SlideShare a Scribd company logo
Εκπαιδευτικό Συμβόλαιο, η (επαν)εκκίνηση της εκπαίδευσης ενήλικων μαθητών
Εσπερινού ΕΠΑ.Λ. (μελέτη περίπτωσης)
Μαγουλιώτη Θεοδώρα
Εκπαιδευτικός Π.Ε.19,
Μ.Δ.Ε. Ηλεκτρονικής και Μηχανικών
Η/Υ,
dmagoul@yahoo.gr
Περίληψη
Οι ενήλικες μαθαίνουν με ιδιαίτερο τρόπο. Αυτό αναγράφεται στη σχετική
βιβλιογραφία (Rogers, 1999), αυτό όμως προκύπτει εμπειρικά και βιωματικά μέσα
από τις αίθουσες εκπαίδευσης των ενηλίκων. Ποικίλες θεωρίες μάθησης έχουν
διατυπωθεί σχετικά (Κουλαουζίδης, 2011). Πολλά επίσης έχουν γραφτεί αναφορικά
με το προφίλ του εκπαιδευτή ενηλίκων (Πετκοπούλου, 2008). Ο εκπαιδευτής με
ευελιξία, που μπορεί να κάνει τους εκπαιδευομένους κριτικά να αναστοχαστούν,
είναι εκείνος που μπορεί να κερδίσει το στοίχημα της εποικοδομητικής εκπαίδευσης
στους ενήλικες. Επίσης, ο εκπαιδευτής που αντιλαμβάνεται τα εμπόδια στην
εκπαιδευτική διαδικασία (Χατζησταμάτης, 2012), αν καταφέρει να ελιχθεί, τότε
μπορεί να κερδίσει σύναψη εκπαιδευτικού συμβολαίου και να (επαν)εκκινήσει την
εκπαιδευτική διαδικασία, ώστε φυσικά να βοηθήσει τους ενήλικες να πορευτούν προς
την κατάκτηση της νέας γνώσης.
Λέξεις κλειδιά: ευελιξία, αναστοχασμός, εκπαιδευτικό συμβόλαιο, εκπαίδευση
ενηλίκων.
Εισαγωγή
Οι εξαιρετικά γρήγορες μεταβολές που σημειώνονται στη λειτουργία και την
οργάνωση κάθε είδους οικονομικής, παραγωγικής ή διοικητικής δομής οδηγούν στην
ταχεία απαξίωση της κεκτημένης γνώσης και σε μεγάλες ανακατατάξεις στην αγορά
εργασίας, θέτοντας στο περιθώριο ομάδες ανθρώπων που δεν έχουν καταφέρει την
επικαιροποίηση των γνώσεων και δεξιοτήτων τους. Προβάλλει, λοιπόν, έντονη η
ανάγκη για συνεχή εμπλουτισμό και ανανέωση των γνώσεων και των δεξιοτήτων του
ανθρώπινου δυναμικού ώστε αυτό να ανταποκρίνεται αποτελεσματικά στα νέα
δεδομένα. Έτσι, σχετικές δράσεις εκπαίδευσης λαμβάνουν χώρα, δράσεις που
αποβλέπουν στην παροχή πολλαπλών δυνατοτήτων μάθησης σε ενήλικες για την
ενίσχυση της απασχολησιμότητας και του επαγγελματικού τους προφίλ, την
εργασιακή εξέλιξη, την καταπολέμηση του κοινωνικού αποκλεισμού και των
διακρίσεων.
Στις δράσεις αυτές συχνά προκύπτει ως θέμα διαπραγμάτευσης το ζήτημα του
διδακτικού περιεχομένου. Συχνά οι εμπειρίες των συμμετεχόντων στο διδακτικό
αντικείμενο των εκπαιδευτικών συναντήσεων είναι άφθονες έως πλούσιες. Με την
έναρξη λοιπόν των συναντήσεων προκύπτουν αμφισβητήσεις σε σχέση με το ότι αυτά
που προβλέπεται να διδαχθούν οι εκπαιδευόμενοι τα γνωρίζουν επαρκώς.
Στις περιπτώσεις αυτές ο εκπαιδευτής καλείται να λάβει απόφαση, η οποία μπορεί να
είναι άκαμπτη, ότι δηλαδή το διδακτικό περιεχόμενο δεν αλλάζει, καθώς αυτό
προβλέπεται (π.χ. από το υπουργείο στην τυπική εκπαίδευση εσπερινών σχολείων)
και γι’ αυτό ο ίδιος έχει προσληφθεί. Πρόκειται για απόφαση ριψοκίνδυνη καθώς από
την αρχή ο εκπαιδευτής φέρνει απέναντί του στους εκπαιδευόμενους και
δημιουργείται σαφές χάσμα επικοινωνίας και συνεργασίας. Η εκπαιδευτική ομάδα
δεν θα δουλέψει και η αποτυχία των εκπαιδευτικών συναντήσεων είναι εξαρχής
δεδομένη. Από την άλλη πλευρά, ακόμα κι αν ο εκπαιδευτής είναι βεβαιωμένος για
την αξία του διδακτικού περιεχομένου που καλείται να διδάξει, οφείλει στο πλαίσιο
της ομάδας με τους ενήλικους εκπαιδευόμενους, να έρθει σε διάλογο μαζί τους
προκειμένου να βρεθεί αν όχι ομόφωνη λύση, τουλάχιστον πλειοψηφική.
Το σημείο κλειδί στις περιπτώσεις αυτές είναι ο εκπαιδευτής, ο οποίος αφού
εκφράσει το συμμερισμό του στον προβληματισμό των εκπαιδευομένων, καλείται να
αξιοποιήσει τη διαδικασία του κριτικού αναστοχασμού (Mezirow, 1999). Οι
εκπαιδευόμενοι θα κληθούν να αξιολογήσουν τις γνώσεις και τις δεξιότητές τους.
Στόχος θα είναι ο κάθε εκπαιδευόμενος να αισθανθεί ότι αυτό που γνωρίζει ή αυτό
που νομίζει ότι εκτελεί επαρκώς μπορεί να έχει κι άλλες οπτικές. Βοηθός της σκέψης
και του προβληματισμού των εκπαιδευόμενων μπορεί να είναι διάφορες μελέτες
περίπτωσης από τον εκπαιδευτή που θα φέρουν τους εκπαιδευόμενους σε συζήτηση
μεταξύ τους. Θα ακουστούν διάφορες απόψεις, συχνά αντικρουόμενες. Ο
εκπαιδευτής μέσα στη συζήτηση μπορεί να αποτελεί το μήλο της έριδος, εσκεμμένα
δηλαδή να ανατρέπει δεδομένα και να διαφοροποιεί παραμέτρους, ζητώντας από τους
εκπαιδευόμενους εναλλακτικές προτάσεις.
Μέσα από αυτές τις συζητήσεις αυτό που συχνά προκύπτει είναι ότι η γνώση δεν
είναι στείρα και καμιά δεξιότητα δεν έχει καλούπια. Αυτό που κάποιος θεωρεί ότι
εκτελεί καλά και με επιτυχία μπορεί κάποιος να τον βοηθήσει να το κάνει ακόμα
καλύτερα. Η γνώση αλλάζει μορφές, έχει ασύλληπτη δυναμική, χωρίς όρια. Σ’ αυτό
τουλάχιστον το συμπέρασμα μπορεί κανείς να οδηγηθεί ιδιαίτερα μετά τη μελέτη
περίπτωσης που έλαβε χώρα σε εσπερινό ΕΠΑ.Λ. και αφορούσε τη δυσκαμψία των
ενήλικων μαθητών να βοηθήσουν να εκκινήσει ομαλά η εκπαιδευτική διαδικασία. Ο
εκπαιδευτής τότε σκέφτηκε να προβεί σε σύναψη εκπαιδευτικού συμβολαίου, μετά
όμως από ζωηρή, αλλά ελεγχόμενη συζήτηση που ο ίδιος αποφάσισε να προκαλέσει.
Στο πλαίσιο αυτό, η παρούσα εργασία είναι αφιερωμένη στην περιγραφή
πραγματικής διδακτικής περίπτωσης σε τάξη ενηλίκων τυπικής εκπαίδευσης, έτσι
όπως αυτή διαδραματίστηκε και ο εκπαιδευτής αντιμετώπισε. Προηγουμένως, όμως,
παρουσιάζονται ορισμένα σημαντικά χαρακτηριστικά της εκπαίδευσης ενηλίκων,
αυτά δηλαδή που κάνουν την εκπαίδευση ενηλίκων να είναι κάθε φορά ιδιαίτερη και
ξεχωριστή και δεν μπορούν να αγνοηθούν, ακόμα και στις τάξεις των ενήλικων
μαθητών της τυπικής εκπαίδευσης, αν το δεδομένο κι εδώ είναι η παροχή
ουσιαστικής εκπαίδευσης. Η εργασία ολοκληρώνεται με την παράθεση
συμπερασμάτων.
Η Εκπαίδευση Ενηλίκων
Οι ενήλικες που εισέρχονται στη διαδικασία της εκπαίδευσης διαθέτουν μια σειρά
από τυπικά χαρακτηριστικά (Κόκκος, 1999), που όπως δεν μπορούν να αγνοηθούν.
Μεταξύ αυτών τα σημαντικότερα είναι η ηλικία τους, τα κοινωνικά και μορφωτικά
τους χαρακτηριστικά, το φύλο τους, η εθνική και θρησκευτική τους ταυτότητα, η
πιθανότητα να είναι άτομα με συγκεκριμένες ανάγκες, η εργασιακή τους κατάσταση,
ο τόπος διαμονής τους.
Τα παραπάνω αποτελούν βασικές παραμέτρους που εκτός από τη φυσική και
κοινωνική θέση των ενηλίκων εκπαιδευομένων, καθορίζουν και τη θέση τους στην
εκπαιδευτική διαδικασία, καθώς και τη δυνατότητα συμμετοχής τους σ’ αυτή. Οι
ενήλικοι προσέρχονται στην εκπαιδευτική διαδικασία έχοντας συγκεκριμένες ανάγκες
τις οποίες έχουν συνειδητοποιήσει στην επαγγελματική και κοινωνική τους ζωή,
ταυτόχρονα όμως έχουν περιορισμένο χρόνο λόγω εργασιών, οικογενειακών και
άλλων ασχολιών, στις οποίες είναι υποχρεωμένοι να ανταποκρίνονται, τις
περισσότερες φορές κατά προτεραιότητα, ταυτόχρονα δε επιζητούν την πρακτική
χρησιμότητα της εκπαίδευσης στη ζωή τους (Κόκκος, 1999).
Επιπρόσθετα, οι ενήλικοι εκπαιδευόμενοι διαθέτουν ήδη ένα σημαντικό απόθεμα
εμπειριών, αλλά και συγκεκριμένες στάσεις, τις οποίες η εκπαιδευτική διαδικασία
οφείλει να συνδέσει με το αντικείμενο της μάθησης (Κόκκος, 1999). Τέλος, είναι
κατά κανόνα αυτοδύναμα άτομα, έχουν διαμορφωμένη προσωπικότητα και λόγω
αυτών των στοιχείων θέλουν (και είναι σκόπιμο) να συμμετάσχουν στον
προσδιορισμό των εκπαιδευτικών στόχων, του περιεχομένου της εκπαίδευσης, της
αξιολόγησης, δηλαδή επιθυμούν και επιδιώκουν την ενεργητική τους συμμετοχή καθ’
όλο το εύρος της εκπαιδευτικής διαδικασίας (Κόκκος, 1999).
Σ’ αυτή την ιδιαίτερη διαδικασία εκπαίδευσης μείζον είναι ο ρόλος του εκπαιδευτή,
που ενώ φέρει τα προσωπικά του χαρακτηριστικά, αξίες και παραδοχές, είναι αυτός
που οφείλει να κεντρίσει και να διατηρήσει το ενδιαφέρον του κάθε εκπαιδευόμενου,
να του επιστήσει την προσοχή στα σημαντικότερα σημεία μιας διδακτικής ενότητας,
να του μεταδώσει γνώσεις και δεξιότητες, να του συμβουλέψει πού και πώς αυτές
μπορούν να αξιοποιηθούν. Το έργο αυτό δύναται να επιτύχει αν ο εκπαιδευτής
καταφέρει να εφαρμόσει ευέλικτες και εξατομικευμένες διαδικασίες διδακτικής,
που θα:
• Προάγουν την ανακαλυπτική μάθηση (Γκοτζαρίδης, 2009).
• Συμβάλλουν στην αύξηση της ενεργητικής και αυτόνομης συμπεριφοράς των
εκπαιδευόμενων (ο εκπαιδευόμενος βιώνει μια συγκεκριμένη εμπειρία, την
εμπειρία αυτή την εξετάζει ανακλαστικά, μετά εμπεδώνει έννοιες και ορίζει
γενικεύσεις που κατανοεί, τελικά πειραματίζεται) (Kolb, 1984).
• Θέτουν τον εκπαιδευόμενο στο επίκεντρο της εκπαιδευτικής διαδικασίας,
γνωστοποιώντας του τι ακριβώς θα μάθει και πότε, παρακινώντας τον στην
από κοινού λήψη εκπαιδευτικών αποφάσεων, διδάσκοντας του συγκεκριμένες
γνώσεις (όχι αφηρημένες ή ακαδημαϊκές), άμεσα εφαρμόσιμες, ιδιαίτερα
εντός του προσωπικού του πλαισίου ενδιαφέροντος.
• Κινητοποιούν τον εκπαιδευόμενο σε κριτικό αναστοχασμό, αφουγκράζοντας
τις απόψεις των άλλων και αποδέχοντας το διαφορετικό, προκειμένου τελικά
ο εκπαιδευόμενος να βοηθηθεί ώστε να σκεφτεί και να ενθαρρύνει τον εαυτό
του να αναπτύξει νέες ικανότητες, νέες στάσεις και νέες αξίες (Κουλαουζίδης,
2011).
• Προωθούν την ομαδική εργασία (Slavin, 1995).
• Προάγουν την εξατομικευμένη μάθηση, διαφοροποιώντας τις δραστηριότητες
για την αντιμετώπιση των ιδιαιτεροτήτων κάθε εκπαιδευομένου και
υποστηρίζοντας διαφορετικούς ρυθμούς μάθησης ανά εκπαιδευόμενο.
• Ενισχύουν την παροχή κινήτρων στους εκπαιδευόμενους.
• Υποστηρίζουν κατά περίπτωση διαφορετικά μοντέλα μάθησης, όπως είναι ο
κύκλος μάθησης του Kolb, η θεωρία της ανδραγωγικής του Knowles, η
μετασχηματίζουσα μάθηση του Mezirow, η πλαισιοθετημένη μάθηση των
Wenger & Lane, η εμπειρική μάθηση μέσα από τα μονοπάτια του κύκλου
μάθησης του Jarvis (Κουλαουζίδης, 2011).
Στην εκπαίδευση των ενηλίκων, λοιπόν, ο εκπαιδευτής θα πρέπει να διαθέτει
αυξημένα προσόντα, κατάλληλο διδακτικό υπόβαθρο, επιστημονική επάρκεια,
πρόσθετη εξειδίκευση και ιδιαίτερη εμπειρία (π.χ. ερευνητική, συγγραφική κ.λπ.), να
γνωρίζει τις συνθήκες που επικρατούν στην αγορά εργασίας πάνω στο αντικείμενο
εκπαίδευσης, ο ίδιος να διαθέτει «πλούσια» επαγγελματική εμπειρία και βεβαίως να
διαθέτει πιστοποιημένη παιδαγωγική επάρκεια, παιδαγωγική εμπειρία και να έχει το
χάρισμα της κοινωνικής προσέγγισης των εκπαιδευομένων.
Οι εκπαιδευτές ενηλίκων οφείλουν να προσελκύουν τους ενήλικες στο μάθημά τους.
Συνάπτεται µια συμφωνία μεταξύ εκπαιδευτή-συμβούλου και εκπαιδευομένου
(Βελιτσιάνου, 2012), σύμφωνα µε την οποία ο ένας θα προσφέρει τη δυνατότητα
απόκτησης γνώσεων και δεξιοτήτων και ο άλλος θα καταβάλει προσπάθεια να
«μάθει». Διαμορφώνεται επομένως ένα συμβόλαιο μάθησης που στηρίζεται σε
παραδοχές που διαμορφώθηκαν από τον εκπαιδευτή και από τους εκπαιδευόμενους
ενήλικες, πριν ακόμη αρχίσει η εκπαιδευτική διαδικασία, ευθύς εξαρχής. Ο
εκπαιδευτής ξεκινά µ’ ένα σύνολο ιδεών όσον αφορά αυτούς που θα εκπαιδεύσει και
τι θα τους διδάξει, ενώ οι εκπαιδευόμενοι έχουν µία πρώτη άποψη γι’ αυτό που θα
ήθελαν να προσλάβουν µε βάσει την ερμηνεία της περιγραφής της συγκεκριμένης
εκπαίδευσης. Η πληροφόρηση τους δημιουργεί αμέσως ένα σύνολο προσδοκιών.
Τέλος, ο εκπαιδευτής κατά τη διεξαγωγή της εκπαιδευτικής διαδικασίας με ενήλικους
μπορεί να νιώσει ότι συναντά προβλήματα, άλλοτε μικρότερα και άλλοτε
μεγαλύτερα. Τα προβλήματα δεν θα πρέπει να τα αγνοήσει, αλλά αντιθέτως να
ασχοληθεί ενεργά μαζί τους, κι αν είναι πάρα πολύ δύσκολη ή ανέφικτη η επίλυσή
τους, τουλάχιστον να βοηθήσει στη δημιουργία ενός θετικού μαθησιακού κλίματος.
Διδακτική Περίπτωση Παρακολουθούντων Μαθητών Εσπερινού ΕΠΑ.Λ.
Η μελέτη περίπτωσης έλαβε χώρα σε 16 εργαζόμενους ενήλικες μαθητές εσπερινού
ΕΠΑ.Λ. που στην εργασία τους χρησιμοποιούν ΗΥ και εφαρμογές αυτοματισμού
γραφείου. Στους μαθητές προβλεπόταν η διδασκαλία εργαλείων αυτοματισμού
γραφείου. Με την έναρξη λοιπόν της σχολικής χρονιάς, όταν ενημερώθηκαν για το
διδακτικό περιεχόμενο του συγκεκριμένου μαθήματος, εκφράστηκαν αμφισβητήσεις
και έντονες αντιρρήσεις εκ μέρους τους, διατυπώνοντας το «εύλογο» κατά την άποψή
τους ερώτημα σχετικά με το τι μπορεί να μάθει κανείς παραπάνω όταν διαθέτει
ανάλογη επαγγελματική εμπειρία.
Στο δείγμα των μαθητών, το 43,75% των μαθητών ήταν γυναίκες και το υπόλοιπο
