SlideShare a Scribd company logo
1 of 20
Download to read offline
Van post
                  naar proza
        Herbestemming en restauratie van het
  voormalige postkantoor aan het Jansplein te Arnhem
Van post
                  naar proza
        Herbestemming en restauratie van het
  voormalige postkantoor aan het Jansplein te Arnhem


                     Een uitgave van
Inleiding
Het pand aan het Jansplein 56 deed sinds de op-          Tevens zijn de restauratiekosten inzichtelijk gemaakt.
levering aan het einde van de 19e eeuw tot medio         Het restauratieplan bestond o.a. uit herstel van voeg-
2009 dienst als hoofdpostkantoor van Arnhem. Het         werk, zink- en loodwerk en herstel van de kap.
oorspronkelijke, door rijksbouwmeester
C.H. Peters ontworpen gebouw is gedurende die            Daarnaast is Bessels Architekten & Ingenieurs
periode verschillende malen verbouwd en uitgebreid.      gevraagd om samen met Planus Vastgoedontwik-
                                                         keling te komen met voorstellen voor een nieuwe
Het gebouw behoort tot de vijf belangrijkste, door       invulling van het gebouw. De opdracht was om het
Rijksbouwmeester C.H. Peters ontworpen, postkan-         pand zowel in zijn oude luister te herstellen alsook
toren. De rijke detaillering en het materiaalgebruik     om het toekomstbestendig te maken, door het pand
van het gebouw zijn bijzonder.                           te verbouwen en af te stemmen op gebruikers van de
                                                         21e eeuw. Voor beide doelstellingen waren kwaliteit
Veranderende marktomstandigheden en liberalise-          en duurzaamheid de uitgangspunten.
ring van de postmarkt heeft de toenmalige eigenaar,
Postkantoren Nederland B.V., doen besluiten haar         Er is hard gewerkt aan de restauratie en transforma-
zelfstandige postkantoren te sluiten. In 2004 heeft de   tie van het monumentale postkantoor. Het gebouw
Elizen Vastgoed Groep dit pand verworven.                heeft een nieuwe functie gekregen en is inmiddels
                                                         in gebruik genomen door boekhandel selexyz en
Er was sprake van groot achterstallig onderhoud.         horecaketen La Place.
Stukken steen van de van pinakels voorziene
topgevels vielen naar beneden. Dit was voor Elizen
aanleiding om aan Bessels Architekten & Ingenieurs
opdracht te geven tot het opstellen van een restau-
ratieplan. In samenwerking met restauratieaannemer
DijkhofBouw is de bouwkundige staat van het post-
kantoor zorgvuldig in kaart gebracht.
Historie
Het voormalige postkantoor staat op de westelijke
hoek van het Jansplein en de Mariënburgstraat. Op
deze plaats stond in de tweede helft van de 19de
eeuw het huis Kellesteyn. In 1883 werd het huis en
de grond aangekocht door de Staat met het plan om
daar een nieuw postkantoor te bouwen.

Het eerste deel van het nieuwe gebouw werd in 1889
geopend. Rijksbouwmeester C.H. Peters (1847-
1932) liet het postkantoor bouwen in een neogoti-
sche stijl met enkele kenmerken van de neorenais-
sance.

Toen in 1905 het perceel rechts naast het nieuwe
postkantoor, dat bij vergissing in 1883 niet was
aangekocht, vrij kwam werd het ook door de Staat
gekocht. In 1908 waren de plannen voor de uit-
breiding van het kantoor klaar en in datzelfde jaar
werd met de bouw van de drie nieuwe vensterassen
begonnen.

Behalve een wachtzaal voor het publiek was er een
lokaal voor aangetekende brieven, een ruimte voor
de bestellers en de directeurskamer. Op de eerste
verdieping was de directeurswoning met negen
kamers, een keuken met bijkeuken, een badkamer
en terras.
In 1968 werd de wachtruimte volledig gemoderni-        De voormalige hoofdingang bevond zich aan de
seerd, waarbij de stergewelven verdwenen. In 1994      rechterkant van de voorgevel aan het Jansplein. Het
was er een volgende verbouwingsronde waarbij de        opschrift ‘Postkantoor’ boven de deur wijst daar nog
loketten werden ingeruild voor een open balie.         op.

Bouwkundige beschrijving                               Aan de zijgevels is het jaartal 1888 in goudkleurig
Peters voerde het postkantoor uit in een op de         siersmeedwerk te zien. Voor de westelijke zijgevel,
Noordduitse baksteengotiek gebaseerde stijl. Teza-     waarvoor men een stukje de Jansplaats om moet
men met het hoofdpostkantoor in Amsterdam dat hij      lopen om het jaartal te zien, is dit bijzonder omdat
iets later bouwde (nu winkelcentrum Magna Plaza)       deze pas in 1908 is bijgebouwd.
behoort dit tot het belangrijkste uit zijn oeuvre.
                                                       Van het prachtige neogotische interieur (o.a ge-
Kenmerkend zijn de kruisvensters, de boognissen        metselde stergewelven) is, na een verbouwing in
boven de hoge smalle vensters, de topgevels, de        de jaren zestig van de twintigste eeuw, niets over
vele speklagen en het metselwerk met meerdere          gebleven.
kleuren. Opvallend zijn ook de versierde muurankers.
De kwetsbare luchtbogen zijn in de loop der jaren      Vroeger werd het postkantoor in de volksmond ook
gedeeltelijk dichtgemetseld of verwijderd.             wel ‘de Apenrots’ genoemd naar de vele gebeeld-
                                                       houwde aapjes die als ornament de gevel sieren. Ze
Het oorspronkelijke gebouw uit 1888 heeft een L-       bevinden zich aan de pilasters tussen de vensters ter
vormige plattegrond en bestaat uit twee vleugels met   hoogte van de eerste verdieping.
hoge bouwlagen en een zadeldak, gedekt met leien
in Maasdekking tussen gemetselde topgevels.            Aan de Mariënburgstraat was vroeger een inrijpoort
De uit twaalf gelijke delen opgetrokken gevel is in    voor de postkoetsen te zien. Hier stonden op een
siermetselwerk met geglazuurde en verschillend         binnenplaats de drinkbakken voor de paarden opge-
gekleurde (donkerrood, groen, geel) baksteen uitge-    steld.
voerd.
Restauratie
Eind 2005 heeft Bessels Architekten en Ingenieurs       Gedurende het restauratieproces kreeg het
restauratieaannemer DijkhofBouw benaderd voor het       postkantoor langzamerhand haar oorspronkelijke
opnemen van de huidige staat van het pand. Daarbij      grandeur en allure terug. Weliswaar moest er veel
moesten ook de kosten in kaart worden gebracht om       gebeuren om dit te bewerkstelligen.
verder verval van dit karakteristieke gebouw tegen te
gaan.                                                   De kracht van het project vormt de cohesie tussen
                                                        Bessels Architekten en Ingenieurs, de afdeling
Gedurende de opname werden diverse lekkages ont-        Cultuurhistorie van de gemeente Arnhem en Dijk-
dekt, veroorzaakt door achterstallig onderhoud aan      hofBouw, waarbij als gezamenlijk doel was gesteld
goten en dakbedekkingen. Hierdoor was er schade         de cultuurhistorische waarde van het pand tijdens
aan het metselwerk, de kapconstructie en beglazing      de restauratie zoveel mogelijk te waarborgen.
en groeide de huiszwam weelderig. Daarnaast werd
de tweede verdieping bewoond door duiven, met alle
gevolgen van dien. Met uitzondering van het nog in
bedrijf zijnde postkantoor op de begane grond, be-
vond het gebouw zich in een zeer slechte toestand.

