Guía lectura "Los girasoles ciegos" (Club de lectura do IES de Pastoriza curso 2008-2009)

2,452 views
2,222 views

Published on

0 Comments
2 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

No Downloads
Views
Total views
2,452
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
6
Actions
Shares
0
Downloads
22
Comments
0
Likes
2
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

Guía lectura "Los girasoles ciegos" (Club de lectura do IES de Pastoriza curso 2008-2009)

  1. 1. 11
  2. 2. 2 “(…) Recuerdo aquellos años como una inmensidad vivida en unespejo, como algo que tuve la desdicha de sufrir y observar al mismotiempo. A este lado del espejo estaba el disimulo, lo fingido. Al otro, loque realmente ocurría (…) Era otra forma de complicidad, como elarmario donde vivía mi padre o la viudedad de mi madre. Todo era realpero nada verdadero (…) El ascensor se detuvo en el tercero (…) Erael hermano Salvador (…) Ya dentro preguntó si podía pasar y, sóloentonces, Elena cerró la puerta diciendo “Pase, hermano” y leacompañó hasta el comedor. No le invitó a sentarse pero él se sentó detodos modos y aludió al tremendo calor que daba la sotana (…) vicómo mi padre, desangelado e impotente, se abalanzaba sobre elhermano Salvador que estaba (…) sobre ella, que se protegía el rostrocon las manos para evitar el aliento de aquel puerco que hocicaba en suescote. Mi padre había salido del armario (…) El armario, elescondite, las mentiras y todos los silencios habían llegado a su fin.Ricardo dudó un instante antes de arrojarse a aquel patio del quellevaba tanto tiempo protegiéndose. Se tomó, ya vencido hacia el vacío,el tiempo suficiente para mirar a Elena y a su hijo con una sonrisatriste como las que suelen usarse en las despedidas tristes” (Ed. Anagrama, 19ª edición) 2
  3. 3. 3AUTORES:Club de Lectura “A Nora dos Libros”(I.E.S. de Pastoriza – Arteixo – A Coruña)- Mª Élida Barrela Muinelo- Mercedes Dans López- Mª del Carmen Zapata Babío- Mª Cruz Gabiola PeleteiroE coa colaboración de :- Luis Miguel Herrero Mayor-Ana Astudillo Ramos- Manuela Blanco Linhares- Katerina Bolaño Romero- Inés Regueira Ramos- Yaiza Souto Iglesias- Marlene Cebreiro Castro- Rocío Macarena Fraga Enríquez- Jorge Francisco Fernández de Mello- Darío Vaamonde Fernández- Andrea Pardo Sánchez- Lorena Pombo Lista- Virginia Fernández García- Vivian Yineth González Toro- Laura Núñez Alba- Alba Ponte LoureiroE coa subvención do CEFORE da Coruña 3
  4. 4. 4Edición e Impresión: I.E.S. de Pastoriza Rúa Lagarto, Esq. Furoca s/n 15140 Pastoriza – Arteixo A CORUÑA Teléfono: 981 647517 Fax: 981 647519 http://bibliotecaiespas.webnode.es/ e-mail: ies.pastoriza@edu.xunta.es ISBN: Depósito legal: 4
  5. 5. 5 ”Elena ha muerto durante el parto. No he sido capaz demantenerla a este lado de la vida. Sorprendentemente el niño está vivo. Ahí está, desmadejado y convulsivo sobre un lienzo limpio al ladode su madre muerta. Y yo no sé qué hacer. No me atrevo a tocarlo.Seguramente le dejaré morir junto a su madre, que sabrá cuidar de unalma niña y le enseñará a reír, si es que hay un sitio para que lasalmas rían. Ya no huiremos a Francia. Sin Elena no quiero llegarhasta el fin del camino. Sin Elena no hay camino. ¿Cómo se corrige el error de estar vivo? ¡He visto muchosmuertos pero no he aprendido cómo se muere uno!. No es justo que comience la muerte tan temprano, ahora que aúnno ha habido tiempo para que la vida se diera por nacida. (…) Con unos sacos para el heno he hecho una cuna abrigada yla he cubierto con la colcha de ganchillo heredada de la abuela y queElena insistió en llevar consigo como si en ella estuviera resumido supasado (…) Pero morir no es contagioso, la derrota sí. (…) Hoy ha nevado todo el día. Estas montañas deben de ser laresidencia de todos los inviernos (…) No encontraba mi lápiz (lo poco que queda de él) y he estadomuchos días sin poder escribir nada. También eso es silencio, tambiéneso es mordaza. Pero hoy (…) he tenido la sensación de que recobrabael don de la palabra. No sé lo que siento hasta que lo formulo (…)” (Ed. Anagrama, 19ª edición) 5
  6. 6. 6 Índice1. Introdución á obra Comentario da obra ................................................................................7-9 Biografía do autor ....................................................................................102. Contidos e Valores Dereito Internacional Humanitario (DIH): Convenio de Xenebra ................................................................................11 Valores (a integridade e a dignidade persoal, a solidariedade, o amor e a amizade, a liberdade) ..........................................................................113. Achegámonos ao libro Actividades en relación co formato do libro .......................................12-14 Actividades en relación coa vertente Temática –Humana .................15-42 Actividades en relación coa vertente Histórica ................................43-58 Actividades en relación coa