Galego historia da lingua (ata o século vii).docx
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×

Like this? Share it with your network

Share
  • Full Name Full Name Comment goes here.
    Are you sure you want to
    Your message goes here
    Be the first to comment
    Be the first to like this
No Downloads

Views

Total Views
913
On Slideshare
911
From Embeds
2
Number of Embeds
2

Actions

Shares
Downloads
8
Comments
0
Likes
0

Embeds 2

http://universidadelaboraldeourense.blogspot.com 1
http://www.slideshare.net 1

Report content

Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel
    No notes for slide

Transcript

  • 1. 1. INTRODUCIÓN ● O latín vulgar (=sermo vulgaris, falado por persoas pouco cultas lingüisticamente) deu paso ás linguas románicas, romances ou neolatinas. ● Tamén había un latín culto que é o que nos deixaron nos seus escritos os autores clásicos. ● As linguas románicas son: galego, español, catalán, portugués, francés, provenzal, italiano, sardo, retorromano (zonas de Austria, Italia e Suíza), romanés e dálmata (Croacía, está desaparecido). 2. SUBSTRATO, ADSTRATO E SUPERESTRATO ● A romanización no noroeste peninsular comeza no século II a.C. ● O latín implántase e inicia un camiño cara o nacemento doutra lingua: o Galego (século IX aprox.) Neste proceso non só actúa o latín, senón que participan distintos estratos (diferentes linguas que interveñen na formación doutra): ● Substrato: influencia dunha lingua aborixe, que desaparece, sobre unha lingua invasora. Así, o substrato do galego son as linguas primitivas, proceltas e celtas; que inflúen no latín. ● Adstrato: relación de influencia mutua entre dúas linguas, unha autóctona outra invasora, que coexisten durante un longo período de tempo. Ex.: galgo e latín ● Superestrato: influencia dunha lingua invasora, que desaparece, sobre unha lingua aborixe / autóctona. Así, o superestrato do galego son as linguas xermánicas e o árabe que exercen a súa influencia sobre o latín. ● O galego é o resultado da evolución do latín no noroeste peninsular, tendo en canta que sobre o latín exerceron a súa influencia as linguas prerromanas (SUBSTRATO) e as dos pobos posteriores (SUPERESTRATO). Este proceso rematou no século IX (aprox.). Dende aquí aínda o galego se completaría con préstamos posteriores (francés, inglés, español…)SUBSTRATO + LATÍN + SUPERESTRATO => GALEGO (século IX) + préstamos =>Galego Actual 3. SUBSTRATO (Período Prerromano) ● Época anterior á implantación da cultura latina. ● Aínda que o descoñecemento é grande, a idea da Galicia prerromana é: ● un conxunto de pobos mesturados, desorganizados; carentes de estrutura política e administrativa. ● con guerras continuas ● Con varios códigos lingüísticos e ágrafos (sen escritura) ● As distintas variedades lingüísticas desta etapa conforman o substrato do galego, moi en concreto, o conxunto de trazos cos que estas línguas contribuíron á formación da nosa lingua e aínda hoxe se manteñen. Estes restos poden ser: ● Fonéticos: ● Desaparición do -N- intervocálico (lúa, area, vea < lunam, arenam, venam) ● Grupo consonántico -CT- >-IT- (leite, feito, teito< lactem, factum, tectum) ● Sons -P-, -T-, -C->-b-, -d-, -g- (cuba, todo, amigo< cupam, totu, amicu) ● Léxicos: palabras referidas á toponimia e os aspectos fundamentais da vida cotiá. ● Topónimos -ASC-, -USC- (Tarascón, Viascón, Ledusco…) ● Topónimos -ABRE-, -EBRE-, -OBRE- (Alcabre, Cecebre, Barallobre, Callobre…) ● Outros topónimos: Galicia, Braga… ● Hidrónimos: Limia, Sar…
  • 2. ● Substantivoscon base CAR- (carballo, carrasco, carqueixa, carroucho…) ● Substantivos con base MOR- (morodo, amorodo, morango…) ● Formas con sufixo –EGO (galego, chairego, cervantego, labrego…) ● Formas diversas: laxe, balsa, parra, veiga, barro… Dubidosas: berce, billa, boroa, burato,coio, rodaballo, tona, vidueiro…4. Romanización ● A romanización é o proceso mediante o cal os romanos tomaron o territorio dos pobos de Iberia e estes adoptaron e asimilaron o basto mundo cultural daqueles. ● Os romanos entraron na península Ibérica no século III a.C. chegando a Galicia no século II a.C. (no século V d.C. remata o Imperio Romano). ● En Galicia, a romanización desenvólvese así: ● OCUPACIÓN DO TERRITORIO. Desenvólvese en tres etapas: I. Ano 138 a.C. ● Encabezada polo xeral e político romano Xunio Bruto. ● Dirixiu as tropas cara Galicia e norte de Portugal. ● Conseguiu cruzar o río Limia (río do Esquecemento). ● Volveu a Roma coma un heroe e co sobrenome de Galaico. II. Ano 61 a.C. ● Encabezada por Xulio César. ● Ocupouse sobre todo da conquista da Galicia marítima. ● Entrou por Brigantium (Betanzos ou A Coruña). III. Ano 29-19 a.C. ● Encabezada por Augusto. ● Leva a cavo a derradeira conquista do territorio galego. ● Batalla do Monte Medulio. ● ASIMILACIÓN CULTURAL. Desenvólvese en tres etapas: I. Século II-I a.C. ● Guerras incesantes. ● Máxima hostilidade por parte da poboación autóctona. II. Ano 29 a.C.