Tài liệu phân tích tình trạng học sinh lười phát biểu trong lớp học, đưa ra nhiều nguyên nhân như câu hỏi nhàm chán, áp lực học tập, sự nghiêm khắc của giáo viên, và thiếu tự tin của học sinh. Những yếu tố này dẫn đến hệ lụy giảm chất lượng dạy-học và hamp đến sự phát triển kỹ năng của học sinh. Tài liệu cũng đề xuất giải pháp cho cả giáo viên và học sinh để cải thiện tình trạng này.

1. (GD&TĐ) - Vừa qua, trên một số phương tiện truyền thông có đề cập đến
vấn đề học sinh lười phát biểu. Thực tế qua nhiều năm giảng dạy, chúng tôi
nhận thấy đây cũng là hiện trạng chung.
Nhận thấy đây là vấn đề cần được quan tâm, chia sẻ, cần được đông đảo
bạn đọc góp ý để tìm ra những giải pháp, những hướng đi chung cho các
nhà trường; từng bước khắc phục hiện trạng lười, ỷ lại, đợi chờ này của học
sinh, đem lại những sắc thái mới, khả thi nhằm tác động tích cực cho hoạt
động dạy học, chúng đổi xin được trao đổi một số quan điểm, nhìn nhận
của người trong cuộc.
HS ngại phát biểu khiến lớp học "trầm lắng" (ảnh chỉ
có tính minh họa)
 Nguyên nhân do đâu:
Thực hiện một cuộc khảo sát nho nhỏ ở 4 lớp học với hơn 100 học sinh tại
ngôi trường mà tôi đang trực tiếp tham gia giảng dạy về hiện tượng học
sinh ngày càng lười phát biểu, chúng tôi nhận được nhiều ý kiến chia sẽ
của những người trong cuộc về một thực trạng đáng lo ngại này, xin được
trao đổi với bạn đọc về những điều “mắt thấy, tai nghe” để làm cơ sở cho
các đồng nghiệp và những ai quan tâm tham khảo cùng tìm ra giải pháp
khắc phục tình trạng đáng buồn này.

2. 1. Do một số câu hỏi nhàm chán; sự nhàm chán này thường rơi vào hai
khả năng: hoặc là do câu hỏi quá dễ hoặclà do câu hỏi quá khó nên
chưa thu hút được tính tò mò, sáng tạo của học sinh; vì vậy mỗi khi
gặp những tình huống như thế thường học sinh mang tâm lí, phản ứng
khác nhau. Với câu hỏi dễ quá, thường các em có tâm lí “coi thường”
không thèm trả lời, ngược lại câu hỏi quá khó các em sẽ chờ đợi hay ỷ
lại cho học sinh khá, giỏi.
2. Do áp lực khối lượng kiến thức các môn học quá nhiều: Bên cạnh các
môn học trước đây, hiện nay các em còn phải học thêm các môn học
khác như: Quốc phòng, các môn học tự chọn, các phân môn lồng
ghép, học thêm ở trường, ở nhà thầy cô, ở các lò luyện thi để đảm bảo
kiến thức cho các kỳ thi và yêu cầu của thầy cô ngày càng cao, đặc
biệt là thầy cô chủ nhiệm nên thời gian đầu tư việc học ở nhà có phần
hạn chế, từ thực tế đó rất nhiều học sinh các em thường chỉ soạn bài
đối phó, chỉ sử dụng sách hướng dẫn, sách giải bài tập ghi chép bài
soạn mà không chú ý đến việc ghi nhớ theo kiểu học vẹt, không thể
khắc sâu kiến thức; cá biệt có những học sinh còn mượn vở soạn của
bạn về chép cho nhanh để đối phó với thầy cô bộ môn… thế nên mới
có chuyện đau lòng khi một thầy giáo trong chức trách của mình đã
tiến hành kiểm tra bài cũ của một học sinh, mặc dù em này đã soạn bài
khá đầy đủ từ bài học đầu tiên đến bài cuối cùng nhưng lại không thể
nhớ nổi một vấn đề nào liên quan đến bài học. Đây thực sự là điều
đáng báo động cho toàn ngành cần phải sớm vào cuộc để có những
giải pháp tích cực, những biện pháp mạnh tay để góp phần chấn chỉnh
nề nếp chất lượng dạy-học.