Tijdens de inspectierondes zijn noodvoorzieningen
                                                             “De kracht van
aangebracht om verdere schade door lekkages te          restaureren is de kunst van
                                                               het afblijven”
voorkomen. Tevens is er gezorgd dat duiven het ge-
bouw niet meer in kunnen komen, zijn uitwerpselen
en karkassen verwijderd en is zorg gedragen voor
een natuurlijke ventilatie in het gebouw.
Uitgangspunten die hierbij werden gehanteerd:             Door de combinatie van profilering en massiviteit van
                                                          het metselwerk is besloten deze niet te ontzouten,
• niet onnodig herstellen van voegwerk, verblend en       maar te kiezen voor het plaatselijk verwijderen van
  profielstenen die in technisch redelijke staat          voegwerk en de voegmortel te voorzien van sulfaat-
  verkeren                                                bestendige bindmiddelen.
• vervangen van voegwerk dat in de nabije toekomst
  schade aan het metselwerk kan veroorzaken               De uitvoering van de werkzaamheden verliep
                                                          volgens de zogenaamde Lean planningsmethode.
Het behouden van de oorspronkelijke staat had in dit      De betrokkenheid en verantwoordelijkheid van alle
geval voorrang op vervanging.                             betrokken partijen gaf hierbij grote voordelen ten
                                                          aanzien van de te behalen kwaliteit en de voortgang
Gezamenlijk is besloten om de gevels te voorzien          van het bouwproces. Hierdoor zijn de kosten voor de
van steigerwerk, zodat deze tot in detail in kaart kon-   restauratie beheersbaar gebleven.
den worden gebracht. Op deze manier werden ook
de onderdelen die voor restauratie in aanmerking          Gebruikssporen en ouderdom zijn zichtbaar geble-
kwamen, aangegeven op de geveltekeningen en op            ven door bepaalde elementen, zoals origineel voeg-
foto vastgelegd.                                          werk, niet in nieuwstaat te herstellen, maar in haar
                                                          oude glorie te behouden. Het voormalige postkantoor
Door de langdurige lekkages van de bakgoten die           kan de tand des tijds weer doorstaan en bij regelma-
boven het metselwerk gesitueerd zijn, was het onder-      tig onderhoud de Parel van Arnhem blijven.
liggende metselwerk verzadigd met water. Met name
aan de linkerzijgevel was hierdoor schade ontstaan.       Het mooiste compliment is uiteindelijk dat er veel
                                                          geïnvesteerd is in duurzaamheid en kwaliteit, maar
Met het verhelpen van de lekkages kwam het                dat het niet opvalt hoeveel werkzaamheden aan het
drogingsproces en daardoor ook het uitbloeden van         pand zijn uitgevoerd.
zouten op gang. Het kristalliseren van de zouten
veroorzaakte veel schade aan het voegwerk.
entree                                                       entree


                                                                                                        Herbestemming
                         selexyz
                                                                                                        “Niets is zo belangrijk voor historische gebouwen als
                                                                                                        een goede gebruiksfunctie van kelder tot zolder, ze
                                                                                                        blijven dan warm en droog en de gebruiker signaleert
                                                                                                        snel gebreken als lekkage of vandalisme”.




                                                     la place
                                                                                         Plattegrond
                                                                                         Begane grond   Ten behoeve van de herinvulling van het gebouw
                                                                                                        is uitgebreid marktonderzoek verricht. Al snel werd
                                      serre                                                             duidelijk dat de mogelijkheden voor hergebruik vooral
                  lift                                                    740-P
                                                                                                        door de monumentale status van het gebouw beperkt
                                                                                                        zijn. Functies met een openbaar karakter zouden
                             binnentuin
                                                                                                        theoretisch mogelijk zijn maar bleken niet voorhan-
                                                                                                        den, althans geen functies die huuropbrengsten
                                                                                                        zouden genereren. Voor een hoogwaardig binnen-
                                                                                                        stadshotel waren de marktmogelijkheden onvoldoen-
                                                                                                        de groot, bovendien bleek het gebouw daarvoor te
                                                                                                        klein en de ruimtelijke mogelijkheden onvoldoende.
                                                                                                        Verbouw van het pand tot een woninggebouw was fi-
                                                                selexyz
                                                                                                        nancieel niet mogelijk, tenzij tegen zeer hoge kosten.
                                                                                                        Bovendien zouden daarvoor ongewenste ingrepen in
                                                                                                        het gebouw moeten worden gedaan die het monu-
Plattegrond                                                                                             mentale karakter wezenlijk zouden aantasten.

                                                                                  1915
1e verdieping
                                                                                  900                   Uiteindelijk is besloten om het gebouw een commer-
                                                                                                        cieel publieke functie te geven, maar wel een heel
                                              1630




                                                         lift                                           bijzondere, te weten een combinatieconcept boeken/
                                                                                                        horeca. Daartoe is samenwerking gezocht met de
                                                                                                        Boekhandels Groep Nederland/selexyz en La Place,
                                                                                                        het horecabedrijf van V&D
Het nieuwe invullingsconcept van het voormalige        “Kijk bij dit soort projecten naar de kwaliteiten van
postkantoor paste uitstekend in de binnenstadsvi-     het pand en niet naar de onmogelijkheden. Uitgangs-
sie van de gemeente, want vestiging van de twee       punten hierbij zijn altijd de kracht van de aanwezige
formules in dit gebouw maakte de door de ge-          architectuur en het casco van het gebouw. Wat heb-
meente gewenste winkelroute via Mariënburgstraat      ben deze bouwtechnisch en qua invulling te bieden”.
en Jansplein mede mogelijk. De samengestelde
winkelformule bood de mogelijkheid om van een         Begane grond
a-typische winkellocatie een goede vestigingsplaats   De oorspronkelijke entree, welke was afgesloten,
voor detailhandel te maken. Bijkomend voordeel van    is weer toegankelijk gemaakt. Deze toegang is de
het horeca-onderdeel was dat de onooglijke binnen-    hoofdentree van de nieuwe winkelruimte geworden.
plaats kon worden getransformeerd tot een aantrek-    De voormalige entree van het postkantoor fungeert
kelijke binnenstedelijke ruimte (stadstuin).          als neventoegang en dient tevens als ingang voor
                                                      mindervaliden en voor de aanlevering van goederen
Om het pand geschikt te maken voor het beoogde        met behulp van rolcontainers. De later aangebrachte
doel is een verbouwingsplan ontworpen dat zoveel      entresols op de begane grond van het gebouw zijn
mogelijk tegemoet kwam aan de wensen van de           verwijderd, waardoor de oorspronkelijke hoogte nu
toekomstige gebruikers. De monumentale status van     over de gehele begane grond weer aanwezig is.
het pand is natuurlijk uitgangspunt geweest voor de
planontwikkeling. De architecten van Bessels hebben   doorbraken
zich mede laten leiden door de bevindingen van het    Op verzoek van huurders zijn enkele doorbraken
bouwhistorisch onderzoek door het Monumenten-         aangebracht op de begane grond en 1e verdieping
adviesbureau. De wijzigingen die in het gebouw zijn   om doorzicht en integratie van formules te bevorde-
aangebracht doen geen afbreuk aan het historische     ren. De doorbraken zijn uitgevoerd als ‘gaten in de
karakter van het gebouw. Om het monumentale pand      wand’, waardoor de historische structuur inzichtelijk
te beschermen tegen brand en de veiligheid van        blijft. Op de eerste verdieping zijn op die plaatsen
bezoekers te waarborgen is het pand voorzien van      waar muren zijn weggehaald de aanzetten in de
een sprinklerinstallatie.                             wanden en plafonds behouden.
Serre en binnenterrein
De horecaruimte van La Place is aan de achterzijde
van het gebouw op de begane grond gesitueerd.
Doordat aan de achterzijde van het gebouw de trans-
portfunctie verdween, ontstond de mogelijkheid hier
een verblijfsgebied te realiseren waar het mogelijk
is om in het februarizonnetje, buiten, uit de wind een
kop koffie te drinken.