56,25% άντρες, με το 24,3% να είναι ηλικίας 26 – 30, το 43,3% να είναι ηλικίας 31 –
44 και το 32,4% να είναι ηλικίας 45 – 50. Το πλειοψηφικό ποσοστό του 61% των
μαθητών δήλωσε ότι εργάζεται στον ιδιωτικό τομέα. Πλειοψηφικό, επίσης, ήταν το
ποσοστό των μαθητών, 42,9%, που χαρακτήρισε την εργασία του ως σταθερή.
Ο εκπαιδευτής αντιλαμβάνεται την έκρυθμη εκπαιδευτική ατμόσφαιρα και
αποφασίζει να παρεκκλίνει του τυπικού εκπαιδευτικού προγράμματος και να
αφιερώσει 10 διδακτικές ώρες για να συζητήσει μαζί τους τις ιδιαιτερότητες που η
εκπαίδευση ενηλίκων παρουσιάζει. Ξεκινά παροτρύνοντάς τους να ξεχάσουν τα μέχρι
τώρα πεπραγμένα. Συνεχίζει με συζήτηση για (α) την αναγκαιότητα της δια βίου
μάθησης, (β) τα χαρακτηριστικά του εκπαιδευτή ενηλίκων, (γ) τα χαρακτηριστικά
των εκπαιδευομένων ενηλίκων και (δ) τις θεωρίες μάθησης ενηλίκων.
Η συζήτηση που λαμβάνει χώρα στο διάστημα των 10 αυτών ωρών είναι ζωηρή,
γόνιμη, άκρως ενδιαφέρουσα. Στο τέλος της, εκπαιδευτής και εκπαιδευόμενοι
καταλήγουν να συμφωνήσουν για τις ιδιαιτερότητες που η εκπαίδευση ενηλίκων
παρουσιάζει και για στο ότι το μοντέλο θεωρίας της Εμπειρικής Μάθησης του
Jarvis μοιάζει να είναι γενικότερο και μπορεί να καλύψει ποικίλες συνθήκες
αρχικής, ενδιάμεσης και τελικής κατάστασης της εκπαίδευσης του ενήλικα, που
όμως αποτελούν καίρια σημεία και των άλλων θεωριών μάθησης. Για παράδειγμα,
στο γράφο του κύκλου μάθησης του Jarvis υπάρχει μονοπάτι που μέσα από τη
διαδικασία της εκπαίδευσης ο ενήλικας μπορεί να βιώσει μία εμπειρία κι αν την
αναστοχαστεί και την αποδεχτεί (θεωρία του Kolb), κι αυτό γιατί μάλλον μπορεί να
την αντιστοιχίσει και να την εφαρμόσει σε πραγματικές συνθήκες (θεωρία του
Knowles), τότε αναμφίβολα ο ενήλικας ενισχύεται γνωστικά και αλλάζει
συμπεριφορά, οπότε τελικά επιτυγχάνεται ουσιαστικά ο σκοπός της εκπαίδευσης,
αφού επέρχεται μετασχηματισμός των προηγούμενων αξιών και παραδοχών του
(θεωρία του Mezirow).
Στη συνέχεια και για 2 ακόμα εκπαιδευτικές ώρες ο εκπαιδευτής ζητά από τους
εκπαιδευόμενους ατομικά να σκεφτούν και να καταγράψουν τη διαδικασία που
ακολουθούν και οργανώνουν τις εργασίες του εργοδότη τους. Στη συνέχεια και
σύμφωνα με τη μέθοδο της χιονοστιβάδας (Κόκκος, 1999) ζητήθηκε να ενωθούν με
άλλα μέλη ώστε να σχηματιστούν ομάδες, οι οποίες σταδιακά θα ενώνονται ώστε να
διευρύνονται σε ολοένα και μεγαλύτερες ομάδες (αρχικά 16 ομάδες του 1 μέλους –
μετά 8 ομάδες των 2 μελών – στη συνέχεια 4 ομάδες των 4 μελών – ύστερα 2 ομάδες
των 8 μελών – τέλος 1 ομάδα των 16 μελών). Κάθε ενδιάμεση χιονοστιβάδα θα
καταγράφει μετά από συζήτηση στην ομάδα τις απόψεις των μελών της, ώστε τελικά
να προσδιοριστούν και να παρουσιαστούν στην ολομέλεια οι τεχνικές οργάνωσης της
εργασίας που η διευρυμένη ομάδα των 16 μαθητών τελικά έχει συζητήσει κι έχει
αποφασίσει να παρουσιάσει. Στην κάθε ενδιάμεση χιονοστιβάδα δόθηκε
περισσότερος χρόνος για συζήτηση (ξεκίνησε από 5 λεπτά, αυξήθηκε σε 8 λεπτά,
μετά σε 12, ύστερα σε 17 και στο τέλος σε 23 λεπτά).
Ακολούθησε συζήτηση ζωντανή και καρποφόρα, ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα, καθώς
υπήρξε πλούσια καταγραφή διαφορετικών τεχνικών οργάνωσης της εργασίας σε
σύγχρονο γραφείο, οι οποίες διευρύνονταν ακόμα περισσότερο με παραμέτρους που
στην αρχή ο εκπαιδευτής, μετά όμως και οι εκπαιδευόμενοι εισήγαγαν. Σταδιακά τα
μέλη της ολομέλειας αρχίζουν να παραδέχονται ότι τελικά υπάρχουν σημαντικά
περιθώρια βελτίωσης της εργασίας τους και είναι πράγματι ουτοπικό κάποιος να
θεωρεί ότι ο μέχρι τώρα δικός του τρόπος είναι μοναδικός, ασυναγώνιστος και δεν
επιδέχεται βελτιωτικές αλλαγές. Ο εκπαιδευτής τότε δράττεται της ευκαιρίας και
ανακοινώνει στην ολομέλεια ότι οι διδακτικές τους συναντήσεις αποσκοπούν στη
διδασκαλία και πρακτική εφαρμογή αυτών των εναλλακτικών τεχνικών, που
πράγματι μπορούν να ανανεώσουν τις συνθήκες εργασίας τους και γενικά να
ενισχύσουν – αναβαθμίσουν το επαγγελματικό τους προφίλ.
Τώρα, περισσότερο γνωστικά έμπειρη η ομάδα των 16 εκπαιδευόμενων ενηλίκων,
διατύπωσε το ακόλουθο πρωτόκολλο συμφωνίας: «Όλοι μαζί στα μαθήματα που θα
ακολουθήσουν θα δουλέψουμε για να μάθουμε τεχνικές οργάνωσης γραφείου με χρήση
ΤΠΕ, από τις οποίες άλλες μπορεί να είναι άμεσα εφαρμόσιμες και άλλες μπορεί να
εφαρμοστούν μετά από μικρές ή μεγαλύτερες αλλαγές στη γενική οργάνωση, νοοτροπία
και κουλτούρα του γραφείου. Στο έργο αυτό ο εκπαιδευτής θέλουμε να είναι δίπλα μας
αρωγός μας και να μας τροφοδοτεί με επιπλέον έξυπνες ιδέες και συγκεκριμένους
τρόπους εφαρμογής αυτών των ιδεών στις πραγματικές συνθήκες εργασίας».
Στη συνέχεια και μετά τη σύναψη του εκπαιδευτικού συμβολαίου, ο εκπαιδευτής
ζήτησε εκ νέου από τους εκπαιδευόμενους να μοιραστούν μαζί του τον τρόπο που οι
ίδιοι νομίζουν, αντιλαμβάνονται ή νιώθουν ότι μαθαίνουν. Τους ζητήθηκε να
επαναλάβουν τη γνωστή πλέον διαδικασία της χιονοστιβάδας με πανομοιότυπο
τρόπο. Στις απαντήσεις καταγράφηκαν οι ακόλουθες προτάσεις:
• Μαθαίνω όταν αυτό που μου λες, παράλληλα μου το δείχνεις.
• Μαθαίνω όταν γνωρίζω τη σειρά αυτών που θα μου διδάξεις και κάθε φορά
γνωρίζω σε ποιο σημείο βρίσκομαι εκπαιδευτικά (θεωρία του Knowles).
• Μαθαίνω όταν είμαι συγκεντρωμένος και ξεκούραστος.
• Μαθαίνω όταν ακούσω τα όσα μου λες, τα κατανοήσω και μετά μου δώσεις
χρόνο να τα γράψω με δικά μου λόγια.
• Μαθαίνω όταν αυτά που μου λες μου τα εξηγείς πολύ καλά, αναλυτικά.
• Μαθαίνω όταν μου τα λες σαν παραμύθι και μου κεντρίζεις το ενδιαφέρον.
• Μαθαίνω όταν μου λες τα σημαντικότερα σημεία και δεν χάνομαι στις
λεπτομέρειες (θεωρία του Knowles).
• Μαθαίνω όταν δεν μ’ αφήνεις να ξεφύγει η προσοχή μου από το μάθημα.
• Μαθαίνω όταν εφαρμόζω ότι μου λες (θεωρία του Kolb).
• Μαθαίνω όταν κάνουμε συχνά επανάληψη και μου δίνεις αναλυτικό
πολυμεσικό εκπαιδευτικό υλικό, που μπορώ να μελετήσω και από μόνος μου.
Στο τέλος, εθελοντής μαθητής κατέγραψε σε αφίσα το εκπαιδευτικό συμβόλαιο.
Δεύτερος εθελοντής μαθητής σκιτσογράφησε αφίσα με χαρούμενες φατσούλες
κόμικς, μία ανά συμμετέχοντα μαθητή. Οι φατσούλες τοποθετήθηκαν σε σχήμα
κύκλου, κάτω από κάθε φατσούλα αναγράφηκε κι ένα από τα ονόματα της ομάδας
των μαθητών κι από πάνω και μέσα σε συννεφάκι αναγράφηκε κι ένας από τους
τρόπους που η ομάδα συμφώνησε ότι μαθαίνει. Στο κέντρο του κύκλου τοποθετήθηκε
ένας πίνακας, υπονοώντας ότι όλοι οι μαθητές θα δουλέψουν για να γεμίσουν τον
πίνακα με χρήσιμη πληροφορία. Έξω από τον κύκλο, με χαρούμενη φατσούλα κόμικς
και μ’ ένα σφουγγάρι δίπλα τοποθετήθηκε ο εκπαιδευτής, ως εξωτερικός
παρατηρητής, που είναι εκεί απλά:
• Για να μη χαλάει ο κύκλος και για να βοηθά να διατηρείται το σχήμα του
κύκλου (ο εκπαιδευτής οφείλει να παρακινεί τους εκπαιδευόμενους να
δουλεύουν ομαδικά, επίσης να δουλεύουν δίκαια και ισοδύναμα μεταξύ τους).
• Για να εξασφαλίζει την ορθότητα του περιεχομένου του πίνακα (ο
εκπαιδευτής έχει την ευθύνη των γνώσεων που οι εκπαιδευόμενοι θα λάβουν).
• Για να τους εμψυχώνει να συνεχίζουν (ο εκπαιδευτής οφείλει να τους
εμψυχώνει να συνεχίσουν και να τους παρακινεί κάθε φορά που διάφοροι
παράγοντες αποτελούν τροχοπέδη στη μαθησιακή τους πορεία).
Οι 2 αφίσες τοιχοκολλήθηκαν στην αίθουσα διδασκαλίας με τη συμφωνία ότι κάθε
μέλος της ομάδας θα τις ατενίζει όταν θα αισθάνεται άβολα, περίεργα, κούραση κ.λπ.
Συμπεράσματα
Σημαντικός παράγοντας στη διαδικασία εκπαίδευσης ενηλίκων είναι ο εκπαιδευτής,
που καλείται να συμβάλλει στη συντήρηση, ανανέωση, αναβάθμιση και
εκσυγχρονισμό των γνώσεων, δεξιοτήτων και στάσεων των ενήλικων
εκπαιδευομένων, που εκ των προτέρων αποτελούν πλούσιοι φορείς εμπειριών,
ικανοτήτων, στάσεων και παραδοχών. Ο εκπαιδευτής είναι αυτός που καλείται να
διαχειριστεί όλη αυτή την ποικιλομορφία και οφείλει να συμβάλλει στην επίτευξη
των εκπαιδευτικών στόχων. Τελικά είναι εκείνος που με κάθε εκπαιδευόμενο
συμπορεύεται κάποιου μονοπατιού στο γράφο του κύκλου μάθησης του Jarvis, με την
προσπάθεια και την ευχή ο εκπαιδευόμενος να οδηγηθεί στο σημείο του κύκλου που
αφορά στην αλλαγή, δηλαδή ο εκπαιδευόμενος να μπορεί πλέον να αξιοποιεί τις νέες
του γνώσεις στην καθημερινότητά του.
Κι αν ο εκπαιδευτής νιώσει ότι συναντά εμπόδια και προβλήματα δεν θα πρέπει να τα
αγνοήσει, αλλά αντιθέτως να ασχοληθεί ουσιαστικά μαζί τους. Στις περιπτώσεις
αυτές το εκπαιδευτικό συμβόλαιο είναι μια καλή τεχνική που μπορεί να
επανεκκινήσει την εκπαιδευτική διαδικασία σε νέα αρχή, περισσότερο ευοίωνη. Ο
εκπαιδευτής δηλαδή οφείλει κάθε τροχοπέδη της εκπαιδευτικής διαδικασίας να την
περιορίσει, καλύτερα ακόμα να την προσπεράσει, προκειμένου στην εκπαιδευτική
ομάδα να δημιουργηθεί κλίμα απόλυτα καθαρό. Γιατί κάθε σύννεφο μέσα στην
εκπαιδευτική ομάδα θα φέρει ακόμα περισσότερα σύννεφα, τελικά ίσως και βροχή,
με αποτέλεσμα να είναι αυτή η εμπειρία η εμπειρία καταλύτης ώστε οι
εκπαιδευόμενοι να αποκλείσουν κάθε μελλοντική διαδικασία μάθησης. Και ο
ενήλικας εκείνος που στο σύγχρονο κοινωνικοεπαγγελματικό γίγνεσθαι δεν
ενσωματώνει δράσεις ενημέρωσης, και εκπαίδευσης ως βασική ατομική του
προτεραιότητα είναι αναμφισβήτητο ότι αργά ή γρήγορα είναι αυτός που από μόνος
του θα οδηγήσει τον εαυτό του σε επαγγελματική και κοινωνική συρρίκνωση, αν όχι
σε επαγγελματικό και κοινωνικό αφανισμό.
Βιβλιογραφία
Βελιτσιάνου, Ι. (2012). Το Μαθησιακό Συμβόλαιο σε Ομάδες Ενηλίκων (Διαθέσιμο
on line: http://www.romnios.gr/το-μαθησιακο-συμβολαιο-σε-ομαδεσ-ενηλ/ #more-
2141, προσπελάστηκε στις 30-11-2015)
Γκοτζαρίδης, Χ. (2009). Ανακαλυπτική – διερευνητική μέθοδος διδασκαλίας, μια
σύντομη παρουσίαση (Διαθέσιμο on line: http://www.slideshare.net/cgotzar/e-
2226232, προσπελάστηκε στις 30-11-2015)
Κουλαουζίδης, Γ. (2011). Πρόγραμμα εκπαίδευσης εκπαιδευτών Εθνικού Κέντρου
Δημόσιας Διοίκησης & Αυτοδιοίκησης. Εκπαιδευτικό Υλικό, Τεύχος Α’ – Θεωρητικό
Μέρος. Αθήνα: Ε.Κ.Δ.Δ.Α.
Κόκκος, Α. (1999). Εκπαίδευση Ενηλίκων, τόμος Α’. Πάτρα: Ε.Α.Π.
Πετκοπούλου, Ε. (2008). Το προφίλ του εκπαιδευτή ενηλίκων στη σημερινή
πραγματικότητα: Το παράδειγμα της επιλογής ενός εκπαιδευτή ενηλίκων στα πλαίσια
του προγράμματος «Αγωγή και φροντίδα βρεφών και παιδιών προσχολικής ηλικίας».
10o Συνέδριο Παιδαγωγικής Εταιρείας Κύπρου (Διαθέσιμο on line:
http://www.pek.org.cy/Proceedings_2008/pdf/k2.pdf, προσπελάστηκε στις 3-5-2015)
Χατζησταμάτης, Κ. Β. (2012). Εμπόδια στη Μάθηση Ενηλίκων. Βασικές Παραδοχές
και Πιθανά Εμπόδια στην Εφαρμογή της Θεωρίας του Mezirow. Πάτρα: Ε.Α.Π.
Kolb, D. (1984). Experiential learning: experience as the source of learning and
development, Englewood Cliffs, NJ: Prentice Hall
Rogers, A. (1999). Η Εκπαίδευση Ενηλίκων, Αθήνα: Μεταίχμιο.
Slavin, R. E. (1995). Cooperative Learning Theory, Research and Practice. (2nd
ed.), Boston: Allyn & Bacon
Γκοτζαρίδης, Χ. (2009). Ανακαλυπτική – διερευνητική μέθοδος διδασκαλίας, μια
σύντομη παρουσίαση (Διαθέσιμο on line: http://www.slideshare.net/cgotzar/e-
2226232, προσπελάστηκε στις 30-11-2015)
Κουλαουζίδης, Γ. (2011). Πρόγραμμα εκπαίδευσης εκπαιδευτών Εθνικού Κέντρου
Δημόσιας Διοίκησης & Αυτοδιοίκησης. Εκπαιδευτικό Υλικό, Τεύχος Α’ – Θεωρητικό
Μέρος. Αθήνα: Ε.Κ.Δ.Δ.Α.
Κόκκος, Α. (1999). Εκπαίδευση Ενηλίκων, τόμος Α’. Πάτρα: Ε.Α.Π.
Πετκοπούλου, Ε. (2008). Το προφίλ του εκπαιδευτή ενηλίκων στη σημερινή
πραγματικότητα: Το παράδειγμα της επιλογής ενός εκπαιδευτή ενηλίκων στα πλαίσια
του προγράμματος «Αγωγή και φροντίδα βρεφών και παιδιών προσχολικής ηλικίας».
10o Συνέδριο Παιδαγωγικής Εταιρείας Κύπρου (Διαθέσιμο on line:
http://www.pek.org.cy/Proceedings_2008/pdf/k2.pdf, προσπελάστηκε στις 3-5-2015)
Χατζησταμάτης, Κ. Β. (2012). Εμπόδια στη Μάθηση Ενηλίκων. Βασικές Παραδοχές
και Πιθανά Εμπόδια στην Εφαρμογή της Θεωρίας του Mezirow. Πάτρα: Ε.Α.Π.
Kolb, D. (1984). Experiential learning: experience as the source of learning and
development, Englewood Cliffs, NJ: Prentice Hall
Rogers, A. (1999). Η Εκπαίδευση Ενηλίκων, Αθήνα: Μεταίχμιο.
Slavin, R. E. (1995). Cooperative Learning Theory, Research and Practice. (2nd
ed.), Boston: Allyn & Bacon

