®é ĂĂn vµ nguy c¬ bÖnh tim m¹chn vµ nguy c¬ bÖnh tim m¹ch
CVDCVD
ChiÕm:ChiÕm:
•1/3 tæng sè ca1/3 tæng sè ca
tö vong toµn cÇutö vong toµn cÇu
(15,3 triÖu ca)(15,3 triÖu ca)
•86% cña DALY86% cña DALY
CVDCVD
ChiÕm:ChiÕm:
•1/3 tæng sè ca1/3 tæng sè ca
tö vong toµn cÇutö vong toµn cÇu
(15,3 triÖu ca)(15,3 triÖu ca)
•86% cña DALY86% cña DALY
1. Thùc phÈm giÇu
acid bÐo no:
•ChÕ ®é ăn nhiÒu
thÞt, sản phÈm sữa:
cã nhiÒu acid Myristic
vµ Palmitic
•Mì ®éng vËt.
2. KhÈu phÇn giÇu
c¸c axit bÐo thÓ trans
(dÇu cøng c«ng
nghiÖp, dÇu mì
hydrogen ho¸)
3. KhÈu phÇn Natri
cao
4. KhÈu phÇn r­îu cao
5. Thõa c©n
6. Cµfª luéc kh«ng läc
7. Cholesterol khÈu
phÇn
1. Thùc phÈm giÇu
acid bÐo no:
•ChÕ ®é ăn nhiÒu
thÞt, sản phÈm sữa:
cã nhiÒu acid Myristic
vµ Palmitic
•Mì ®éng vËt.
2. KhÈu phÇn giÇu
c¸c axit bÐo thÓ trans
(dÇu cøng c«ng
nghiÖp, dÇu mì
hydrogen ho¸)
3. KhÈu phÇn Natri
cao
4. KhÈu phÇn r­îu cao
5. Thõa c©n
6. Cµfª luéc kh«ng läc
7. Cholesterol khÈu
phÇn
1. Tr¸i c©y
2. Rau
3. C¸ vµ c¸c lo¹i
dÇu c¸ (EHA vµ
DHA)
4. Thùc phÈm giÇu
kali.
5. KhÈu phÇn r­îu
thÊp hoÆc võa
phải
6. Thùc phÈm giÇu
acid α - Linoleic vµ
Oleic (thùc phÈm
thùc vËt: dÇu ®Ëu
nµnh, h­íng d­¬ng).
7. Ngò cèc toµn
phÇn
8. Thùc phÈm giÇu
NSP
9. Ho¹t ®éng thÓ
1. Tr¸i c©y
2. Rau
3. C¸ vµ c¸c lo¹i
dÇu c¸ (EHA vµ
DHA)
4. Thùc phÈm giÇu
kali.
5. KhÈu phÇn r­îu
thÊp hoÆc võa
phải
6. Thùc phÈm giÇu
acid α - Linoleic vµ
Oleic (thùc phÈm
thùc vËt: dÇu ®Ëu
nµnh, h­íng d­¬ng).
7. Ngò cèc toµn
phÇn
8. Thùc phÈm giÇu
NSP
Ghi chó:
•CVD (Cardio Vascula Disease): BÖnh tim m¹ch
•DHA (Docosahexaenoic acid): axit Docosahexaenoic
•EPA (Eicosapentaenoic acid): axit Eicosapentaenoic
•NSP (Non - starch polysaccharides): polysascharid kh«ng
tinh bét.
•DALY (Diability - Adjusted Life Year): Năm cuéc sèng ®iÒu
chØnh theo sù tµn tËt.
Gi mảGi mảT năT nă
gg

212. TPCN VÀ UNG THƯ

213. Ung thư là bệnh của TB
với 3 đặc trưng:
1. Sinh sản tế bào vô hạn
độ (cơ thể mất kiểm
soát)
2. Xâm lấn phá hoại các
tổ chức xung quanh.
3. Di căn đến nơi khác.
I. Đại cương về ung thư:

214. HẬU QUẢ
1. Làm tê liệt một tổ chức, cơ
quan, không hồi phục được.
2. Gây suy mòn, suy nhược và
suy sụp cơ thể.
3. Gây nghẽn đường hô hấp,
chèn ép các tổ chức, cơ quan
khác.
4. Làm tắc mạch máu (não…).
5. Rối loạn đông máu: chảy máu
bên trong ào ạt.
6. Suy giảm miễn dịch, không
còn sức đề kháng với các tác
nhân: VK, virus, KST…
7. Di căn, xâm lấn vào cơ quan
quan trọng: não, tim, phổi,
tuyến nội tiết.

215. UNG THƯ
NGUYÊN PHÁT
THỨ PHÁT
Bắt nguồn từ TB có vị trí
Ban đầu hay vị trí gốc
Là ung thư do di căn của TB
ung thư đến vị trí khác vị trí
ban đầu

216. Cơ chế gây ung thư:• Phóng xạ
• Hóa chất
• Virus
• Gốc tự do
• Thuốc lá
• Viêm mạn tính
• ..............
Đột biến gen
Sai hỏng ADN
Phân chia tế bào vô tổ chức
TB non, không biệt hóa, không thực hiện được chức năng
Tế bào quái, dị sản, loạn sản
Phát triển vô hạn (Bất tử)
Xâm lấn, chèn ép các mô xung quanh
Di căn tới các mô ở xa
Tránh được Apoptosis (chết theo chương trình)
Kháng với các yếu tố chống tăng sinh

217. QUÁ TRÌNH PHÁT TRIỂN CỦA UNG THƯ
1.Giai đoạn bắt đầu: TB bị đột biến
2. Giai đoạn khởi động: Tăng sinh
lành tính.
3. Giai đoạn tiến triển: Tổn thương
ác tính.
 Thời kỳ I: Phát triển tại chỗ. Một
khối u đạt 10g để lâm sàng có thể
thấy được cần 30 lần nhân đôi
TB, tức: 150-300d.
 Thời kỳ II: di căn lan tràn khối u
thông qua đường mạch và bạch
mạch. Khối u xâm lấn xung quanh
hình Con cua (từ Hy lạp :Cancer).

218. NGUYÊN NHÂN GÂY UNG THƯ
1. Sinh học: nhiễm VK, virus, KST.
2. Vật lý: Phóng xạ, tia cực tím, sóng
radio, sóng tần số thấp…
3. Hóa học:
 Hóa chất CN.
 Hóa chất BVTV, thuốc thú y.
 Hóa chất môi trường.
 Dược phẩm, nội tiết tố.
4. Ăn uống:
 Rượu, thuốc lá
 Độc tố nấm mốc
 TP ướp muối
 TP chiên, hun khói, nướng…
 Thịt đỏ
 Nhiều mỡ bão hòa
5. Lỗi gen di truyền
6. Suy giảm miễn dịch.

219. Triệu chứng cơ bản của ung thư:
1. Triệu chứng tại chỗ:
• Phù, nề
• Khối u
• Đau
• Loét
• Chèn ép .....
2. Triệu chứng của di căn:
phát triển khối u ở nơi khác
• Hạch bạch huyết
• Gan to, khối u
• Phổi
• Xương
• Não
• Ruột
3. Triệu chứng toàn thân:
• Sút cân
• Chán ăn
• Suy mòn
• Ho ra máu, thiếu máu ...
• H.C cận u .....

220. II. Nguy cơ gây ung thư.

221. Ô nhiễm thực phẩm và chế độ ăn uống là
nguyên nhân gây ung thư chủ yếu ở
các nước đang phát triển.
+ Do chưa quy hoạch được việc nuôi trồng
thực phẩm, tình trạng sản xuất nhỏ, lẻ,
phân tán, mang tính thủ công, hộ gia đình
nên chưa kiểm soát được việc sử dụng
phân bón, hóa chất bảo vệ thực vật,
thuốc thú y, chất bảo quản, tăng
trưởng…dẫn tới ô nhiễm thực phẩm do
HCBVTP, thuốc thú y còn rất phổ biến.
+ Chế độ ăn uống có bằng chứng thuyết
phục về việc làm tăng nguy cơ ung thư là
thừa cân và béo phì, tiêu thụ nhiều đồ
uống có rượu, độc tố nấm mốc
(Aflatoxin), các thịt ướp muối, ăn thực
phẩm quá nóng, thực phẩm xử lý ở nhiệt
độ cao.

222. THỰC PHẨM VÀ NGUY CƠ UNG THƯ
Thực phẩm chiên, nướng, rán, hun
khói, ướp muối:
+ TP nướng, chiên (thịt, cá, khoai tây
chiên…): dễ tạo ra các amin dị vòng
làm tổn thương cấu trúc gen TB (dễ
gây đột biến gen, gây K đại tràng,
gan, phổi, vú).
- Amin dị vòng còn có trong không khí
do khói xe, động cơ, khói bếp.
- Càng chiên, rán già lửa càng tạo ra
nhiều amin dị vòng. Nhất là khi đang
rán đổ thêm dầu mỡ vào, làm tăng
nhiệt độ đột ngột.
- Nước thịt rán cũng có amin dị vòng.
+ Thịt hun khói ở nhiệt độ cao dễ sinh ra
Nitrosamin.
+ Cá sấy khô cũng dễ tạo ra Nitrosamin
do acid amin cá tác dụng với N0.
+ Cá khô muối, thịt hộp bảo quản bằng
Nitrit cũng dễ tạo ra Nitrosamin (Nitrit
làm thịt có màu hồng và mùi vị hấp
dẫn).

223. MỠ ĐỘNG VẬT
 Mỡ là “chất đốt” với khối u đang phát
triển.
 Mỡ gây tăng axit mật ở ruột già, các
axit mật làm thay đổi TB một cách
không điển hình.
 Dư thừa mỡ động vật, mỡ thực vật là
dầu ngô nhiều ω-6: làm giảm hệ miễn
dịch cơ thể. Chỉ có acid béo ω-3 của
cá có tác dụng ngăn cản K!
 Mỡ là tiền thân tạo ra hormone steroid
như Estrogen, bất lợi cho người có
khuynh hướng di truyền trong K vú, tử
cung, đại tràng.
 Dầu mỡ đun nóng có nguy cơ gây K
phổi (do có chất Carcinogen bốc hơi
lên).
 Dễ bị oxy hóa tạo thành Hyperoxyd
lipid: chất này hoạt hóa Procarcinogen
thành Carcinogen, đồng thời làm tổn
thương ADN.

224. THỰC PHẨM NHIỄM NẤM MỐC
 Ngô, lạc, quả hạnh, hạt có
dầu, quả khô, gạo, đậu, gia vị
bị mốc có thể gây nhiễm độc
tố Aflatoxin (gây K gan).
 Ngũ cốc, nho thối, rượu vang,
cà phê, quả khô, một vài loại
thịt động vật bị nhiễm độc tố
Ochratoxin (gây K thận, gan).
 Ngô, gạo mốc có thể nhiễm
độc tố: Fumonisin của nấm
mốc có thể ây K gan, thực
quản.

225. THỰC PHẨM Ô NHIỄM HÓA CHẤT
 Rau quả còn tồn dư HCBVTV
(nhóm clo hữu cơ)
 Thịt gia cầm, gia súc, thủy sản
còn tồn dư thuốc tăng trọng.
 Thực phẩm bị ô nhiễm do thôi
nhiễm hóa chất độc từ bao bì,
dụng cụ chế biến, bao gói.
 TP ô nhiễm hóa chất từ môi
trường: đất, nước, không khí.

226. THỊT ĐỎ
 Thịt đỏ và thịt trắng khác
nhau ở hàm lượng ion
sắt. Thịt đỏ: có hàm lượng
ion Fe cao.
 Ion sắt:
- Tăng xúc tác men tổng
hợp N0 từ Arginin.
- Tăng xúc tác biến Nitrat
thành Nitrit.
 Nitrit kết hợp axit amin
thạo thành Nitrosamin

227. NƯỚC UỐNG KHỬ TRÙNG BẰNG CHLOR:
Nước có nhiều chất hữu cơ,
khi cho chlor vào, có thể
tạo thành:
- Chloroacetonitrit: dễ tích tụ
ở đường tiêu hóa và tuyến
Giáp trạng,có thể gây K.
- Trihalomethan: cũng là một
chất gây K.

228. CHẤT PCB (Polychlorobiphenyl):
Là chất cách điện, cách nhiệt, rất bền, không ăn
mòn, không bắt lửa, được dùng để sản xuất biến
thế điện, sản xuất dầu nhờn, cồn dán, xi đánh
giày, mực dấu, thuốc trừ sâu…
PCB thải ra, trộn với Chloruabenzen, dưới tác
dụng của nhiệt độ, sẽ tạo ra nhiều Dioxin.
Dioxin ô nhiễm vào TP gây độc, K cho người.

229. CHÚ Ý:
Vú cao su: qua quá trình lưu hóa cũng tạo ra
Nitrosamin.
Gioăng cao su: (nồi nấu ăn, lọ đường TP…) khi
lão hóa cũng có thể tạo ra Nitrosamin.
Dây chun: buộc quanh thịt quay, dăm bông, chả
cuốn…cũng có khả năng tạo ra Nitrosamin.

230. Ô nhiễm không khí Ô nhiễm Thực phẩm
Thâm nhiễm độc tố vi lượng
Mẹ
Con
Chịu ảnh hưởng ngay khi
còn ở trong bụng mẹ

231. Thuốc lá gây K
1. Nitrosamin: Nicotin→Nitro hóa → Nitrosamin
2. Các PAHs (Hydrocarbon đa vòng thơm)
3. Các Amin dị vòng (Hetero cyclic Amines)
4. Các Amin thơm (Aromantic Amines)
Biến dị gen
Ung thư

232. RƯỢU GÂY UNG THƯ
Rượu: C2H50H
Acetaldehyd
Acetaldehyd + ADN
Biến dị TB
Alcol dehydrogenase (ADH)

233. MUỐI VÀ DƯA VỚI NGUY CƠ K
 Ăn mặn: có nguy cơ K dạ dày gấp hai lần so với
người khác.
 Dưa muối còn cay và dưa khú: hàm lượng
Nitrit còn cao, vào dạ dày dễ tạo ra Nitrosamin,
gây K.