De storende uitbouw, daterend van 1967-1968, is
gesloopt en vervangen door een eigentijds element
dat de historie van het gebouw respecteert; de oude
structuur is weer blootgelegd.

Om “binnen” en “buiten” in elkaar over te laten lopen
en de bezoeker deze als één geïntegreerd geheel
te laten ervaren, is de scheiding tussen het café-
restaurant en de buitenruimte in glas uitgevoerd. De
nieuwe glazen achterwand is uit de gevel geplaatst
om in de horeca-unit voldoende werk- en zitruimte
te creëren. Er is rekening gehouden met de zichtlijn
op het binnenterrein vanuit de Mariënburgstraat; de
gevel is terug geplaatst ten opzichte van het belen-
dende perceel. De glazen achtergevel van de serre
is parallel aan de schuine scheidingsmuur geplaatst.
De detaillering van de serre is ondergeschikt, sober    Om de belasting van de vele boeken te kunnen
en contrasteert met de rijke detaillering van het       dragen was het noodzakelijk de draagkracht van de
postkantoor.                                            eerste verdieping te vergroten. Hiervoor zijn extra
                                                        stalen liggers aangebracht om de overspanning van
De glazen pui is uitgevoerd in een aluminium vliesge-   de trogvloeren op de eerste verdieping te verkleinen.
velsysteem met open glazen hoeken (er is geen
hoekstijl toegepast). Het gesloten stukplafond zakt     Op de verdieping zijn de monumentale plafonds,
binnen als het ware door het platdakvlak naar bene-     welke verborgen lagen boven systeemplafonds,
den. In de tussenliggende ruimten is de benodigde       blootgelegd en hersteld. De plafonds bestaan uit
constructie en installatietechniek uit het zicht weg-   geprofileerde, houten balklagen met daartussen
gewerkt.                                                gestukte vlakken. Door middel van kleuronderzoek is
                                                        getracht de oorspronkelijke kleurstellingen zo nauw-
Het binnenterrein is herstraat met een gebakken         keurig mogelijk te benaderen.
klinkerbestrating in keperverband. Het terrein wordt
afgesloten met behulp van een nieuw hekwerk. Bij
het ontwerp is gekozen voor ambachtelijk smeed-
werk met een eigentijdse vormgeving, waardoor een
levendig beeld ontstaat.

Verdieping
Het gebruik van de eerste verdieping van het ge-
bouw als winkelruimte was noodzakelijk. Voor de
winkelvestiging van selexyz was het vloeroppervlak
van de begane grond te klein. De ruimtelijke struc-
tuur van het postkantoor is zodanig gewijzigd dat het
voor het publiek mogelijk is geworden niet alleen de
begane grond te bezoeken, maar het gebouw in z’n
totaliteit te beleven.
lift
Op het binnenterrein is een lift geplaatst welke voert
van de kelder tot en met de 1e verdieping. Een nieuw
stijgpunt was noodzakelijk om de kelder (opslag
selexyz) en de verdiepingen (winkel- en installatie-
ruimte, alsmede mindervalidentoilet) bereikbaar te
maken voor het personeel en de bezoekers.
Plaatsing binnen in het gebouw is in een vroeg
stadium onderzocht maar zou teveel ingrijpen in
bestaande historische structuren. Derhalve is ervoor
gekozen om de lift als een toegevoegd element uit te
voeren. De lift vervangt de voormalige externe toe-
gang naar de fietsenkelder, hetgeen de voorgestelde
herinrichting van de binnenplaats mogelijk maakte.
De lift is zodanig uitgevoerd dat hij optisch vrijstaat
en als het ware “los komt” van het gebouw. De lift
is in dezelfde stijl uitgevoerd als de serre, waardoor
het duidelijk is dat beide toevoegingen in dezelfde
tijdsperiode zijn uitgevoerd.

Op de begane grond en 1e verdieping zijn de
bestaande raamopeningen gebruikt om toegang te
verkrijgen tot het gebouw vanuit de liftschacht. Ter
plaatse van deze toegangen zijn de metselwerk-
borstweringen verwijderd. Door de spiegeling in het
glas lijkt het echter alsof de oude openingen nog
altijd bestaan. Het doortrekken van de lift naar de 2e
verdieping werd te ingrijpend geacht.
Hierdoor zijn de gootlijst en het onderliggende met-
selwerk intact gebleven. Voor de fundering van de
liftschacht is de grond onder de kelder geïnjecteerd
met glasvezel en cement.

roltrappen
Het pand is voorzien van twee roltrappen. De posi-
tionering van de roltrappen is onderwerp geweest
van zorgvuldig en uitgebreid onderzoek wegens de
afmeting en natuurlijk ook het belang voor de routing
binnen de boekhandel. De plaats is vastgesteld door
ze tegen de waardevolle muur op de eerste verdie-
ping te plaatsen en door het begin van de trappen
zo te kiezen dat ook de waardevolle elementen in de
kelder ongemoeid zijn gebleven.

Voor het plaatsen van de roltrappen zou aanvankelijk
het dak worden opengemaakt. Tijdens de verbou-
wing werd echter een historisch houten tongewelf
ontdekt, dat in eerste instantie niet zichtbaar was
omdat er een extra plafond tussen zat. Om het
tongewelf te sparen zijn de 14 meter lange roltrap-
pen door een raamopening op de begane grond
naar binnen geschoven. Alle bewegingen om de
roltrappen op hun plaats te krijgen, zijn van tevoren
uitgedacht en nagemeten. Om de puntbelasting van
het materieel en de 6 ton zware roltrappen op de
vloer op te vangen, is in de kelders het hele gebouw
onderstempeld.
Zolder                                                    In de plafonds zijn een reeks vlakken opgehangen
De zolder is deels ingericht ten behoeve van instal-      waarin verlichting, sprinkler en luchtbehandeling zijn
latietechniek. Er is één installatieruimte, de overige    opgenomen. Deze vlakken laten, doordat zij ook los
ruimte is onbenoemd. Ten behoeve van de plaatsing         van de wanden zijn aangebracht, de hoogte in het
van een luchtbehandelingkast op de houten zolder-         zicht. De gehele oorspronkelijke ruimte van het Post-
vloer is een stalen frame aangebracht om deze last        kantoor kan op deze wijze worden ervaren.
te spreiden.

Isolatie buitengevels / zoldervloer
De buitengevels op de begane grond en 1e verdie-
ping zijn geïsoleerd om het gebouw op te waarderen
naar de eisen van deze tijd, alsmede om de verwar-
mingscapaciteit en koellast te reduceren. Veel zorg is
besteed aan de detaillering ter plaatse van de kozijn-
aansluitingen, zodat de historische betimmeringen
van de ramen zichtbaar zijn gebleven. De zoldervloer
is aan de bovenzijde geïsoleerd, waardoor de monu-
mentale plafonds en kapconstructie ongemoeid zijn
gelaten.