More Related Content

What's hot

τεχνικεσ εκπαιδευσησ ενηλικων απο αποσταση και ο ρολοσ του εκπαιδευτη
τεχνικεσ εκπαιδευσησ ενηλικων απο αποσταση και ο ρολοσ του εκπαιδευτητεχνικεσ εκπαιδευσησ ενηλικων απο αποσταση και ο ρολοσ του εκπαιδευτη
τεχνικεσ εκπαιδευσησ ενηλικων απο αποσταση και ο ρολοσ του εκπαιδευτηVasso Servou
 
Fisiki dimotiko
Fisiki dimotikoFisiki dimotiko
Fisiki dimotiko
George Giotis
 
μικροδιδασκαλία μπε κουρελή αθανασία
μικροδιδασκαλία μπε κουρελή αθανασίαμικροδιδασκαλία μπε κουρελή αθανασία
μικροδιδασκαλία μπε κουρελή αθανασίαakoureli
 
εξορθολογισμός διαχείριση διδακτέας ύλης -μαθηματικα
εξορθολογισμός διαχείριση διδακτέας ύλης -μαθηματικαεξορθολογισμός διαχείριση διδακτέας ύλης -μαθηματικα
εξορθολογισμός διαχείριση διδακτέας ύλης -μαθηματικα
George Giotis
 
Το Δημοκρατικό Έλλειμμα στο Ελληνικό Εκπαιδευτικό Σύστημα
Το Δημοκρατικό Έλλειμμα στο Ελληνικό Εκπαιδευτικό ΣύστημαΤο Δημοκρατικό Έλλειμμα στο Ελληνικό Εκπαιδευτικό Σύστημα
Το Δημοκρατικό Έλλειμμα στο Ελληνικό Εκπαιδευτικό Σύστημα
Aggeliki Gogola
 
εργασίαςΗ διόρθωση των γραπτών εργασιών στην εξ αποστάσεως εκπαίδευση
εργασίαςΗ διόρθωση των γραπτών εργασιών στην εξ αποστάσεως εκπαίδευσηεργασίαςΗ διόρθωση των γραπτών εργασιών στην εξ αποστάσεως εκπαίδευση
εργασίαςΗ διόρθωση των γραπτών εργασιών στην εξ αποστάσεως εκπαίδευσηVasilis Sotiroudas
 
Η Βιωματική Μάθηση στο πλαίσιο της Εκπαίδευσης Ενηλίκων
Η Βιωματική Μάθηση στο πλαίσιο της Εκπαίδευσης ΕνηλίκωνΗ Βιωματική Μάθηση στο πλαίσιο της Εκπαίδευσης Ενηλίκων
Η Βιωματική Μάθηση στο πλαίσιο της Εκπαίδευσης Ενηλίκων
Aggeliki Gogola
 
Lionarakis methodos
Lionarakis methodosLionarakis methodos
Lionarakis methodosVasso Servou
 
διαφορές μεταξύ ενηλίκων και ανηλίκων στον τρόπο μάθησης
διαφορές μεταξύ ενηλίκων και ανηλίκων στον τρόπο μάθησηςδιαφορές μεταξύ ενηλίκων και ανηλίκων στον τρόπο μάθησης
διαφορές μεταξύ ενηλίκων και ανηλίκων στον τρόπο μάθησηςΓεράσιμος Μπουζάκης
 
ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗΣ: "ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΚΑΙ ΜΕΛΕΤΗ ΕΝΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΥΝΕΡΓΑΤΙΚΗ...
ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗΣ: "ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΚΑΙ ΜΕΛΕΤΗ ΕΝΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΥΝΕΡΓΑΤΙΚΗ...ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗΣ: "ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΚΑΙ ΜΕΛΕΤΗ ΕΝΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΥΝΕΡΓΑΤΙΚΗ...
ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗΣ: "ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΚΑΙ ΜΕΛΕΤΗ ΕΝΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΥΝΕΡΓΑΤΙΚΗ...
Aggeliki Markopoulou
 
1. εκπαίδευση ενηλίκων στην ευρώπη και στην ελλάδα
1. εκπαίδευση ενηλίκων στην ευρώπη και στην ελλάδα1. εκπαίδευση ενηλίκων στην ευρώπη και στην ελλάδα
1. εκπαίδευση ενηλίκων στην ευρώπη και στην ελλάδα
Elen Peta
 
εξ αποστασεως εκπαιδευση
εξ αποστασεως εκπαιδευσηεξ αποστασεως εκπαιδευση
εξ αποστασεως εκπαιδευσηGeorgia Klostraki
 
οδηγίες για τη διδασκαλία των θρησκευτικών στο δημοτικό
οδηγίες για τη διδασκαλία των θρησκευτικών στο δημοτικόοδηγίες για τη διδασκαλία των θρησκευτικών στο δημοτικό
οδηγίες για τη διδασκαλία των θρησκευτικών στο δημοτικό
D K
 
διαφοροποιημενη διδασκαλια
διαφοροποιημενη  διδασκαλιαδιαφοροποιημενη  διδασκαλια
διαφοροποιημενη διδασκαλιαpapagianni
 
Όλγα Δήμα. Η διδασκαλία της νέας ελληνικής ως δεύτερης/ξένης γλώσσας με τη χρ...
Όλγα Δήμα. Η διδασκαλία της νέας ελληνικής ως δεύτερης/ξένης γλώσσας με τη χρ...Όλγα Δήμα. Η διδασκαλία της νέας ελληνικής ως δεύτερης/ξένης γλώσσας με τη χρ...
Όλγα Δήμα. Η διδασκαλία της νέας ελληνικής ως δεύτερης/ξένης γλώσσας με τη χρ...Olga Dima
 
Σπανακά_MASTER_Δημοσίευση
Σπανακά_MASTER_ΔημοσίευσηΣπανακά_MASTER_Δημοσίευση
Σπανακά_MASTER_ΔημοσίευσηAdamantia Spanaka
 
Πρόγραμμα wiki: ¨Δημαινιώτικη γη: γεωργία και αειφορία¨
Πρόγραμμα wiki: ¨Δημαινιώτικη γη: γεωργία και αειφορία¨Πρόγραμμα wiki: ¨Δημαινιώτικη γη: γεωργία και αειφορία¨
Πρόγραμμα wiki: ¨Δημαινιώτικη γη: γεωργία και αειφορία¨
Aggeliki Markopoulou
 
Προτάσεις σχεδιασμού της διδασκαλίας
Προτάσεις σχεδιασμού της διδασκαλίαςΠροτάσεις σχεδιασμού της διδασκαλίας
Προτάσεις σχεδιασμού της διδασκαλίαςNikos Papastamatiou
 
Ανδρικοπούλου Ειρήνη ΤΠΕ β΄ επίπέδου Σενάριο διδασκαλίας Ομήρου Οδύσσεια
Ανδρικοπούλου Ειρήνη ΤΠΕ β΄ επίπέδου Σενάριο διδασκαλίας Ομήρου ΟδύσσειαΑνδρικοπούλου Ειρήνη ΤΠΕ β΄ επίπέδου Σενάριο διδασκαλίας Ομήρου Οδύσσεια
Ανδρικοπούλου Ειρήνη ΤΠΕ β΄ επίπέδου Σενάριο διδασκαλίας Ομήρου Οδύσσεια
renatelis
 