234.  Ung thư khoang miệng và hầu họng, thực quản: Yếu tố nguy
cơ chính là rượu và thuốc lá (chiếm 75% ung thư loại này). Các
nguyên nhân khác là tiêu thụ đồ uống và thực phẩm ở nhiệt độ
cao, thiếu vi chất dinh dưỡng, thực phẩm ướp muối.
 Ung thư dạ dày: Hơn 20 năm trước, ung thư dạ dày là ung thư
phổ biến nhất thế giới, nhưng hiện nay, tỷ lệ tử vong do ung thư
dạ dày đã giảm xuống ở tất cả các nước công nghiệp. Hiện nay
ung thư dạ dày phổ biến nhiều hơn ở các nước Châu Á. Nhiễm
vk Helicobacter Pylori là yếu tố nguy cơ đã xác định. Chế độ ăn
nhiều thực phẩm ướp muối truyên thống (thịt muối, dưa muối),
các loại ô nhiễm hóa chất (HCBVTV, thuốc thú y, hóa chất thôi
nhiễm, độc tố nấm mốc, nitrat..) là những nguy cơ đang tăng lên.
Nguy cơ này giảm đi nhờ khẩu phần ăn bổ sung TPCN, nhiều
rau và trái cây (xem hình)

235.  Ung thư đại trực tràng: Các yếu tố nguy cơ chủ
yếu liên quan đến ăn uống: chế độ ăn nhiều thịt,
nhiều chất béo, ít rau quả, trong đó chủ yếu là thịt
bảo quản, thịt đỏ, chất béo bão hòa, uống nhiều
rượu, tăng cân, dư lượng hóa chất.
 Ung thư gan: Gần 75% ung thư gan xảy ra ở
các nước đang phát triển. Yếu tố nguy cơ chính là
nhiễm trùng mạn tính virus viêm gan B, viêm gan
C, thực phẩm nhiễm độc tố vi nấm Aflatoxin.
Uống rượu là yếu tố nguy cơ quan trọng thông
qua xơ gan và viêm gan do rượu.

236.  Ung thư tụy: Là ung thư phổ biến ở các nước công nghiệp hơn ở
các nước đang phát triển. Yếu tó nguy cơ chính là thừa cân, béo phì,
chế độ ăn nhiều thịt, ít rau quả.
 Ung thư phổi: Là ung thư phổ biến nhất trên thế giới. Yếu tố nguy cơ
chủ yếu là hút thuốc. Yếu tố liên quan khác là khẩu phần ăn thiếu hụt
β-Caroten, ít rau và trái cây.
 Ung thư vú: Là ung thư phổ biến thứ hai trên thế giới và là ung thư
phổ biến nhất ở phụ nữ. Các yếu tố nguy cơ gây ung thư vú bao gồm:
Những người không sinh đẻ, có thai lần đầu muộn, mãn kinh muộn,
phơi nhiễm với bức xạ ion khi dưới 40 tuổi, di truyền. Đối với nguy cơ
do ăn uống bao gồm: chế độ ăn nhiều thịt đỏ, ăn nhiều chất béo bão
hòa, uống nhiều rượu, tăng cân béo phì, dư lượng hóa chất, trong đó
béo phì và rượu là hai yếu tố quan trọng nhất. Béo phì làm nguy cơ
ung thư vú sau mãn kinh tăng khoảng 50%, có thể do làm tăng
Estradiol tự do trong huyết thanh. Đối với rượu, nếu uống mỗi ngày
một lần làm tăng nguy cơ ung thư vú lên 10%, cơ chế có thể do làm
tăng Estrogen.

237. 1.1.Chế độ ăn:Chế độ ăn:
• 27% K vú liên quan đến ăn27% K vú liên quan đến ăn
chất béo (chất béo (≥≥ 40% Calo từ chất béo)40% Calo từ chất béo)
• Ăn nhiều thịt đỏ: nguy cơ lên 2 lầnĂn nhiều thịt đỏ: nguy cơ lên 2 lần
2. Béo phì2. Béo phì
• Béo: Estrogen máuBéo: Estrogen máu
• TB mỡ: có thể sx EstrogenTB mỡ: có thể sx Estrogen
nhạy cảm Knhạy cảm K
• Béo sau mạn kinh: 50% nguy cơBéo sau mạn kinh: 50% nguy cơ
• Béo+cao: nguy cơBéo+cao: nguy cơ
• 30% K vú: do béo phì30% K vú: do béo phì
4. Phơi nhiễm tia xạ4. Phơi nhiễm tia xạ
5. HCBVTV và thuốc thú y5. HCBVTV và thuốc thú y
Di truyền:Di truyền: Mẹ+Dì bị K,Mẹ+Dì bị K,
n gái nguy cơ 50%n gái nguy cơ 50%
7. Rượu:7. Rượu: nguy cơnguy cơ
Môi trường:Môi trường:
Ô nhiễm: HC, VLÔ nhiễm: HC, VL
AS tự nhiên (không tạoAS tự nhiên (không tạo
ược Vitamin D và Melatonin)ược Vitamin D và Melatonin)
8 nguy cơ Ung thư vú8 nguy cơ Ung thư vú
3. Hormone:3. Hormone:
• Nữ trẻ và sắp mạn kinh: nguy cơ caoNữ trẻ và sắp mạn kinh: nguy cơ cao
• Chu kỳ KN >40 năm: nguy cơ caoChu kỳ KN >40 năm: nguy cơ cao
• Thai đầu sau 30: nguy cơ caoThai đầu sau 30: nguy cơ cao
• Thời gian giữa thai đầu & KN đầu : nguy cơ caoThời gian giữa thai đầu & KN đầu : nguy cơ cao
• Không sinh đẻ: nguy cơKhông sinh đẻ: nguy cơ
Ung thư vúUng thư vú
nguy cơnguy cơ

238. Ánh sángÁnh sáng Bóng tốiBóng tối
(ngủ)(ngủ)
Mặt trờiMặt trời Nhân tạoNhân tạo Tuyến tùngTuyến tùng Tuyến yênTuyến yên
Tạo MelatoninTạo Melatonin Tạo GHTạo GH
DaDa
Tạo Vit.DTạo Vit.D Không tạo Vit.DKhông tạo Vit.D
Ung thưUng thư
Vit.DVit.D MelatoninMelatonin
TPCNTPCN
Phát triểnPhát triển
(lớn)(lớn)
(+)(+)
(+)(+) (+)(+)
(+)(+)(+)(+)
(+)(+) (+)(+)
(-)(-)
(-)(-)
(-)(-)
(-)(-) (-)(-)
(+)(+) (+)(+)
(-)(-)

239. ProlactinProlactin
OxytocineOxytocine
Tiết sữaTiết sữa
Kích thích núm vúKích thích núm vú
(bú)(bú)
Kích thích tuyến yênKích thích tuyến yên
Tạo sữaTạo sữa

240. ĐEO ÁO NỊT NGỰC VÀ K VÚ
Đeo áo nịt ngực >12
tiếng/ngày mắc ung thư vú
cao gấp 21 lần những người
khác.
 Đeo suốt ngày đêm: cao
gấp hàng trăm lần.
 Áo nịt ngực: gây siết chặt
lồng ngực và bầu vú, chèn ép
các mạch bạch huyết dưới
da, ngăn cản lưu thông bạch
mạch, cản trở thải các chất
độc, gây tích tụ ở các tế bào
mỡ của vú, dễ K hóa.

241. DẤU HIỆU CẢNH BÁO K VÚ
1. Sờ thấy một cục hay
thấy dày len ở vùng vú
hoặc nách.
2. Thay đổi kích thước,
màu sắc, hình dáng.
3. Núm vú rỉ dịch, đau, bị
co kéo, sưng, đỏ…
4. Thay đổi da vú: màu da
cam, có quầng…
5. So sánh hai vú thấy sự
khác biệt

242.  Ung thư nội mạc tử cung: Ở người
béo phì, ung thư nội mạc tử cung cao
hơn ba lần so với phụ nữ bình thường,
cơ chế do béo phì tác động trên các
mức hormone. Chế độ ăn nhiều chất
béo no cũng làm tăng nguy cơ hơn là
chế độ ăn nhiều rau quả.
 Ung thư tiền liệt tuyến: Chế độ ăn
nhiều thịt đỏ, các sản phẩm từ sữa và
chất béo động vật thường liên quan tới
sự phát triển ung thư tiền liệt tuyến.
 Ung thư thận: Thừa cân và béo phì là
các yếu tố nguy cơ gây ung thư thận.

243.  Ung thư máu (bệnh bạch cầu)
+ Nguyên nhân còn chưa xác định rõ.
+ Yếu tố dịch tễ:
- Tiếp xúc phóng xạ
- Sóng điện từ thấp.
- Hóa chất
- Di truyền
- Virus
 Ung thư bàng quang:
- Hóa chất
- Hút thuốc lá
- Di truyền
 Ung thư xương
- Ung thư xương nguyên phát : Sarcoma
- Ung thư xương thứ phát: do di căn đến
 Ung thư da
- Ánh nắng mặt trời
- Tia cực tím
- Hóa chất (tiếp xúc, ăn uống)
 Ung thư miệng
- Hút thuốc
- Uống rượu
- Hóa chất

244. CÁC YẾU TỐ LÀM TĂNG NGUY CƠ UNG THƯ
TT CÁC YẾU TỐ TĂNG NGUY CƠ UNG THƯ
1 Thừa cân và béo phì  Thực quản
 Đại, trực tràng
 Vú ở phụ nữ sau mãn kinh
 Nội mạc tử cung
 Thận
 Tụy
2 Rượu  Khoang miệng
 Hầu họng
 Thanh quản
 Thực quản
 Gan
 Vú
3 Độc tố vi nấm (Aflatoxin)  Gan
4 Cá muối kiểu Trung Quốc  Mũi
 Hầu

245. CÁC YẾU TỐ LÀM TĂNG NGUY CƠ UNG THƯ (tiếp)
TT CÁC YẾU TỐ TĂNG NGUY CƠ UNG THƯ
5 Thịt bảo quản  Đại, trực tràng
6 Thực phẩm bảo quản bằng muối  Dạ dày
7 Đồ uống và thực phẩm rất nóng  Khoang miệng
 Hầu họng
 Thực quản
8 Chế độ ăn nhiều thịt đỏ, các sản
phẩm từ sữa, chất béo động vật
 Tiền liệt tuyến
9 Các chất béo động vật
Các Amin khác vòng (PAHs)
Các Hydrocarbon thơm nhiều
vòng
Nitrosamin
 Hệ tiêu hóa.

246. III. TPCN phòng chống ung thư

247. Nguyên tắc cơ bản
Dự phòng ung thư
Tránh xa tác nhân gây ung thư
Thay đổi lối sống
Chế độ ăn uống - TPCN
Can thiệp y khoa
(Hóa dự phòng, điều trị tiền ác tính .... )

248. 1
Giảm tác dụng phụ
của Tia xạ và Hóa trị
liệu:
2
Có hoạt chất trực tiếp
chống lại ung thư:
3
Tăng cường miễn dịch
và chống các bệnh tật
khác
•Buồn nôn
•Rụng tóc
•Mệt mỏi
•Mất ngon miệng
•Ức chế phát triển TB ác tính
•Bảo vệ gan và ADN trước
tác nhân ung thư.
•Giảm biến dị nhiễm sắc thể,
chống đột biến tế bào.
•Khử các tác nhân gây ung thư
(FR, Nitrosanin): Flavonoid,
Catechin, Iridoid, β-caroten,
Tocoferon ...
+ Do hóa trị đã làm sụp đổ.
+ Do bản thân K làm suy
yếu cơ thể:
Tăng cường hệ thống miễn
dịch không đặc hiệu
Tăng cường hệ thống miễn
dịch đặc hiệu
Tăng cường sức khỏe chung
Lợi ích của TPCN với ung thưLợi ích của TPCN với ung thưLợi ích của TPCN với ung thưLợi ích của TPCN với ung thư

249. THỰC PHẨM CHỨC NĂNG PHÒNG NGỪA
UNG THƯ
1. Cơ chế tác dụng
(1)TPCN bổ sung các vitamin, khoáng chất, hoạt
chất sinh học làm tăng sức đề kháng không
đặc hiệu và tăng sức đề kháng đặc hiệu, từ
đó làm hạn chế xuất hiện ung thư hoặc làm
chậm quá trình phát triển của ung thư.
(2) TPCN chống các chất oxy hóa, bảo vệ gen,
AND, do đó chống K
(3) TPCN cung cấp một số chất có hoạt tính
chống ung thư:
+ Các hợp chất Alkyl (có trong hành, tỏi): Có tác
dụng ức chế sinh các khối u và giảm mắc
ung thư dạ dày.
+ Các hợp chất hữu cơ Isothiocyanat (có nhiều
trong các loại rau họ bắp cải): Có tác dụng
ức chế gây ung thư.

250. + Các Flavonoid bao gồm Flavon, Flavonol và
Isoflavon: Là nhóm chất chống oxy hóa
nguồn gốc thực vật có tác dụng chống ung
thư. Flavon (có ở quả chanh) có tác dụng
ức chế sự phát triển tế bào ác tính.
Quercetin là loại Flavon (có ở táo) có tác
dụng ức chế sự phát triển tế bào ác tính
được nghiên cứu nhiều nhất.
+ Các Polyphenol bao gồm Catechin và
Flavonoid, Quinol (có trong lá chè) có tác
dụng ức chế tạo thành Nitrosamin. Nhiều
nghiên cứu cho thấy sử dụng chè có tác
dụng làm giảm tỷ lệ mắc ung thư.
+ Các Isoflavon (có nhiều trong đậu tương)
có tác dụng ức chế phát triển các khối u ở
vú.
+ TPCN cung cấp chất xơ: làm giảm K trực
tràng, K vú (chất xơ hấp thu chất độc, dịch
mật, làm giảm Estrogen…)
+ TPCN cung cấp các hoạt chất ức chế
Cytokin gây viêm, men C0X2

251.  Carotenoid
+ Chống oxy hóa, bảo vệ AND khỏi bị hư hại
+ β-Caroten:
- Chống độc TB và độc gen
- Ức chế sự biến hình TB trước tác nhân vật lý, hóa học.
- Ức chế sự sinh sản TB mới hình thành K
 TPCN bổ sung Vitamin A: phòng chống K
1. Ức chế phân chia TB biểu mô
2. Chống oxy hóa, loại bỏ gốc tự do – nguyên nhân hàng
đầu gây biến dị gen.
3. Tăng cường miễn dịch cơ thể chống tác nhân virus, vk
và độc chất.
4. Cản trở sự kết hợp tác nhân gây K với AND
5. Ức chế hình thành chất Prostaglandin E2 do đó ức chế tế
bào U tiền liệt tuyến.