Interieur
Het interieur is ontworpen door Merkx+Girod
Architecten. Het interieur wordt bepaald door de
boekenkasten langs muren en boekenmeubels in
de ruimte. Al deze kasten hebben een zelfstandige
uitstraling en positie, in het bijzonder waar zij tegen
muren met ramen of openingen geplaatst zijn.
Afsluiting                                                                                                     Colofon
Op 28 oktober 2010 hebben selexyz en La Place hun       DijkhofBouw Klarenbeek. Het restauratiebedrijf van     teksten
deuren geopend in het voormalige postkantoor.           DijkhofBouw heeft veel vakkennis ingebracht en de      Bram van Gurp, Bessels Architekten & Ingenieurs B.V.
                                                        restauratiewerkzaamheden met oog voor detail en        Frederiek Muller, Bessels Architekten & Ingenieurs B.V.
De belangrijkste pijler van het tot stand komen van     gevoel voor historie uitgevoerd. DijkhofBouw ontving   Willem Penninkhof, DijkhofBouw B.V.
dit veelomvattende project is de optimale samenwer-     voor dit project een nominatie voor de Ramiro Award
king tussen alle betrokken partijen:                    2010 (de leerlingbouwplaatsprijs voor Noord-Oost       Vormgeving
                                                        Nederland).                                            Angela Barto, DijkhofBouw B.V.
De Elizen Vastgoed Groep Twello, eigenaar van het
gebouw en Planus Vastgoedontwikkeling Twello, ont-      Dank aan de Gemeente Arnhem voor de samenwer-          druk
wikkelaar van dit project: vanaf dag één vol vertrou-   king, betrokkenheid en het spoedig doorlopen van de    Riwa, print & design Twello
wen in een succesvol herbestemmingsproject.             benodigde procedures.
                                                                                                               Foto’s en illustraties
Bessels Architekten & Ingenieurs B.V. Twello. Het       Dank ook aan de Provincie Gelderland die het pro-      Bessels Architekten & Ingenieurs B.V.
bureau heeft het restauratieplan opgesteld en is        ject met geldelijke middelen heeft ondersteund.        DijkhofBouw
met voorstellen gekomen voor de huidige invulling                                                              De Gelderlander/Hans Broekhuizen
van het postkantoor. Valkuilen werden in een vroeg      Verder dank aan alle betrokkenen die op deze plaats    Monumenten Adviesbureau Arnhem
stadium geëlimineerd. Samenwerking werd gezocht         niet met naam worden genoemd, maar die van
met deskundige partners, huurders (selexyz en La        grote waarde zijn geweest voor de realisatie van dit
Place) en interieurarchitect Merkx+Girod Architecten.   project.




     “Hij die niet op zijn geschiedenis let, zal ook geen
       goed oog voor de toekomst kunnen hebben”
Van Post naar Proza

More Related Content

What's hot

Studiedag Gevelbekleding Syllabus
Studiedag Gevelbekleding SyllabusStudiedag Gevelbekleding Syllabus
Studiedag Gevelbekleding Syllabusvernimna
 
North sea port - kandidaat Facility Awards 2019
North sea port - kandidaat Facility Awards 2019North sea port - kandidaat Facility Awards 2019
North sea port - kandidaat Facility Awards 2019Muriel Walter
 
Levensloopbestendige renovatie
Levensloopbestendige renovatieLevensloopbestendige renovatie
Levensloopbestendige renovatiejmapvanbokhoven
 
Verbouw Woonhuis Minnema Amsterdam
Verbouw Woonhuis Minnema AmsterdamVerbouw Woonhuis Minnema Amsterdam
Verbouw Woonhuis Minnema AmsterdamMarcelvanKeulen
 
140109 artikel bouwwereld normteq composiet maakt groter balkon mogelijk
140109 artikel bouwwereld normteq    composiet maakt groter balkon mogelijk140109 artikel bouwwereld normteq    composiet maakt groter balkon mogelijk
140109 artikel bouwwereld normteq composiet maakt groter balkon mogelijkPeter Kok
 

What's hot (8)

Studiedag Gevelbekleding Syllabus
Studiedag Gevelbekleding SyllabusStudiedag Gevelbekleding Syllabus
Studiedag Gevelbekleding Syllabus
 
Monumenten Handboek
Monumenten HandboekMonumenten Handboek
Monumenten Handboek
 
Baksteen Gent
Baksteen Gent Baksteen Gent
Baksteen Gent
 
North sea port - kandidaat Facility Awards 2019
North sea port - kandidaat Facility Awards 2019North sea port - kandidaat Facility Awards 2019
North sea port - kandidaat Facility Awards 2019
 
Baksteen Gent
Baksteen GentBaksteen Gent
Baksteen Gent
 
Levensloopbestendige renovatie
Levensloopbestendige renovatieLevensloopbestendige renovatie
Levensloopbestendige renovatie
 
Verbouw Woonhuis Minnema Amsterdam
Verbouw Woonhuis Minnema AmsterdamVerbouw Woonhuis Minnema Amsterdam
Verbouw Woonhuis Minnema Amsterdam
 
140109 artikel bouwwereld normteq composiet maakt groter balkon mogelijk
140109 artikel bouwwereld normteq    composiet maakt groter balkon mogelijk140109 artikel bouwwereld normteq    composiet maakt groter balkon mogelijk
140109 artikel bouwwereld normteq composiet maakt groter balkon mogelijk
 

Viewers also liked

실패를 꿈꾸는 사람을 위한 11계명
실패를 꿈꾸는 사람을 위한 11계명실패를 꿈꾸는 사람을 위한 11계명
실패를 꿈꾸는 사람을 위한 11계명the seasons
 
Real Estate Market Facts - Sept 2010
Real Estate Market Facts - Sept 2010Real Estate Market Facts - Sept 2010
Real Estate Market Facts - Sept 2010Tom Blefko
 
Xcelsius engage Presentation by dashboardcafe.com
Xcelsius engage Presentation by dashboardcafe.comXcelsius engage Presentation by dashboardcafe.com
Xcelsius engage Presentation by dashboardcafe.comSigit Yunanto
 
Programs & Services Training: Media Center
Programs & Services Training: Media CenterPrograms & Services Training: Media Center
Programs & Services Training: Media CenterTom Blefko
 
Presentation_vcv_employers
Presentation_vcv_employersPresentation_vcv_employers
Presentation_vcv_employersVCV.RU
 
20 Things You Never Knew About Potlatch
20 Things You Never Knew About Potlatch20 Things You Never Knew About Potlatch
20 Things You Never Knew About PotlatchRichard_Fairhurst
 
PruHSG Chambersburg Sales Meeting 11-12-13
PruHSG Chambersburg Sales Meeting 11-12-13PruHSG Chambersburg Sales Meeting 11-12-13
PruHSG Chambersburg Sales Meeting 11-12-13Tom Blefko
 
Unreasonable Clients; Zillow/Trulia Merger; Market Snapshot
Unreasonable Clients; Zillow/Trulia Merger; Market SnapshotUnreasonable Clients; Zillow/Trulia Merger; Market Snapshot
Unreasonable Clients; Zillow/Trulia Merger; Market SnapshotTom Blefko
 
2016 - - - The Year Ahead in Real Estate
2016 - - - The Year Ahead in Real Estate2016 - - - The Year Ahead in Real Estate
2016 - - - The Year Ahead in Real EstateTom Blefko
 
The Path to a Perfect Listing Presentation
The Path to a Perfect Listing PresentationThe Path to a Perfect Listing Presentation
The Path to a Perfect Listing PresentationTom Blefko
 
Популярность авторов детективов и триллеров
Популярность авторов детективов и триллеровПопулярность авторов детективов и триллеров
Популярность авторов детективов и триллеровguest56c4ed
 
Foreclosure vs. Short Sale; Homeowner Consequences
Foreclosure vs. Short Sale; Homeowner ConsequencesForeclosure vs. Short Sale; Homeowner Consequences
Foreclosure vs. Short Sale; Homeowner ConsequencesTom Blefko
 
Realtors® property resource programs & services training
Realtors® property resource   programs & services trainingRealtors® property resource   programs & services training
Realtors® property resource programs & services trainingTom Blefko
 

Viewers also liked (20)

실패를 꿈꾸는 사람을 위한 11계명
실패를 꿈꾸는 사람을 위한 11계명실패를 꿈꾸는 사람을 위한 11계명
실패를 꿈꾸는 사람을 위한 11계명
 
Real Estate Market Facts - Sept 2010
Real Estate Market Facts - Sept 2010Real Estate Market Facts - Sept 2010
Real Estate Market Facts - Sept 2010
 
Xcelsius engage Presentation by dashboardcafe.com
Xcelsius engage Presentation by dashboardcafe.comXcelsius engage Presentation by dashboardcafe.com
Xcelsius engage Presentation by dashboardcafe.com
 