3. Một số thầy cô quá nghiêm khắc, chưa tạo ra được sự hưng phấn cho
người học, thậm chí còn tạo ra tâm lí sợ hãi, căng thẳng mệt mỏi cho
học sinh, thế nên không chỉ bản thân người dạy cảm thấy áp lực,
ngược lại các em cũng cảm thấy áp lực từ sự “nghiêm khắc thái quá”
và đây cũng là nguyên nhân khiến trò ngày càng lụi tàn, không hưng
phấn với khả năng phát biểu bài. Một kinh nghiệm cho thấy, một giờ
dạy thành công phải là giờ dạy nhận được nhiều ý kiến phát biểu của
học sinh, nhất là trong giai đoạn mà toàn ngành đang thực hiện cuộc
vân động “hai không”, “đoạn tuyệt với đọc chép” và chủ tương “lấy
học sinh làm trung tâm”.
4. Một số học sinh chưa đủ tự tin về năng lựccủa bản thân nên ngại phát
biểu, một số khác do lười biếng, không chuẩn bị bài trước khi đến lớp;
một sốhọc sinh khác lại biết nhưng sợ sai, mà trả lời sai thì ngại , rầy
rà với thầy cô, với bạn bè, nhất là bạn khác giới. Đây là vấn đề được
rất nhiều đồng nghiệp đồng tình khi chúng tôi đem trao đổi. Thậm chí

3. các em còn cho rằng, lên THPT bản thân các em lớn rồi nên phát biều
nhiều sẽ ngượng.
5. Do các em càng học lên cao nên chỉ tập trung vào các môn khối, từ đó
sao nhãng các “môn phụ”. Thực tế qua quá trình giảng dạy chúng tôi
nhận thấy, học sinh ngày nay rất thực dụng, chỉ quan tâm và đầu tư
vào các môn học khối, các môn thi tốt nghiệp , thi Đại học, cao đẳng,
nên những bộ môn các em không theo khối và đặc biệt các môn không
liên quan đến thi cử như Giáo dục côn g dân, công nghệ, kỷ thuật…
thường các em không đầu tư, cá biệt có những học sinh không học bài
cũ, thầy cô chấm điểm thấp cũng không hề “nao núng”, thậm chí cũng
không cần phát biểu để “gỡ” điểm kém, vô hình trung thầy cô đã hết
“thuốc” điều trị rồi.
6. Một số giờ dạy, một số thầy cô chưa thu hút được học sinh: Những
hạn chế về năng lực, phương pháp, nghệ thuật giảng dạy và cả độ nhiệt
tình, “thiếu lửa” ở thầy cô giáo cũng đã góp phần “tiếp tay”cho sự lười
biếng, ỷ lại. trong chờ của các cô tú cậu tú; và thực tế việc chưa khích
lệ được tính tự giác xây dựng bài của học sinh do năng lực của nhà
giáo đã tạo ra khoảng cách ngày càng lớn giữa thầy và trò, và khoảng
cách này sẽ không thể rút ngắn khi chính thầy cô không biết khắc phục
sữa chữa, luôn yêu cầu ở trò quá cao
7. Sự im lặng của nhiều học sinh trong lớp học kéo dài đã dần trở thành
căn “bệnh” lây lan cả lớp. Thực tế khi đem câu chuyện về hiện tượng
học sinh lười phát biểu, em Nguyễn Thị H học sinh lớp 12A2 trường