252.  Vitamin D: Ức chế sự sinh sản của TB K.
 Vitamin E:
- Chống oxy hóa lipid →giảm hư hại gen
- Làm giảm sự biến dị nhiễm sắc thể TB.
 TPCN bổ sung Selen, phòng chống K
- Selen kích thích phản ứng miễn dịch →
phòng chống K.
- Selen có khả năng bắt giữ các gốc tự do,
các sản phẩm này là nhân tố gây K
- Selen bảo vệ kết cấu AND, phân tử protein
tránh sự phá hoại của gốc tự do.
- Selen bảo vệ tế bào mô không bị tấn công
của gốc tự do.

253. TPCN bổ sung các chất khoáng
phòng chống K:
- Mg ++
: Thiếu Mg++
NST dễ biến đổi dẫn đến K
- Zn: có khả năng ức chế K nhưng cũng có nghiên cứu cho
thấy Zn có khả năng gây K ?
Vì vậy sử dụng Zn phải thận trọng! Không dùng Zn dạng vô
cơ.
- Calci: Calci có khả năng kết hợp với acid béo và acid mật
thành chất không hòa tan bài tiết ra ngoài, từ đó có tác
dụng kháng chất béo và acid mật.
- Mangan: Có tác dụng khử các gốc tự do.
- Molipden: + Nếu thiếu dễ K thực quản.
+ Xúc tác phân hủy Nitrosamin.
- Fe: + Thiếu Fe: Các VK tăng chuyển Nitrat
thành Nitrosamin
+ Thừa Fe: làm tăng gốc tự do

254. 2. TPCN và một số bệnh ung thư cụ thể:
Các yếu tố làm tăng và giảm nguy cơ ung thư dạ dày.
Bằng chứng Giảm nguy cơ Tăng nguy cơ
Thuyết phục Rau quả bảo quản lạnh
Gần như chắc chắn Vitamin C Muối
Ướp muối
Có khả năng Carotenoid
Hạt ngũ cốc toàn phần
Chè xanh
Hành
Tinh bột
Thịt cá nướng
Chưa đủ căn cứ Chất xơ
Selen
Tỏi
Thịt xông khói
Nitrosamin

255. CÁC YẾU TỐ LÀM TĂNG VÀ GIẢM
NGUY CƠ UNG THƯ ĐẠI TRỰC TRÀNG
Bằng chứng Giảm nguy cơ Tăng nguy cơ
Thuyết phục Hoạt động thể lực
Rau xanh
Gần như chắc
chắn
Thịt đỏ
Rượu
Có khả năng Chất xơ
Tinh bột
Carotenoid
Béo phì
Cao quá cỡ
Ăn thường xuyên đường, acid
béo no
Chưa đủ căn cứ Vitamin C
Vitamin D
Vitamin E
Folat
Methionin
Ngũ cốc toàn phần
Cà phê
Sắt

256. Đối với chất xơ, kể cả xơ tan và xơ không hòa tan giúp
kích thích lên men do vi khuẩn ruột (xơ tan) và làm tăng
khối lượng phân (xơ không hòa tan), từ đó có tác dụng:
chống táo bón, chống viêm đại tràng, trực tràng, chống
trĩ, giảm nguy cơ ung thư trực tràng, giảm sỏi mật, giảm
suy mạch vành.

257. Nitrat
Nitrit
Nitrosamin
Amin (-)
Vi khuÈn
Teo d¹ dµyMuèi
Ung th­
• Polyphenol (l¸ chÌ)
• Vitamin C
• Tocophenol
• Hîp chÊt Alkyl (hµnh,
tái)
• Flavonoid (cã trong
nhiÒu lo¹i TV)
• Flavon (chanh)
• Quercetin (t¸o)
• Xö lý nhiÖt ®é cao → t¹o
PAHs (r¸n, n­íng, hun khãi…)
• ¦íp muèi → Nitrit
• D­ l­îng HCTS, thó y
• Hãa chÊt th«i nhiÔm
• §éc tè nÊm mèc (Aflatoxin)
• ChÊt bÐo, r­îu
• Nitrat
TPCN HỖ TRỢ PHÒNG CHỐNG UNG THƯ DẠ DÀY:

258. VAI TRÒ TPCN – CHẤT XƠ VỚI CHU TRÌNHVAI TRÒ TPCN – CHẤT XƠ VỚI CHU TRÌNH
GAN – RUỘTGAN – RUỘT
Hemoglobin
Bilirubin tự do
Bilirrubin liên hợpBilirrubin liên hợp
Acetyl -CoA
Cholesterol
• Acid mật
• Muối mật
Tác dụng của mật
•Dịch mật kiềm, có tác
dụng trung hòa dịch vị
• Nhũ hóa Lipid → Hấp thụ
• ↑ hấp thụ vitamin tan
trong dầu: A, D, E, K
• ↑ nhu động ruột
• Bài xuất chất độc
Bilirubin tự do
• Urobilinogen
• Stercobilinogen
• Urobilin
• Stercobilin
Phân
(vàng da cam)
• TC: 132 g/d
•Tương đương
17,9g chất xơ / d
TRỰC TRÀNG
RUỘT GIÀ
RUỘT NON
TPCN:
Chất xơ
Xơ hòa tan
(Cám)
Tăng khối phân
Xơ hòa tan
(bắp cải)
Kích thích lên
men do VK ruột
Hấp thụ acid mật ở ruộtNgắt chu trình
Gan – Ruột
Phân đào thải
nhanh → cải
thiện chuyển
hóa L, P
Tác dụng của chất xơ
•Chống táo bón
• Chống viêm ĐT, trực tràng
•Chống trĩ
• ↓ K trực tràng
• ↓ sỏi mật
• ↓ suy mạch vành
Giảm
Nước tiểu
(vàng cam)
Tái hấp thu mật phần lớn
Enzym VK yếm khí

259. UNG THƯ VÚ
CÁC YẾU TỐ LÀM TĂNG VÀ GIẢM NGUY CƠ UNG THƯ VÚ
Bằng chứng Giảm nguy cơ Tăng nguy cơ
Thuyết phục Phát triển nhanh và quá cỡ
Gần như chắc chắn  Rau xanh
 Trái cây
 Thể trọng cao
 Tăng cân ở tuổi trưởng thành
 Rượu
Có khả năng  Hoạt động thể lực
 Chất xơ
 Carotenoid
 Tổng số chất béo
 Chất béo no
 Thịt đỏ
Chưa đủ căn cứ  Vitamin C
 Isoflavon
 Cá
 Protein động vật
 Dư lượng hóa chất

260. Ung thư vú
•Không sinh đẻ
•Có thai lần đầu muộn
•Mạn kinh muộn
•Phơi nhiễm với bức xạ ion khi >40 tuổi
•Di truyền
Oestrogen Prolactin
Axit béo no
Axit béo không no
Chế độ ăn nhiều béo
Chế độ ăn thực vật
Axit béo không no
•Rau quả
•Chất xơ
•Carotenoid
•Isoflavon (đậu tương)
•Vitamin C
•Cá
•Chế độ ăn nhiều thịt đỏ
•Chất béo bão hòa
•Uống rượu
•Tăng cân
•Dư lượng hóa chất
(+)
(+)
(+)
(+)
(+)
(-)
(-)
TPCN HỖ TRỢ PHÒNG CHỐNG UNG THƯ VÚTPCN HỖ TRỢ PHÒNG CHỐNG UNG THƯ VÚ

261. UNG THƯ PHỔI
CÁC YẾU TỐ LÀM TĂNG VÀ GIẢM NGUY CƠ UNG THƯ PHỔI
Bằng chứng Giảm nguy cơ Tăng nguy cơ
Thuyết phục  Rau quả
Gần như chắc chắn  Carotenoid  Hút thuốc
Có khả năng  Vận động thân thể
 Vitamin E
 Vitamin C
 Selen
 Tổng số chất béo
 Chất béo no
 Cholesterol
 Rượu

262. UNG THƯ GAN
CÁC YẾU TỐ LÀM TĂNG VÀ GIẢM NGUY CƠ UNG THƯ GAN
Bằng chứng Giảm nguy cơ Tăng nguy cơ
Thuyết phục  Viêm gan B, C
 Rượu
 Aflatoxin
Gần như chắc chắn
Có khả năng  Rau xanh
Chưa đủ căn cứ  Selen  Sắt

263. Các nguy cơ ung thư khác
Khoang
miệng
Mũi
họng
Thanh
quản
Thực
quản
Tụy Tiền liệt
tuyến
Bàng
quang
Chất béo no +
Chất xơ - -
Rau quả - - - - - - - - - - - - - -
Rượu ++ ++ +++
TP ướp
muối, xông
khói
+++ +
Ung thư
TP
•Ghi chú:
Ăn nhiều gây tăng nguy cơ (+)
Thuyết phục: +++
Gần như chắc chắn: ++
Có khả năng: +
Ăn nhiều giảm nguy cơ (-)
- - -
- -
-

264. TỔNG HỢP CÁC YẾU TỐ NGUY CƠ UNG THƯ
Bằng chứng Giảm nguy cơ ung thư Tăng nguy cơ ung thư
Thuyết phục Hoạt động thể lực (đại tràng) Thừa cân và béo phì (thực quản, đại trực
tràng, vú sau mạn kinh, nội mạc tử cung, thận)
Rượu (khoang miệng, hầu họng, thanh quản,
thực quản, vú, gan).
Aflatoxin (Gan)
Cá muối kiểu Trung Quốc (mũi, hầu).
Gần như
chắc chắn
Rau xanh và trái cây (Khoang họng, thực
quản, dạ dày, trực tràng)
Thịt bảo quản (đại trực tràng).
Muối và thực phẩm bảo quản bằng muối (dạ
dày)
Đồ uống và thực phẩm quá nóng (Khoang
miệng, hầu họng, thực quản)
Có thể
không đầy đủ
Chất xơ
Đậu nành
Cá
Acid béo no n-3
Carotenoid
Vitamin B2, B6, Folat, B12, C, D, E.
Canxi, kẽm, sêlen
Các thành phần thực vật không phải chất
dinh dưỡng (hợp chất tỏi, Flavonoid, Isoflavon,
Lignan)
Các chất béo động vật.
Các amin khác vòng
Các Hydrocarbon thơm nhiều vòng
Các Nitrosamin

265. LỜI KHUYÊN PHÒNG NGỪA UNG THƯ
Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) và Quỹ Quốc tế nghiên cứu ung
thư (World Cancer Research Fund) đã dưa ra lời khuyên
phòng ngừa ung thư như sau (1997):
1. Chọn chế độ ăn ưu thế là thức ăn nguồn gốc thực vật, phong phú về
rau quả, đậu, khoai, củ, các loại hạt, ít các loại thực phẩm từ chất bột
tinh chế đã qua chế biến.
- Chế độ ăn dựa vào thức ăn nguồn gốc thực vật chứa các vitamin, chất
khoáng thiết yếu, chất xơ và thành phần khác giúp cơ chế chống đỡ với
các yếu tố gây ung thư. Thức ăn này thường ít chất béo, ít năng lượng nên
còn giúp kiểm soát được cân nặng cơ thể.
- Hạn chế dùng các thực phẩm chế biến vì các thức ăn này thường có nhiều
chất béo, muối, thịt và đường tinh chế, đồng thời quá trình chế biến có thể
phá hủy nhiều chất dinh dưỡng và các thành phần khác có vai trò bảo vệ
cơ thể chống ung thư.

266. 2. Ăn nhiều rau tươi và quả chín
- Nên dùng hàng ngày từ 400-800g.
Các bằng chứng khoa học cho thấy
chế đọ ăn đủ rau quả có thể giảm tới
20%nguy cơ bị ung thư.
- Tác dụng bảo vệ của rau quả với
ung thư là do sự tương tác phức tạp
giữa vitamin, khoáng chất, chất xơ
và các thành phần hóa học khác có
trong rau quả.
- Các loại rau lá xanh, cải bắp, cà
rốt, cà chua, chanh rất có giá trị. Từ
đây cũng có thể sản xuất ra các sản
phẩm TPCN thuận tiện cho người
tiêu dùng.

267. 3. Giới hạn lượng thịt màu đỏ không quá
80g/ngày, nên dùng cá, thủy sản, thịt gia
cầm, chim thay thế. Bằng chứng đã cho
thấy, sử dụng nhiều thịt đỏ có liên quan
nguy cơ ung thư vú, đại trực tràng.
4. Duy trì cân nặng nên có và vận động
thể thao đều đặn.
- Thiếu hoặc thừa cân đều tăng nguy cơ
ung thư. Duy trì chỉ số BMI ở khoảng
18,5-23,0. Ở tuổi trưởng thành cân nặng
dao động không quá 5,0kg, không nên để
càng lớn tuổi càng tăng cân, nhất là sau
mãn kinh.
- Cần duy trì chế độ vận động thân thể
(tập thể dục, thể thao, đi xe đạp, đi bộ,
làm vườn, khiêu vũ…)

268. 5. Không uống rượu quá nhiều
- Nếu có uống rượu, chỉ nên uống ít. Theo
khuyến cáo của WHO, nam giới không uống
quá 3 đơn vị rượu/ngày và nữ giới không
uống quá 2 đơn vị rượu/ngày (một đơn vị
rượu tương đương 330ml bia 4% hoặc 125ml
rượu vang 11%, hoặc 75ml rượu 20% hoặc
40ml rượu nặng 40%).
- Nguy cơ ung thư tăng lên khi vừa uống rượu,
vừa hút thuốc.
6. Sử dụng thực phẩm ít béo và ít muối.
- Nên sử dụng các thực phẩm ít chất béo bão
hòa, đặc biệt là từ nguồn gốc động vật (dùng
sữa gầy, không dùng quá nhiều và thường
xuyên các thức ăn xào, rán, các bánh ngọt
nhiều chất béo…).
- Phần lớn các thực phẩm chế biến đều chứa
nhiều muối và chất béo. Ăn nhiều thực phẩm
béo không những tăng nguy cơ ung thư mà
còn tăng nguy cơ thừa cân, béo phì, đó lại là
nguy cơ làm tăng ung thư.