Programs & Services Training: Media Center
Programs & Services Training: Media CenterPrograms & Services Training: Media Center
Programs & Services Training: Media Center
 
Blog talk exist
Blog talk existBlog talk exist
Blog talk exist
 
Presentation_vcv_employers
Presentation_vcv_employersPresentation_vcv_employers
Presentation_vcv_employers
 
20 Things You Never Knew About Potlatch
20 Things You Never Knew About Potlatch20 Things You Never Knew About Potlatch
20 Things You Never Knew About Potlatch
 
Collares
CollaresCollares
Collares
 
PruHSG Chambersburg Sales Meeting 11-12-13
PruHSG Chambersburg Sales Meeting 11-12-13PruHSG Chambersburg Sales Meeting 11-12-13
PruHSG Chambersburg Sales Meeting 11-12-13
 
Unreasonable Clients; Zillow/Trulia Merger; Market Snapshot
Unreasonable Clients; Zillow/Trulia Merger; Market SnapshotUnreasonable Clients; Zillow/Trulia Merger; Market Snapshot
Unreasonable Clients; Zillow/Trulia Merger; Market Snapshot
 
Avery
AveryAvery
Avery
 
B Avery
B AveryB Avery
B Avery
 
2016 - - - The Year Ahead in Real Estate
2016 - - - The Year Ahead in Real Estate2016 - - - The Year Ahead in Real Estate
2016 - - - The Year Ahead in Real Estate
 
Cv Koendedcker
Cv KoendedckerCv Koendedcker
Cv Koendedcker
 
The Path to a Perfect Listing Presentation
The Path to a Perfect Listing PresentationThe Path to a Perfect Listing Presentation
The Path to a Perfect Listing Presentation
 
Популярность авторов детективов и триллеров
Популярность авторов детективов и триллеровПопулярность авторов детективов и триллеров
Популярность авторов детективов и триллеров
 
Jordan
JordanJordan
Jordan
 
Ita General
Ita GeneralIta General
Ita General
 
Foreclosure vs. Short Sale; Homeowner Consequences
Foreclosure vs. Short Sale; Homeowner ConsequencesForeclosure vs. Short Sale; Homeowner Consequences
Foreclosure vs. Short Sale; Homeowner Consequences
 
Realtors® property resource programs & services training
Realtors® property resource   programs & services trainingRealtors® property resource   programs & services training
Realtors® property resource programs & services training
 

Similar to Van Post naar Proza

Similar to Van Post naar Proza (11)

Project "Copper Composites" - Patria, Kortrijk.
Project "Copper Composites" - Patria, Kortrijk.Project "Copper Composites" - Patria, Kortrijk.
Project "Copper Composites" - Patria, Kortrijk.
 
Mauritshuis Den Haag - Klaar voor de toekomst
Mauritshuis Den Haag - Klaar voor de toekomstMauritshuis Den Haag - Klaar voor de toekomst
Mauritshuis Den Haag - Klaar voor de toekomst
 
Kazerne Oud Nico
Kazerne Oud NicoKazerne Oud Nico
Kazerne Oud Nico
 
Vakblad Bouwen met Staal 269 - Optop kantoorgebouw Diamantbeurs A'dam 1
Vakblad Bouwen met Staal 269 - Optop kantoorgebouw Diamantbeurs A'dam 1  Vakblad Bouwen met Staal 269 - Optop kantoorgebouw Diamantbeurs A'dam 1
Vakblad Bouwen met Staal 269 - Optop kantoorgebouw Diamantbeurs A'dam 1
 
ABT-magazine: Droge voeten voor Koninklijke Schouwburg (juni 2015)
ABT-magazine: Droge voeten voor Koninklijke Schouwburg (juni 2015)ABT-magazine: Droge voeten voor Koninklijke Schouwburg (juni 2015)
ABT-magazine: Droge voeten voor Koninklijke Schouwburg (juni 2015)
 
Bouwen in het oosten p
Bouwen in het oosten pBouwen in het oosten p
Bouwen in het oosten p
 
Vrije keus in Amsterdam
Vrije keus in AmsterdamVrije keus in Amsterdam
Vrije keus in Amsterdam
 
L koolzaadhof
L koolzaadhofL koolzaadhof
L koolzaadhof
 
Het balkon
Het balkonHet balkon
Het balkon
 
Booosting nieuwsbrief 75 (Feb 2004)
Booosting nieuwsbrief 75 (Feb 2004)Booosting nieuwsbrief 75 (Feb 2004)
Booosting nieuwsbrief 75 (Feb 2004)
 
Booosting nieuwsbrief 87 (Jan 2007)
Booosting nieuwsbrief 87 (Jan 2007)Booosting nieuwsbrief 87 (Jan 2007)
Booosting nieuwsbrief 87 (Jan 2007)
 

More from Frederiek Muller

Wittenburg Zeewolde TPE fabriek
Wittenburg Zeewolde TPE fabriekWittenburg Zeewolde TPE fabriek
Wittenburg Zeewolde TPE fabriekFrederiek Muller
 
Zoomers Citystore Den Bosch
Zoomers Citystore Den BoschZoomers Citystore Den Bosch
Zoomers Citystore Den BoschFrederiek Muller
 
Duurzaam bouwen met Bessels
Duurzaam bouwen met BesselsDuurzaam bouwen met Bessels
Duurzaam bouwen met BesselsFrederiek Muller
 
Wie overleeft er in deze tijd
Wie overleeft er in deze tijdWie overleeft er in deze tijd
Wie overleeft er in deze tijdFrederiek Muller
 
Industrie Kantoren Logistiek
Industrie Kantoren LogistiekIndustrie Kantoren Logistiek
Industrie Kantoren LogistiekFrederiek Muller
 
Voedingsindustrie Sept 2011
Voedingsindustrie Sept 2011Voedingsindustrie Sept 2011
Voedingsindustrie Sept 2011Frederiek Muller
 
Bessels Architekten & Ingenieurs: Herbestemming Restauratie Renovatie
Bessels Architekten & Ingenieurs: Herbestemming Restauratie RenovatieBessels Architekten & Ingenieurs: Herbestemming Restauratie Renovatie
Bessels Architekten & Ingenieurs: Herbestemming Restauratie RenovatieFrederiek Muller
 
Bessels Architekten & Ingenieurs: Gezondheidszorg
Bessels Architekten & Ingenieurs: GezondheidszorgBessels Architekten & Ingenieurs: Gezondheidszorg
Bessels Architekten & Ingenieurs: GezondheidszorgFrederiek Muller
 
Bessels Architekten & Ingenieurs: Low Budget Revitalisering van bedrijfsgebouwen
Bessels Architekten & Ingenieurs: Low Budget Revitalisering van bedrijfsgebouwenBessels Architekten & Ingenieurs: Low Budget Revitalisering van bedrijfsgebouwen
Bessels Architekten & Ingenieurs: Low Budget Revitalisering van bedrijfsgebouwenFrederiek Muller
 
Bessels Architekten & Ingenieurs: Logistiek Industrie Kantoren
Bessels Architekten & Ingenieurs: Logistiek Industrie KantorenBessels Architekten & Ingenieurs: Logistiek Industrie Kantoren
Bessels Architekten & Ingenieurs: Logistiek Industrie KantorenFrederiek Muller
 
Bessels Architekten & Ingenieurs: Artikel De Gelderlander
Bessels Architekten & Ingenieurs: Artikel De GelderlanderBessels Architekten & Ingenieurs: Artikel De Gelderlander
Bessels Architekten & Ingenieurs: Artikel De GelderlanderFrederiek Muller
 

More from Frederiek Muller (14)

Wittenburg Zeewolde TPE fabriek
Wittenburg Zeewolde TPE fabriekWittenburg Zeewolde TPE fabriek
Wittenburg Zeewolde TPE fabriek
 
Zoomers Citystore Den Bosch
Zoomers Citystore Den BoschZoomers Citystore Den Bosch
Zoomers Citystore Den Bosch
 
