intervisie in de opleiding tot medisch specialist

324 views

Published on

de plek van intervisie als onderwijsmethode in de opleiding tot medisch specialist.

Published in: Education
0 Comments
0 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

No Downloads
Views
Total views
324
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
9
Actions
Shares
0
Downloads
5
Comments
0
Likes
0
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

intervisie in de opleiding tot medisch specialist

  1. 1. Roos, Trum en van den Ende, huisartsen & Coaches voor medici Intervisie als onderwijsmethode in de opleiding tot medisch specialist Uitgangspunten Het CanMeds model beschrijft de zeven competenties waarin artsen in opleiding tot specialist geschoold worden. Naast medisch inhoudelijk kennis en vaardigheden omvat het ook de 'algemene competenties' zoals communiceren, samenwerken en professionaliteit (resp. 2,3 en 7). Vanaf 2011 moeten aiossen aantoonbaar geschoold en getoetst worden in al deze competenties. (kaderbesluit CCMS 2009) Uit diverse publicaties blijkt dat het onderwijs in de algemene competenties achterblijft bij de medisch inhoudelijke expertise ontwikkeling. Een belangrijke reden hiervoor blijkt het ontbreken van adequate- en getoetste onderwijsmodules om opleiders en aiossen hierbij te ondersteunen.1 Tijdens hun opleiding worden aiossen veelvuldig geconfronteerd met dilemma's die samenhangen met de ontwikkeling van deze algemene competenties. Aan de ontwikkeling van vaardigheden op samenwerkings- en communicatiegebied, én aan het vermogen professioneel te reflecteren worden hoge eisen gesteld. Burn- out en 'afhaken' van aiossen vormt een toenemend probleem: 10% verlaat voortijdig de opleiding, 20% vertoont verschijnselen van burn-out. Met náme de eerste fase van de opleiding komt hierin naar voren als risicoperiode.2 Achterliggende factoren zijn situationeel (organisatie gebonden), maar weerspiegelen zeker ook de kwetsbaarheid van de aios om professioneel om te gaan met deze uitdagingen. Te verwachten valt dat versterken van de algemene competenties een bijdrage levert aan het verminderen van deze kwetsbaarheid. intervisie als onderdeel van onderwijs in algemene competenties. In de afgelopen jaren is ruim ervaring opgedaan met (begeleide) intervisie in de opleiding tot medisch specialist 3456 Onder intervisie wordt hier verstaan een vorm van 'peer group consultatie' van kleine groepen aiossen (5-8 deelnemers). Zij komen een vastgesteld aantal malen bijeen (vaak 6x) om op gestructureerde wijze ervaringen te delen. Daarbij staat de inbrenger centraal en wordt de groep gebruikt om de ingebrachte ervaring te onderzoeken. Deze ervaringen spelen zich vooral af op de competentiegebieden communiceren, samenwerken en professionaliteit. De opbrengstvoor de inbrenger is een duidelijker inzicht in eigen handelen, normen en waarden. Daarnaast kunnen praktische tips en adviezen van collega's een directe aanzet geven tot gedragsverandering. De aanwezigheid van een professionele begeleider/coach draagt bij aan de opbrengst: niet alleen bewaakt hij/zij de gewenste structuur maar ook wordt frequent theoretische kennis ingebracht die de gewenste verandering in eigen overtuiging en gedrag ondersteunt.