269. 7. Chế biến và bảo quản thực phẩm an toàn,
hợp vệ sinh:
- Một số nấm mốc phát triển ở thực phẩm có
thể gây ra ung thư. Nên bảo quản lạnh các
thực phẩm tươi sống và sử dụng trong thời
gian cho phép. Không dùng thực phẩm bị
mốc, đặc biệt các loại hạt. Hạn chế ăn
thường xuyên thịt, cá, thức ăn rán, nướng ở
nhiệt độ quá cao.
- Các thực phẩm qua chế biến (lạp xường,
xúc xích…) thường có nitrat và nitrit, khi vào
cơ thể kết hợp với các amin để tạo thành
Nitrosamin, là chất đã xác định có thể gây
ung thư. Quá trình hun khói cũng có thể tạo
ra các chất gây ung thư. Bởi vậy, không nên
ăn các thực phẩm này thường xuyên, liên
tục.
8. Không hút thuốc lá: Hút thuốc lá vừa gây
độc hại, nguy cơ ung thư cho người hút và
người xung quanh.

270. TPCN VÀ BỆNH XƯƠNG KHỚP

271. CHỨC NĂNG CỦA BỘ XƯƠNG
1. Nâng đỡ cơ thể
2. Bảo vệ làm chỗ dựa cho các cơ quan
3. Vân động (cùng hệ cơ, khớp)
4. Tạo huyết
5. Kho dự trữ chất khoáng (Calci)

272. Loãng xương
 Loãng xương là quá trình giảm khoáng
của xương do sự điều chuyển Calci từ
xương vào máu bởi tác dụng ưu thế của
hủy cốt bào (Osteoclast) so với tạo cốt
bào (Osteoblast).
 Loãng xương khác với nhuyễn xương
(Osteomalacia) là dạng khác của giảm
khoáng do thiếu Vitamin D.

273. Phân loại loãng xương
I. Loãng xương nguyên phát:
+ Týp I: Loãng xương sau mãn kinh.
+ Týp II: Loãng xương ở người già (do lão
hóa).
II. Loãng xương thứ phát: do các nguyên
nhân gây thiếu Ca.

274. Các yếu tố nguy cơ gây
loãng xương
1.Mãn kinh sớm: sự giảm Oestrogen là
nguyên nhân gây loãng xương.
2. Nữ giới.
3. Di truyền.
4. Cấu trúc xương mỏng.
5. Chỉ số khối cơ thể (BMI) thấp: thể hiện cân
nặng cơ thể thấp.
6. Hút thuốc lá: làm giảm tỷ trọng xương.
7. Nghiện rượu: do ảnh hưởng chuyển hóa
protein, Ca, độc với cốt bào.
8. Lối sống tĩnh tại: làm giảm khối lượng
xương.
9. Chế độ ăn: nghèo Ca, nghèo các Vitamin,
khoáng chất.
10.Ít tiếp xúc với ánh nắng mặt trời.

275. 3 yếu tố cơ bản liên quan khối lượng và tỷ trọng xương:
Chế độ ăn
Hormone
sinh dục
Hoạt động
thể lực

276. Vai trò CHẾ ĐỘ ĂN
1. Cung cấp các chất cần thiết để tạo xương,
duy trì và hồi phục xương trong suốt cuộc đời:
- Protein
- Ca
- Vitamin C, D, K
- Chất khoáng: P, Cu, Mn, Mg
2. Chế độ ăn có vai trò duy trì sự cân bằng:
Tổ chức xương là nguồn dự trữ Ca và P,
quyết định sức mạnh của
hệ thống cơ, xương
Ăn vào
[ Ca, P]
Thải ra
[Ca, P]

277. Vai trò của Hormone
Các Hormone có vai trò quan
trọng trong cân bằng động của
xương, cả ở trẻ em và người lớn,
bao gồm:
1. Hormone tuyến giáp.
2. Hormone tuyến cận giáp.
3. Hormone sinh dục.

278. Vai trò của Hormone sinh dục
1. Ở cả nam và nữ, hàm lượng bình thường của
Hormone sinh dục cần thiết cho sức khỏe của
xương.
2. Những người phụ nữ ở thời kỳ sinh sản ngắn (chậm
thấy kinh và tắt kinh sớm) có nguy cơ loãng
xương cao.
3. Hormone Ostrogen có vai trò điều hòa khối lượng
xương, do đó ở giai đoạn mãn kinh, do giảm
Ostrogen nên cũng giảm khối lượng xương.
4. Ở phu nữ sau mãn kinh, chế độ ăn thiếu Ca, khối
lượng xương có thể giảm tới 15% do thiếu
Oestrogen và 16% do thiếu Ca và Vitamin D.
Khuyến cáo: Bổ sung vào chế độ ăn hàng ngày Ca,
vitamin D, Hormone sinh dục.

279. Vai trò của Calci
1. Ca là nguyên tố nhiều nhất trong cơ thể
chiếm 1,6% trọng lượng cơ thể, khoảng
1000-1500g.
+ Ca là thành phần chính của xương, răng,
móng: 99%, còn 1% ở máu, dịch ngoài bào
và tổ chức phần mềm.
+ Cùng với P, Mg, Ca có vai trò hàn gắn các
điểm xương bị tổ thương, giúp xương phát
triển và giữ được tính cứng chắc.
2. Là thành phần chính trong quá trình cốt
hóa của xương.

280. 3. Do phải chịu sức nén của cơ thể và sự ma sát khi vận
động, các tế bào xương ở đầu khớp xương bị vỡ ra,
rồi lại được tái tạo. Quá trình này cần có:
- Vitamin kích thích sự hấp thu Ca.
- Mg điều phối Ca vào xương.
- Ca cùng với P tạo ra những tế bào xương mới.
4. Ca giữ vai trò truyền dẫn thông tin thứ hai trong
hoạt động của cơ thể, tham gia vào toàn bộ các hiện
tượng của cơ thể và công năng của tế bào.

281. 5. Ca còn liên quan đến quá trình đông
máu, hiện tượng co cơ, nhịp đập của tim.
Tỷ lệ Ca ở màng tế bào, trong tế bào và
nhân tế bào có ảnh hưởng quyết định tới
năng lượng tế bào.
6. Trẻ sơ sinh, trẻ em ở tuổi lớn, phụ nữ
mang thai, phụ nữ cho con bú, sau mãn
kinh, người già,người bị gãy xương co
nhu cầu cao Ca. Người trưởng thành,
người có thói quen uống nước có ga,
uống cafe hàng ngày, uống thuốc
Corticoid đều cần được bổ sung Ca.

282. TPCN hỗ trợ phòng chống các bệnh về
xương và khớp
I. TPCN phòng chống các bệnh về xương:
1. TPCN bổ sung Calci làm cho quá trình cốt hóa hoàn thiện hơn, giảm nguy cơ
thiếu Ca phòng tránh được nhiều chứng bệnh:

283. TPCN
Bổ sung Ca
Phát triển
Phòng chống
chứng, bệnh
1. Trẻ em
2. Thiếu niên
3. Phụ nữ có thai
4. Phụ nữ cho con bú
5. Phụ nữ sau mãn kinh
6. Người già
4. Miễn dịch
5. Thần kinh
6. Cơ bắp
7. Cơn đau sinh trưởng
8. Cơn đau dạ dày-ruột
9. Vôi hóa
1. Còi xương
2. Loãng xương
3. Gãy xương
10. Đông máu, chảy máu
11. Hoạt động của tim

284. 2. TPCN bổ sung vitamin A, B,Cu,Zn,Mg,F là các
yếu tố có tác dụng tích chứa Ca ở xương.
3. TPCN bổ sung vitamin K cần thiết cho quá
trình carboxyl-hóa của Osteocalcin, là chất
cơ bản của xương. Nếu nồng độ vitamin K
thấp trong khẩu phần có liên quan nguy cơ
gãy xương.
4. TPCN bổ sung vitamin C có ảnh hưởng tốt
tới chất Collagen ở khung xương, thiếu
vitamin C dễ tạo thành các khuyết tật của
xương.

285. 5. TPCN bổ sung vitamin D, phòng chống
bệnh còi xương, nhuyễn xương. Khi tiếp
xúc với ánh nắng mặt trời hạn chế, nên
bổ sung vitamin D với liều 5-10µg/ngày
6. Chế độ ăn nhiều chất Protein sẽ làm tăng
bài tiết Ca qua nước tiểu, tuy nhiên nếu
ăn lương Protein thấp cũng không tốt với
xương. Do đó cần duy trì hàm lượng
Protein thích hợp trong khẩu phần ăn.

286. 7. Khuyến cáo dự phòng loãng xương:
7.1. Tăng thêm các thức ăn giàu Ca: sữa và các sản
phẩm từ sữa (phomat). Tùy theo đối tượng nên
dùng TPCN bổ sung Ca, vitamin và khoáng chất.
7.2. Trong khẩu phần ăn nên dùng lượng Protein từ
động vật vừa phải, nếu ăn nhiều tăng thải Prtein
qua nước tiểu, cần bổ sung Ca.
7.3. Ăn tăng cường rau và trái cây.
7.4. Hoạt động thể lực vừa phải ở người già và tăng
cường ở người trẻ.
7.5. Giảm khẩu phần Na.

287. 7.6 Tránh hút thuốc, hạn chế uống rượu.
7.7 Có thời gian hoạt động ngoài trời nhất định. Các
cụ già nên có thời gian “tắm nắng” hàng ngày. để
tổng hợp vitamin ở dưới da.
7.8 Duy trì cân năng nên có (dựa trên BMI). Gầy là
nguy cơ loãng xương.
7.9 Ở người có khẩu phần Ca thấp (dưới 400-
500mg/ngày) nên sử dụng TPCN bổ sung Ca và
vitamin D.
7.10 Ở các đối tượng có nhu cầu Ca cao: phụ nữ có
thai, phụ nữ cho con bú, trẻ em người bị gãy
xương, phụ nữ mạn kinh, người già nên sử dụng
TPCN bổ sung Ca, vitamin và khoáng chất thích
hợp.

288. II. TPCN phòng, chống bệnh về bệnh khớp
1. TPCN bổ sung các vi chất nên có tác động gián tiếp tới khớp
thông qua nâng cao sức khỏe chung, ví dụ: phòng chống rối loạn
chuyển hóa, bệnh tim mạch, tiểu đường, chống oxy hóa… nên tác
động tới chức năng khớp.
2. TPCN ức chế các yếu tố gây viêm và các Cytokin gây viêm, phòng
chống được viêm khớp.

289. 3. TPCN tác động trực tiếp tới khớp:
+ Sụn cá, sụn gà có tác dụng chống bệnh khớp.
+ Collagen: có tác dụng tái tọa cấu trúc các mô liên kết với liều lượng nhỏ.
+ Glucozamin có tác dụng chống thoái hóa khớp.
+ Silic: tham gia tái tạo sụn khớp và mô liên kết.
Flour tham gia tái tạo cấu trúc xương và sụn.
+ Vitamin B tham gia chuyển hóa đường và Protein, vitamin C, viatmin E,
Selen có tác dụng chống gốc tự do, có tác dụng bảo vệ khớp.
+ Lưu huỳnh có tác dụng tái tạo sụn.
+ Axit béo no n-3 có tác dụng thúc đẩy sự sinh sản các yếu tố chống Cytokin
gây viêm và phòng chống thấp khớp

290. 4. TPCN có nguồn gốc thảo dược có tác
dụng phòng chống bệnh khớp: Actiso, Ba
kích, Bạc hà, Bạch chỉ, Bạch thược, Bồ
công anh, Cẩu tích, Cà gai leo, Chìa vôi,
Cỏ xước, Cốt khí cư, Dây đau xương,
Mẫu đơn, Mộc qua, Nghệ, Ngưu tất, Sa
nhân, Tục đoạn, Vòi voi, Hy thiêm,
Xuyên khung, Xương bồ, Thiên niên
kiện…
5. TPCN có nguồn gốc động vật có tác dụng
với bệnh xương khớp: hổ, gấu, rắn, khỉ,
ong, kỳ đà, tê giác, tắc kè….