De Zuivelhoeve
De ZuivelhoeveDe Zuivelhoeve
De Zuivelhoeve
 
Plusfood Oosterwolde
Plusfood OosterwoldePlusfood Oosterwolde
Plusfood Oosterwolde
 
Duurzaam bouwen met Bessels
Duurzaam bouwen met BesselsDuurzaam bouwen met Bessels
Duurzaam bouwen met Bessels
 
Wie overleeft er in deze tijd
Wie overleeft er in deze tijdWie overleeft er in deze tijd
Wie overleeft er in deze tijd
 
Industrie Kantoren Logistiek
Industrie Kantoren LogistiekIndustrie Kantoren Logistiek
Industrie Kantoren Logistiek
 
Voedingsindustrie Sept 2011
Voedingsindustrie Sept 2011Voedingsindustrie Sept 2011
Voedingsindustrie Sept 2011
 
Nominatie Ecola Award
Nominatie Ecola AwardNominatie Ecola Award
Nominatie Ecola Award
 
Bessels Architekten & Ingenieurs: Herbestemming Restauratie Renovatie
Bessels Architekten & Ingenieurs: Herbestemming Restauratie RenovatieBessels Architekten & Ingenieurs: Herbestemming Restauratie Renovatie
Bessels Architekten & Ingenieurs: Herbestemming Restauratie Renovatie
 
Bessels Architekten & Ingenieurs: Gezondheidszorg
Bessels Architekten & Ingenieurs: GezondheidszorgBessels Architekten & Ingenieurs: Gezondheidszorg
Bessels Architekten & Ingenieurs: Gezondheidszorg
 
Bessels Architekten & Ingenieurs: Low Budget Revitalisering van bedrijfsgebouwen
Bessels Architekten & Ingenieurs: Low Budget Revitalisering van bedrijfsgebouwenBessels Architekten & Ingenieurs: Low Budget Revitalisering van bedrijfsgebouwen
Bessels Architekten & Ingenieurs: Low Budget Revitalisering van bedrijfsgebouwen
 
Bessels Architekten & Ingenieurs: Logistiek Industrie Kantoren
Bessels Architekten & Ingenieurs: Logistiek Industrie KantorenBessels Architekten & Ingenieurs: Logistiek Industrie Kantoren
Bessels Architekten & Ingenieurs: Logistiek Industrie Kantoren
 
Bessels Architekten & Ingenieurs: Artikel De Gelderlander
Bessels Architekten & Ingenieurs: Artikel De GelderlanderBessels Architekten & Ingenieurs: Artikel De Gelderlander
Bessels Architekten & Ingenieurs: Artikel De Gelderlander
 