THPT Hà Huy Tập-Cẩm Xuyên-Hà Tĩnh thẳng thắn chia sẻ: “Cả lớp
đều ít và lười phát biểu thì tại sao mình lại phải phát biểu nên nhiều
khi biết câu trả lời nên cũng ngại giơ tay; thậm chí, giơ tay xây dựng,
phát biểu nhiều còn bị một số bạn bè cho rằng mình... chơi trội”
8. Do ấn tượng không tốt của một số thầy cô trong quan hệ thầy-trò ảnh
hưởng đến sự hợp tác phát biểu: Thực tế, trong hàng triệu triệu thầy cô
giáo trực tiếp tham gia giảng dạy không phải thầy cô nào cũng chiếm
được cảm tình của các em như nhau, một số thầy cô vì những lý do
khác nhau nên ít chiếm được cảm tình của người học và đương nhiên,
hậu quả là học sinh ít hợp tác, lười phát biểu, mặt khác, việc phân chia
thời khóa biểu cũng phải chú ý vì các em cho rằng, việc phân sắp xếp
thời khóa biểu trong một buổi học nên tránh sự gặp gỡ giao thoa của
các môn tự nhiên hoặc các môn xã hội, vì như thế sẽ tạo ra sự mệt mỏi
nhàm chán căng thẳng cho người học. Ví dụ một buổi học 5 tiết thì
không nên sắp xếp Toán, Toán, Sinh Học, Thể dục, Hóa Học.v.v..
hoặc Văn, Văn, Giáo dục công dân, Kỷ, Vật Lý…

4. 9. Do học sinh chưa hiểu hết tác dụng của việc xây dựng phát biểu bài:
Trong thực tế, cuộc đời của mỗi con người không ai không gắn liền
với một thời tuổi trẻ cắp sách đến trường, việc học sinh chăm lo xây
dựng phát biểu bài (dù câu trả lời đúng hay sai) cũng đều có tác dụng
to lớn trong việc ghi nhớ, khắc sâu kiến thức cho người học, việc các
em tham gia xây dựng phát biểu bài sẽ vừa góp phần giúp cho hoạt
động dạy-học tích cực hơn, lớp học vì thế ngày càng sôi nổi hơn, và
đương nhiên là thầy cô như được tiếp thêm sức mạnh để dạy hưng
phấn hơn, có “lửa” hơn, mặt khác tạo điều kiện cho các em tính chủ
động, sáng tạo; tư duy có điều kiện phát triển, từng bước tham gia
rèn luyện kỷ năng sống, kỷ năng ứng xử, kỷ năng giao tiếp cho người
học, góp phần đào tạo ra thế hệ người lao động có chất lượng, chủ
động hơn trong cuộc sống sau này.
10.Do ảnh hưởng của các tác động cuộc sống: Một số học sinh bị ảnh
hưởng bởi các loại phim ảnh xã hội, mạng internet, trò chơi điện tử, số
ít khác do hoàn cảnh gia đình, cha mẹ thường cải cọ mất đoàn kết,
cuộc sống gia đình các em không hạnh phúc, một số khác ít được cha
mẹ quan tâm do phải lo toan cho cuộc sống cơm áo gạo tiền, số khác
do tác động của tình cảm yêu đương nam nữ nên sao nhãng việc học,
và vì vậy tất yếu các em sẽ lười học và hậu quả là lười phát biểu.