291. TPCN VÀ BÉO PHÌ

292. CHUYỂN HÓA:
Toàn bộ những phản ứng hóa học xảy ra thường xuyên
liên tục ở mọi tế bào của cơ thể và dịch thể
Quá trình dị hóa: (phản ứng thoái hóa)
Là phản ứng phân chia1 phân tử ra
thành các phân tử nhỏ hơn.
Quá trình đồng hóa (Phản ứng tổng hợp):
Là phản ứng ghép các phân tử nhỏ
lại thành phân tử lớn hơn

293. CHUYỂN HÓA NĂNG LƯỢNG
GLUCID LIPID PROTID
1. Dạng vận chuyển Glucose,
Fructose, Galactose.
2. Dạng kết hợp P, L
3. Dạng dự trữ: Glycogen
(cơ, gan)
1. VLDL: chứa nhiều TG.
2. IDL: TG ít hơn
3. LDL: chỉ có cholesterol
và Phospholipid.
4. HDL: * 50% là Protid
* 50% là Lipid
1. Dạng vận chuyển: acid amin,
albumin,Globulin, Fibrinogen.
2. Cấu trúc: cơ, tế bào.
3. Dự trữ: ở tế bào
1. Năng lượng tiêu hao để duy trì cơ thể: Chuyển hóa cơ sở, vận cơ, điều nhiệt; tiêu hóa.
2. Năng lượng tiêu hao cho phát triển cơ thể: 3 Kcal/1g thể trọng.
3. Năng lượng tiêu hao cho sinh sản: 60.000 Kcal cho mang thai;
Giai đoạn đầu mang thai: Tăng thêm 150 Kcal/d; Giai đoạn cuối: Tăng thâm 300 Kcal/d;
Giai đoạn cho con bú (để tổng hợp: 500-600 ml sữa/d): cần 550kcal/d.
Bilan năng lượng cân bằng: Năng lượng ăn vào = năng lượng tiêu hao.
1. Tham gia cấu trúc
tạo hình
2. Tham gia hoạt động
chức năng
3. Cung cấp năng lượng
(70%)
1. Tham gia cấu trúc
tạo hình
2. Tham gia hoạt động
chức năng
3. Cung cấp năng lượng
(18-25%)
1. Tham gia cấu trúc
tạo hình, KT, men.
2. Tham gia hoạt động
chức năng
3. Cung cấp năng lượng
(12-15%)

294. Các yếu tố ảnh hưởng tốc độ oxy hóa lipid
Acid béo tự do
Lượng O2
Nhiệt độ
Nước
Năng lượng mặt trời và tia ion: tia UV, sóng ngắn.
Trạng thái Lipid: bề mặt tiếp xúc
Ion kim loại chuyển tiếp: Fe, Cu, Mn.
Các yếu tố kìm hãm: các chất chống oxy hóa (chống gốc tự do)

295. Vai trò của Cholesterol trong cơ thể.
(Nồng độ Chol. TP: 200mg%)
Là chất cần thiết cho cơ thể
Nguồn gốc
1. Tham gia cấu tạo màng TB
2. Tổng hợp Hormone Steroid:
•Hormone sinh dục.
•Hormone thượng thận
3. Tổng hợp Vitamin D ở da
4. Tổng hợp acid mật, muối mật ở gan
1. Ngoại sinh: Ăn vào: 300-500mg/d
2. Nội sinh: Tổng hợp từ:
• Tế bào gan.
• (Ruột) 1g/d

296. CHU TRÌNH CHUYỂN HÓA CHOLESTEROL
RUỘT
GAN
Túi
mật
Tổng hợp mật,
muối mât
Cholesterol
Thận
Nước tiểu
HDL
Tiểu thể
Nhỏ
LDLVLDLMẬTTái hấp
thu
Acid mật
Thực phẩm
Phân
TẾ BÀO
Cholesterol
TB da
tạo Vitamin D
TB
tạo màng
TB gan
tạo muối
mật, acid mật
TB sinh dục,
thượng thận
tạo Hormone
steroid
Triglycerid
HDL
Máu

297. RỐI LOẠN CHUYỂN HÓA CHOLESTEROL
1. Tăng Chol. trong máu:
+ Nguyên nhân:
(1) Ăn nhiều các TP giàu cholesterol: lòng
đỏ trứng, mỡ động vật, gan, não…
(2) Do kém đào thải, ứ lại trong cơ thể: vàng
da, tắc mật.
(3) Tăng huy động: tăng cùng với Lipid
máu: tiểu đường tụy, hội chứng thận hư.
(4) Do thoái hóa chậm: thiểu năng tuyến
giáp, tích đọng Glycogen trong TB gan.
+ Hậu quả: Cholesterol máu tăng cao và
kéo dài, sẽ xâm nhập vào TB gây rối loạn
chức phận TB các cơ quan: bệnh u vàng,
xơ gan, nặng nhất là VXĐM.

298. 2. Giảm Cholesterol:
+ Nguyên nhân:
(1) Tăng đào thải.
(2) Giảm hấp thu: viêm ruột, lỵ amíp,
Basedow.
(3) Bẩm sinh
(4) Khẩu phần ăn thiếu, không đủ
cholesterol.
+ Hậu quả:
(1) Thiếu nguyên liệu để sản xuất
Hormone Steroid (Hormone sinh
dục và thượng thận).
(2) Thiếu nguyên liệu để sản xuất acid
mật, muối mật.
(3) Thiếu nguyên liệu sản xuất vitamin
D ở da.
(4) Ảnh hưởng cấu trúc màng.

299. Chế độ ăn nhiều chất béo, thành phần tương quan các chất
béo trong khẩu phần liên quan đến bệnh tim mạch & K:
WHO/FAO (1996): Preparation and Use of Food bases dietary guidelines
(Geneva).
1. Các acid béo no:
 Lauric: C12: O Làm ↑ cholesterol TP
 Myristic: C14: O ↑ Lipid huyết.
 Palmitic: C16: O Làm ↑ LDL
- Thúc đẩy VXĐM
- Tăng sinh cơ trơn thành mạch
- Tăng ngưng tụ tiểu cầu
2. Các acid béo thể trans: là thể đồng phân được hình thành khi
hydrogen hóa các acid béo chưa no ở các loại dầu lỏng chuyển
sang thể rắn hơn, có độ chảy cao hơn và ổn định hơn. Tác dụng
các acid béo này tương tự các acid béo no.

300. 3. Các acid béo chưa no:
[Hodgson J.; Wahlqvist, M.L – 1999]:
3.1. Nhóm acid béo chưa no ω – 6: acid Linoleic:
18: 2, ω – 6 → tiền chất của acid Arachidonic:
Nhiều trong dầu thực vật:
+ Khi khẩu phần giàu chất AO:
- Làm ↓ cholesterol.
- ↓ LDL
- ↓ nguy cơ mạch vành
+ Khi khẩu phần nghèo AO:
- ↑ nguy cơ động mạch vành.
- ↑ nguy cơ K.
+ Nhu cầu: 3-12% năng lượng

301. 3.2. Nhóm acid béo chưa no ω – 3: acid
Linolenic: 18:3, ω – 3 → tiền chất (kéo dài và
khử) của:
- EPA (Eicosapentaenoic acid): 20:5, n – 3.
- DHA (Docosahexaenoic acid): 22:6, n – 3.
Nhiều trong cá, dầu cá.
+ Tác dụng:
- ↓ cholesterol.
- ↓ TG.
- Chống loạn nhịp tim, rung tâm thất.
- Chống hình thành huyết khối.
-↓ HA ở HA cao thể nhẹ
+ Nhu cầu: 0,5 – 1,0% năng lượng.

302. TÌNH HÌNH VÀ XU THẾ
Béo phì ở Mỹ: ở người trưởng thành
Nam: 20%
Nữ: 25%
Canada: 15% (cả 2 giới)
Hà Lan: 8%
Anh : 16%
Béo phì ở trẻ em: Không ngừng gia tăng
Ở Việt Nam: + Ở trẻ em có khu vực đã 15.20%
+ Lứa tuổi 15 – 49: 10,7%
+ Lứa tuổi 40 – 49: 21,9%.

303. QUÁ TRÌNH HIỆN ĐẠI HÓA – ĐÔ THỊ HÓA
• Béo phì là đợt sóng đầu tiên của một nhóm các bệnh mạn tính
không lây.
• Béo phì sẽ dẫn dắt theo đái tháo đường, tăng HA, rối loạn
chuyển hóa lipid, bệnh động mạch vành.
“ Hội chứng Thế giới mới”
New World Syndrom!

304. 2. Thõa c©n: Lµ t×nh tr¹ng c©n nÆng v­ît
qu¸ c©n nÆng “nªn cã” so víi chiÒu cao.
1. BÐo ph×: BÐo ph× lµ sù t¨ng c©n nÆng c¬ thÓ qu¸ møc trung b×nh
do t¨ng qu¸ møc tû lÖ khèi mì toµn th©n, g©y ¶nh h­ëng xÊu ®Õn
søc kháe.
Hoặc: Sự tích lũy quá dư thừa, lan rộng nhiều hay ít, của các mô mỡ dẫn
đến sự tăng trên 20% (25%) cân nặng ước tính, phải tính đến chiều cao
và giới tính.
§ÞNHNGHÜA:

305. Cách tính cân nặng lý tưởng – cân nặng “nên có”
1. Công thức Lorentz:
 PI (Nam) = S - 100 -
 PI (Nữ) = S - 100 –
2. Ở xứ nóng: Có thể tính: PI
PI = (S – 100) x 0,9
Trong đó: * PI: Trọng lượng cơ thể (kg)
* S : Chiều cao (cm)
S-150
4
S-150
2

306. 1. ChØ sè khèi c¬
thÓ:
)(
)(
22
m
kg
H
WBMI =
Ph©n lo¹i BMI (kg/m2
)
ThiÕu c©n < 18,5
B×nh th­êng 18,5 - 24,9
Thõa c©n ≥ 25,0
TiÒn bÐo ph× 25, 0 - 29,9
BÐo ph× ®é 1 30,0 - 34,9
BÐo ph× ®é 2 35,0 - 39,9
BÐo ph× ®é 3 ≥ 40,0
+ Ph©n lo¹i thõa c©n, bÐo ph× theo+ Ph©n lo¹i thõa c©n, bÐo ph× theo
BMI:BMI:
§è i víi ng ­ê i tr­ë ng thµ nh (WHO – 20 0 2)
§¬n vÞ ®o bÐo ph×:

307. thang ph©n lo¹i bÐo ph× cho ch©u ¸:thang ph©n lo¹i bÐo ph× cho ch©u ¸:
Ph©n lo¹i BMI (kg/m2
)
ThiÕu c©n < 18,5
B×nh th­êng 18,5 - 22,9
Thõa c©n ≥ 23,0
TiÒn bÐo ph× 23, 0 - 24,9
BÐo ph× ®é 1 25,0 - 29,9
BÐo ph× ®é 2 ≥ 30,0

308. Ph©n lo¹i theo chØsè c©n nÆng vµ BMIPh©n lo¹i theo chØsè c©n nÆng vµ BMI
Møc ®é bÐo PhÇn tr¨m(%) v­
ît c©n nÆng
mong muèn
BMI
(kg/m2
)
T¨ng c©n qu¸ møc
(Over weigh)
> 10% > 25,0
BÐo ph× (Obesity) > 20% > 35,0
BÐo ph× bÖnh lý
(Morbid Obesity)
> 100%

309. PHÂN LOẠI THỂ BÉO PHÌ
1. Thể phì đại:
- Béo phì bắt đầu ở tuổi trưởng thành.
- Số lượng TB mỡ là cố định.
- Sự tăng trọng lượng là do tích mỡ trong
mỗi TB (phì đại).
- Điều trị: giảm bớt các chất Glucid là có
hiệu quả.
2. Thể tăng sản – phì đại:
- Ở tuổi thanh thiếu niên
- Số lượng các TB mỡ tăng
- Đồng thời phì đại các TB mỡ.
- Khó điều trị hơn.

310. 3. Vßng th¾t l­ng (vßng eo, vßng bông - Waist
Circumference):
+ C¸ch ®o: LÊy th­íc d©y ®o ngang chu vi quanh rèn
+ Lµ chØ sè ®¬n gi¶n ®Ó ®¸nh gi¸ khèi l­îng mì bông vµ mì
toµn bé c¬ thÓ.
+ Nguy c¬ t¨ng lªn khi:
≥ 90cm ®èi víi nam
≥ 80cm ®èi víi n÷.
+ Nguy c¬ ch¾c ch¾n khi:
≥ 102cm ë víi nam
≥ 88cm ë n÷.
§èi víi ch©u ¸ ng­ìng vßng bông lµ ≥ 90cm ®èi víi
nam vµ ≥ 80cm víi n÷.

311. 4. Tû sè vßng th¾t l­ng/vßng m«ng
(Waist - Hip Ratio) (W/H):
+ C¸ch ®o:
- §o vßng th¾t l­ng: nh­ trªn.
- §o vßng m«ng: Dïng th­íc d©y ®o
chu vi ngang h¸ng, n¬i to nhÊt.
+ §¸nh gi¸: Tû sè nµy ≥ 1,0 víi nam vµ
≥ 0,85 víi n÷ lµ c¸c ®èi t­îng bÐo bông.
Theo WHO, ®èi víi Châu Á ng­ìng cña
tû sè nµy lµ: ≥ 0,9 víi nam vµ ≥ 0,8 víi
n÷.

312. W = 90cm
H
W = 80cm
H
90,0
¦
=H
W 80,0
¦
=H
W

313. C¬ chÕ g©y bÐo ph× :C¬ chÕ g©y bÐo ph× :
1. MÊt c©n b»ng n¨ng l­îng
- N¨ng l­îng ¨n vµo lín h¬n n¨ng l­îng tiªu hao
- ChÕ ®é ¨n giÇu lipid hoÆc ®Ëm ®é n¨ng l­îng cao
- Møc thu nhËp cµng cao, khẩu phần Protid động vật, Lipid động vật cũng
tăng lớn
2. Ho¹t ®éng thÓlùc Ýt, l i s ng t nh t i.ố ố ĩ ạ
3. YÕu tè di truyÒn: Theo Mayer J. (1959)
- C¶ Bè vµ MÑ b×nh th­êng: chØ cã 7% con ®Î ra bÞ bÐo ph×
- NÕu mét trong hai bÞ bÐo ph×: 40% con ®Î ra bÞ bÐo ph×
- C¶ Bè vµ MÑ bÐo ph×: 80% con ®Î ra bÞ bÐo ph×
4. Yếu tố kinh tế - xã hội:
-Ở các nước đang phát triển, béo phi như là đặc điểm của sự giàu sang, chủ
yếu ở tầng lớp giàu, ít ở tầng lớp nghèo (do thiếu ăn)
- Ở các nước đã phát triển: béo phì chủ yếu ở tầng lớp nghèo, ít ở tầng lớp
trên. Từ xã hội thiếu ăn chuyển sang đủ ăn hay có xu hướng ăn nhiều hơn
nhu cầu.

314. 5. VÒ mÆt sinh bÖnh häc, bÐo ph× cßn phô thuéc vµo sù
ph©n bè mì trong c¬ thÓ:
+ T¨ng khèi l­îng mì do:
- T¨ng s¶n qu¸ møc khèi l­îng tÕ bµo mì
- Ph× ®¹i tÕ bµo mì
+ Sù ph©n bè mì trong c¬ thÓ:
- Mì tËp trung quanh eo l­ng: bÐo ph× h×nh qu¶ t¸o (bÐo
bông, bÐo phÇn trªn, kiÓu ®µn «ng) → nguy c¬ cho søc
khoÎ nhiÒu h¬n cho c¬ thÓ v× nhiÒu mì trong æ bông.
- Mì tËp trung quanh h¸ng: bÐo ph× h×nh qu¶ lª ( bÐo phÇn
thÊp, bÐo kiÓu ®µn bµ)
- BÐo ph× trÎ em: mì tËp trung ë tø chi. TÕ bµo mì t¨ng s¶n
gÊp 3-5 lÇn nh­ng kÝch th­íc cã thÓ b×nh th­êng.