Van Post naar Proza

  • 1. Van post naar proza Herbestemming en restauratie van het voormalige postkantoor aan het Jansplein te Arnhem
  • 2.
  • 3. Van post naar proza Herbestemming en restauratie van het voormalige postkantoor aan het Jansplein te Arnhem Een uitgave van
  • 4.
  • 5. Inleiding Het pand aan het Jansplein 56 deed sinds de op- Tevens zijn de restauratiekosten inzichtelijk gemaakt. levering aan het einde van de 19e eeuw tot medio Het restauratieplan bestond o.a. uit herstel van voeg- 2009 dienst als hoofdpostkantoor van Arnhem. Het werk, zink- en loodwerk en herstel van de kap. oorspronkelijke, door rijksbouwmeester C.H. Peters ontworpen gebouw is gedurende die Daarnaast is Bessels Architekten & Ingenieurs periode verschillende malen verbouwd en uitgebreid. gevraagd om samen met Planus Vastgoedontwik- keling te komen met voorstellen voor een nieuwe Het gebouw behoort tot de vijf belangrijkste, door invulling van het gebouw. De opdracht was om het Rijksbouwmeester C.H. Peters ontworpen, postkan- pand zowel in zijn oude luister te herstellen alsook toren. De rijke detaillering en het materiaalgebruik om het toekomstbestendig te maken, door het pand van het gebouw zijn bijzonder. te verbouwen en af te stemmen op gebruikers van de 21e eeuw. Voor beide doelstellingen waren kwaliteit Veranderende marktomstandigheden en liberalise- en duurzaamheid de uitgangspunten. ring van de postmarkt heeft de toenmalige eigenaar, Postkantoren Nederland B.V., doen besluiten haar Er is hard gewerkt aan de restauratie en transforma- zelfstandige postkantoren te sluiten. In 2004 heeft de tie van het monumentale postkantoor. Het gebouw Elizen Vastgoed Groep dit pand verworven. heeft een nieuwe functie gekregen en is inmiddels in gebruik genomen door boekhandel selexyz en Er was sprake van groot achterstallig onderhoud. horecaketen La Place. Stukken steen van de van pinakels voorziene topgevels vielen naar beneden. Dit was voor Elizen aanleiding om aan Bessels Architekten & Ingenieurs opdracht te geven tot het opstellen van een restau- ratieplan. In samenwerking met restauratieaannemer DijkhofBouw is de bouwkundige staat van het post- kantoor zorgvuldig in kaart gebracht.
  • 6. Historie Het voormalige postkantoor staat op de westelijke hoek van het Jansplein en de Mariënburgstraat. Op deze plaats stond in de tweede helft van de 19de eeuw het huis Kellesteyn. In 1883 werd het huis en de grond aangekocht door de Staat met het plan om daar een nieuw postkantoor te bouwen. Het eerste deel van het nieuwe gebouw werd in 1889 geopend. Rijksbouwmeester C.H. Peters (1847- 1932) liet het postkantoor bouwen in een neogoti- sche stijl met enkele kenmerken van de neorenais- sance. Toen in 1905 het perceel rechts naast het nieuwe postkantoor, dat bij vergissing in 1883 niet was aangekocht, vrij kwam werd het ook door de Staat gekocht. In 1908 waren de plannen voor de uit- breiding van het kantoor klaar en in datzelfde jaar werd met de bouw van de drie nieuwe vensterassen begonnen. Behalve een wachtzaal voor het publiek was er een lokaal voor aangetekende brieven, een ruimte voor de bestellers en de directeurskamer. Op de eerste verdieping was de directeurswoning met negen kamers, een keuken met bijkeuken, een badkamer en terras.
  • 7. In 1968 werd de wachtruimte volledig gemoderni- De voormalige hoofdingang bevond zich aan de seerd, waarbij de stergewelven verdwenen. In 1994 rechterkant van de voorgevel aan het Jansplein. Het was er een volgende verbouwingsronde waarbij de opschrift ‘Postkantoor’ boven de deur wijst daar nog loketten werden ingeruild voor een open balie. op. Bouwkundige beschrijving Aan de zijgevels is het jaartal 1888 in goudkleurig Peters voerde het postkantoor uit in een op de siersmeedwerk te zien. Voor de westelijke zijgevel, Noordduitse baksteengotiek gebaseerde stijl. Teza- waarvoor men een stukje de Jansplaats om moet men met het hoofdpostkantoor in Amsterdam dat hij lopen om het jaartal te zien, is dit bijzonder omdat iets later bouwde (nu winkelcentrum Magna Plaza) deze pas in 1908 is bijgebouwd. behoort dit tot het belangrijkste uit zijn oeuvre. Van het prachtige neogotische interieur (o.a ge- Kenmerkend zijn de kruisvensters, de boognissen metselde stergewelven) is, na een verbouwing in boven de hoge smalle vensters, de topgevels, de de jaren zestig van de twintigste eeuw, niets over vele speklagen en het metselwerk met meerdere gebleven. kleuren. Opvallend zijn ook de versierde muurankers. De kwetsbare luchtbogen zijn in de loop der jaren Vroeger werd het postkantoor in de volksmond ook gedeeltelijk dichtgemetseld of verwijderd. wel ‘de Apenrots’ genoemd naar de vele gebeeld- houwde aapjes die als ornament de gevel sieren. Ze Het oorspronkelijke gebouw uit 1888 heeft een L- bevinden zich aan de pilasters tussen de vensters ter vormige plattegrond en bestaat uit twee vleugels met hoogte van de eerste verdieping. hoge bouwlagen en een zadeldak, gedekt met leien in Maasdekking tussen gemetselde topgevels. Aan de Mariënburgstraat was vroeger een inrijpoort De uit twaalf gelijke delen opgetrokken gevel is in voor de postkoetsen te zien. Hier stonden op een siermetselwerk met geglazuurde en verschillend binnenplaats de drinkbakken voor de paarden opge- gekleurde (donkerrood, groen, geel) baksteen uitge- steld. voerd.
  • 8.
  • 9. Restauratie Eind 2005 heeft Bessels Architekten en Ingenieurs Gedurende het restauratieproces kreeg het restauratieaannemer DijkhofBouw benaderd voor het postkantoor langzamerhand haar oorspronkelijke opnemen van de huidige staat van het pand. Daarbij grandeur en allure terug. Weliswaar moest er veel moesten ook de kosten in kaart worden gebracht om gebeuren om dit te bewerkstelligen. verder verval van dit karakteristieke gebouw tegen te gaan. De kracht van het project vormt de cohesie tussen Bessels Architekten en Ingenieurs, de afdeling Gedurende de opname werden diverse lekkages ont- Cultuurhistorie van de gemeente Arnhem en Dijk- dekt, veroorzaakt door achterstallig onderhoud aan hofBouw, waarbij als gezamenlijk doel was gesteld goten en dakbedekkingen. Hierdoor was er schade de cultuurhistorische waarde van het pand tijdens aan het metselwerk, de kapconstructie en beglazing de restauratie zoveel mogelijk te waarborgen. en groeide de huiszwam weelderig. Daarnaast werd de tweede verdieping bewoond door duiven, met alle gevolgen van dien. Met uitzondering van het nog in bedrijf zijnde postkantoor op de begane grond, be- vond het gebouw zich in een zeer slechte toestand. Tijdens de inspectierondes zijn noodvoorzieningen “De kracht van aangebracht om verdere schade door lekkages te restaureren is de kunst van het afblijven” voorkomen. Tevens is er gezorgd dat duiven het ge- bouw niet meer in kunnen komen, zijn uitwerpselen en karkassen verwijderd en is zorg gedragen voor een natuurlijke ventilatie in het gebouw.
  • 10.
  • 11. Uitgangspunten die hierbij werden gehanteerd: Door de combinatie van profilering en massiviteit van het metselwerk is besloten deze niet te ontzouten, • niet onnodig herstellen van voegwerk, verblend en maar te kiezen voor het plaatselijk verwijderen van profielstenen die in technisch redelijke staat voegwerk en de voegmortel te voorzien van sulfaat- verkeren bestendige bindmiddelen. • vervangen van voegwerk dat in de nabije toekomst schade aan het metselwerk kan veroorzaken De uitvoering van de werkzaamheden verliep volgens de zogenaamde Lean planningsmethode. Het behouden van de oorspronkelijke staat had in dit De betrokkenheid en verantwoordelijkheid van alle geval voorrang op vervanging. betrokken partijen gaf hierbij grote voordelen ten aanzien van de te behalen kwaliteit en de voortgang Gezamenlijk is besloten om de gevels te voorzien van het bouwproces. Hierdoor zijn de kosten voor de van steigerwerk, zodat deze tot in detail in kaart kon- restauratie beheersbaar gebleven. den worden gebracht. Op deze manier werden ook de onderdelen die voor restauratie in aanmerking Gebruikssporen en ouderdom zijn zichtbaar geble- kwamen, aangegeven op de geveltekeningen en op ven door bepaalde elementen, zoals origineel voeg- foto vastgelegd. werk, niet in nieuwstaat te herstellen, maar in haar oude glorie te behouden. Het voormalige postkantoor Door de langdurige lekkages van de bakgoten die kan de tand des tijds weer doorstaan en bij regelma- boven het metselwerk gesitueerd zijn, was het onder- tig onderhoud de Parel van Arnhem blijven. liggende metselwerk verzadigd met water. Met name aan de linkerzijgevel was hierdoor schade ontstaan. Het mooiste compliment is uiteindelijk dat er veel geïnvesteerd is in duurzaamheid en kwaliteit, maar Met het verhelpen van de lekkages kwam het dat het niet opvalt hoeveel werkzaamheden aan het drogingsproces en daardoor ook het uitbloeden van pand zijn uitgevoerd. zouten op gang. Het kristalliseren van de zouten veroorzaakte veel schade aan het voegwerk.