What's hot (20)

τεχνικεσ εκπαιδευσησ ενηλικων απο αποσταση και ο ρολοσ του εκπαιδευτη
τεχνικεσ εκπαιδευσησ ενηλικων απο αποσταση και ο ρολοσ του εκπαιδευτητεχνικεσ εκπαιδευσησ ενηλικων απο αποσταση και ο ρολοσ του εκπαιδευτη
τεχνικεσ εκπαιδευσησ ενηλικων απο αποσταση και ο ρολοσ του εκπαιδευτη
 
Fisiki dimotiko
Fisiki dimotikoFisiki dimotiko
Fisiki dimotiko
 
μικροδιδασκαλία μπε κουρελή αθανασία
μικροδιδασκαλία μπε κουρελή αθανασίαμικροδιδασκαλία μπε κουρελή αθανασία
μικροδιδασκαλία μπε κουρελή αθανασία
 
εξορθολογισμός διαχείριση διδακτέας ύλης -μαθηματικα
εξορθολογισμός διαχείριση διδακτέας ύλης -μαθηματικαεξορθολογισμός διαχείριση διδακτέας ύλης -μαθηματικα
εξορθολογισμός διαχείριση διδακτέας ύλης -μαθηματικα
 
Το Δημοκρατικό Έλλειμμα στο Ελληνικό Εκπαιδευτικό Σύστημα
Το Δημοκρατικό Έλλειμμα στο Ελληνικό Εκπαιδευτικό ΣύστημαΤο Δημοκρατικό Έλλειμμα στο Ελληνικό Εκπαιδευτικό Σύστημα
Το Δημοκρατικό Έλλειμμα στο Ελληνικό Εκπαιδευτικό Σύστημα
 
εργασίαςΗ διόρθωση των γραπτών εργασιών στην εξ αποστάσεως εκπαίδευση
εργασίαςΗ διόρθωση των γραπτών εργασιών στην εξ αποστάσεως εκπαίδευσηεργασίαςΗ διόρθωση των γραπτών εργασιών στην εξ αποστάσεως εκπαίδευση
εργασίαςΗ διόρθωση των γραπτών εργασιών στην εξ αποστάσεως εκπαίδευση
 
Η Βιωματική Μάθηση στο πλαίσιο της Εκπαίδευσης Ενηλίκων
Η Βιωματική Μάθηση στο πλαίσιο της Εκπαίδευσης ΕνηλίκωνΗ Βιωματική Μάθηση στο πλαίσιο της Εκπαίδευσης Ενηλίκων
Η Βιωματική Μάθηση στο πλαίσιο της Εκπαίδευσης Ενηλίκων
 
Lionarakis methodos
Lionarakis methodosLionarakis methodos
Lionarakis methodos
 
διαφορές μεταξύ ενηλίκων και ανηλίκων στον τρόπο μάθησης
διαφορές μεταξύ ενηλίκων και ανηλίκων στον τρόπο μάθησηςδιαφορές μεταξύ ενηλίκων και ανηλίκων στον τρόπο μάθησης
διαφορές μεταξύ ενηλίκων και ανηλίκων στον τρόπο μάθησης
 
ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗΣ: "ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΚΑΙ ΜΕΛΕΤΗ ΕΝΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΥΝΕΡΓΑΤΙΚΗ...
ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗΣ: "ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΚΑΙ ΜΕΛΕΤΗ ΕΝΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΥΝΕΡΓΑΤΙΚΗ...ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗΣ: "ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΚΑΙ ΜΕΛΕΤΗ ΕΝΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΥΝΕΡΓΑΤΙΚΗ...
ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗΣ: "ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΚΑΙ ΜΕΛΕΤΗ ΕΝΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΥΝΕΡΓΑΤΙΚΗ...
 
1. εκπαίδευση ενηλίκων στην ευρώπη και στην ελλάδα
1. εκπαίδευση ενηλίκων στην ευρώπη και στην ελλάδα1. εκπαίδευση ενηλίκων στην ευρώπη και στην ελλάδα
1. εκπαίδευση ενηλίκων στην ευρώπη και στην ελλάδα
 
εξ αποστασεως εκπαιδευση
εξ αποστασεως εκπαιδευσηεξ αποστασεως εκπαιδευση
εξ αποστασεως εκπαιδευση
 
οδηγίες για τη διδασκαλία των θρησκευτικών στο δημοτικό
οδηγίες για τη διδασκαλία των θρησκευτικών στο δημοτικόοδηγίες για τη διδασκαλία των θρησκευτικών στο δημοτικό
οδηγίες για τη διδασκαλία των θρησκευτικών στο δημοτικό
 
διαφοροποιημενη διδασκαλια
διαφοροποιημενη  διδασκαλιαδιαφοροποιημενη  διδασκαλια
διαφοροποιημενη διδασκαλια
 
Όλγα Δήμα. Η διδασκαλία της νέας ελληνικής ως δεύτερης/ξένης γλώσσας με τη χρ...
Όλγα Δήμα. Η διδασκαλία της νέας ελληνικής ως δεύτερης/ξένης γλώσσας με τη χρ...Όλγα Δήμα. Η διδασκαλία της νέας ελληνικής ως δεύτερης/ξένης γλώσσας με τη χρ...
Όλγα Δήμα. Η διδασκαλία της νέας ελληνικής ως δεύτερης/ξένης γλώσσας με τη χρ...
 
Σπανακά_MASTER_Δημοσίευση
Σπανακά_MASTER_ΔημοσίευσηΣπανακά_MASTER_Δημοσίευση
Σπανακά_MASTER_Δημοσίευση
 
Πρόγραμμα wiki: ¨Δημαινιώτικη γη: γεωργία και αειφορία¨
Πρόγραμμα wiki: ¨Δημαινιώτικη γη: γεωργία και αειφορία¨Πρόγραμμα wiki: ¨Δημαινιώτικη γη: γεωργία και αειφορία¨
Πρόγραμμα wiki: ¨Δημαινιώτικη γη: γεωργία και αειφορία¨
 
Προτάσεις σχεδιασμού της διδασκαλίας
Προτάσεις σχεδιασμού της διδασκαλίαςΠροτάσεις σχεδιασμού της διδασκαλίας
Προτάσεις σχεδιασμού της διδασκαλίας
 
Ανδρικοπούλου Ειρήνη ΤΠΕ β΄ επίπέδου Σενάριο διδασκαλίας Ομήρου Οδύσσεια
Ανδρικοπούλου Ειρήνη ΤΠΕ β΄ επίπέδου Σενάριο διδασκαλίας Ομήρου ΟδύσσειαΑνδρικοπούλου Ειρήνη ΤΠΕ β΄ επίπέδου Σενάριο διδασκαλίας Ομήρου Οδύσσεια
Ανδρικοπούλου Ειρήνη ΤΠΕ β΄ επίπέδου Σενάριο διδασκαλίας Ομήρου Οδύσσεια
 
διαφοροποιημένη διδασκαλία
διαφοροποιημένη διδασκαλίαδιαφοροποιημένη διδασκαλία
διαφοροποιημένη διδασκαλία
 

Similar to 01.ekped simvoleo

θεωριεσ μαθησησ 1swsto
θεωριεσ μαθησησ 1swstoθεωριεσ μαθησησ 1swsto
θεωριεσ μαθησησ 1swstopapagianni
 
μοντέλο επαγωγικό
μοντέλο επαγωγικόμοντέλο επαγωγικό
μοντέλο επαγωγικό
Tassos Karampinis
 
Mαριλένα αποστολάκη 4354-Mαρία λιαροπούλου 4422
Mαριλένα αποστολάκη 4354-Mαρία λιαροπούλου 4422Mαριλένα αποστολάκη 4354-Mαρία λιαροπούλου 4422
Mαριλένα αποστολάκη 4354-Mαρία λιαροπούλου 4422
marilenadance1990
 
Prac07gr
Prac07grPrac07gr
ΠΩΣ ΜΑΘΑΙΝΟΥΝ ΟΙ ΜΑΘΗΤΕΣ "Στέλλας Βοσνιάδου"
ΠΩΣ ΜΑΘΑΙΝΟΥΝ ΟΙ ΜΑΘΗΤΕΣ "Στέλλας Βοσνιάδου"ΠΩΣ ΜΑΘΑΙΝΟΥΝ ΟΙ ΜΑΘΗΤΕΣ "Στέλλας Βοσνιάδου"
ΠΩΣ ΜΑΘΑΙΝΟΥΝ ΟΙ ΜΑΘΗΤΕΣ "Στέλλας Βοσνιάδου"Met Kous
 
μαθησιακεσ δυσκολιεσ σχεδιο μαθηματοσ ιστοριασ δ΄ δημοτικου-2015
μαθησιακεσ δυσκολιεσ σχεδιο μαθηματοσ ιστοριασ δ΄ δημοτικου-2015μαθησιακεσ δυσκολιεσ σχεδιο μαθηματοσ ιστοριασ δ΄ δημοτικου-2015
μαθησιακεσ δυσκολιεσ σχεδιο μαθηματοσ ιστοριασ δ΄ δημοτικου-2015
GEORGE LAPSANAS
 
εισηγηση για τις τ.π.ε. μαιος 2016
εισηγηση για τις τ.π.ε. μαιος 2016εισηγηση για τις τ.π.ε. μαιος 2016
εισηγηση για τις τ.π.ε. μαιος 2016
nemfelonis
 
ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ
ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ
ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ
Christos Gotzaridis
 
διαφοροποιημένη διδασσκαλία
διαφοροποιημένη διδασσκαλίαδιαφοροποιημένη διδασσκαλία
διαφοροποιημένη διδασσκαλία
Ιωαννα Χαλκιά
 
Διδακτικές Μέθοδοι Μαθηματικών
Διδακτικές Μέθοδοι ΜαθηματικώνΔιδακτικές Μέθοδοι Μαθηματικών
Διδακτικές Μέθοδοι Μαθηματικών
Dr. Maria D. Chalkou
 
Prac10g
Prac10gPrac10g
ΣΥΝΘΕΣΗ ΜΑΘΗΤΙΚΩΝ ΟΜΑΔΩΝ ΣΤΙΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ (PROJECT)
ΣΥΝΘΕΣΗ ΜΑΘΗΤΙΚΩΝ ΟΜΑΔΩΝ ΣΤΙΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ (PROJECT)ΣΥΝΘΕΣΗ ΜΑΘΗΤΙΚΩΝ ΟΜΑΔΩΝ ΣΤΙΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ (PROJECT)
ΣΥΝΘΕΣΗ ΜΑΘΗΤΙΚΩΝ ΟΜΑΔΩΝ ΣΤΙΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ (PROJECT)
John Tzortzakis
 
Vassiliky_Hajyllery_The_Co-Teaching_Method_In_Nursery_School_Issues&Perspectives
Vassiliky_Hajyllery_The_Co-Teaching_Method_In_Nursery_School_Issues&PerspectivesVassiliky_Hajyllery_The_Co-Teaching_Method_In_Nursery_School_Issues&Perspectives
Vassiliky_Hajyllery_The_Co-Teaching_Method_In_Nursery_School_Issues&PerspectivesVassiliky K. Chatzileri
 
διδακτικές μεθοδοι
διδακτικές μεθοδοιδιδακτικές μεθοδοι
διδακτικές μεθοδοι
guestd639db
 
διαδίδοντας τον ιό της ενεργητικής μαθησης- βουτυρά
διαδίδοντας τον ιό της ενεργητικής  μαθησης- βουτυράδιαδίδοντας τον ιό της ενεργητικής  μαθησης- βουτυρά
διαδίδοντας τον ιό της ενεργητικής μαθησης- βουτυρά
sofiasmy
 
Oδηγίες για συγγραφή Φύλλων Εργασίας
Oδηγίες για συγγραφή Φύλλων ΕργασίαςOδηγίες για συγγραφή Φύλλων Εργασίας
Oδηγίες για συγγραφή Φύλλων ΕργασίαςVasilis Drimtzias
 
τελική μορφή εργασίας στην παιδαγωγική
τελική μορφή εργασίας στην παιδαγωγικήτελική μορφή εργασίας στην παιδαγωγική
τελική μορφή εργασίας στην παιδαγωγικήSofia Patse
 
01 proiect βιβλιο καθηγητη
01 proiect βιβλιο καθηγητη01 proiect βιβλιο καθηγητη
01 proiect βιβλιο καθηγητηtheozagkas
 
Διδακτική των Φυσικών Επιστημών
Διδακτική των Φυσικών ΕπιστημώνΔιδακτική των Φυσικών Επιστημών
Διδακτική των Φυσικών Επιστημών
Stergios
 
Επιμόρφωση εκπαιδευτικών στις δημιουργικές εργασίες ΓΕΛ 7.9.2017
Επιμόρφωση εκπαιδευτικών στις δημιουργικές εργασίες ΓΕΛ 7.9.2017Επιμόρφωση εκπαιδευτικών στις δημιουργικές εργασίες ΓΕΛ 7.9.2017
Επιμόρφωση εκπαιδευτικών στις δημιουργικές εργασίες ΓΕΛ 7.9.2017
Vasiliki Papaioannou
 

Similar to 01.ekped simvoleo (20)

θεωριεσ μαθησησ 1swsto
θεωριεσ μαθησησ 1swstoθεωριεσ μαθησησ 1swsto
θεωριεσ μαθησησ 1swsto
 
μοντέλο επαγωγικό
μοντέλο επαγωγικόμοντέλο επαγωγικό
μοντέλο επαγωγικό
 
Mαριλένα αποστολάκη 4354-Mαρία λιαροπούλου 4422
Mαριλένα αποστολάκη 4354-Mαρία λιαροπούλου 4422Mαριλένα αποστολάκη 4354-Mαρία λιαροπούλου 4422
Mαριλένα αποστολάκη 4354-Mαρία λιαροπούλου 4422
 
Prac07gr
Prac07grPrac07gr
Prac07gr
 
ΠΩΣ ΜΑΘΑΙΝΟΥΝ ΟΙ ΜΑΘΗΤΕΣ "Στέλλας Βοσνιάδου"
ΠΩΣ ΜΑΘΑΙΝΟΥΝ ΟΙ ΜΑΘΗΤΕΣ "Στέλλας Βοσνιάδου"ΠΩΣ ΜΑΘΑΙΝΟΥΝ ΟΙ ΜΑΘΗΤΕΣ "Στέλλας Βοσνιάδου"
ΠΩΣ ΜΑΘΑΙΝΟΥΝ ΟΙ ΜΑΘΗΤΕΣ "Στέλλας Βοσνιάδου"
 