315. Nguyên nhân béo phì – Ăn quá mức
Là nguyên nhân chủ yếu (95%)
Ăn uống thức ăn nhiều quá nhu cầu
cơ thể.
Ăn một lượng quá dư thừa là do:
1. Tập quán gia đình
2. Sự thỏa mãn xúc cảm hay làm dịu nỗi lo
âu mà một số người cảm nhận thấy sau
khi ăn một lượng lớn thức ăn.
3. Sự giảm các hoạt động thể lực mà
không giảm bớt khẩu phần ăn uống ở
người già, người bất động, ít vận động.
4. Tăng tiết hoặc tăng hoạt tính Insulin, dẫn
tới ăn nhiều, gây tăng chuyển Glucid
thành mỡ.
5. Kích thích vùng dưới đồi: Cặp nhân
bụng bên chi phối cảm giác thèm ăn,
cặp nhân bụng giữa chi phối cảm giác
chán ăn. Thực tế gặp: sau chấn thương,
viêm não…gây ăn nhiều

316. Nguyên nhân béo phì – Nguyên
nhân nội tiết (hiếm gặp)
1. Hội chứng Cushin và những tổn
thương dưới đồi:
- Mỡ phân bố đều ở mặt, cổ, bụng (phần
trên cơ thể)
- Chân tay mảnh khảnh.
2. Chứng tăng tiết Insulin do u: béo phì
do tăng sự ngon miệng và tạo mỡ từ
Glucid.
3. Giảm năng tuyến giáp: (phù niêm)
- Giảm chuyển hóa cơ bản.
- Tích mỡ nhiều nơi, cân đối, kết hợp tích
nước.
4. Trạng thái bị hoạn nhẹ (Hội chứng phì
sinh dục)
- Mô mỡ tăng quanh háng trên đùi, mông
(phần dưới cơ thể)
- Do tổn thương vùng dưới đồi, suy giảm
tuyến sinh dục.

317. Nguyên nhân béo phì – Giảm huy động
+ Thực nghiệm cắt thần kinh giao
cảm bụng: gây tích mỡ quanh
thận.
+ Cắt hạch giao cảm thắt lưng:
tích mỡ ở vùng khung chậu và
bụng.
+ Chấn thương cột sống gây tổn
thương giao cảm gây tích mỡ
vùng tổn thương.
CƠ CHẾ:
- Hệ giao cảm (Cate cholamin):
Làm tăng thoái hóa mỡ.
- Hệ phó giao cảm (phế vị): Làm
tăng tích mỡ

318. Nguyên nhân béo phì – Giảm vận
động thể lực
NĂNG LƯỢNG
ĂN VÀO
VẬN ĐỘNG THỂ LỰC
NĂNG LƯỢNG TIÊU HAO
Chuyển hóa cơ bản 70%
Sinh nhiệt 15%
Lao động thể lực 15%
=

319. T¸c h¹i cña bÐo ph×:
1. MÊt sù tho¶i m¸i trong cuéc sèng:
- Khã chÞu vÒ mïa hÌ do líp mì dµy nh­
1 líp c¸ch nhiÖt
- Th­êng cã c¶m gi¸c mÖt mái, ®au
®Çu, tª buån hai ch©n.
2. Gi¶mhiÖu suÊt trong lao ®éng:
- MÊt nhiÒu th× giê vµ ®éng t¸c cho
mét c«ng viÖc do c¬ thÓ qu¸ nÆng nÒ.
- DÔ bÞ TNL§, TNGT do gi¶m sù lanh
lîi, ph¶n øng chËm ch¹p.
3. Nguy c¬ bÖnh tËt cao: Ng­êi bÐo
ph× tû lÖ bÖnh tËt cao vµ tû lÖ tö vong
còng cao.

320. + BÐo ph× lµ mét yÕu tè nguy c¬
bÖnh tim m¹ch vµnh (chØ ®øng
sau tuæi vµ rèi lo¹n chuyÓn hãa
lipid).
- Nguy c¬ cao h¬n khi tuæi cßn trÎ
mµ bÞ bÐo bông.
- Tû lÖ tö vong do m¹ch vµnh
còng t¨ng h¬n khi bÞ thõa c©n, dï
chØ 10% so víi trung b×nh.
+ Ng­êi bÐo ph× cã nguy c¬ cao
HA h¬n ng­êi b×nh th­êng.
+ Ng­êi bÐo ph× cã tû lÖ ®ét quþ
cao h¬n ng­êi b×nh th­êng.
BÐo ph× vµ bÖnh tim m¹ch:BÐo ph× vµ bÖnh tim m¹ch:

321. + Khi BMI t¨ng lªn th× nguy c¬ ®¸i ®­êng
kh«ng phô thuéc vµo insulin (NIDDM) còng
t¨ng lªn.
+ Nguy c¬ ®¸i ®­êng t¨ng h¬n khi:
- BÐo ph× ë trÎ em vµ thiÕu niªn.
- T¨ng c©n liªn tôc.
- BÐo bông.
BÐo ph× vµ ®¸i th¸o ®­êng:BÐo ph× vµ ®¸i th¸o ®­êng:

322. + BÐo ph× lµm t¨ng nguy c¬ sái mËt gÊp 3 - 4 lÇn ng­
êi b×nh th­êng.
+ Ng­êi bÐo ph×, cø 1kg mì thõa lµm t¨ng tæng hîp
20mg cholesterol /ngµy. T×nh tr¹ng ®ã lµm t¨ng bµi
tiÕt mËt, t¨ng møc b·o hßa cholesterol trong mËt cïng
víi møc ho¹t ®éng cña tói mËt gi¶m dÉn tíi t¹o thµnh
sái mËt.
- Gi¶m chøc n¨ng h« hÊp.
- Rèi lo¹n x­¬ng: viªm x­¬ng khíp (®Çu gèi vµ h«ng).
- T¨ng nguy c¬ ung th­: ®¹i trµng, vó, tö cung.
- T¨ng nguy c¬ bÖnh Gót.
BÐo ph× vµ sái mËt:
BÐo ph× vµ c¸c nguy c¬ søc kháe kh¸c:

323. 1. Giảm năng lượng đưa vào, đặc biệt giảm chất béo, tăng chất xơ trong chế độ ăn
2. Thay đổi hành vi:
- Thay đổi thói quen ăn uống đã gây béo phì.
- Chế độ ăn hạn chế calo: chế độ 1200 Kcalo/ngày sẽ giảm được 0,5kg/tuần.
3. Tăng năng lượng tiêu hao bằng LĐ thể lực, TDTT.
- Áp dụng chế độ luyện tập theo 4 nguyên tắc: tăng dần, thường xuyên, toàn diện, thực sự thực tế.
- Đi bộ: 5km tiêu hao 200 Kcalo
4. Sử dụng TPCN và thuốc:
- Trà, viên giảm béo...
- TPCN: chất xơ.
- Có nhiều sp TPCN hỗ trợ giảm béo phì
5. Can thiệp phẫu thuật: hạn chế
- Mổ lấy bớt mỡ
- Hút mỡ.
- Nối hỗng tràng – hồi tràng.
- Tạo hình dạ dày.
§iÒu trÞbÐo ph×:§iÒu trÞbÐo ph×:

324. + ChÕ ®é ¨n gi¶m n¨ng l­îng: 800 - 1500 Kcal
- ChÕ ®é ¨n giÇu chÊt x¬, Ýt chÊt bÐo, ®ñ protein,
vitamin, kho¸ng chÊt.
- Thay ®æi thãi quen, tËp qu¸n ¨n uèng.
+ C¸c thùc phÈm nªn dïng:
- G¹o tÎ, khoai, ®Ëu.
- ThÞt Ýt mì, t«m cua, c¸ Ýt bÐo.
- Giß n¹c, s÷a chua, s÷a t¸ch b¬, s÷a ®Ëu
nµnh.
- Rau qu¶ c¸c lo¹i.
- DÇu mì h¹n chÕ: 10 - 12 g/ ngµy.
- Muèi: 6g/ ngµy.

325. Ức chế cảm giác thèm ăn1
• Gây cảm giác no lâu
• Giảm cảm giác trống rỗng dạy dày
2
Giảm hấp thu mỡ, chất dinh dưỡng3
Tăng thoái hóa mỡ dự trữ4
Tăng đào thải5
Cơ chế SP TPCNCơ chế SP TPCN
giảm cângiảm cân
chống béo phìchống béo phì

326. TPCN VÀ CHỨC NĂNG GAN

327. CHỨC NĂNG GAN VÀ NGUY CƠ TỔN
THƯƠNG GAN:
I. GAN VÀ CHỨC NĂNG CỦA GAN:
Gan
Cơ quan to nhất cơ thể
Vừa có chức năng ngoại tiết
Vừa có chức năng nội tiết
Vừa là kho dự trữ nhiều chất
Vừa là trung tâm chuyển hoá quan trọng
Chức năng gan gắn liền với sinh mạng
Gan là nhà máy năng lượng của cơ thể

328. Glycogen
CHỨC NĂNG CỦA GAN
1. Chuyển hoá:
Chuyển hoá Glucid: Tổng hợp và thoái hoá
Chuyển hoá Lipit:
•Tổng hợp acid béo.
•Oxy hoá acid béo.
•Chuyển hoá Cholesterol.
Chuyển hoá protid:
•Thoái hoá + Tổng hợp
•Tổng hợp các men
2. Tạo mật
Tiết mật
3. Dự trữ
Lipit
Protein
Vitamin tan trong dầu: A,D,E,K.
Vitamin B12
Sắt

329. CHỨC NĂNG CỦA GAN
4.Tạo phá huỷ hồng cầu máu
5.Chống độc
Phản ứng hoá học
Tạo ure
Liên hợp:
•Với Glucuro
•Với Sulfat
•Với Glycol
•Với Methyl
Oxy hoá khử: Phá huỷ chất độc
Cố định và đào thải qua mật: KL, màu

330. Chức năng khử NH4
+
của gan
Protein
Ruột
Axitamin
(Vk+men)
Tổ chức
Axit amin
NH4
+
ngoại sinh
(4g/24h)
NH4+ nội sinh (độc)
(não, cơ, tổ chức)
Glutamin + NH4+
(không độc)
Glutamin
Thận
CitrullinArginin
Ornithin
NH4
+
Urê
(15-20g Urê/24h)

331. II. CÁC TỔN THƯƠNG GAN:
1. Rối loạn chức năng gan:
- RLCN Protid.
- RLCN Glucid.
- RLCN Lipit.
- RLCN nước và điện giải.
- RLCN tạo máu.
2. Viêm gan cấp:
- Viêm gan cấp do virut: A,B,C,D,E,G.
- Viêm gan cấp do virut: Brucella, Leptospira, SR ...
- Viêm gan cấp do ∑.
- Viêm gan cấp do nhiễm độc: thuốc, hoá chất, độc tố.
- Viêm gan teo vàng cấp.
3. Viêm gan teo nhiễm mỡ: do suy dinh dưỡng, ROH

332. 5. Áp xe gan.
6. Xơ gan:
- Loạn dưỡng tế bào gan.
- Các hạch tăng sinh lan tràn
- TCLK phát triển.
- Đảo lộn cấu trúc gan.
7. Di truyền: các bệnh Phorphyrie do thiếu men
sinh tổng hợp Hem, dẫn tới tích luỹ Porphyrie.
8. Ung thư gan

333. Viêm gan mạn tính
Tổn thương hoại tử
Tổn thương viêm
Hình thành tổ chức xơ
Thời gian tổn thương ≥ 6 tháng
Hoại tử TB
Chết TB
Xâm nhập TB Lympho
Xâm nhập TB Plasmocyte
KN...
Tái sinh liên tục
Phát triển sợi collagen
ngoài TB

334. Các loại viêm gan mạn tính
Viêm gan mạn tính do virus
•Viêm gan B: 10% chuyển MT
•Viêm gan D: đồng nhiễm HBV
•Viêm gan C: 90% thành MT
•Viêm gan G: do truyền máu
Viêm gan mạn tính tự miễn
•Tự kháng thể.
•ANA: Kháng thể kháng nhân
•SMA: Kháng thể chống cơ trơn
•LKM: KT chống Microsome của gan và thận
•SLA: Kháng thể chống KN gan hoà tan
•LP: Kháng thể chống gan và tuỵ
•AMA: Kháng thể chống Mittochondrie
Viêm gan mạn tính do thuốc
Methyldopa, Isoniazid Halothan,
Papaverin, Sulfonamid, Aspirin,
Clometacin, Benzarone ...
Viêm gan mạn tính tiềm tàng

335. Xơ gan:
•80% xơ gan là do ROH (Pháp)
•Xơ gan là do Viêm gan MT, viêm gan virus
•K hoá từ xơ gan: 60-90%
1
Viêm gan virus: B,C,D,G2
Các hoá chất độc:
•Hợp chất vô cơ
•Hợp chất hữu cơ
•Hoá chất bảo vệ thực vật ....
3
Độc tố nấm mốc:
•Aflatoxin
•Ocharatoxin
4
5 Ký sinh trùng: Sán lá gan
6
Chất phóng xạ.
Nguyên nhân
Ung thư gan:

336. TPCN HỖ TRỢ CHỨC NĂNG GAN VÀ PHÒNG
CHỐNG TỔN THƯƠNG GAN
1. TPCN tăng cường chức năng gan: cung cấp
vitamin, hoạt chất sinh học

337. THỰC PHẨM CHỨC NĂNG PHÒNG NGỪA
UNG THƯ
Cơ chế tác dụng
(1)TPCN bổ sung các vitamin, khoáng chất, hoạt chất sinh
học làm tăng sức đề kháng không đặc hiệu và tăng sức
đề kháng đặc hiệu, từ đó làm hạn chế xuất hiện ung thư
hoặc làm chậm quá trình phát triển của ung thư.
(2) TPCN chống các chất oxy hóa, bảo vệ gen, AND, do đó
chống K
(3) TPCN cung cấp một số chất có hoạt tính chống ung thư:
+ Các hợp chất Alkyl (có trong hành, tỏi): Có tác dụng ức
chế sinh các khối u và giảm mắc ung thư dạ dày.
+ Các hợp chất hữu cơ Isothiocyanat (có nhiều trong các loại
rau họ bắp cải): Có tác dụng ức chế gây ung thư.