  2. 2. Roos, Trum en van den Ende, huisartsen & Coaches voor medici De keuze van de inbreng ligt o.h.a. volledig bij de aios: die bepaalt wat hem/haar op dat moment bezig houdt en waarvoor hij/zij het collegiaal overleg wil gebruiken. De positieve effecten die in genoeme literatuur beschreven worden vallen in drie groepen uiteen: 1. effecten op persoonlijk/praktisch niveau: aiossen worden zich bewust van hun kwaliteiten én valkuilen. Ze leren zich te spiegelen aan collega's en kunnen daardoor onderscheiden wát algemene beroepsdilemma's zijn en wát hun persoonlijke leerdoelen zijn. Vanuit de groep én vanuit de begeleiding worden praktische handvatten geboden voor persoonlijke ontwikkeling. Doordat de methode cyclisch is ( in de vervolgbijeenkomst wordt teruggekomen op de vorige inbreng) ontstaat een (vaak scherpe!) leercurve m.b.t. de al eerder genoemde algemene competenties. 2. effecten op persoonlijk/reflectief niveau: aiossen worden geschoold in het 'methodisch reflecteren'. Dit is een beroepshouding die bewust gestimuleerd wordt in het intervisie proces. Ontwikkeling van persoonlijk reflectief vermogen is een belangrijke voorwaarde voor het werken als autonome professional. 3. effecten op meso/organisatie niveau: intervisie vormt een stimulans tot openheid en onderling vertrouwen. Er blijkt een toename van inhoudelijke ondersteuning bij aios onderling en een afname van het gevoel er alleen voor te staan 6 . Intervisie in het onderwijs van AIOS in Tergooiziekenhuizen, praktische mogelijkheden. In de afgelopen jaren hebben wij in diverse ziekenhuizen persoonlijke ervaring opgedaan met intervisie voor aios (o.a.UMCU, AMC, Slotervaart ziekenhuis, Tergooiziekenhuizen) Op grond van onze ervaring, die van collega coaches én de beschikbare literatuur onderscheiden we aan aantal vormen waarin intervisie aangeboden kan worden binnen de opleiding. In de volgende paragraaf worden deze mogelijkheden gepresenteerd als 'binaire' keuzes. Door een combinatie van de verschillend mogelijkheden kan het aanbod toegespitst worden op wat bij déze opleiding/ opleiders het meest passend is. Vanzelfsprekend is het aan de opleiders om hierin de voor hun aiossen belangrijke afwegingen te maken. intervisie direct na het starten van de opleiding op juist later ? Voor een latere start pleit de veelheid aan onderwijs/aanpassingen die beginnende aiossen al te verwerken krijgen. Anderzijds: de grootste problemen m.b.t. persoonlijk functioneren openbaren zich al direct na start van de opleiding. Uitval en burn out zijn juist dán grote bedreigingen. Ook heeft de aios die vroeg start met professioneel reflecteren daar nog gedurende de hele opleiding profijt van.
  3. 3. Roos, Trum en van den Ende, huisartsen & Coaches voor medici intervisie met gemengde groep (oudere- en jongere jaars aios) of juist uniforme groep ? Voor een geclusterde groep (bijvoorbeeld: alle eerste jaars aios) pleit de herkenbaarheid van de onderlinge problemen en de mogelijkheid om makkelijker te 'sturen' in het onderwijs. Opleiders kunnen aangeven welke aandachtsgebieden in déze fase van de opleiding aan bod moeten komen binnen de intervisie (zie ook volgende aandachtspunt). Voor de gemengde groep pleit onze ervaring dat uitwisselen van ervaringen tussen meer- en minder ervaren aios sterk bijdraagt aan het onderling begrip én aan het relativeren van de eigen dilemma's. Jongere aios voelen zich gesteund door de manier waarop hun oudere collega's hun eigen weg vonden. Diezelfde ervaren collega's worden zich bewust van hun ontwikkeling en de daarmee verbonden kwaliteiten door het delen met jongerejaars. open keuze van onderwerpen door deelnemende aios, óf focussen op aandachtsgebieden en afstemming op onderwijsbehoefte. Traditioneel wordt geen bij intervisie geen enkele sturing gegeven aan de 'inbreng' kant. Aiosen worden uitgenodigd om te reflecteren op ervaringen die op dát moment voor hen van belang zijn. Deze aanpak levert maximale ruimte op voor een persoonlijke ontwikkeling van de aios. Toch zijn er ook enkele nadelen. 