-século III d.C. ● O latín convértese na lingua de prestixio. ● Aparecen as 1ª inscricións latinas en Galicia. ● A poboación indíxena aspira á cidadanía romana. III. Do século III d.C. en adiante. ● O latín é a única lingua oficial e de pleno dereito. ● Xa está borrado todo vestixio lingüístico anterior. ● Danse os 1º indicios da desmembración do Imperio Romano.5. SUPERESTRATO (Do latín vulgar ó galego-portugués) ● No século V cae o Imperio Romano pola presión invasora dos pobos xermánicos que desestabiliza a organización política e administrativa dos romanos. ● A partires de entón, o latín vulgar comeza un proceso de diversificación por toda Hispania que dará lugar as distintas linguas románicas. (dialecto Galaico > galego-portugués). A. SUPERESTRATO XERMÁNICO ● Era unha etnia moi diversificada (suevos, vándalos, alanos, visigodos, godos…) ● En Galicia asentáronse os Suevos e fundaron un reino que durou case dous séculos (foio primeiro reino de Europa). Despois deles tamén tivo presenza o pobo visigodo. ● Entre xermánicos e romanos a asimilación cultural foi ó revés, os
  • 3. xermánicos acabaron romanizados na terra que pretendían xermanizar, sobre todo porque culturalmente eran máis débiles e non organización administrativa. ● O legado xermánico no galego: ● Antroponimia (Afonso, Luís, Elvira, Rodrigo, Adolfo, Ramiro, Carlos, Xerardo, Fernando…) ● Toponimia ● Rematados -MIL (Samil, Castromil, Brandomil…) ● Rematados -RIZ / -RIS (Allariz, Mondariz, Outariz, Beariz, Sabarís…) ● Rematados -AR (Baltar, Gondomar, Tosar…) ● Rematados -ENDE (Gomesende, Gosende, Marcosende…) ● Rematados -MUNDI / -MONDE (Taramundi, Extramundi, Razamonde, Baamonde…) ● Rematados -UFE / -ULFE (Borulfe, Randulfe, Gandulfe, Gondufe… ) ● Rematados -OI (Raxoi, Filloi, Trastoi, Mondoi…) ● Outros (A Gudiña, Suevos, Suevia…) ● Léxico común, relacionado coa guerra e coa vida cotiá (helmo, gañar, guerra, roubar, espía, espetar, frecha, roupa, branco, sopa, estaca, gardar…) B. SUPERESTRATO ÁRABE ●Chegan á península no 711 d.C. ●En Galicia a súa presenza é mínima, a súa influencia lingüística vennos por vía indirecta (castelán e portugués). ● O legado árabe no galego (o léxico árabe no galego é copioso): ● Produtos vexetais (algodón, azucre, laranxa, aceite, acelgas…) ● Obxectos e utensilios (xerra, xarra, taza, alfeizar, alfaia…) ● Construcións e distribución poboacional (alicerce, azotea, aldea, arrabalde…) ● Oficios e administración (albanel, alcalde, alfaiate…) ● Cabalaría (xinete,alforxa…) ● Pesas e medidas (quintal, arroba…) ● Outros (xarope, alcume, xadrez, alboroto, aforrar, ata, oxalá, de valde…)6. FORMACIÓN HISTÓICA DO GALEGO ● O léxico latino no galego ocupa un 80% da súa totalidade. Estas palabras foron entrando en distintas épocas, sufrindo así distintas evolucións. Así temos: A. PATRIMONIAIS ou POPULARISMOS: están no galego dende o primeiro momento da súa formación, son as máis numerosas. Experimentaron importantes cambios fonéticos como: ● -P-, -T-, -C- >-b-, -d-, -g- (LUPU>lobo, VITA>vida, SECARE>segar) ● -D-, -G-> (PEDE>pé, LEGERE>ler) ● -CT->-it- (OCTO>oito, TECTU>teito) ● -L-, -N-> (FILU>fío, CENARE>cear) ● PL-, FL-, CL->ch- (PLUVIA>choiva, FLAMMA>chama, CLAVE>chave) ● F->f- (FERRU>ferro) ● AU>ou (AURU>ouro, CAUSA>cousa) ● AE>e (CAELU>ceo, CAEPULA>cebola) ● -ARIU>-eiro (PRIMARIU>primeiro) ● QUA->ca- (QUATTUOR>catro) ● -LI+vogal> -ll- (FILIU>fillo, ALIU>allo)
  • 4. ● …B. CULTISMOS: estran por necesidades culturais e de ampliación de vocabulario nunha época tardía, cando o galego xa estaba formado, polo que non sufriron cambios, só experimentaron adaptacións á fonética romance (CLERU>clero, PLANETA>planeta, PACTU>pacto). Dentro deles particularizamos: a. Helenismos: proceden do grego (oftalmólogo, biblioteca, pneumonía…) b. Tecnicismos: palabras propias das ciencias, artes, profesións… (cirurxía, disquete, hidróxeno, encefalograma…) c. Latinismos: proceden do latín puro (a priori, per capita, maremagnum, sine qua non…)C. SEMICULTISMOS: entran nunha época intermedia. Cambiaron parcialmente. Os máis comúns son os que modificaron a medias os grupos PL-, CL-, FL- (Ex.: PLAGAM>praga, CLAVU>cravo, FLACCU>fraco). Compre falar dos pares léxicos ou dobletes, casos nos que un étimo latinoorixinou dúas palabras galegas (patrimonial+culta / patrimonial+culta+semiculta)(REGULA>rella, regra, regular; INTEGRU>enteiro, íntegro;COLLOCARE>colgar, colocar; PLANU>chan, plano; ARTICULU>artellar,artigo, articular; PLENAM>chea, prea, plena; CLAVICULA>chavella, caravilla,clavícula)