338. 2. TPCN hỗ trợ chức năng thải độc.
- Thanh nhiệt
- Giải độc
- Thông mật
3. TPCN cung cấp các chất chống oxy hoá, bảo vệ ADN,
màng tế bào, các cơ quan tế bào, bảo vệ gan.
4. TPCN phòng chống nguy cơ gây bệnh
- Tiểu đường
- Vữa xơ động mạch
- Viêm
- Mỡ máu cao ....
- Có tác dụng phong tránh tổn thương gan
5. TPCN tăng cường hệ thống miễn dịch, góp phần làm
tăng “sức khoẻ” của GAN.

339. TPCN VÀ HỘI CHỨNG CHUYỂN HÓA

340. HỘI CHỨNG CHUYỂN HÓA
(Metabolic Syndrome)
Lịch sử:
+ M. Gerald Reave nêu ra một Hội chứng chuyển hóa gọi là hội chứng
X tại Hội nghị Hội Tiểu đường năm 1988, với các dấu hiệu:
(1) Tích mỡ ở thận (tăng số đo vòng bụng)
(2) Cao HA.
(3) Rối loạn Lipid huyết.
Ở nhóm người được theo dõi bệnh Tiểu đường từ khi tiền phát cho tới khi
bệnh xuất hiện.
+ Các nghiên cứu sau bổ sung thêm nhiều dữ kiện. Các tên gọi khác:
- HC rối loạn chuyển hóa X (Dysmeta_bolic Syndrome_X).
- HC kháng Insulin.
- HC tiền tiểu đường.
- HC rối loạn chuyển hóa liên quan tim mạch
( Cardiovascular Dysmetabolic Syndrome).
- HC Reaven.

341. ĐỊNH NGHĨA: Hội chứng chuyển hóa là một tập hợp các biểu hiện bệnh lý về
chuyển hóa làm tăng nguy cơ mắc bệnh tim mạch, tiểu đường và xơ vữa ĐM
+ Trong HC chuyển hóa: nổi bật
là RLCH Lipid và Glucid vốn
phụ thuộc trực tiếp và
Insulin.
+ Phát hiện và phân định được
HC chuyển hóa là bước tiến
lớn trong dự phòng và khống
chế những căn bệnh gây tử
vong cao nhất trong thế kỷ
21.
+ HC X chiếm 20-30% dân số ở
các nước công nghiệp. Ước
tính đến 2010, riêng nước
Mỹ sẽ có: 50-75 triệu người
bị HC X.

342. BIỂU HIỆN HC CHUYỂN HÓA:
1. Béo trung tâm
- BMI > 25-30kg/m2
- Vòng bụng: * ≥102cm (Nam)
* ≥88cm (Nữ)
- Tỷ lệ vòng bụng/vòng mông: * ≥0,9 (Nam)
* ≥0,85(Nữ).
2. Huyết áp: ≥ 140/90 mmHg.
3. Nồng độ Glucose huyết:
- Nếu đo dung nạp Glucose: giảm rõ rệt.
- Có thể suy luận mức kháng Insulin từ tỷ lệ:
Tryglycerid
HDL
•Nếu > 2 là báo động
•Nếu đạt 4 là chắc chắn có kháng Insulin

343. 4. Nồng độ bất thường các loại Lipid huyết:
+ Tăng Triglycerid: ≥ 1, 695 mmol/lit hoặc 150mg/100ml.
+ Tăng nồng độ chung cholesterol
+ Giảm HDL-C: ≤ 0,9mmol/lit hoặc: ≤ 40mg/100ml (với nam) và ≤
50mg/100ml (với nữ).
+ Tăng LDL-C. Do chi phí lớn khi đo nên nồng độ LDL thực tế được
tính b ằng cách lấy nồng độ cholesterol toàn phần trừ đi HDL.
5. Biểu hiện khác:
+ Tăng đông (Tăng Fibrinogen & Plasminogen – activator…)
+ Tăng Creatinin huyết và acid Uric – huyết.
+ Có Albumin – niệu vi thể: 20mg/phút hoặc tỷ lệ
Albumin/creatinin: 30mg/g.
+ Rối loạn chức năng hệ nội mạc (tăng nồng độ các phân tử kết dính).

344. Chẩn đoán & khẳng định
(dễ đo, chi phí thấp)
Nếu có 03 yếu tố trở lên theo chiều hướng xấu là coi như có
HC chuyển hóa!
CHẨN ĐOÁN
Vòng bụng
TG – huyết
HDL-C
Glucose – huyết khi đói
Huyết áp

345. CƠ CHẾ KHÁNG INSULIN
VÀ RỐI LOẠN CHUYỂN HÓA LIPID
↑ FFA
TB Mỡ
x
Insulin
↑ VLDL
LDL
CETP
GAN
CETP
HDL
THẬN
CE TG
TG
CE

346. Ức chế cảm giác thèm ăn1
•Gây cảm giác no lâu
•Giảm cảm giác trống rỗng dạy dày
2
Giảm hấp thu mỡ, chất dinh dưỡng3
Tăng thoái hóa mỡ dự trữ4
Tăng đào thải5
Cơ chế SP TPCNCơ chế SP TPCN
giảm cângiảm cân
chống béo phìchống béo phì

347. SƠ ĐỒ VAI TRÒ CỦA CETP
HDL
VLDL
LDL
↑ FFA
CETP
CETP
Cholesterol
Cholesterol
TG
TG
MỠ GAN
THẬN
LDL – hạt nhỏ
TG
TG
HDL – hạt nhỏ

348. YẾU TỐ NGUY CƠ GÂY HỘI CHỨNG X
1. Ít hoặc không vận động
2. Chế độ ăn nhiều mỡ động vật (bão hòa)
3. Chế độ ăn quá nhiều Glucid (nhất là loại hấp thu nhanh)
4. Hút thuốc lá
5. Di truyền
6. Già, lão hóa
7. Môi trường
8. Phụ nữ sau mạn kinh
9. Uống nhiều rượu.
HC X chiếm tỷ lệ 5% ở những người có cân nặng bình thường, 22% ở những người tăng
cân và 60% ở những người béo phì. Ở người lớn nếu tăng mỗi năm 5 pounds trở lên thì
nguy cơ bị HC X là 45%.
Yếu tố nguy cơ gây HC X

349. DỰ PHÒNG
1. Chú ý khi bước vào tuổi cao.
 Khi cơ địa di truyền (cha, mẹ có hội
chứng này)
 Cha mẹ bị tiểu đường, VXĐM, bệnh
mạch vành.
2. Theo dõi sớm, định kỳ xét
nghiệm để phát hiện sớm H.C X
để can thiệp.
3. Thay đổi thói quen có hại trong
phong cách sống – tạo thói quen
tốt.
4. Thay đổi chế độ ăn phù hợp:
Thành phần TP & số Kcal vừa đủ.
5. Lựa chọn Sp TPCN thích hợp để
dự phòng.
6. Duy trì một chế độ tập luyện thân
thể: trung bình 30 phút mỗi ngày, ít
nhất 5 ngày trong tuần.

350. KHI PHÁT HIỆN CÓ H.C X
1. Thay đổi hẳn thói quen có hại trong phong cách sống.
2. Thay đổi chế độ ăn.
+ Giảm calo từ Glucid (còn 50% trong khẩu phần, nhất là giảm
đường, bột, thay bằng ngũ cốc ở dạng hạt).
+ Hạn chế tối đa mỡ động vật (lipid bão hòa) thay bằng mỡ thực vật.
+ Hạn chế TP chứa nhiều cholesterol: lòng đỏ trứng, gan, phủ tạng.
+ Thay Protid từ thịt đỏ sang thịt màu trắng, cá. Thay một phần Protid
động vật bằng Protid thực vật.
3. Vận động thể lực thường xuyên, khống chế tăng vòng bụng
4. Tăng lượng Vitamin oxy – hóa.
5. Theo dõi định kỳ Glucose, TG, HDL, HA, can thiệp kiịp thời
khi có dấu hiệu H.C X.
6. Người bình thường khi đạt 60 tuổi, cần đưa vào diện quản lý
H.C X.
7. Người có cơ địa và di truyền, cần quản lý HC X sớm hơn (40
– 50 tuổi).
8. Lựa chọn thích hợp các sản phẩm TPCN hỗ trợ giảm triệu
chứng.

351. TPCN VÀ CHỨC NĂNG SINH SẢN

352. CHỨC NĂNG SINH DỤC CỦA
CON NGƯỜI

353. 1. Sinh s¶n: SX ra con ng­êi ®Ó duy tr×
gièng nßi
2. Khao kh¸t (ThÌm muèn)
3. Kho¸i l¹c
4. Th«ng tin
5. Mong muèn thay ®æi t×nh dôc (míi, l¹):
cÇn ®­îc chÕ ngù
6. Khö c¨ng th¼ng.

354. Ph­¬ng ph¸p chÕ ngù chøc n¨ng thø 5Ph­¬ng ph¸p chÕ ngù chøc n¨ng thø 5
1)1) TuÇn tù theo quy tr×nh ®Ó nam giíi ®¹t ®­îc tø khÝTuÇn tù theo quy tr×nh ®Ó nam giíi ®¹t ®­îc tø khÝ (hoµ khÝ, c¬(hoµ khÝ, c¬
khÝ, cèt khÝ, thÇn khÝ) & n÷ giíi ®¹t ®­îc cöu khÝ (phÕ khÝ, t©mkhÝ, cèt khÝ, thÇn khÝ) & n÷ giíi ®¹t ®­îc cöu khÝ (phÕ khÝ, t©m
khÝ, tú khÝ, thËn khÝ, cèt khÝ, c©n khÝ, huyÕt khÝ, nhôc khÝkhÝ, tú khÝ, thËn khÝ, cèt khÝ, c©n khÝ, huyÕt khÝ, nhôc khÝ
vµ tuû khÝ)vµ tuû khÝ)
2)2) Thay ®æi ®Þa ®iÓm thêi gianThay ®æi ®Þa ®iÓm thêi gian
3)3) Thay ®æi t­ thÕ:Thay ®æi t­ thÕ:
Rång bay uèn khóc
Hæ r×nh måi
V­în trÌo c©y
Ve sÇu b¸m cµnh
Rïa bay
Ph­îng bay l­în
Thá liÕm l«ng
C¸ giao v·y
H¹c quÊn cæ

355. T¸c dôngT¸c dông
1) Th­êng xuyªn ®¹t cùc kho¸i: gi¶m tØ lÖ chÕt = 1/2 ng­êi kh«ng
®¹t nh­ trªn.
2) ≥ 3 lÇn/tuÇn: gi¶m 1/2 nguy c¬ ®ét quþ tim.
3) Gi¶mc©n, fitness (QHTD = bµi tËp thÓ dôc: tiªu hao 200
Kcal)
Víi ®iÒu kiÖn: ®¶m b¶o quy tr×nh qua 4 giai ®o¹n:
+ Giai ®o¹n kÝch thÝch
+ Giai ®o¹n cao nguyªn
+ Giai ®o¹n cùc kho¸i
+ Giai ®o¹n håi phôc.
4) Ph¸t triÓn c¬: ®ïi, m«ng, chËu,
c¸nh tay, cæ, ngùc.

356. 5) KTSXTestosterone: khoÎ c¬, x­¬ng
6) Gi¶m ®au (do t¹o: Endorphin Estrogen).
7) Gi¶m trÇm c¶m cho phô n÷, gi¶m c¶m
l¹nh, c¶mcóm (IgA t¨ng 30%)
8) §iÒu khiÓn c¬ bµng quang khoÎ lªn.
9) KhoÎ r¨ng-miÖng: Tinh dÞch nhiÒu Zn, Ca
→ gi¶m s©u r¨ng vµ gi¶m ung th­ tuyÕn
tiÒn liÖt

357. HORMONE SINH DỤC NAM OESTROGEN
• Do TB Leydig sản xuất
• Nguyên liệu: Cholesterol
Phát triển các CQ sinh dục
Chuyển hóa protein và cơ
Chuyển hóa protein và cơ
Kích thích sản xuất tinh trùng
Tăng HC 20%, tăng nhẹ
hấp thu Na ở ống thận
•Cốt hóa + phát triển xương
•Lắng đọng Ca + P ở xương

358. HORMONE SINH DỤC NỮ ESTROGEN
• Do buồng trứng sản xuất
• Nguyên liệu: Cholesterol
Tăng kích thước, mạch máu TC
Tăng sinh niêm mạc vòi trứng
Phát triển vú
Tăng tiết dịch cổ tử cung
Tăng chuyển hóa đạm, mỡ ở da
(vú, đùi, mông…)
•Tăng sinh niêm mạc âm đạo
•Tăng tiết dịch có pH acid
•Tăng cốt hóa và pt xương
•Lắng đọng Ca + P
Tăng nhẹ giữ H20 + muối
Phát triển cơ quan sinh dục nữ

359. HORMONE SINH DỤC NỮ PROGESTERON
•Do hoàng thể sx
•Rau thai sx
Tăng tiết nhày ở cổ tử cung
Tăng tiết dịch ở
niêm mạc vòi trứng
•Phát triển chiều dài – cuộn tròn
niêm mạc TC.
•Tăng bài tiết ở niêm mạc.
Phát triển tuyến vú
chuẩn bị tiết sữa
Tăng thân nhiệt 0,5o
C
Nguyên liệu:
Cholesterol

360. CHU KỲ KINH NGUYỆT CỦA HORMONE SINH DỤC NỮ
Estrogen

361. Điều hòa chức năng tinh hoàn
Tinh hoàn(+)
Hypothalamus
Gn RH
Tuyến Yên
FSH LH
Ống sinh tinh
Tế bào Sertoli
Tế bào Leydig
Inhibin Testosteron
XS tinh trùng
Tăng HC 20%
Tăng CHCB 5% -10%
PT chắc xương
Tăng chuyển hóa protein
Đặc tính sinh dục nam
PT giới tính nam
(-)
(-)
(+)
(+)

362. Các yếu tố ảnh hưởng tới sinh sản tinh trùng
1. Hormone: GnRH (Hypothalamus), LH, FSH
(Tuyến Yên)
2. Nhiệt độ:
o Tinh trùng được sản xuất ở nhiệt độ < T0
cơ thể
1-20
o Cơ Dartos của bìu co, giãn để đảm bảo nhiệt độ
thuận lợi cho SX tinh trùng.
3. pH: tinh trùng hoạt động mạnh trong môi trương
kiềm và trung tính. Ở môi trường axit dễ bị giết
chết.
4. Kháng thể:
- TT có thể bị tiêu diệt khi có KT trong máu.
- Ở nữ:
• Có KT cố định tinh trùng: dễ thụ thai
• Có KT tiêu diệt tinh trùng: khó thụ thai