1. in de praktijk vinden aiossen het soms lastig om een geschikte inbreng te selecteren. Een drempel om zaken te 'problematiseren' speelt daarbij mogelijk een rol, 'zo erg was het nu ook weer niet..' 2. er is geen afstemming mogelijk op gebieden waarop extra aandacht nodig is volgens de opleiders. Hierdoor wordt 'intervisie' niet gericht ingezet als één van onderwijsmodules. Dit draagt bovendien niet bij aan de betrokkenheid van de opleiders bij de intervisie van 'hun' aiossen. Opleiders zouden kunnen worden uitgenodigd om mee te denken over de gebieden waarop zij scholing/ontwikkeling van hun aiossen wensen. Vervolgens kunnen deelnemers aan intervisie worden uitgenodigd om ervaringen in te brengen binnen dát specifieke aandachtsgebied. intervisie binnen één discipline danwel discipline overstijgend ? De voor- en nadelen liggen hier voor de hand: meer focus en onderlinge herkenning bij intervisie bínnen de eigen vakgroep, maar anderzijds meer 'brede' thema's én aandacht voor interdisciplinaire samenwerkings items bij discipline overstijgende groepen. Met beide vormen van intervisie hebben wij ervaring opgedaan. eenmalig aanbod of een herhaalde module tijdens de opleiding ? Ervaring leert dat een serie van 6 intervisie bijeenkomsten vooral veel oplevert op persoonlijk/praktisch niveau én op organisatie niveau. Om
  4. 4. Roos, Trum en van den Ende, huisartsen & Coaches voor medici zelfstandig aan de gang te kunnen gaan met intervisie tijdens de beroepsuitoefening kan een verdere toespitsing nuttig zijn. Binnen het UMCU (vakgroep neurologie) wordt momenteel een tweede (vrijwillig) intervisie traject aangeboden aan aios die deelnamen aan de (verplichte) eerste serie. Binnen dat tweede traject worden 2 van de 6 sessies begeleid door een coach. De nadruk ligt daarbij sterk op het aanleren van procesvaardigheden. Doel is dat de aios na afloop zelfstandig hun reflectieproces binnen een intervisiegroep kunnen vormgeven. Voor déze module hebben wij onderwijs ontwikkeld. vrijwillig of verplichte deelname aan intervisie ? Binnen diverse opleidingsziekenhuizen zijn wij betrokken bij de verplichting om deel te nemen aan intervisie. Dit lijkt op gespannen voet te staan met het persoonlijke- en veilige karakter van intervisie. Toch blijkt keer op keer dat, met goede uitleg en aansprekende begeleiding, deelname aan de sessies nauwelijks op weerstanden stuit. Ook door aiossen die verplicht deelnemen wordt het proces met hoge cijfers geëvalueerd. Vóór verplichte deelname pleit dat de opleiders /COC hiermee het belang onderstrepen van scholing in de algemene competenties. peer group consultatie of deelname van 'rol model'? Intervisie wordt traditioneel beschreven als proces waarbij de deelnemers overeenkomen in positie en rol, min of meer 'gelijken' zijn. Toch dient vermeld dat er geëxperimenteerd wordt met participatie van opleiders/leden COC binnen een intervisie groep. (Slotervaart ziekenhuis, sinds 2010). De mogeljke inbreuk op de vrijheid van inbreng en gesprek lijkt in de praktijk mee te vallen. De oudere opleider/collega heeft een belangrijke positie als rolmodel en vertegenwoordiger van 'de organisatie' binnen de intervisie. tot slot: professionele begeleiding of onbegeleide intervisie ? In essentie is 'intervisie' een proces waarbij 'peers' elkaar ondersteunen. Dat pleit voor het nalaten van begeleiding. Aan de andere kant: het proces van intervisie wijkt sterk af van andere overlegvormen. Er zijn vele methodes die werken, maar het werkt niet als er géén methode wordt gebruikt. De opbrengst is dan suboptimaal. Het proces van professioneel reflecteren is leerbaar, en begeleide intervisie is de methode waarop dit geleerd kan worden. Intervisie begeleiding is op zich ook weer een professionele competentie waarvoor specifieke kennis en ervaring nodig zijn. Belangrijke randvoorwaarden bij het opstarten van intervisie Vanuit onze ervaring zijn de volgende factoren van belang: aiossen moeten een duidelijk beeld hebben waar zij aan beginnen, wat intervisie inhoudt. Een demo voor alle aiossen kan voorzien in deze behoefte.