vertente Literaria .................................59-644. Actividades de comprensión-competencia lectora ............................65-685. Obradoiro de escritura ......................................................................69-756. Habilidades e destrezas xerais de competencia lectora ..........................767. Temas transversais..................................................................................768. Recursos e materiais para o estudo do libro DIH – Convenios de Xenebra .......................................................................77-88 Estudo histórico ................................................................................89-118 Estudo literario ................................................................................119-147 Películas ............................................................................................148-152 Libros ................................................................................................153-154 6
  7. 7. 7 1. Introdución á obra Comentario da obra Los girasoles ciegos Los girasoles ciegos é unha novela ambientada nunha épocamoi difícil e moi dura da historia de España, como foi aposguerra. Unha época de represión, na que como di o libro: “En parte el hambre, en parte el dolor, en parte el miedo, enparte su condición de vencido, mantuvieron (...) en un estado desemiinsconsciencia en el que penetraban los movimientos, pero nolas palabras”. 7
  8. 8. 8 As persoas vivían sumidas no silencio, no medo e na fame. Deaí que o autor, máis que facer pasar diante dos nosos ollos unsfeitos relatados de forma lineal, quixese realizar unha especiede memoria e reflexión histórica do que supuxo aquela épocapara as persoas que a viviron, unha especie de catarse persoalpero tamén colectiva, coa complicidade do lector. Por iso, nonconta unha historia senón que amosa varias historias de persoascomo podiamos ser calquera de nós, persoas que sufriron moito,tanto elas como os seus seres queridos. Como se di nacontraportada do libro: “Este libro es el regreso a las historias reales de la posguerra que contaron en voz baja narradores que no querían contar cuentos sino hablar de sus amigos, de sus familiares desaparecidos, de ausencias irreparables. Son historias de los tiempos del silencio, cuando daba miedo que alguien supiera que sabías”. E o máis xenial é que, sen deixar de ser literario, cun estilocomplexo e un vocabulario culto, soubo atopar o xeito de chegará nosa fibra sentimental máis agochada, conseguindo espertaremocións, conseguindo que sorteemos esa dificultade estilística, 8
  9. 9. 9e que nos sintamos atrapados polo profundo sentimento de todase cada unha desas historias. Porque diso se trata, de espertaremocións e que o lector non permaneza indiferente, senón que sesinta como si formase parte das historias: “Fueron tantos los horrores que, al final, todos los miedos,todos los sufrimientos, todos los dramas, sólo tienen en comúnuna cosa: los muertos. Pero los muertos de nuestra posguerra yaestán resueltos en cifras oficiales, aunque ya es hora de queempecemos a recordar lo que sabemos” Trátase, como se di no libro, de lembrar, de non esquecer,non como vinganza senón como emenda ou arrepentimento doserros cometidos, dos que moitas veces aínda hoxe se están apagar as consecuencias...E para que non se volvan cometer. É, por tanto, un libro de sentimentos, aínda que é certo queesixe un tipo de lector con certa madurez literaria e cultural. 9
  10. 10. 10 Biografía do autor Fillo do tradutor e poeta José Méndez Herrera, AlbertoMéndez naceu en Madrid no ano 1941 e morreu no ano 2004.Estudou bacharelato en Roma (Italia) e licenciouse en Filosofía eLetras na Universidade Complutense de Madrid. Persoa deesquerdas, militou no Partido Comunista ata 1982. Traballou engrupos editoriais nacionais e internacionais. E en 2002 quedoufinalista no Premio Internacional de contos Max Aub. Ademais, foi galardoado a título póstumo co Premio Nacionalde Narrativa Española en 2005 por Los girasoles ciegos, librocomposto de catro relatos ambientados na Guerra Civil Españolae Posguerra. A obra, publicada aos 63 anos, obtivo tamén ospremios Setenil e da Crítica. E, recentemente, o último relato dolibro (o que lle dá nome) foi levado ao cine en 2008 por José LuisCuerda con guión de Rafael Azcona e do propio Cuerda. Aínda que non se dedicou á literatura ata os seus últimosanos, Méndez traballou en estreita relación con ela. Foi redactornas editoriais Les Punxes, Ciencia Nueva e Montena, entreoutras, colaborou en postas dramáticas de TVE e foi guionistacon Pilar Miró. 10