363. 5. Rượu, ma túy: làm giảm sản xuất tinh trùng
6. Tia X, phóng xạ, bức xạ: làm tổn thương tế
bào dòng tinh
7. Căng thẳng thần kinh: làm giảm SX tinh trùng
8. Chế độ ăn uống: ảnh hưởng SX tinh trùng
9. Ô nhiễm môi trường: ảnh hưởng SX tinh
trùng
10. Virus: Virus quai bị

364. Đặc điểm tinh trùng
1. Số lượng:
 Hai tinh hoàn sản xuất 120.000.000 TT/d
 Mỗi lần giao hợp phóng ra : 2-5ml với 200.000.000 đến 500.000.000 TT
2. Hình thể :
+ Đầu được cấu tạo từ nhân TB, trước đầu có một lớp dày nên được gọi là cực
đầu, chứa lượng lớn men Hyaluronidase (men phân giải các sợi của mô) và
men phân giải Protein.
+ Thân
+ Đuôi: giúp cho tinh trùng chuyển động và di chuyển

365. 3. Đời sống:
- Tinh trùng được SX ra ở ống sinh tinh và lên mào tinh hoàn 18-14h mới
vận động được.
- TT phải vận động qua ống mào tinh hoàn dài 6m.
- TT được dự trữ 1 phần ở ống mào tinh hoàn phần lớn ở ống dẫn tinh. Tại
đây: thời gian sống được 1 tháng.
- Khi được phóng vào đường sinh dục nữ: thời gian sống được từ 24-48h.
- Ở nhiệt độ thấp tinh trùng sống lâu hơn.
4. Chuyển động: tốc độ 4 mm/phút

366. Nghiªn cøu cña GS. N.SkakkebackNghiªn cøu cña GS. N.Skakkeback
(§¹i häc Copenhagen - §an M¹ch)(§¹i häc Copenhagen - §an M¹ch)
•N¨m1940: L­îng tinh trïng nam giíi Ch©u ¢u
trung b×nh: 113tr
con/ml
•N¨m1990: chØ cßn 66tr
con/ml → gi¶m 41,6%
•Sè l­îng tinh dÞch: gi¶m 25%
•Theo WHO: sè ng­êi cã l­îng tinh trïng d­íi 20tr
con/ml
(dÉn ®Õn v« sinh) t¨ng tõ 6% ®Õn 18%
¤ nhiÔm m«i tr­êng
Th©m nhiÔm®éc tè vi l­îng
MÊt c©n b»ng
Hormone
Suy gi¶m l­îng
& chÊt tinh trïng
ë ♂
Ung th­ tö cung
ë ♀
Teo c¬ quan
sinh dôc
Ô NHIỄM VÀ VÔ SINH

367. TPCN TĂNG CƯỜNG CHỨC NĂNG SINH SẢN

368. - Chã
- Bß (80g protein bß méng cho 1g tinh trïng)
- H­¬u
- cõu
1. ThÞt ®éng vËt vµ s¶n phÈm®éng vËt
Protein cao
- Trøng
- Tinh hoµn NhiÒu Arginin
Chøa chÊt cã trong
tinh dÞch
THỰC PHẨM TĂNG CHỨC NĂNG SINH DỤC

369. ThÞt gia cÇm
* gµ trèng
* vÞt c¹n
* chim cót
* chim sÎ
* Bå c©u ®ùc
1. ThÞt ®éng vËt vµ s¶n phÈm®éng vËt
Chøa chÊt cã trong
tinh dÞch- Dª
- H¶i CÈu, h¶i m·, MÉu lÖ
- T¾c kÌ, hæ cèt
- Léc nhung, léc gi¸c (h­¬u, nai)

370. - Rau c¸c lo¹i:(b¾p c¶i, sóp l¬...)
2. Thùc vËt:
NhiÒu vitamin E
- Qu¶ kh«c¸c lo¹i
(võng, l¹c, h­íng d­¬ng)
NhiÒu Arginin
Thùc phÈm t¨ng chøc n¨ng Sinh DôcThùc phÈm t¨ng chøc n¨ng Sinh Dôc
- Gi¸ ®ç

371. 2. Thùc vËt:
Thùc phÈm t¨ng chøc n¨ng Sinh DôcThùc phÈm t¨ng chøc n¨ng Sinh Dôc
Tõ c¸c nguyªn liÖu trªn, ng­êi ta chÕ ra c¸c s¶n phÈm TPCN tïy
theo nhµ s¶n xuÊt
Ba kÝch (c©y ruét gµ)
C©y sép (cßn gäi c©y Tr©u cæ, v¶y èc)
Ph¸ cã chØ
CÈu tÝch (c©y l«ng khØ)
Chi ma (mÌ, võng)
D©md­¬ng ho¾c
§¶ng s©m
§«ng trïng h¹ th¶o
Hµ thñ «
Hµnh, hÑ
Nh©n s©m
§Ëu ®en
Kû tö
Hoµi s¬n…

372. 3. C¸c thøc ¨n thuèc3. C¸c thøc ¨n thuèc
Thùc phÈm t¨ng chøc n¨ng Sinh DôcThùc phÈm t¨ng chøc n¨ng Sinh Dôc
•Trµ §an s©m c©u kû
•ChÌ nh©n s©m
•ChÌ h¶i s©m
•Ch¸o hÑ
•Ch¸o Hµ thñ «
•§u«i heo hÇm §ç träng
•Trøng gµ ch­ng h¹ th¶o
•Ch¸o gµ nh©n s©m
•Ch¸o chim sÎ
•Bå c©u hÇm nh©n s©m
•§u«i bß hÇm §­¬ng quy
•NgÊu pÝn ch­ng C©u kû
•ThÞt dª hÇm tái
•Rïa hÇm Sa nh©n...

373. R­îu nhung h­¬u
r­îu léc tiªn (c¬ quan sinh dôc ngoµi h­¬u ®ùc)
r­îu h¶i cÈu thËn (c¬ quan sinh dôc ngoµi h¶i cÈu ®ùc)
4. R­îu:4. R­îu:
r­îu h¶i m· (c¸ ngùa)
Thùc phÈm t¨ng chøc n¨ng sinh dôcThùc phÈm t¨ng chøc n¨ng sinh dôc
r­îu d©m d­¬ng ho¾c
Ba kÝch d©m d­¬ng töu
C¸p giíi s©m nhung töu (t¾c kÌ, nh©n s©m, léc nhung, ba kÝch, tang phiªu tiªu)

374. Håi xu©n töu (LÖ chi nhôc, nh©n s©m)
Léc nhung s¬n d­îc töu (Léc nhung, S¬n d­îc)
4. R­îu:4. R­îu:
cæ tÝch töu (thôc ®Þa, kû tö, ®­¬ng quy)
Thùc phÈm t¨ng chøc n¨ng sinh dôcThùc phÈm t¨ng chøc n¨ng sinh dôc
S©m b¸ch tuÕ töu (Nh©n s©m, Hµ thñ «)
Trïng xu©n töu (§«ng trïng h¹ th¶o)

375. E (vitamin t×nh yªu): d©u t©y, gi¸, rau
C : uèng 4 ly camv¾t/ngµy → t¨ng kh¶ n¨ng t×nh dôc
B12: T¨ng s¶n l­îng
Thùc phÈm nhiÒu vitaminThùc phÈm nhiÒu vitamin
A : kÝch thÝch vµ b¶o vÖtÇng b× c¬ quan sinh dôc
Thùc phÈm t¨ng chøc n¨ng Sinh DôcThùc phÈm t¨ng chøc n¨ng Sinh Dôc

376. §Ëu nµnh (nitrofuran)
r­îu liÒu cao: Lµmgi¶ms¶n l­îng
Cafein : (T¨ng s¶n l­îng tinh trïng bÊt th­êng)
TPCN ỨC CHẾ CHỨC NĂNG SINH DỤCTPCN ỨC CHẾ CHỨC NĂNG SINH DỤC
DÇu gan c¸ (lµm chËmph¸t triÓn dôc t×nh, lµmtinh trïng co róm
l¹i)
Tinh dÇu vá cam (cã Hesperridin)

377. Các giai
đoạn giao
hợp
I. Giai đoạn kích thích:
1. Toàn thân: tuần hoàn tăng, giãn mạch ngoại vi, huyết áp tăng, cơ căng dần
2. Tại chỗ:cương cứng, tiết dịch
II. Giai đoạn cao nguyên:
1. Toàn thân: các dấu hiệu giai đoạn 1 mãnh liệt hơn: HA, tim, căng cơ
2. Tại chỗ:
• Cương cứng
• Tiết dịch nhờn
• Nam: cương cứng, đỏ tía
• Nữ, Măng xéc khoái cảm..)
III. Giai đoạn cực khoái:
1. Toàn thân:
• Co giật vô thức
• HA, nhịp tim, hơi thở tăng
• Ý thức bị lu mờ
• Rên la vô ý thức
2. Tại chỗ :
• Co giật từng cơn
• Nam: phóng tinh
• Nữ: co thắt cơ SD, cơ bụng, đùi, ngực, co thắt măng-sec khoái
cảm, cảm giác nóng ướt trào ra
IV. Giai đoạn hồi phục: các cơ giãn ra, tuần hoàn, hô hấp bình
thường, hết cương, buồn ngủ

378. PHÓNG TINH !
 Dương vật có cấu trúc đặc biệt:
2 thể hang, 1 thể xốp, cấu tạo bởi
các mô liên kết – cơ, chứa các hốc
máu và các động mạch lò xo (gọi
là mô cương). Các tiểu động mạch
và tĩnh mạch có cấu trúc hãm tạo
thành các van.
 Trạng thái bình thường: các hốc
máu hình V, H, X, Y

379.  Khi kích thích: (sờ, nắn, va, chạm) hoặc tâm lý
(nhìn, nghĩ, nghe): các sợi cơ trơn của các tiểu
động mạch co lại, kéo các vòng chun giãn ra, làm
máu tràn vào các hốc máu,làm dương vật to, dài ra.
Các bó cơ xung quanh hốc máu co lại, ép vào các
tĩnh mạch. Các sợi chun không bị các bó sợi cơ dọc
kéo nữa nên co lại, bịt các tĩnh mạch lại, Máu trong
các hốc không có lối thoát, lại bị ép bởi bó cơ nên
dương vật trở lên cứng chắc.
 Khi giao hợp: khoái cảm lên cực độ, có sự
phóng tinh do cơ ngồi hang và cơ hành hang co bóp
nhịp nhàng. Tinh dịch được phóng ra, các cơ giãn
ra, máu thoát bằng đường tĩnh mạch, dương vật
mềm trở lại.

380. Nữ
Nam
Sự hòa hợp các giai đoạn giữa nam và nữ
1
2
3
4

381. BỆNH ALZHEIMER
BS người Đức Alois Alzheimer phát hiện
năm 1906 là tình trạng rối loạn não bộ
gây ra sự sa sút dần dần và không thể
hồi phục cho trí nhớ và khả năng sử
dụng ngôn ngữ, khả năng nhận thức
về không gian, thời gian, cuối cùng
dẫn đến tình trạng mất khả năng tự
chăm sóc bản trong các nhu cầu hàng
ngày

382. Biểu hiện:
Lú
Suy kém trí nhớ trí khôn
Lẫn
Không phân biệt được
sự việc
Suy kém trí nhớ, hay lẫn hay quên
1. Hay quên, quên cả tên con, tên vợ, tên chồng.
2. Mất định hướng.
3. Nghi ngờ, hoang tưởng
4. Tính tình bướng bỉnh, thay đổi trong dáng điệu đi đứng, phá phách

383. Nguyên nhân:
Giả thuyết
1. Nhôm: hàm lượng Al trong tế bào não bệnh nhân cao gấp
30 lần bình thường
2. Thiếu Vitamin B6
3. Thiếu Folic
4. Thiếu Mg
Làm thay đổi cấu trúc não

384. VI: TPCN – HỖ TRỢ PHÁT TRIỂN KT – XH
XÓA ĐÓI GIẢM NGHÈO

385. THỰC PHẨM CHỨC NĂNG
1.Tạo công ăn việc làm:
+ Bán hàng trực tiếp: 200 triệu người với 25.000
mặt hàng ở 125 quốc gia.
+ Ở Việt Nam: trên 70 vạn người tham gia bán hàng
trực tiếp.
2. Tăng trưởng kinh tế: 20-30%/năm
3. Thuế công ty, thuế thu nhập.
4. Thu nhập mỗi cá nhân.
5. Hoạt động từ thiện.
6. Thúc đẩy sản xuất: từ khâu nuôi trồng thảo
dược đến sản xuất, chế biến, xuất khẩu, nhập
khẩu.

386. Phần VI:
Khuyến cáo cho chị em

387. Người tiêu dùng thông thái:
1. Có nhận thức và thực hành tốt về ATTP
2. Biết cách chọn mua TP an toàn
3. Biết cách chế biến TP an toàn
4. Biết cách sử dụng TPAT và sử dụng TPCN
5. Là một tuyên truyền viên và thanh tra viên về ATTP.

388. 5 bước sử dụng TPCN:5 bước sử dụng TPCN:
Bước 1:Bước 1: Đánh giá tình trạng sức khỏeĐánh giá tình trạng sức khỏe
Bước 2:Bước 2: Xác định mục đích sử dụngXác định mục đích sử dụng
Bước 3:Bước 3: Lựa chọn sản phẩm thích hợpLựa chọn sản phẩm thích hợp
Bước 4:Bước 4: Sử dụng theo hướng dẫn của nhà SX và chuyên giaSử dụng theo hướng dẫn của nhà SX và chuyên gia
Bước 5:Bước 5: Đánh giá hiệu quảĐánh giá hiệu quả

389.  Sử dụng TPCN thêm vào khẩu
phần ăn hàng ngày.
 Hiểu đúng – làm đúng – dùng
đúng TPCN.

390. COMPANY NAME
Trân trọng cảm ơn !
www.vads.org.vn