μαθησιακεσ δυσκολιεσ σχεδιο μαθηματοσ ιστοριασ δ΄ δημοτικου-2015
μαθησιακεσ δυσκολιεσ σχεδιο μαθηματοσ ιστοριασ δ΄ δημοτικου-2015μαθησιακεσ δυσκολιεσ σχεδιο μαθηματοσ ιστοριασ δ΄ δημοτικου-2015
μαθησιακεσ δυσκολιεσ σχεδιο μαθηματοσ ιστοριασ δ΄ δημοτικου-2015
 
εισηγηση για τις τ.π.ε. μαιος 2016
εισηγηση για τις τ.π.ε. μαιος 2016εισηγηση για τις τ.π.ε. μαιος 2016
εισηγηση για τις τ.π.ε. μαιος 2016
 
ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ
ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ
ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ
 
διαφοροποιημένη διδασσκαλία
διαφοροποιημένη διδασσκαλίαδιαφοροποιημένη διδασσκαλία
διαφοροποιημένη διδασσκαλία
 
Διδακτικές Μέθοδοι Μαθηματικών
Διδακτικές Μέθοδοι ΜαθηματικώνΔιδακτικές Μέθοδοι Μαθηματικών
Διδακτικές Μέθοδοι Μαθηματικών
 
Prac10g
Prac10gPrac10g
Prac10g
 
ΣΥΝΘΕΣΗ ΜΑΘΗΤΙΚΩΝ ΟΜΑΔΩΝ ΣΤΙΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ (PROJECT)
ΣΥΝΘΕΣΗ ΜΑΘΗΤΙΚΩΝ ΟΜΑΔΩΝ ΣΤΙΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ (PROJECT)ΣΥΝΘΕΣΗ ΜΑΘΗΤΙΚΩΝ ΟΜΑΔΩΝ ΣΤΙΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ (PROJECT)
ΣΥΝΘΕΣΗ ΜΑΘΗΤΙΚΩΝ ΟΜΑΔΩΝ ΣΤΙΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ (PROJECT)
 
Vassiliky_Hajyllery_The_Co-Teaching_Method_In_Nursery_School_Issues&Perspectives
Vassiliky_Hajyllery_The_Co-Teaching_Method_In_Nursery_School_Issues&PerspectivesVassiliky_Hajyllery_The_Co-Teaching_Method_In_Nursery_School_Issues&Perspectives
Vassiliky_Hajyllery_The_Co-Teaching_Method_In_Nursery_School_Issues&Perspectives
 
διδακτικές μεθοδοι
διδακτικές μεθοδοιδιδακτικές μεθοδοι
διδακτικές μεθοδοι
 
διαδίδοντας τον ιό της ενεργητικής μαθησης- βουτυρά
διαδίδοντας τον ιό της ενεργητικής  μαθησης- βουτυράδιαδίδοντας τον ιό της ενεργητικής  μαθησης- βουτυρά
διαδίδοντας τον ιό της ενεργητικής μαθησης- βουτυρά
 
Oδηγίες για συγγραφή Φύλλων Εργασίας
Oδηγίες για συγγραφή Φύλλων ΕργασίαςOδηγίες για συγγραφή Φύλλων Εργασίας
Oδηγίες για συγγραφή Φύλλων Εργασίας
 
τελική μορφή εργασίας στην παιδαγωγική
τελική μορφή εργασίας στην παιδαγωγικήτελική μορφή εργασίας στην παιδαγωγική
τελική μορφή εργασίας στην παιδαγωγική
 
01 proiect βιβλιο καθηγητη
01 proiect βιβλιο καθηγητη01 proiect βιβλιο καθηγητη
01 proiect βιβλιο καθηγητη
 
Διδακτική των Φυσικών Επιστημών
Διδακτική των Φυσικών ΕπιστημώνΔιδακτική των Φυσικών Επιστημών
Διδακτική των Φυσικών Επιστημών
 
Επιμόρφωση εκπαιδευτικών στις δημιουργικές εργασίες ΓΕΛ 7.9.2017
Επιμόρφωση εκπαιδευτικών στις δημιουργικές εργασίες ΓΕΛ 7.9.2017Επιμόρφωση εκπαιδευτικών στις δημιουργικές εργασίες ΓΕΛ 7.9.2017
Επιμόρφωση εκπαιδευτικών στις δημιουργικές εργασίες ΓΕΛ 7.9.2017
 

More from Dora Magoulioti

Prototupo senario -kupros_2019_final
Prototupo senario -kupros_2019_finalPrototupo senario -kupros_2019_final
Prototupo senario -kupros_2019_final
Dora Magoulioti
 
Parousiase snowflakes noembrios_2016_v3
Parousiase snowflakes noembrios_2016_v3Parousiase snowflakes noembrios_2016_v3
Parousiase snowflakes noembrios_2016_v3
Dora Magoulioti
 
Teliko magoulioti
Teliko magouliotiTeliko magoulioti
Teliko magoulioti
Dora Magoulioti
 
Parousiase ks ulourgos_noembrios_2016_v2
Parousiase ks ulourgos_noembrios_2016_v2Parousiase ks ulourgos_noembrios_2016_v2
Parousiase ks ulourgos_noembrios_2016_v2
Dora Magoulioti
 
Teliko magoulioti et-all
Teliko magoulioti et-allTeliko magoulioti et-all
Teliko magoulioti et-all
Dora Magoulioti
 
βιογραφικόσημείωμα
βιογραφικόσημείωμαβιογραφικόσημείωμα
βιογραφικόσημείωμα
Dora Magoulioti
 
Benchmarking and perform..
Benchmarking and perform..Benchmarking and perform..
Benchmarking and perform..
Dora Magoulioti
 
Πορεία Μαθήματος "Εφαρμογές Πληροφορικής - Υπολογιστών", Α' ΕΠΑ.Λ.
 Πορεία Μαθήματος "Εφαρμογές Πληροφορικής - Υπολογιστών", Α' ΕΠΑ.Λ. Πορεία Μαθήματος "Εφαρμογές Πληροφορικής - Υπολογιστών", Α' ΕΠΑ.Λ.
Πορεία Μαθήματος "Εφαρμογές Πληροφορικής - Υπολογιστών", Α' ΕΠΑ.Λ.
Dora Magoulioti
 

More from Dora Magoulioti (8)

Prototupo senario -kupros_2019_final
Prototupo senario -kupros_2019_finalPrototupo senario -kupros_2019_final
Prototupo senario -kupros_2019_final
 
Parousiase snowflakes noembrios_2016_v3
Parousiase snowflakes noembrios_2016_v3Parousiase snowflakes noembrios_2016_v3
Parousiase snowflakes noembrios_2016_v3
 
Teliko magoulioti
Teliko magouliotiTeliko magoulioti
Teliko magoulioti
 
Parousiase ks ulourgos_noembrios_2016_v2
Parousiase ks ulourgos_noembrios_2016_v2Parousiase ks ulourgos_noembrios_2016_v2
Parousiase ks ulourgos_noembrios_2016_v2
 
Teliko magoulioti et-all
Teliko magoulioti et-allTeliko magoulioti et-all
Teliko magoulioti et-all
 
βιογραφικόσημείωμα
βιογραφικόσημείωμαβιογραφικόσημείωμα
βιογραφικόσημείωμα
 
Benchmarking and perform..
Benchmarking and perform..Benchmarking and perform..
Benchmarking and perform..
 
Πορεία Μαθήματος "Εφαρμογές Πληροφορικής - Υπολογιστών", Α' ΕΠΑ.Λ.
 Πορεία Μαθήματος "Εφαρμογές Πληροφορικής - Υπολογιστών", Α' ΕΠΑ.Λ. Πορεία Μαθήματος "Εφαρμογές Πληροφορικής - Υπολογιστών", Α' ΕΠΑ.Λ.
Πορεία Μαθήματος "Εφαρμογές Πληροφορικής - Υπολογιστών", Α' ΕΠΑ.Λ.
 

Recently uploaded

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ-ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ-ΓΛΩΣΣΑΣ-2024.pdf
ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ-ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ-ΓΛΩΣΣΑΣ-2024.pdfΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ-ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ-ΓΛΩΣΣΑΣ-2024.pdf
ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ-ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ-ΓΛΩΣΣΑΣ-2024.pdf
Newsroom8
 
Η χλωρίδα της Πάρνηθας.bfbfbfbffbfbfbfbbpptx
Η χλωρίδα της Πάρνηθας.bfbfbfbffbfbfbfbbpptxΗ χλωρίδα της Πάρνηθας.bfbfbfbffbfbfbfbbpptx
Η χλωρίδα της Πάρνηθας.bfbfbfbffbfbfbfbbpptx
peter190314
 
Προγράμματα - Δράσεις σχολικού έτους 023-24.pptx
Προγράμματα - Δράσεις σχολικού έτους 023-24.pptxΠρογράμματα - Δράσεις σχολικού έτους 023-24.pptx
Προγράμματα - Δράσεις σχολικού έτους 023-24.pptx
Αποστολίνα Λιούσα
 
Εκπαιδευτική επίσκεψη στο Σεισμολογικό Ινστιτούτο του ΑΠΘ.pptx
Εκπαιδευτική επίσκεψη στο Σεισμολογικό Ινστιτούτο του ΑΠΘ.pptxΕκπαιδευτική επίσκεψη στο Σεισμολογικό Ινστιτούτο του ΑΠΘ.pptx
Εκπαιδευτική επίσκεψη στο Σεισμολογικό Ινστιτούτο του ΑΠΘ.pptx
7gymnasiokavalas
 
Τα θέματα στη Νεοελληνική Γλώσσα - Έκθεση
Τα θέματα στη Νεοελληνική Γλώσσα - ΈκθεσηΤα θέματα στη Νεοελληνική Γλώσσα - Έκθεση
Τα θέματα στη Νεοελληνική Γλώσσα - Έκθεση
Newsroom8
 
Activate Communicate Think Democratically Conference Pieria
Activate Communicate Think Democratically Conference PieriaActivate Communicate Think Democratically Conference Pieria
Activate Communicate Think Democratically Conference Pieria
ssuserb87724
 
Weatherman 1-hour Speed Course for Web [2024]
Weatherman 1-hour Speed Course for Web [2024]Weatherman 1-hour Speed Course for Web [2024]
Weatherman 1-hour Speed Course for Web [2024]
Andreas Batsis
 
Τα θέματα σε Ανατομία-Φυσιολογία ΙΙ στα ΕΠΑΛ
Τα θέματα σε Ανατομία-Φυσιολογία ΙΙ στα ΕΠΑΛΤα θέματα σε Ανατομία-Φυσιολογία ΙΙ στα ΕΠΑΛ
Τα θέματα σε Ανατομία-Φυσιολογία ΙΙ στα ΕΠΑΛ
Newsroom8
 
PANELLINIES 2024 SXOLIASMOS GEL EKTHESI.pdf
PANELLINIES 2024 SXOLIASMOS GEL EKTHESI.pdfPANELLINIES 2024 SXOLIASMOS GEL EKTHESI.pdf
PANELLINIES 2024 SXOLIASMOS GEL EKTHESI.pdf
ssuserf9afe7
 
2024 Neoelliniki Glwssa Sxolia EPAL 1.pdf
2024 Neoelliniki Glwssa Sxolia EPAL 1.pdf2024 Neoelliniki Glwssa Sxolia EPAL 1.pdf
2024 Neoelliniki Glwssa Sxolia EPAL 1.pdf
ssuserf9afe7
 
Επιχειρηματολογία για το Παιδικό Μουσείο
Επιχειρηματολογία για το Παιδικό ΜουσείοΕπιχειρηματολογία για το Παιδικό Μουσείο
Επιχειρηματολογία για το Παιδικό Μουσείο
Dimitra Mylonaki
 
Εσύ, τι τύπος είσαι στη διαφωνία_ (2).pptx
Εσύ, τι τύπος είσαι στη διαφωνία_ (2).pptxΕσύ, τι τύπος είσαι στη διαφωνία_ (2).pptx
Εσύ, τι τύπος είσαι στη διαφωνία_ (2).pptx
Basso Hatzopoulou
 
一比一原版(USYD毕业证书)悉尼大学毕业证成绩单如何办理
一比一原版(USYD毕业证书)悉尼大学毕业证成绩单如何办理一比一原版(USYD毕业证书)悉尼大学毕业证成绩单如何办理
一比一原版(USYD毕业证书)悉尼大学毕业证成绩单如何办理
3zoh0uxr
 
ΚΑΡΤΕΣ ΑΡΙΘΜΟΙ 1-100.pdf Οργάνωσηκαι στολισμό για Α-Β τάξη
ΚΑΡΤΕΣ ΑΡΙΘΜΟΙ 1-100.pdf Οργάνωσηκαι στολισμό για Α-Β τάξηΚΑΡΤΕΣ ΑΡΙΘΜΟΙ 1-100.pdf Οργάνωσηκαι στολισμό για Α-Β τάξη
ΚΑΡΤΕΣ ΑΡΙΘΜΟΙ 1-100.pdf Οργάνωσηκαι στολισμό για Α-Β τάξη
ΟΛΓΑ ΤΣΕΧΕΛΙΔΟΥ
 
Τα θέματα σε Δίκτυα Υπολογιστών για τα ΕΠΑΛ
Τα θέματα σε Δίκτυα Υπολογιστών για τα ΕΠΑΛΤα θέματα σε Δίκτυα Υπολογιστών για τα ΕΠΑΛ
Τα θέματα σε Δίκτυα Υπολογιστών για τα ΕΠΑΛ
Newsroom8
 
Η ΓΙΟΡΤΗ ΤΟΥ ΠΑΤΕΡΑ (1).pdfφύλλα εργασιων
Η ΓΙΟΡΤΗ ΤΟΥ ΠΑΤΕΡΑ (1).pdfφύλλα εργασιωνΗ ΓΙΟΡΤΗ ΤΟΥ ΠΑΤΕΡΑ (1).pdfφύλλα εργασιων
Η ΓΙΟΡΤΗ ΤΟΥ ΠΑΤΕΡΑ (1).pdfφύλλα εργασιων
ΟΛΓΑ ΤΣΕΧΕΛΙΔΟΥ
 
Αναμνήσεις σχολικής χρονιάς.pdfΛεύκωμα / σχολικες αναμνησεις
Αναμνήσεις σχολικής χρονιάς.pdfΛεύκωμα / σχολικες αναμνησειςΑναμνήσεις σχολικής χρονιάς.pdfΛεύκωμα / σχολικες αναμνησεις
Αναμνήσεις σχολικής χρονιάς.pdfΛεύκωμα / σχολικες αναμνησεις
ΟΛΓΑ ΤΣΕΧΕΛΙΔΟΥ
 
panellinies 2024 GEL EKTHESI YPOYRGEIO.pdf
panellinies 2024 GEL EKTHESI YPOYRGEIO.pdfpanellinies 2024 GEL EKTHESI YPOYRGEIO.pdf
panellinies 2024 GEL EKTHESI YPOYRGEIO.pdf
ssuserf9afe7
 
Panelllinies 2024 ekthesi nea ellinika.pdf
Panelllinies 2024 ekthesi nea ellinika.pdfPanelllinies 2024 ekthesi nea ellinika.pdf
Panelllinies 2024 ekthesi nea ellinika.pdf
ssuserf9afe7
 