  11. 11. 11 2. Contidos e Valores Contidos1. Infórmate sobre o DIH (“Dereito Internacional Humanitario”): data de redacción, causas ou motivos da súa elaboración, convenios e vixencia dos mesmos.2. Infórmate sobre os Convenios de Xenebra (especialmente os Convenios I e III e os Protocolos adicionais).3. Investiga que apartados deses Convenios son vulnerados no libro (sobre todo, na 1ª e 3ª historia) e recolle fragmentos que o demostren. Valores1. A integridade e dignidade persoal: valor importantísimo para manter a personalidade propia en momentos difíciles e adversos, así como un criterio crítico diante do entorno. Personalidade formada, criterio crítico fronte a realidade..., conceptos todos eles dos que adoecen moitos adolescentes hoxe en día, inmersos nunha sociedade complexa. ■ Recolle fragmentos que ilustren esta afirmación.2. A solidariedade, a amizade e o amor: son outro piar importante na vida do ser humano, actuando como un refuxio ou apoio en circunstancias difíciles. ■ Recolle fragmentos que confirmen estas palabras. A liberdade e a paz: Uns valores na experiencia vital dos seres humanos (liberdade de expresión, liberdade para decidir ...) e, ao mesmo tempo, unhas necesidades, xa que non pode existir unha (a liberdade) sen a outra (a paz). 11
  12. 12. 12 3. Achegámonos ao Libro Actividades en relación co formato do libro1. Distingue no libro as partes que corresponden á portada,contraportada, solapas, lombo e índice. Que información nosofrece cada unha delas?Portada:...........................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................Contraportada:...........................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................Solapas:...........................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................Lombo:..................................................................................................................................................................................................................................................Índice:.................................................................................................................................................................................................................................................. 12
  13. 13. 132. Para as edicións publicadas elixíronse dúas portadas conilustracións diferentes (unha delas con algúns dos actores dapelícula).Con que historia das que se relatan identificarías cada unhadelas? Poderías recoller do libro algún fragmento que sexailustrativo desa relación?.....................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................3. Investiga onde aparece no libro a información en relación áedición (nome da editorial, número de edición, ano, depósito legal,ISBN) e toma nota dela:...................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 13
  14. 14. 14Busca información (Internet, enciclopedias, etc.) sobre que é epara que serve o ISBN:........................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................4. Que é a etiqueta (tejuelo) e a sinatura ? Para que serven?Etiqueta (Tejuelo):......................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................Sinatura:...................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 14
  15. 15. 15Actividades en relación coa vertente Temática-Humana Primeira derrota: 1939, ou “Si el corazón pensara dejaría de latir”1. Recolle expresións ou fragmentos que reproduzanexplicitamente o rexeitamento da guerra................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................ 15
  16. 16. 162. Nesta historia repítense en moitas ocasións as expresións“¡Soy un rendido!” e “Me rindo”: “Eligió entremorir sin pasiones ni aspavientos, sin levantar lavoz más allá del momento en que cruzó el campo de batalla, conlas manos levantadas lo necesario para no parecer implorante y,ante un enemigo incrédulo, gritar una y otra vez “¡Soy unrendido!” (...) Es probable que se negara a decir “me rindo”porque esa frase respondería a algo congelado en un instantecuando la verdad es que él se había ido rindiendo poco a poco.Primero se rindió, después se entregó al enemigo. (...) Su decisiónno fue la de unirse al enemigo sino rendirse, entregarseprisioneo. Un desertor es un enemigo que ha dejado de serlo; unrendido es un enemigo derrotado, pero sigue siendo un enemigo”Ao fío destas palabras do libro, que diferenza habería entre asexpresións “soy un rendido”, “me rindo” e “desertor”?.............................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................. 16
  17. 17. 173. Partindo de dúas escenas (en situacións opostas e simétricasao mesmo tempo) en que se atopan xuntos un soldado ferido dobando republicano e o capitán Alegría do bando franquista,explica o comportamento de cada un, e copia esas escenas ondequede clara a diferenza de comportamentos entre os douspersonaxes.................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................. 17