 Hậu quả của việc lười xây dựng phát biểu bài:
Lười xây dựng phát biểu bài trong lứa tuổi học sinh, nhất là học sinh
THPT đã và đang để lại những hậu quả bất lợi cho cả thầy và trò, cho chất
lượng dạy-học, trong đó người chịu thiệt thòi nhiều nhất chính là các em;
đã khá nhiều lần chúng tôi được các đồng nghiệp trao đổi, bàn tán về việc
chán nản trước hiện tượng lớp học này, lớp học kia lười phát biểu, xây
dựng bài. Nhiều lần thầy cô giáo ra câu hỏi, dù chỉ là những câu hỏi trong
sách giáo khoa nhưng hỏi đi hỏi lại 2, 3, 4 lượt nhưng các em vẫn ngồi im
thin thít như tượng gỗ, và chính thầy cô là người phải trả lời câu hỏi do
mình đặt ra, những tình huống như vậy thường gây tâm lí ức chế cho thầy
cô rất nhiều, thậm chí chán nản, không tha thiết với công việc của mình,
thế là phải “ngậm hòn bồ làm ngọt”. Đáng nói hơn nữa là trong một số giờ
thao giảng nhân các ngày lễ lớn, thao giảng hay thi chọn giáo viên giỏi cấp
trường, dù đã được thầy cô“phím” trước nhưng nhiều khi các em bất hợp
tác, giờ dạy vì vậy không được đồng nghiệp đánh giá cao. Hiện trạng này
nếu kéo dài ai dám đảm bảo chất lượng dạy học đạt yêu cầu như mong
muốn nếu như không muốn nói là sẽ thụt lùi???

5. Bên cạnh đó, việc lười xây dựng phát biểu bài của các em còn nảy sinh
tâm lí thụ động, chờ đợi co cụm, ỷ lại nên học sinh khó nắm bắt và làm chủ
kiến thức của bài học, lâu ngày sẽ tạo thành thói quen thiếu tự tin, hạn chế
tính tư duy sáng tạo của người học, vì vậy trí nhớ giảm sút học lực giảm,
không phát huy được ưu điểm cũng như không khắc phụ được nhược điểm
của mình; đồng thời việc rèn luyện kỷ năng, khả năng giao tiếp, kỷ năng
ứng xử của các em với cộng đồng sẽ gặp nhiều hạn chế. Điều đó sẽ làm cho
giáo dục sẽ đào tạo ra một lớp người lạc hậu, kém năng động, kém sáng
tạo, không giám khẳng định mình, co mình như con rùa rụt cổ, không dám
mạnh dạn đứng lên phê phán , chống lại cái sai, cái ác, bảo vệ cái đúng cái
thiện, thậm chí đồng tình, đồng lõa với các thói hư tậ xấu là điều khó tránh
khỏi.
Căn cứ vào từng tiết học, từng bài học cụ thể, giáo viên có
thể vận dụng các phương pháp dạy học khác nhau, để thu
hút sự tò mò, hiếu kỳ, kích thích sự hứng thú của người học
(ảnh MH/Internet)
 Hướng giải quyết:
Đây là bài toán không quá khó, nhưng theo chúng tôi cũng không thật sự
dễ dàng nếu muốn giải quyết tận gốc rễ vấn đề này, muốn khắc phục được
chúng ta càn phải nghiêm túc giải quyết từ cả hai phía người học và người
dạy.

6. Phía người dạy, việc cần thiết là thầy cô phải tích cực trau dồi chuyên
môn nghiệp vụ, đầu tư cho chất lượng các bài giảng trước khi lên lớp, căn
cứ vào từng tiết học, từng bài học cụ thể, giáo viên có thể vận dụng các
phương pháp dạy học khác nhau, để thu hút sự tò mò, hiếu kỳ, kích thích
sự hứng thú của người học. Hệ thống câu hỏi cũng phải hết sức chú ý
không nên dễ quá hoặc khó quá, cung không nên quá ngắn hoặc quá dài,
câu hơi cũng nên theo kiểu gợi mở, gắn liền với đời sống thực tiễn. Mặt
khác, trước mỗi giờ dạy, bằng khả năng nghiệp vụ của mình, giáo viên có
thể tạo ra một bầu không khí gần gũi, thân thiện, cởi mở cho người học để
rút ngắn khoảng cách giữa thầy và trò như kể một câu chuyện vui có tính