Ποιήματα και εικαστικές δημιουργίες με θέμα τη θάλασσα
Ποιήματα και εικαστικές δημιουργίες με θέμα τη θάλασσαΠοιήματα και εικαστικές δημιουργίες με θέμα τη θάλασσα
Ποιήματα και εικαστικές δημιουργίες με θέμα τη θάλασσα
Maria Michali
 

Recently uploaded (20)

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ-ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ-ΓΛΩΣΣΑΣ-2024.pdf
ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ-ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ-ΓΛΩΣΣΑΣ-2024.pdfΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ-ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ-ΓΛΩΣΣΑΣ-2024.pdf
ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ-ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ-ΓΛΩΣΣΑΣ-2024.pdf
 
Η χλωρίδα της Πάρνηθας.bfbfbfbffbfbfbfbbpptx
Η χλωρίδα της Πάρνηθας.bfbfbfbffbfbfbfbbpptxΗ χλωρίδα της Πάρνηθας.bfbfbfbffbfbfbfbbpptx
Η χλωρίδα της Πάρνηθας.bfbfbfbffbfbfbfbbpptx
 
Προγράμματα - Δράσεις σχολικού έτους 023-24.pptx
Προγράμματα - Δράσεις σχολικού έτους 023-24.pptxΠρογράμματα - Δράσεις σχολικού έτους 023-24.pptx
Προγράμματα - Δράσεις σχολικού έτους 023-24.pptx
 
Εκπαιδευτική επίσκεψη στο Σεισμολογικό Ινστιτούτο του ΑΠΘ.pptx
Εκπαιδευτική επίσκεψη στο Σεισμολογικό Ινστιτούτο του ΑΠΘ.pptxΕκπαιδευτική επίσκεψη στο Σεισμολογικό Ινστιτούτο του ΑΠΘ.pptx
Εκπαιδευτική επίσκεψη στο Σεισμολογικό Ινστιτούτο του ΑΠΘ.pptx
 
Τα θέματα στη Νεοελληνική Γλώσσα - Έκθεση
Τα θέματα στη Νεοελληνική Γλώσσα - ΈκθεσηΤα θέματα στη Νεοελληνική Γλώσσα - Έκθεση
Τα θέματα στη Νεοελληνική Γλώσσα - Έκθεση
 
Activate Communicate Think Democratically Conference Pieria
Activate Communicate Think Democratically Conference PieriaActivate Communicate Think Democratically Conference Pieria
Activate Communicate Think Democratically Conference Pieria
 
Weatherman 1-hour Speed Course for Web [2024]
Weatherman 1-hour Speed Course for Web [2024]Weatherman 1-hour Speed Course for Web [2024]
Weatherman 1-hour Speed Course for Web [2024]
 
Τα θέματα σε Ανατομία-Φυσιολογία ΙΙ στα ΕΠΑΛ
Τα θέματα σε Ανατομία-Φυσιολογία ΙΙ στα ΕΠΑΛΤα θέματα σε Ανατομία-Φυσιολογία ΙΙ στα ΕΠΑΛ
Τα θέματα σε Ανατομία-Φυσιολογία ΙΙ στα ΕΠΑΛ
 
PANELLINIES 2024 SXOLIASMOS GEL EKTHESI.pdf
PANELLINIES 2024 SXOLIASMOS GEL EKTHESI.pdfPANELLINIES 2024 SXOLIASMOS GEL EKTHESI.pdf
PANELLINIES 2024 SXOLIASMOS GEL EKTHESI.pdf
 
2024 Neoelliniki Glwssa Sxolia EPAL 1.pdf
2024 Neoelliniki Glwssa Sxolia EPAL 1.pdf2024 Neoelliniki Glwssa Sxolia EPAL 1.pdf
2024 Neoelliniki Glwssa Sxolia EPAL 1.pdf
 
Επιχειρηματολογία για το Παιδικό Μουσείο
Επιχειρηματολογία για το Παιδικό ΜουσείοΕπιχειρηματολογία για το Παιδικό Μουσείο
Επιχειρηματολογία για το Παιδικό Μουσείο
 
Εσύ, τι τύπος είσαι στη διαφωνία_ (2).pptx
Εσύ, τι τύπος είσαι στη διαφωνία_ (2).pptxΕσύ, τι τύπος είσαι στη διαφωνία_ (2).pptx
Εσύ, τι τύπος είσαι στη διαφωνία_ (2).pptx
 
一比一原版(USYD毕业证书)悉尼大学毕业证成绩单如何办理
一比一原版(USYD毕业证书)悉尼大学毕业证成绩单如何办理一比一原版(USYD毕业证书)悉尼大学毕业证成绩单如何办理
一比一原版(USYD毕业证书)悉尼大学毕业证成绩单如何办理
 
ΚΑΡΤΕΣ ΑΡΙΘΜΟΙ 1-100.pdf Οργάνωσηκαι στολισμό για Α-Β τάξη
ΚΑΡΤΕΣ ΑΡΙΘΜΟΙ 1-100.pdf Οργάνωσηκαι στολισμό για Α-Β τάξηΚΑΡΤΕΣ ΑΡΙΘΜΟΙ 1-100.pdf Οργάνωσηκαι στολισμό για Α-Β τάξη
ΚΑΡΤΕΣ ΑΡΙΘΜΟΙ 1-100.pdf Οργάνωσηκαι στολισμό για Α-Β τάξη
 
Τα θέματα σε Δίκτυα Υπολογιστών για τα ΕΠΑΛ
Τα θέματα σε Δίκτυα Υπολογιστών για τα ΕΠΑΛΤα θέματα σε Δίκτυα Υπολογιστών για τα ΕΠΑΛ
Τα θέματα σε Δίκτυα Υπολογιστών για τα ΕΠΑΛ
 
Η ΓΙΟΡΤΗ ΤΟΥ ΠΑΤΕΡΑ (1).pdfφύλλα εργασιων
Η ΓΙΟΡΤΗ ΤΟΥ ΠΑΤΕΡΑ (1).pdfφύλλα εργασιωνΗ ΓΙΟΡΤΗ ΤΟΥ ΠΑΤΕΡΑ (1).pdfφύλλα εργασιων
Η ΓΙΟΡΤΗ ΤΟΥ ΠΑΤΕΡΑ (1).pdfφύλλα εργασιων
 
Αναμνήσεις σχολικής χρονιάς.pdfΛεύκωμα / σχολικες αναμνησεις
Αναμνήσεις σχολικής χρονιάς.pdfΛεύκωμα / σχολικες αναμνησειςΑναμνήσεις σχολικής χρονιάς.pdfΛεύκωμα / σχολικες αναμνησεις
Αναμνήσεις σχολικής χρονιάς.pdfΛεύκωμα / σχολικες αναμνησεις
 
panellinies 2024 GEL EKTHESI YPOYRGEIO.pdf
panellinies 2024 GEL EKTHESI YPOYRGEIO.pdfpanellinies 2024 GEL EKTHESI YPOYRGEIO.pdf
panellinies 2024 GEL EKTHESI YPOYRGEIO.pdf
 
Panelllinies 2024 ekthesi nea ellinika.pdf
Panelllinies 2024 ekthesi nea ellinika.pdfPanelllinies 2024 ekthesi nea ellinika.pdf
Panelllinies 2024 ekthesi nea ellinika.pdf
 
Ποιήματα και εικαστικές δημιουργίες με θέμα τη θάλασσα
Ποιήματα και εικαστικές δημιουργίες με θέμα τη θάλασσαΠοιήματα και εικαστικές δημιουργίες με θέμα τη θάλασσα
Ποιήματα και εικαστικές δημιουργίες με θέμα τη θάλασσα
 