  5. 5. Roos, Trum en van den Ende, huisartsen & Coaches voor medici uitnodiging voor intervisie, ook al is die verplicht, wordt positief verwoord. Het gaat om het ontwikkelen van professionele competenties in een sfeer van (veilige) collegiale consultatie. deelname is niet vrijblijvend. Deelnemers commiteren zich om minimaal 5 van de 6 sessies bij te wonen. Dit raakt niet alleen aan de kostenefficiëntie maar ook aan de ontwikkeling van de groep gedurende het proces. er moet ruimte zijn voor de sessies binnen de veelheid van andere verplichtingen. Dit vergt planning en afstemming. het proces wordt ondersteund door de opleiders die zich liefst ook betrokken voelen bij dit aspect van hun onderwijs. Idealiter denken zij mee over de opzet van het curriculum en de evaluatie. Ook kunnen opleiders zelf een periode intervisie 'uitproberen' als uitbreiding van hun professionele ervaring. Intervisie begeleiders en opleiders werken samen aan continue evaluatie, afstemming en verbetering van het traject. Het delen van de ervaring, bijvoorbeeld middels publicaties of uitwisselen met andere (vak)groepen vormt hiervan een onderdeel. Wie wij zijn, achtergrond Moniek van den Ende, Betty Trum en Gert Roos zijn ervaren huisartsen en al vele jaren betrokken bij de opleiding van huisartsen op diverse manieren en bij verschillende Universitaire Centra (HOVU en AMC) Wij volgden de NHG kaderopleiding 'Supervisie en Coaching' en zijn daarmee erkend als coaches met als voornaamste aandachtsgebied de begeleiding van artsen en paramedici. Met de officiële erkenning van deze opleiding onderscheiden wij ons van praktisch alle andere aanbieders op coachingsgebied die zich specifiek op artsen richten. In de afgelopen jaren deden wij ruim ervaring op met de begeleiding van groepen huisartsen en specialisten in opleiding maar ook met individuele begeleidingstrajecten. Wij hebben ons vanaf 2010 op verschillende manieren geprofileerd binnen Tergooiziekenhuizen: Wij begeleidden een aantal groepen aiossen(interne geneeskunde) en enkele individuele aios. Daarnaast deden wij een observationeel onderzoek binnen het IFMS (A&A) traject binnen TGZ en rapporteerde daarover aan de betreffende collega's. Wij zijn aangesloten bij 'Coaches voor Medici' (waarvan Moniek van den Ende en Gert Roos ook bestuursleden zijn). Deze organisatie bundelt de ervaring van zo'n 150 gecertificeerde coaches met specifieke ervaring binnen het medisch veld. Wij zijn sterk geïnteresseerd in het uitbreiden van onderwijs/coachings activiteiten binnen 'ons' referentieziekenhuis: Tergooiziekenhuizen ! Hoewel wij geen zakelijke/juridische verbinding hebben bieden wij ons wel aan als één 'organisatie'. Dit geeft draagvlak en continuïteit.
  6. 6. Roos, Trum en van den Ende, huisartsen & Coaches voor medici Praktische zaken Intervisie, aangeboden als onderwijs, is in ons aanbod vrijgesteld van BTW. (inschrijving CRKBO, het NHG heeft hiervoor een instituuts erkenning) Kosten voor intervisie begeleiding bedragen €300,- per sessie, all inclusive (voorbereiding, overleg, evaluatie, reiskosten etc.) Kosten voor individuele begeleiding bedragen €100,- per gesprek van ong. een uur. Intervisie wordt o.h.a. georganiseerd voor groepen van maximaal acht deelnemers. Een gebruikelijk traject omvat zes tot acht sessies. Voetnoten 1 ' CanBetter: steun bij het nieuwe opleiden'. Prof dr. Jan Borleffs e.a. Medisch Contact 2013;68:786-789 2 'Waarom de aios afhaakt'. Els van der Linden. Medisch Contact 2011; 66: 1121-1124 3 'Professionaliteit kun je leren' A.C.A.H.Scheers. Medisch Contact 2010; 65: 994-995 4 'Begeleide intervisie in de opleiding tot medisch specialist' E.hoornenborg, C.B.T.Rietmeijer. Tijdschrift voor Medisch Onderwijs 2010; 29: 323-327. 5 'De vergeten competenties' C.B.T.Rietmeijer e.a. Medisch Contact 2008; 63: 1692-1696. 6 'Leerzame openheid' Dr. H.Festen e.a. Medisch Contact 2008; 63: 1176-1179

×