  18. 18. 184. Detémonos agora no momento en que o capitán Alegría estáesperando a súa quenda para enfrontarse ao pelotón defusilamento. Traduce ao galego ese momento: “Podemos suponer cierto alivio cuando el día dieciocho,exhausto bajo una lluvia inclemente, fue él uno de los miembrosde la recua. En el camión, hacinados y guardando el equilibrio,todos los condenados se miraban a los ojos, se cogían de la mano,se apretaban unos contra otros. A mitad de camino, una manobuscó la suya y su soledad se desvaneció en un apretón silencioso,prolongado, intenso, que le dio cabida en la comunidad de losvencidos. Tras la mano, una mirada. Otras miradas, otros ojosenrojecidos por la debilidad y el llanto sofocado. “Perdonadme”,dijo, y se zambulló en aquel tumulto de cuerpos desolados (...) einmediatamente “Pelotón”, silencio, “Apunten”, silencio “Fuego”. Si alguien gritó, nadie pudo oírlo”....................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 18
  19. 19. 19Pódese atopar algún paralelismo entre este momento e omomento final do protagonista en O neno do pixama a raias? “Pode que Shmuel abrira a boca para responder, mais Brunonunca chegou a oír, porque xusto naquel momento, todos os quedesfilaban e que encheran o cuarto, emitiron berros ao ver comose pechaba a porta de diante e desde fóra oíase un ruídometálico. Bruno levantou unha cella, porque non comprendía o sentidode todo aquilo, mais supuxo que tiña que ver con que non entraraa chuvia e que a xente non collese catarros. Entón o cuarto escureceu e, a pesar de todo o caos que houbodespois, dalgunha maneira Bruno conseguiu seguir agarrado á mande Shmuel, e nada no mundo o convencería para soltala” (O neno do pixama a raias, Jhon Boyne)Explica cal pode ser ese paralelismo e que significado pode ter encada unha das novelas:............................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................ 19
  20. 20. 205. A pesar dos horrores da guerra que se deixan sentir nestahistoria, e no libro en xeral, poderíase falar de certa “esperanzano ser humano” ?...........................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................Se é así explica por que, e recolle algún fragmento que sirva deargumento a esta reflexión:............................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................. 20
  21. 21. 21 Segunda derrota: 1940, ou “Manuscrito encontrado en el olvido”6. Nesta historia vese claramente a loita entre “vida” e “morte”.Recolle fragmentos onde se destaque unha e onde se destaque aoutra. Finalmente; cal delas vence? VIDA MORTE................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................. 21
  22. 22. 227. Que significado pode ter ou que papel xoga nesta historia onovo fillo nacido de Elena e Eulalio?............................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................Recolle fragmentos que apoien as túas palabras:....................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 22
  23. 23. 238. Na páxina 15 do manuscrito de Eulalio Ceballos Suárez, oprotagonista desta historia, aparecen escritos estes versos: Un lobo le dijo a un niño que con su carne tierna iba a pasar el invierno. El niño le dijo al lobo que sólo comiera una pierna porque siendo aún tan tierno iba a necesitar muy pronto que estuviera bien cebado pues llegaría un momento en que, aunque cojito, necesitaría un asado de lobo como alimento. Se miraron, se olisquearon y sintieron tanta pena de tener que hacerse daño que se pusieron de acuerdo para repetir la escena evitándose el engaño de que para sobrevivir dos personas que se quieran sea siempre necesario que, al margen de sus afectos, unos vivan y otros [mueran. E como corolario ou conclusión: Ambos murieron de hambre. 23
  24. 24. 24Traduce o poema ao galego:............................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................Explica, segundo ti, o significado que poden ter estes versos nocontexto en que están usados e o significado do verso final. Podeconsiderarse este verso final como unha conclusión moral? Razoaa túa resposta:............................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................ 24
  25. 25. 25Na primeira historia tamén se di: “Esas montañas surgen allí para partir España en dosmitades y ahora se nos antoja que el esfuerzo brutal deatravesarlas fue otra forma de ignorar lo que separa, dequerer estar siempre en los dos lados. Buscó el camino perdido en la desorientación de la fiebre yremontó aquella pendiente a orillas de la carretera para no servisto por quienes transitaban (...)”.As palabras que se recollen neste primeiro parágrafo teñenalgunha relación, en canto a significado, co que se di nos versosde Eulalio Ceballos Suárez? Cal? Explícao coas túas palabras:.................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................. 25