01.ekped simvoleo

  • 1. Εκπαιδευτικό Συμβόλαιο, η (επαν)εκκίνηση της εκπαίδευσης ενήλικων μαθητών Εσπερινού ΕΠΑ.Λ. (μελέτη περίπτωσης) Μαγουλιώτη Θεοδώρα Εκπαιδευτικός Π.Ε.19, Μ.Δ.Ε. Ηλεκτρονικής και Μηχανικών Η/Υ, dmagoul@yahoo.gr Περίληψη Οι ενήλικες μαθαίνουν με ιδιαίτερο τρόπο. Αυτό αναγράφεται στη σχετική βιβλιογραφία (Rogers, 1999), αυτό όμως προκύπτει εμπειρικά και βιωματικά μέσα από τις αίθουσες εκπαίδευσης των ενηλίκων. Ποικίλες θεωρίες μάθησης έχουν διατυπωθεί σχετικά (Κουλαουζίδης, 2011). Πολλά επίσης έχουν γραφτεί αναφορικά με το προφίλ του εκπαιδευτή ενηλίκων (Πετκοπούλου, 2008). Ο εκπαιδευτής με ευελιξία, που μπορεί να κάνει τους εκπαιδευομένους κριτικά να αναστοχαστούν, είναι εκείνος που μπορεί να κερδίσει το στοίχημα της εποικοδομητικής εκπαίδευσης στους ενήλικες. Επίσης, ο εκπαιδευτής που αντιλαμβάνεται τα εμπόδια στην εκπαιδευτική διαδικασία (Χατζησταμάτης, 2012), αν καταφέρει να ελιχθεί, τότε μπορεί να κερδίσει σύναψη εκπαιδευτικού συμβολαίου και να (επαν)εκκινήσει την εκπαιδευτική διαδικασία, ώστε φυσικά να βοηθήσει τους ενήλικες να πορευτούν προς την κατάκτηση της νέας γνώσης. Λέξεις κλειδιά: ευελιξία, αναστοχασμός, εκπαιδευτικό συμβόλαιο, εκπαίδευση ενηλίκων. Εισαγωγή Οι εξαιρετικά γρήγορες μεταβολές που σημειώνονται στη λειτουργία και την οργάνωση κάθε είδους οικονομικής, παραγωγικής ή διοικητικής δομής οδηγούν στην ταχεία απαξίωση της κεκτημένης γνώσης και σε μεγάλες ανακατατάξεις στην αγορά εργασίας, θέτοντας στο περιθώριο ομάδες ανθρώπων που δεν έχουν καταφέρει την επικαιροποίηση των γνώσεων και δεξιοτήτων τους. Προβάλλει, λοιπόν, έντονη η ανάγκη για συνεχή εμπλουτισμό και ανανέωση των γνώσεων και των δεξιοτήτων του ανθρώπινου δυναμικού ώστε αυτό να ανταποκρίνεται αποτελεσματικά στα νέα δεδομένα. Έτσι, σχετικές δράσεις εκπαίδευσης λαμβάνουν χώρα, δράσεις που αποβλέπουν στην παροχή πολλαπλών δυνατοτήτων μάθησης σε ενήλικες για την ενίσχυση της απασχολησιμότητας και του επαγγελματικού τους προφίλ, την εργασιακή εξέλιξη, την καταπολέμηση του κοινωνικού αποκλεισμού και των διακρίσεων. Στις δράσεις αυτές συχνά προκύπτει ως θέμα διαπραγμάτευσης το ζήτημα του διδακτικού περιεχομένου. Συχνά οι εμπειρίες των συμμετεχόντων στο διδακτικό
  • 2. αντικείμενο των εκπαιδευτικών συναντήσεων είναι άφθονες έως πλούσιες. Με την έναρξη λοιπόν των συναντήσεων προκύπτουν αμφισβητήσεις σε σχέση με το ότι αυτά που προβλέπεται να διδαχθούν οι εκπαιδευόμενοι τα γνωρίζουν επαρκώς. Στις περιπτώσεις αυτές ο εκπαιδευτής καλείται να λάβει απόφαση, η οποία μπορεί να είναι άκαμπτη, ότι δηλαδή το διδακτικό περιεχόμενο δεν αλλάζει, καθώς αυτό προβλέπεται (π.χ. από το υπουργείο στην τυπική εκπαίδευση εσπερινών σχολείων) και γι’ αυτό ο ίδιος έχει προσληφθεί. Πρόκειται για απόφαση ριψοκίνδυνη καθώς από την αρχή ο εκπαιδευτής φέρνει απέναντί του στους εκπαιδευόμενους και δημιουργείται σαφές χάσμα επικοινωνίας και συνεργασίας. Η εκπαιδευτική ομάδα δεν θα δουλέψει και η αποτυχία των εκπαιδευτικών συναντήσεων είναι εξαρχής δεδομένη. Από την άλλη πλευρά, ακόμα κι αν ο εκπαιδευτής είναι βεβαιωμένος για την αξία του διδακτικού περιεχομένου που καλείται να διδάξει, οφείλει στο πλαίσιο της ομάδας με τους ενήλικους εκπαιδευόμενους, να έρθει σε διάλογο μαζί τους προκειμένου να βρεθεί αν όχι ομόφωνη λύση, τουλάχιστον πλειοψηφική. Το σημείο κλειδί στις περιπτώσεις αυτές είναι ο εκπαιδευτής, ο οποίος αφού εκφράσει το συμμερισμό του στον προβληματισμό των εκπαιδευομένων, καλείται να αξιοποιήσει τη διαδικασία του κριτικού αναστοχασμού (Mezirow, 1999). Οι εκπαιδευόμενοι θα κληθούν να αξιολογήσουν τις γνώσεις και τις δεξιότητές τους. Στόχος θα είναι ο κάθε εκπαιδευόμενος να αισθανθεί ότι αυτό που γνωρίζει ή αυτό που νομίζει ότι εκτελεί επαρκώς μπορεί να έχει κι άλλες οπτικές. Βοηθός της σκέψης και του προβληματισμού των εκπαιδευόμενων μπορεί να είναι διάφορες μελέτες περίπτωσης από τον εκπαιδευτή που θα φέρουν τους εκπαιδευόμενους σε συζήτηση μεταξύ τους. Θα ακουστούν διάφορες απόψεις, συχνά αντικρουόμενες. Ο εκπαιδευτής μέσα στη συζήτηση μπορεί να αποτελεί το μήλο της έριδος, εσκεμμένα δηλαδή να ανατρέπει δεδομένα και να διαφοροποιεί παραμέτρους, ζητώντας από τους εκπαιδευόμενους εναλλακτικές προτάσεις. Μέσα από αυτές τις συζητήσεις αυτό που συχνά προκύπτει είναι ότι η γνώση δεν είναι στείρα και καμιά δεξιότητα δεν έχει καλούπια. Αυτό που κάποιος θεωρεί ότι εκτελεί καλά και με επιτυχία μπορεί κάποιος να τον βοηθήσει να το κάνει ακόμα καλύτερα. Η γνώση αλλάζει μορφές, έχει ασύλληπτη δυναμική, χωρίς όρια. Σ’ αυτό τουλάχιστον το συμπέρασμα μπορεί κανείς να οδηγηθεί ιδιαίτερα μετά τη μελέτη περίπτωσης που έλαβε χώρα σε εσπερινό ΕΠΑ.Λ. και αφορούσε τη δυσκαμψία των ενήλικων μαθητών να βοηθήσουν να εκκινήσει ομαλά η εκπαιδευτική διαδικασία. Ο εκπαιδευτής τότε σκέφτηκε να προβεί σε σύναψη εκπαιδευτικού συμβολαίου, μετά όμως από ζωηρή, αλλά ελεγχόμενη συζήτηση που ο ίδιος αποφάσισε να προκαλέσει. Στο πλαίσιο αυτό, η παρούσα εργασία είναι αφιερωμένη στην περιγραφή πραγματικής διδακτικής περίπτωσης σε τάξη ενηλίκων τυπικής εκπαίδευσης, έτσι όπως αυτή διαδραματίστηκε και ο εκπαιδευτής αντιμετώπισε. Προηγουμένως, όμως, παρουσιάζονται ορισμένα σημαντικά χαρακτηριστικά της εκπαίδευσης ενηλίκων, αυτά δηλαδή που κάνουν την εκπαίδευση ενηλίκων να είναι κάθε φορά ιδιαίτερη και ξεχωριστή και δεν μπορούν να αγνοηθούν, ακόμα και στις τάξεις των ενήλικων
  • 3. μαθητών της τυπικής εκπαίδευσης, αν το δεδομένο κι εδώ είναι η παροχή ουσιαστικής εκπαίδευσης. Η εργασία ολοκληρώνεται με την παράθεση συμπερασμάτων. Η Εκπαίδευση Ενηλίκων Οι ενήλικες που εισέρχονται στη διαδικασία της εκπαίδευσης διαθέτουν μια σειρά από τυπικά χαρακτηριστικά (Κόκκος, 1999), που όπως δεν μπορούν να αγνοηθούν. Μεταξύ αυτών τα σημαντικότερα είναι η ηλικία τους, τα κοινωνικά και μορφωτικά τους χαρακτηριστικά, το φύλο τους, η εθνική και θρησκευτική τους ταυτότητα, η πιθανότητα να είναι άτομα με συγκεκριμένες ανάγκες, η εργασιακή τους κατάσταση, ο τόπος διαμονής τους. Τα παραπάνω αποτελούν βασικές παραμέτρους που εκτός από τη φυσική και κοινωνική θέση των ενηλίκων εκπαιδευομένων, καθορίζουν και τη θέση τους στην εκπαιδευτική διαδικασία, καθώς και τη δυνατότητα συμμετοχής τους σ’ αυτή. Οι ενήλικοι προσέρχονται στην εκπαιδευτική διαδικασία έχοντας συγκεκριμένες ανάγκες τις οποίες έχουν συνειδητοποιήσει στην επαγγελματική και κοινωνική τους ζωή, ταυτόχρονα όμως έχουν περιορισμένο χρόνο λόγω εργασιών, οικογενειακών και άλλων ασχολιών, στις οποίες είναι υποχρεωμένοι να ανταποκρίνονται, τις περισσότερες φορές κατά προτεραιότητα, ταυτόχρονα δε επιζητούν την πρακτική χρησιμότητα της εκπαίδευσης στη ζωή τους (Κόκκος, 1999). Επιπρόσθετα, οι ενήλικοι εκπαιδευόμενοι διαθέτουν ήδη ένα σημαντικό απόθεμα εμπειριών, αλλά και συγκεκριμένες στάσεις, τις οποίες η εκπαιδευτική διαδικασία οφείλει να συνδέσει με το αντικείμενο της μάθησης (Κόκκος, 1999). Τέλος, είναι κατά κανόνα αυτοδύναμα άτομα, έχουν διαμορφωμένη προσωπικότητα και λόγω αυτών των στοιχείων θέλουν (και είναι σκόπιμο) να συμμετάσχουν στον προσδιορισμό των εκπαιδευτικών στόχων, του περιεχομένου της εκπαίδευσης, της αξιολόγησης, δηλαδή επιθυμούν και επιδιώκουν την ενεργητική τους συμμετοχή καθ’ όλο το εύρος της εκπαιδευτικής διαδικασίας (Κόκκος, 1999). Σ’ αυτή την ιδιαίτερη διαδικασία εκπαίδευσης μείζον είναι ο ρόλος του εκπαιδευτή, που ενώ φέρει τα προσωπικά του χαρακτηριστικά, αξίες και παραδοχές, είναι αυτός που οφείλει να κεντρίσει και να διατηρήσει το ενδιαφέρον του κάθε εκπαιδευόμενου, να του επιστήσει την προσοχή στα σημαντικότερα σημεία μιας διδακτικής ενότητας, να του μεταδώσει γνώσεις και δεξιότητες, να του συμβουλέψει πού και πώς αυτές μπορούν να αξιοποιηθούν. Το έργο αυτό δύναται να επιτύχει αν ο εκπαιδευτής καταφέρει να εφαρμόσει ευέλικτες και εξατομικευμένες διαδικασίες διδακτικής, που θα: • Προάγουν την ανακαλυπτική μάθηση (Γκοτζαρίδης, 2009). • Συμβάλλουν στην αύξηση της ενεργητικής και αυτόνομης συμπεριφοράς των εκπαιδευόμενων (ο εκπαιδευόμενος βιώνει μια συγκεκριμένη εμπειρία, την
  • 4. εμπειρία αυτή την εξετάζει ανακλαστικά, μετά εμπεδώνει έννοιες και ορίζει γενικεύσεις που κατανοεί, τελικά πειραματίζεται) (Kolb, 1984). • Θέτουν τον εκπαιδευόμενο στο επίκεντρο της εκπαιδευτικής διαδικασίας, γνωστοποιώντας του τι ακριβώς θα μάθει και πότε, παρακινώντας τον στην από κοινού λήψη εκπαιδευτικών αποφάσεων, διδάσκοντας του συγκεκριμένες γνώσεις (όχι αφηρημένες ή ακαδημαϊκές), άμεσα εφαρμόσιμες, ιδιαίτερα εντός του προσωπικού του πλαισίου ενδιαφέροντος. • Κινητοποιούν τον εκπαιδευόμενο σε κριτικό αναστοχασμό, αφουγκράζοντας τις απόψεις των άλλων και αποδέχοντας το διαφορετικό, προκειμένου τελικά ο εκπαιδευόμενος να βοηθηθεί ώστε να σκεφτεί και να ενθαρρύνει τον εαυτό του να αναπτύξει νέες ικανότητες, νέες στάσεις και νέες αξίες (Κουλαουζίδης, 2011). • Προωθούν την ομαδική εργασία (Slavin, 1995). • Προάγουν την εξατομικευμένη μάθηση, διαφοροποιώντας τις δραστηριότητες για την αντιμετώπιση των ιδιαιτεροτήτων κάθε εκπαιδευομένου και υποστηρίζοντας διαφορετικούς ρυθμούς μάθησης ανά εκπαιδευόμενο. • Ενισχύουν την παροχή κινήτρων στους εκπαιδευόμενους. • Υποστηρίζουν κατά περίπτωση διαφορετικά μοντέλα μάθησης, όπως είναι ο κύκλος μάθησης του Kolb, η θεωρία της ανδραγωγικής του Knowles, η μετασχηματίζουσα μάθηση του Mezirow, η πλαισιοθετημένη μάθηση των Wenger & Lane, η εμπειρική μάθηση μέσα από τα μονοπάτια του κύκλου μάθησης του Jarvis (Κουλαουζίδης, 2011). Στην εκπαίδευση των ενηλίκων, λοιπόν, ο εκπαιδευτής θα πρέπει να διαθέτει αυξημένα προσόντα, κατάλληλο διδακτικό υπόβαθρο, επιστημονική επάρκεια, πρόσθετη εξειδίκευση και ιδιαίτερη εμπειρία (π.χ. ερευνητική, συγγραφική κ.λπ.), να γνωρίζει τις συνθήκες που επικρατούν στην αγορά εργασίας πάνω στο αντικείμενο εκπαίδευσης, ο ίδιος να διαθέτει «πλούσια» επαγγελματική εμπειρία και βεβαίως να διαθέτει πιστοποιημένη παιδαγωγική επάρκεια, παιδαγωγική εμπειρία και να έχει το χάρισμα της κοινωνικής προσέγγισης των εκπαιδευομένων. Οι εκπαιδευτές ενηλίκων οφείλουν να προσελκύουν τους ενήλικες στο μάθημά τους. Συνάπτεται µια συμφωνία μεταξύ εκπαιδευτή-συμβούλου και εκπαιδευομένου (Βελιτσιάνου, 2012), σύμφωνα µε την οποία ο ένας θα προσφέρει τη δυνατότητα απόκτησης γνώσεων και δεξιοτήτων και ο άλλος θα καταβάλει προσπάθεια να «μάθει». Διαμορφώνεται επομένως ένα συμβόλαιο μάθησης που στηρίζεται σε παραδοχές που διαμορφώθηκαν από τον εκπαιδευτή και από τους εκπαιδευόμενους ενήλικες, πριν ακόμη αρχίσει η εκπαιδευτική διαδικασία, ευθύς εξαρχής. Ο εκπαιδευτής ξεκινά µ’ ένα σύνολο ιδεών όσον αφορά αυτούς που θα εκπαιδεύσει και