giáo dục, một tình huống pháp luật, một mẫu chuyện nho nhỏ về các nhà
khoa học trong và noài nước, một vấn đề thời sự, chính trị, kinh tế mới mẻ
của đất nước liên quan đến môn học nhằm giảm bớt căng thẳng áp lực cho
các em, khuyến khích các em chăm học, chăm phát biểu, để “mối thầy cô
thực sự là một tấm gương về tự học và sáng tạo”. Đồng thời, Bộ GD&ĐT,
sở, ngành và các nhà trường THPT cũng cần xây dựng các tiêu chí đánh giá
chất lượng và xếp loại hạnh kiểm học sinh sau mối tuần, mỗi tháng, mỗi
học kỳ và mỗi một năm học; có biện pháp nghiêm khắc với những học sinh
lười biếng, nhác nhớn ỷ lại, tránh hiện trạng học sinh “ngồi nhầm lớp”,
không chạy với căn bệnh “thành tích”. Ở trường tôi, một số giáo viên chủ
nhiệm cũng có cách làm khá hay (có thể không còn mới đói với một số
trường)là giao cho mỗi tổ học sinh một cuốn sổ theo dõi các thành viên,
trong đó mục xung phong xây dựng phát biểu bài mới là một trong nhưng
tiêu chí đánh giá ý thức học tập của thành viên tổ mình; cuối mỗi tuần, mỗi
tháng, trong giờ sinh hoạt lớp bao giờ cũng giành một ít thời gian cho công
tác đánh giá xếp loại hạnh kiểm học sinh; ngoài những tiêu chí như nề nếp,
chuyên cần, trực nhật vệ sinh, trang phục, làm bài tập ở nhà, chuẩn bị bài
mớiv.v.. thì tham gia xây dựng phát biểu bài trở thành “phần cứng” để
chấm điểm, đồng thời thầy cô cung phải có hình thức khen thưởng , chấm
điểm kịp thời đối với những học sinh có câu trả lời hay; đối với những học
sinh trả lời chưa tốt, thầy cô cũng phải khéo léo trong việc nhắc nhở, tránh
tình trạng làm ảnh hưởng đến lòng tự trọng tự ái của học sinh; nhà trường
cũng cần tổ chức các câu lạc bộ, các chuyên đề, các buổi thảo luận, ngoại
khóa để tăng cường khả năng tranh luận, khả năng giao tiếp, ứng khẩu của
các em.
Phía Nhà trường cũng đồng thời phải mua sắm thêm các thiết bị thí
nghiệm thực hành, xây dựng thư viện đọc phục vụ cho nhu cầu học sinh
học tập theo kiểu cộng đồng, và coi đây cũng là một tiêu chí thi đua của
ngành, tránh tình trạng chỉ học lý thuyết chung chung làm cho việc học

7. không gắn với hành, với khả năng ứng dụng vào đời sống thực tiên. Tránh
hiện tượng nhàm chán trong các em.
Ban đại diện cha mẹ học sinh cũng phải giành thời gian quan tâm thăm
lớp dự giờ, động viên thầy trò và nhà trường, quan tâm đến diến biến tâm
sinh lý lứa tuổi của học sinh để từ đó tìm ra các giải pháp động viên kịp
thời, tránh tình trạng hiện nay là Hội chỉ mới hoạt động một chiều là nhận
kế hoạch từ nhà trường, chỉ hoạt động định kỳ một năm hai lần vào dịp đầu
năm và cuối môi năm học, còn mọi diễn biến khác thì hầu như phó mặc cho
nhà trường và giáo viên chủ nhiệm.
Phía người học, cũng cần được cung cấp thông tin về vai trò tác dụng to
lớn của việc tham gia xây dựng phát biểu bài, cần tự giác thực hiện nghĩa
vụ học tập của mình, trước khi muốn thầy cô giảng dạy nhiệt tình, hết mình
cho bài giảng, bởi có một thực tế hiện nay là, yêu cầu của xã hội, của học
sinh, phụ huynh ngày càng cao, đò hỏi ngày càng lớn từu phía thầy cô, nhà
trường, nhưng người học lại em thường bộ môn, số ít khác chỉ quan tâm
đến quyền mà quên mất nghĩa vụ của mình.