  26. 26. 26 Terceira derrota: 1941, ou “El idioma de los muertos”9. Que detalle une a Juan Senra, protagonista desta historia, cocoronel Eymar?.............................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................Cal é a actitude de Juan Senra, ao longo de practicamente toda ahistoria, en relación con esta situación, e por que?.................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................Ao final Juan Senra cambia de actitude. Por que? En que consisteeste cambio?...................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 26
  27. 27. 2710. Ao longo de todo o libro a que outra sensación vai unido osentimento de medo?..................................................................................................................................................................................................................................................Recolle algún fragmento que o demostre:.................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................11. En qué estación do ano transcorren os feitos ao longo detoda a novela?.........................................................................................................................Recolle datos en cada historia que o confirmen:................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................. 27
  28. 28. 28Pode ter algunha relación ou significado simbólico cos feitos quese relatan?...........................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................12. Caracteriza a Miguel Eymar e a Juan Senra. Busca algo queteñan en común e, se é o caso, algo que os diferencie, recollendofragmentos que ilustren as túas palabras:...................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 28
  29. 29. 2913. Recolle palabras ou expresións relativas aos sentidos dotacto e a vista: SENSACIÓNS TÁCTILES SENSACIÓNS VISUAISQue palabra ou expresión predomina en cada caso?SENSACIÓNS TÁCTILES: .....................................................................SENSACIÓNS VISUAIS: .......................................................................Estas sensacións poden ter algún significado simbólico coasvivencias que se relatan no libro?........................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 29
  30. 30. 3014. Nesta historia aparece o personaxe de Cruz Salido que, antesdo seu encarceramento, fora redactor xefe do periódico “ElSocialista” . Tomando como punto de partida as catro historias:que papel xogan a prensa e a cultura en xeral na época deposguerra? E a que cres ti que se debe esta postura dun gobernoditatorial como era o de Franco?.................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................Recolle algún dato en cada unha das historias a través do cal quese poida comprobar cal era a situación da prensa e da culturanaquela época:............................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................ 30
  31. 31. 31Desde este punto de vista (culturalmente falando): que teñen encomún os personaxes protagonistas das catro historias?.......................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................15. Observa a actitude inicial do capitán Alegría e a que ten aofinal.Comezo: “Eligió entre morir sin pasiones ni aspavientos, sin levantarla voz más allá del momento en que cruzó el campo de batalla, conlas manos levantadas lo necesario para no parecer implorante (...)al principio estuvo bajo la indecisión de sus mandos, que no veíanen aquel alférez provisional las cualidades de un guerrero y quedestinaron finalmente a Intendencia, donde su rectitud y suformación serían más útiles que en el campo de batalla. Sinembargo, sabemos por los comentarios a sus compañeros dearmas que un cansancio sumergido y el pasar de los muertos letransformó, según sus propias palabras, en un vivo rutinario.” 31
  32. 32. 32Final: “Al anochecer de uno de esos días sin listas se acercó hastael lugar donde Juan dormitaba y le dijo al oído: “Tú y yo vivimosde prestado.Tenemos que hacer algo para no deberle nada anadie”. (...) Todos los presos permanecieron impávidos en la posturaen la que les sorprendieron los gritos. (...) golpeando su escudillacontra los barrotes de la reja, seguía gritando con una energíaque nadie hubiera supuesto en aquel hombrecillo tatuado por lamuerte (...) Pero su capacidad de sentir el dolor se había agotadotiempo atrás ante un apresurado pelotón de fusilamiento y lacontundencia de los culatazos no parecía afectarle (...) En elforcejeo, logró asir la culata de uno de los fusiles y con un gestoeléctrico e imprevisible se lo arrancó al soldado que le estabagolpeando (...) Ni siquiera el soldado armado hizo ningún ruido aldejar su Mauser en el suelo obedeciendo una indicación imperiosade aquel loco que con un gesto profesional y rápido habíamontado el cerrojo de su arma. Lentamente volvió el fusil hacia sí, se puso la punta del cañónen la barbilla y dijo que nunca había matado a nadie y que él, sinembargo, iba a morir dos veces. Disparó para romper aquelsilencio, para pagar su deuda (...) El alférez capellán dio laextremaunción a un alma deshecha en mil pedazos” 32