  • 5. τι θα τους διδάξει, ενώ οι εκπαιδευόμενοι έχουν µία πρώτη άποψη γι’ αυτό που θα ήθελαν να προσλάβουν µε βάσει την ερμηνεία της περιγραφής της συγκεκριμένης εκπαίδευσης. Η πληροφόρηση τους δημιουργεί αμέσως ένα σύνολο προσδοκιών. Τέλος, ο εκπαιδευτής κατά τη διεξαγωγή της εκπαιδευτικής διαδικασίας με ενήλικους μπορεί να νιώσει ότι συναντά προβλήματα, άλλοτε μικρότερα και άλλοτε μεγαλύτερα. Τα προβλήματα δεν θα πρέπει να τα αγνοήσει, αλλά αντιθέτως να ασχοληθεί ενεργά μαζί τους, κι αν είναι πάρα πολύ δύσκολη ή ανέφικτη η επίλυσή τους, τουλάχιστον να βοηθήσει στη δημιουργία ενός θετικού μαθησιακού κλίματος. Διδακτική Περίπτωση Παρακολουθούντων Μαθητών Εσπερινού ΕΠΑ.Λ. Η μελέτη περίπτωσης έλαβε χώρα σε 16 εργαζόμενους ενήλικες μαθητές εσπερινού ΕΠΑ.Λ. που στην εργασία τους χρησιμοποιούν ΗΥ και εφαρμογές αυτοματισμού γραφείου. Στους μαθητές προβλεπόταν η διδασκαλία εργαλείων αυτοματισμού γραφείου. Με την έναρξη λοιπόν της σχολικής χρονιάς, όταν ενημερώθηκαν για το διδακτικό περιεχόμενο του συγκεκριμένου μαθήματος, εκφράστηκαν αμφισβητήσεις και έντονες αντιρρήσεις εκ μέρους τους, διατυπώνοντας το «εύλογο» κατά την άποψή τους ερώτημα σχετικά με το τι μπορεί να μάθει κανείς παραπάνω όταν διαθέτει ανάλογη επαγγελματική εμπειρία. Στο δείγμα των μαθητών, το 43,75% των μαθητών ήταν γυναίκες και το υπόλοιπο 56,25% άντρες, με το 24,3% να είναι ηλικίας 26 – 30, το 43,3% να είναι ηλικίας 31 – 44 και το 32,4% να είναι ηλικίας 45 – 50. Το πλειοψηφικό ποσοστό του 61% των μαθητών δήλωσε ότι εργάζεται στον ιδιωτικό τομέα. Πλειοψηφικό, επίσης, ήταν το ποσοστό των μαθητών, 42,9%, που χαρακτήρισε την εργασία του ως σταθερή. Ο εκπαιδευτής αντιλαμβάνεται την έκρυθμη εκπαιδευτική ατμόσφαιρα και αποφασίζει να παρεκκλίνει του τυπικού εκπαιδευτικού προγράμματος και να αφιερώσει 10 διδακτικές ώρες για να συζητήσει μαζί τους τις ιδιαιτερότητες που η εκπαίδευση ενηλίκων παρουσιάζει. Ξεκινά παροτρύνοντάς τους να ξεχάσουν τα μέχρι τώρα πεπραγμένα. Συνεχίζει με συζήτηση για (α) την αναγκαιότητα της δια βίου μάθησης, (β) τα χαρακτηριστικά του εκπαιδευτή ενηλίκων, (γ) τα χαρακτηριστικά των εκπαιδευομένων ενηλίκων και (δ) τις θεωρίες μάθησης ενηλίκων. Η συζήτηση που λαμβάνει χώρα στο διάστημα των 10 αυτών ωρών είναι ζωηρή, γόνιμη, άκρως ενδιαφέρουσα. Στο τέλος της, εκπαιδευτής και εκπαιδευόμενοι καταλήγουν να συμφωνήσουν για τις ιδιαιτερότητες που η εκπαίδευση ενηλίκων παρουσιάζει και για στο ότι το μοντέλο θεωρίας της Εμπειρικής Μάθησης του Jarvis μοιάζει να είναι γενικότερο και μπορεί να καλύψει ποικίλες συνθήκες αρχικής, ενδιάμεσης και τελικής κατάστασης της εκπαίδευσης του ενήλικα, που όμως αποτελούν καίρια σημεία και των άλλων θεωριών μάθησης. Για παράδειγμα, στο γράφο του κύκλου μάθησης του Jarvis υπάρχει μονοπάτι που μέσα από τη διαδικασία της εκπαίδευσης ο ενήλικας μπορεί να βιώσει μία εμπειρία κι αν την αναστοχαστεί και την αποδεχτεί (θεωρία του Kolb), κι αυτό γιατί μάλλον μπορεί να
  • 6. την αντιστοιχίσει και να την εφαρμόσει σε πραγματικές συνθήκες (θεωρία του Knowles), τότε αναμφίβολα ο ενήλικας ενισχύεται γνωστικά και αλλάζει συμπεριφορά, οπότε τελικά επιτυγχάνεται ουσιαστικά ο σκοπός της εκπαίδευσης, αφού επέρχεται μετασχηματισμός των προηγούμενων αξιών και παραδοχών του (θεωρία του Mezirow). Στη συνέχεια και για 2 ακόμα εκπαιδευτικές ώρες ο εκπαιδευτής ζητά από τους εκπαιδευόμενους ατομικά να σκεφτούν και να καταγράψουν τη διαδικασία που ακολουθούν και οργανώνουν τις εργασίες του εργοδότη τους. Στη συνέχεια και σύμφωνα με τη μέθοδο της χιονοστιβάδας (Κόκκος, 1999) ζητήθηκε να ενωθούν με άλλα μέλη ώστε να σχηματιστούν ομάδες, οι οποίες σταδιακά θα ενώνονται ώστε να διευρύνονται σε ολοένα και μεγαλύτερες ομάδες (αρχικά 16 ομάδες του 1 μέλους – μετά 8 ομάδες των 2 μελών – στη συνέχεια 4 ομάδες των 4 μελών – ύστερα 2 ομάδες των 8 μελών – τέλος 1 ομάδα των 16 μελών). Κάθε ενδιάμεση χιονοστιβάδα θα καταγράφει μετά από συζήτηση στην ομάδα τις απόψεις των μελών της, ώστε τελικά να προσδιοριστούν και να παρουσιαστούν στην ολομέλεια οι τεχνικές οργάνωσης της εργασίας που η διευρυμένη ομάδα των 16 μαθητών τελικά έχει συζητήσει κι έχει αποφασίσει να παρουσιάσει. Στην κάθε ενδιάμεση χιονοστιβάδα δόθηκε περισσότερος χρόνος για συζήτηση (ξεκίνησε από 5 λεπτά, αυξήθηκε σε 8 λεπτά, μετά σε 12, ύστερα σε 17 και στο τέλος σε 23 λεπτά). Ακολούθησε συζήτηση ζωντανή και καρποφόρα, ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα, καθώς υπήρξε πλούσια καταγραφή διαφορετικών τεχνικών οργάνωσης της εργασίας σε σύγχρονο γραφείο, οι οποίες διευρύνονταν ακόμα περισσότερο με παραμέτρους που στην αρχή ο εκπαιδευτής, μετά όμως και οι εκπαιδευόμενοι εισήγαγαν. Σταδιακά τα μέλη της ολομέλειας αρχίζουν να παραδέχονται ότι τελικά υπάρχουν σημαντικά περιθώρια βελτίωσης της εργασίας τους και είναι πράγματι ουτοπικό κάποιος να θεωρεί ότι ο μέχρι τώρα δικός του τρόπος είναι μοναδικός, ασυναγώνιστος και δεν επιδέχεται βελτιωτικές αλλαγές. Ο εκπαιδευτής τότε δράττεται της ευκαιρίας και ανακοινώνει στην ολομέλεια ότι οι διδακτικές τους συναντήσεις αποσκοπούν στη διδασκαλία και πρακτική εφαρμογή αυτών των εναλλακτικών τεχνικών, που πράγματι μπορούν να ανανεώσουν τις συνθήκες εργασίας τους και γενικά να ενισχύσουν – αναβαθμίσουν το επαγγελματικό τους προφίλ. Τώρα, περισσότερο γνωστικά έμπειρη η ομάδα των 16 εκπαιδευόμενων ενηλίκων, διατύπωσε το ακόλουθο πρωτόκολλο συμφωνίας: «Όλοι μαζί στα μαθήματα που θα ακολουθήσουν θα δουλέψουμε για να μάθουμε τεχνικές οργάνωσης γραφείου με χρήση ΤΠΕ, από τις οποίες άλλες μπορεί να είναι άμεσα εφαρμόσιμες και άλλες μπορεί να εφαρμοστούν μετά από μικρές ή μεγαλύτερες αλλαγές στη γενική οργάνωση, νοοτροπία και κουλτούρα του γραφείου. Στο έργο αυτό ο εκπαιδευτής θέλουμε να είναι δίπλα μας αρωγός μας και να μας τροφοδοτεί με επιπλέον έξυπνες ιδέες και συγκεκριμένους τρόπους εφαρμογής αυτών των ιδεών στις πραγματικές συνθήκες εργασίας». Στη συνέχεια και μετά τη σύναψη του εκπαιδευτικού συμβολαίου, ο εκπαιδευτής ζήτησε εκ νέου από τους εκπαιδευόμενους να μοιραστούν μαζί του τον τρόπο που οι
  • 7. ίδιοι νομίζουν, αντιλαμβάνονται ή νιώθουν ότι μαθαίνουν. Τους ζητήθηκε να επαναλάβουν τη γνωστή πλέον διαδικασία της χιονοστιβάδας με πανομοιότυπο τρόπο. Στις απαντήσεις καταγράφηκαν οι ακόλουθες προτάσεις: • Μαθαίνω όταν αυτό που μου λες, παράλληλα μου το δείχνεις. • Μαθαίνω όταν γνωρίζω τη σειρά αυτών που θα μου διδάξεις και κάθε φορά γνωρίζω σε ποιο σημείο βρίσκομαι εκπαιδευτικά (θεωρία του Knowles). • Μαθαίνω όταν είμαι συγκεντρωμένος και ξεκούραστος. • Μαθαίνω όταν ακούσω τα όσα μου λες, τα κατανοήσω και μετά μου δώσεις χρόνο να τα γράψω με δικά μου λόγια. • Μαθαίνω όταν αυτά που μου λες μου τα εξηγείς πολύ καλά, αναλυτικά. • Μαθαίνω όταν μου τα λες σαν παραμύθι και μου κεντρίζεις το ενδιαφέρον. • Μαθαίνω όταν μου λες τα σημαντικότερα σημεία και δεν χάνομαι στις λεπτομέρειες (θεωρία του Knowles). • Μαθαίνω όταν δεν μ’ αφήνεις να ξεφύγει η προσοχή μου από το μάθημα. • Μαθαίνω όταν εφαρμόζω ότι μου λες (θεωρία του Kolb). • Μαθαίνω όταν κάνουμε συχνά επανάληψη και μου δίνεις αναλυτικό πολυμεσικό εκπαιδευτικό υλικό, που μπορώ να μελετήσω και από μόνος μου. Στο τέλος, εθελοντής μαθητής κατέγραψε σε αφίσα το εκπαιδευτικό συμβόλαιο. Δεύτερος εθελοντής μαθητής σκιτσογράφησε αφίσα με χαρούμενες φατσούλες κόμικς, μία ανά συμμετέχοντα μαθητή. Οι φατσούλες τοποθετήθηκαν σε σχήμα κύκλου, κάτω από κάθε φατσούλα αναγράφηκε κι ένα από τα ονόματα της ομάδας των μαθητών κι από πάνω και μέσα σε συννεφάκι αναγράφηκε κι ένας από τους τρόπους που η ομάδα συμφώνησε ότι μαθαίνει. Στο κέντρο του κύκλου τοποθετήθηκε ένας πίνακας, υπονοώντας ότι όλοι οι μαθητές θα δουλέψουν για να γεμίσουν τον πίνακα με χρήσιμη πληροφορία. Έξω από τον κύκλο, με χαρούμενη φατσούλα κόμικς και μ’ ένα σφουγγάρι δίπλα τοποθετήθηκε ο εκπαιδευτής, ως εξωτερικός παρατηρητής, που είναι εκεί απλά: • Για να μη χαλάει ο κύκλος και για να βοηθά να διατηρείται το σχήμα του κύκλου (ο εκπαιδευτής οφείλει να παρακινεί τους εκπαιδευόμενους να δουλεύουν ομαδικά, επίσης να δουλεύουν δίκαια και ισοδύναμα μεταξύ τους). • Για να εξασφαλίζει την ορθότητα του περιεχομένου του πίνακα (ο εκπαιδευτής έχει την ευθύνη των γνώσεων που οι εκπαιδευόμενοι θα λάβουν).
  • 8. • Για να τους εμψυχώνει να συνεχίζουν (ο εκπαιδευτής οφείλει να τους εμψυχώνει να συνεχίσουν και να τους παρακινεί κάθε φορά που διάφοροι παράγοντες αποτελούν τροχοπέδη στη μαθησιακή τους πορεία). Οι 2 αφίσες τοιχοκολλήθηκαν στην αίθουσα διδασκαλίας με τη συμφωνία ότι κάθε μέλος της ομάδας θα τις ατενίζει όταν θα αισθάνεται άβολα, περίεργα, κούραση κ.λπ. Συμπεράσματα Σημαντικός παράγοντας στη διαδικασία εκπαίδευσης ενηλίκων είναι ο εκπαιδευτής, που καλείται να συμβάλλει στη συντήρηση, ανανέωση, αναβάθμιση και εκσυγχρονισμό των γνώσεων, δεξιοτήτων και στάσεων των ενήλικων εκπαιδευομένων, που εκ των προτέρων αποτελούν πλούσιοι φορείς εμπειριών, ικανοτήτων, στάσεων και παραδοχών. Ο εκπαιδευτής είναι αυτός που καλείται να διαχειριστεί όλη αυτή την ποικιλομορφία και οφείλει να συμβάλλει στην επίτευξη των εκπαιδευτικών στόχων. Τελικά είναι εκείνος που με κάθε εκπαιδευόμενο συμπορεύεται κάποιου μονοπατιού στο γράφο του κύκλου μάθησης του Jarvis, με την προσπάθεια και την ευχή ο εκπαιδευόμενος να οδηγηθεί στο σημείο του κύκλου που αφορά στην αλλαγή, δηλαδή ο εκπαιδευόμενος να μπορεί πλέον να αξιοποιεί τις νέες του γνώσεις στην καθημερινότητά του. Κι αν ο εκπαιδευτής νιώσει ότι συναντά εμπόδια και προβλήματα δεν θα πρέπει να τα αγνοήσει, αλλά αντιθέτως να ασχοληθεί ουσιαστικά μαζί τους. Στις περιπτώσεις αυτές το εκπαιδευτικό συμβόλαιο είναι μια καλή τεχνική που μπορεί να επανεκκινήσει την εκπαιδευτική διαδικασία σε νέα αρχή, περισσότερο ευοίωνη. Ο εκπαιδευτής δηλαδή οφείλει κάθε τροχοπέδη της εκπαιδευτικής διαδικασίας να την περιορίσει, καλύτερα ακόμα να την προσπεράσει, προκειμένου στην εκπαιδευτική ομάδα να δημιουργηθεί κλίμα απόλυτα καθαρό. Γιατί κάθε σύννεφο μέσα στην εκπαιδευτική ομάδα θα φέρει ακόμα περισσότερα σύννεφα, τελικά ίσως και βροχή, με αποτέλεσμα να είναι αυτή η εμπειρία η εμπειρία καταλύτης ώστε οι εκπαιδευόμενοι να αποκλείσουν κάθε μελλοντική διαδικασία μάθησης. Και ο ενήλικας εκείνος που στο σύγχρονο κοινωνικοεπαγγελματικό γίγνεσθαι δεν ενσωματώνει δράσεις ενημέρωσης, και εκπαίδευσης ως βασική ατομική του προτεραιότητα είναι αναμφισβήτητο ότι αργά ή γρήγορα είναι αυτός που από μόνος του θα οδηγήσει τον εαυτό του σε επαγγελματική και κοινωνική συρρίκνωση, αν όχι σε επαγγελματικό και κοινωνικό αφανισμό. Βιβλιογραφία Βελιτσιάνου, Ι. (2012). Το Μαθησιακό Συμβόλαιο σε Ομάδες Ενηλίκων (Διαθέσιμο on line: http://www.romnios.gr/το-μαθησιακο-συμβολαιο-σε-ομαδεσ-ενηλ/ #more- 2141, προσπελάστηκε στις 30-11-2015)
  • 9. Γκοτζαρίδης, Χ. (2009). Ανακαλυπτική – διερευνητική μέθοδος διδασκαλίας, μια σύντομη παρουσίαση (Διαθέσιμο on line: http://www.slideshare.net/cgotzar/e- 2226232, προσπελάστηκε στις 30-11-2015) Κουλαουζίδης, Γ. (2011). Πρόγραμμα εκπαίδευσης εκπαιδευτών Εθνικού Κέντρου Δημόσιας Διοίκησης & Αυτοδιοίκησης. Εκπαιδευτικό Υλικό, Τεύχος Α’ – Θεωρητικό Μέρος. Αθήνα: Ε.Κ.Δ.Δ.Α. Κόκκος, Α. (1999). Εκπαίδευση Ενηλίκων, τόμος Α’. Πάτρα: Ε.Α.Π. Πετκοπούλου, Ε. (2008). Το προφίλ του εκπαιδευτή ενηλίκων στη σημερινή πραγματικότητα: Το παράδειγμα της επιλογής ενός εκπαιδευτή ενηλίκων στα πλαίσια του προγράμματος «Αγωγή και φροντίδα βρεφών και παιδιών προσχολικής ηλικίας». 10o Συνέδριο Παιδαγωγικής Εταιρείας Κύπρου (Διαθέσιμο on line: http://www.pek.org.cy/Proceedings_2008/pdf/k2.pdf, προσπελάστηκε στις 3-5-2015) Χατζησταμάτης, Κ. Β. (2012). Εμπόδια στη Μάθηση Ενηλίκων. Βασικές Παραδοχές και Πιθανά Εμπόδια στην Εφαρμογή της Θεωρίας του Mezirow. Πάτρα: Ε.Α.Π. Kolb, D. (1984). Experiential learning: experience as the source of learning and development, Englewood Cliffs, NJ: Prentice Hall Rogers, A. (1999). Η Εκπαίδευση Ενηλίκων, Αθήνα: Μεταίχμιο. Slavin, R. E. (1995). Cooperative Learning Theory, Research and Practice. (2nd ed.), Boston: Allyn & Bacon
  • 10. Γκοτζαρίδης, Χ. (2009). Ανακαλυπτική – διερευνητική μέθοδος διδασκαλίας, μια σύντομη παρουσίαση (Διαθέσιμο on line: http://www.slideshare.net/cgotzar/e- 2226232, προσπελάστηκε στις 30-11-2015) Κουλαουζίδης, Γ. (2011). Πρόγραμμα εκπαίδευσης εκπαιδευτών Εθνικού Κέντρου Δημόσιας Διοίκησης & Αυτοδιοίκησης. Εκπαιδευτικό Υλικό, Τεύχος Α’ – Θεωρητικό Μέρος. Αθήνα: Ε.Κ.Δ.Δ.Α. Κόκκος, Α. (1999). Εκπαίδευση Ενηλίκων, τόμος Α’. Πάτρα: Ε.Α.Π. Πετκοπούλου, Ε. (2008). Το προφίλ του εκπαιδευτή ενηλίκων στη σημερινή πραγματικότητα: Το παράδειγμα της επιλογής ενός εκπαιδευτή ενηλίκων στα πλαίσια του προγράμματος «Αγωγή και φροντίδα βρεφών και παιδιών προσχολικής ηλικίας». 10o Συνέδριο Παιδαγωγικής Εταιρείας Κύπρου (Διαθέσιμο on line: http://www.pek.org.cy/Proceedings_2008/pdf/k2.pdf, προσπελάστηκε στις 3-5-2015) Χατζησταμάτης, Κ. Β. (2012). Εμπόδια στη Μάθηση Ενηλίκων. Βασικές Παραδοχές και Πιθανά Εμπόδια στην Εφαρμογή της Θεωρίας του Mezirow. Πάτρα: Ε.Α.Π. Kolb, D. (1984). Experiential learning: experience as the source of learning and development, Englewood Cliffs, NJ: Prentice Hall Rogers, A. (1999). Η Εκπαίδευση Ενηλίκων, Αθήνα: Μεταίχμιο. Slavin, R. E. (1995). Cooperative Learning Theory, Research and Practice. (2nd ed.), Boston: Allyn & Bacon