  33. 33. 33Que hai en común entre elas e que as distingue?.................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................Haberá algunha razón que explique esa diferenza?......................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................16. Cal é o detonante que fai cambiar a Juan Senra e deixar de“vivir de prestado ” ?................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................. 33
  34. 34. 34Por que lle di o capitán Alegría?“Tú y yo vivimos de prestado.Tenemos que hacer algo para nodeberle nada a nadie”..................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................En que se parece o final do capitán Alegría e o final de JuanSenra?....................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 34
  35. 35. 3517. Que teñen en común os personaxes de Eulalio CeballosSuárez (2ª historia) e Eugenio Paz (3ª historia)?......................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................En que se diferencian?......................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................Describe cales son os seus sentimentos na situación que estánvivindo e comproba se se asemellan en algo:............................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................ 35
  36. 36. 36 Cuarta derrota: 1942, ou “Los girasoles ciegos”18. Que elemento desta historia mantén a unidade con respectoá segunda historia?...........................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................19. Como afecta a guerra á familia Mazo?......................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................Recolle algún fragmento onde se poida ver ese cambio na vida dospersonaxes (o día a día, a posición social, a economía....)............................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................. 36
  37. 37. 3720. Recolle unha lista de comportamentos que esteanrelacionados coa vida na clandestinidade, a persecución e arepresión:...............................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................21. Que sentido (gusto, oído, olfacto, tacto,vista) fai que o nenoLorenzo, pasado o tempo, conecte os seus recordos co seu paiRicardo?.........................................................................................................................Recolle o fragmento que confirme o que dis:........................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................22. Cales e cantas voces (perspectivas narrativas) aparecen, apartir das que imos reconstruíndo esta historia?........................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 37
  38. 38. 3823. O diácono Salvador di:“ Había algo en Elena que me inducía alibrar mi propia batalla”. A que “ batalla” se refire?..........................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................24. A guerra impregna a vida das persoas. Como se proxecta nosxogos infantís?......................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................Recolle o fragmento onde se describen eses xogos:....................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 38
  39. 39. 3925. O comportamento dos policías que van rexistrar a casa dafamilia Mazo: pódese considerar como “infracción grave” nomarco dos Convenios de Xenebra? Xustifica a túa resposta eilústraa con algunha cita textual..............................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................26. Pódese dicir que o diácono Salvador ten unha ideoloxía“machista”? Razoa e xustifica a túa resposta con palabras dotexto:................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................. 39
  40. 40. 4027. Nesta historia aparecen novamente alusións ao “don dapalabra”. Recolle o fragmento onde aparecen esas alusións.................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................Que teñen en común Eulalio Ceballos Suárez e Ricardo Mazo?...........................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................28. Recolle do texto o fragmento que, en palabras de Lorenzo-neno, reproduce a influencia da relixión na vida e comportamentodas persoas, como se a relixión dirixise as súas vidas e as súasmentes:.......................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 40
  41. 41. 4129. Como afecta a Lorenzo-neno a situación que se vive na súafamilia por culpa do acoso do diácono á súa nai?......................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................Recolle algún exemplo onde se poida ver a reacción de Lorenzo:.................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................30. Recolle algunha situación (na escola e na vida diaria) queindique que os feitos suceden na posguerra:................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................. 41

×