  • 12. entree entree Herbestemming selexyz “Niets is zo belangrijk voor historische gebouwen als een goede gebruiksfunctie van kelder tot zolder, ze blijven dan warm en droog en de gebruiker signaleert snel gebreken als lekkage of vandalisme”. la place Plattegrond Begane grond Ten behoeve van de herinvulling van het gebouw is uitgebreid marktonderzoek verricht. Al snel werd serre duidelijk dat de mogelijkheden voor hergebruik vooral lift 740-P door de monumentale status van het gebouw beperkt zijn. Functies met een openbaar karakter zouden binnentuin theoretisch mogelijk zijn maar bleken niet voorhan- den, althans geen functies die huuropbrengsten zouden genereren. Voor een hoogwaardig binnen- stadshotel waren de marktmogelijkheden onvoldoen- de groot, bovendien bleek het gebouw daarvoor te klein en de ruimtelijke mogelijkheden onvoldoende. Verbouw van het pand tot een woninggebouw was fi- selexyz nancieel niet mogelijk, tenzij tegen zeer hoge kosten. Bovendien zouden daarvoor ongewenste ingrepen in het gebouw moeten worden gedaan die het monu- Plattegrond mentale karakter wezenlijk zouden aantasten. 1915 1e verdieping 900 Uiteindelijk is besloten om het gebouw een commer- cieel publieke functie te geven, maar wel een heel 1630 lift bijzondere, te weten een combinatieconcept boeken/ horeca. Daartoe is samenwerking gezocht met de Boekhandels Groep Nederland/selexyz en La Place, het horecabedrijf van V&D
  • 13. Het nieuwe invullingsconcept van het voormalige “Kijk bij dit soort projecten naar de kwaliteiten van postkantoor paste uitstekend in de binnenstadsvi- het pand en niet naar de onmogelijkheden. Uitgangs- sie van de gemeente, want vestiging van de twee punten hierbij zijn altijd de kracht van de aanwezige formules in dit gebouw maakte de door de ge- architectuur en het casco van het gebouw. Wat heb- meente gewenste winkelroute via Mariënburgstraat ben deze bouwtechnisch en qua invulling te bieden”. en Jansplein mede mogelijk. De samengestelde winkelformule bood de mogelijkheid om van een Begane grond a-typische winkellocatie een goede vestigingsplaats De oorspronkelijke entree, welke was afgesloten, voor detailhandel te maken. Bijkomend voordeel van is weer toegankelijk gemaakt. Deze toegang is de het horeca-onderdeel was dat de onooglijke binnen- hoofdentree van de nieuwe winkelruimte geworden. plaats kon worden getransformeerd tot een aantrek- De voormalige entree van het postkantoor fungeert kelijke binnenstedelijke ruimte (stadstuin). als neventoegang en dient tevens als ingang voor mindervaliden en voor de aanlevering van goederen Om het pand geschikt te maken voor het beoogde met behulp van rolcontainers. De later aangebrachte doel is een verbouwingsplan ontworpen dat zoveel entresols op de begane grond van het gebouw zijn mogelijk tegemoet kwam aan de wensen van de verwijderd, waardoor de oorspronkelijke hoogte nu toekomstige gebruikers. De monumentale status van over de gehele begane grond weer aanwezig is. het pand is natuurlijk uitgangspunt geweest voor de planontwikkeling. De architecten van Bessels hebben doorbraken zich mede laten leiden door de bevindingen van het Op verzoek van huurders zijn enkele doorbraken bouwhistorisch onderzoek door het Monumenten- aangebracht op de begane grond en 1e verdieping adviesbureau. De wijzigingen die in het gebouw zijn om doorzicht en integratie van formules te bevorde- aangebracht doen geen afbreuk aan het historische ren. De doorbraken zijn uitgevoerd als ‘gaten in de karakter van het gebouw. Om het monumentale pand wand’, waardoor de historische structuur inzichtelijk te beschermen tegen brand en de veiligheid van blijft. Op de eerste verdieping zijn op die plaatsen bezoekers te waarborgen is het pand voorzien van waar muren zijn weggehaald de aanzetten in de een sprinklerinstallatie. wanden en plafonds behouden.
  • 14. Serre en binnenterrein De horecaruimte van La Place is aan de achterzijde van het gebouw op de begane grond gesitueerd. Doordat aan de achterzijde van het gebouw de trans- portfunctie verdween, ontstond de mogelijkheid hier een verblijfsgebied te realiseren waar het mogelijk is om in het februarizonnetje, buiten, uit de wind een kop koffie te drinken. De storende uitbouw, daterend van 1967-1968, is gesloopt en vervangen door een eigentijds element dat de historie van het gebouw respecteert; de oude structuur is weer blootgelegd. Om “binnen” en “buiten” in elkaar over te laten lopen en de bezoeker deze als één geïntegreerd geheel te laten ervaren, is de scheiding tussen het café- restaurant en de buitenruimte in glas uitgevoerd. De nieuwe glazen achterwand is uit de gevel geplaatst om in de horeca-unit voldoende werk- en zitruimte te creëren. Er is rekening gehouden met de zichtlijn op het binnenterrein vanuit de Mariënburgstraat; de gevel is terug geplaatst ten opzichte van het belen- dende perceel. De glazen achtergevel van de serre is parallel aan de schuine scheidingsmuur geplaatst.
  • 15. De detaillering van de serre is ondergeschikt, sober Om de belasting van de vele boeken te kunnen en contrasteert met de rijke detaillering van het dragen was het noodzakelijk de draagkracht van de postkantoor. eerste verdieping te vergroten. Hiervoor zijn extra stalen liggers aangebracht om de overspanning van De glazen pui is uitgevoerd in een aluminium vliesge- de trogvloeren op de eerste verdieping te verkleinen. velsysteem met open glazen hoeken (er is geen hoekstijl toegepast). Het gesloten stukplafond zakt Op de verdieping zijn de monumentale plafonds, binnen als het ware door het platdakvlak naar bene- welke verborgen lagen boven systeemplafonds, den. In de tussenliggende ruimten is de benodigde blootgelegd en hersteld. De plafonds bestaan uit constructie en installatietechniek uit het zicht weg- geprofileerde, houten balklagen met daartussen gewerkt. gestukte vlakken. Door middel van kleuronderzoek is getracht de oorspronkelijke kleurstellingen zo nauw- Het binnenterrein is herstraat met een gebakken keurig mogelijk te benaderen. klinkerbestrating in keperverband. Het terrein wordt afgesloten met behulp van een nieuw hekwerk. Bij het ontwerp is gekozen voor ambachtelijk smeed- werk met een eigentijdse vormgeving, waardoor een levendig beeld ontstaat. Verdieping Het gebruik van de eerste verdieping van het ge- bouw als winkelruimte was noodzakelijk. Voor de winkelvestiging van selexyz was het vloeroppervlak van de begane grond te klein. De ruimtelijke struc- tuur van het postkantoor is zodanig gewijzigd dat het voor het publiek mogelijk is geworden niet alleen de begane grond te bezoeken, maar het gebouw in z’n totaliteit te beleven.
  • 16. lift Op het binnenterrein is een lift geplaatst welke voert van de kelder tot en met de 1e verdieping. Een nieuw stijgpunt was noodzakelijk om de kelder (opslag selexyz) en de verdiepingen (winkel- en installatie- ruimte, alsmede mindervalidentoilet) bereikbaar te maken voor het personeel en de bezoekers. Plaatsing binnen in het gebouw is in een vroeg stadium onderzocht maar zou teveel ingrijpen in bestaande historische structuren. Derhalve is ervoor gekozen om de lift als een toegevoegd element uit te voeren. De lift vervangt de voormalige externe toe- gang naar de fietsenkelder, hetgeen de voorgestelde herinrichting van de binnenplaats mogelijk maakte. De lift is zodanig uitgevoerd dat hij optisch vrijstaat en als het ware “los komt” van het gebouw. De lift is in dezelfde stijl uitgevoerd als de serre, waardoor het duidelijk is dat beide toevoegingen in dezelfde tijdsperiode zijn uitgevoerd. Op de begane grond en 1e verdieping zijn de bestaande raamopeningen gebruikt om toegang te verkrijgen tot het gebouw vanuit de liftschacht. Ter plaatse van deze toegangen zijn de metselwerk- borstweringen verwijderd. Door de spiegeling in het glas lijkt het echter alsof de oude openingen nog altijd bestaan. Het doortrekken van de lift naar de 2e verdieping werd te ingrijpend geacht.
  • 17. Hierdoor zijn de gootlijst en het onderliggende met- selwerk intact gebleven. Voor de fundering van de liftschacht is de grond onder de kelder geïnjecteerd met glasvezel en cement. roltrappen Het pand is voorzien van twee roltrappen. De posi- tionering van de roltrappen is onderwerp geweest van zorgvuldig en uitgebreid onderzoek wegens de afmeting en natuurlijk ook het belang voor de routing binnen de boekhandel. De plaats is vastgesteld door ze tegen de waardevolle muur op de eerste verdie- ping te plaatsen en door het begin van de trappen zo te kiezen dat ook de waardevolle elementen in de kelder ongemoeid zijn gebleven. Voor het plaatsen van de roltrappen zou aanvankelijk het dak worden opengemaakt. Tijdens de verbou- wing werd echter een historisch houten tongewelf ontdekt, dat in eerste instantie niet zichtbaar was omdat er een extra plafond tussen zat. Om het tongewelf te sparen zijn de 14 meter lange roltrap- pen door een raamopening op de begane grond naar binnen geschoven. Alle bewegingen om de roltrappen op hun plaats te krijgen, zijn van tevoren uitgedacht en nagemeten. Om de puntbelasting van het materieel en de 6 ton zware roltrappen op de vloer op te vangen, is in de kelders het hele gebouw onderstempeld.
  • 18. Zolder In de plafonds zijn een reeks vlakken opgehangen De zolder is deels ingericht ten behoeve van instal- waarin verlichting, sprinkler en luchtbehandeling zijn latietechniek. Er is één installatieruimte, de overige opgenomen. Deze vlakken laten, doordat zij ook los ruimte is onbenoemd. Ten behoeve van de plaatsing van de wanden zijn aangebracht, de hoogte in het van een luchtbehandelingkast op de houten zolder- zicht. De gehele oorspronkelijke ruimte van het Post- vloer is een stalen frame aangebracht om deze last kantoor kan op deze wijze worden ervaren. te spreiden. Isolatie buitengevels / zoldervloer De buitengevels op de begane grond en 1e verdie- ping zijn geïsoleerd om het gebouw op te waarderen naar de eisen van deze tijd, alsmede om de verwar- mingscapaciteit en koellast te reduceren. Veel zorg is besteed aan de detaillering ter plaatse van de kozijn- aansluitingen, zodat de historische betimmeringen van de ramen zichtbaar zijn gebleven. De zoldervloer is aan de bovenzijde geïsoleerd, waardoor de monu- mentale plafonds en kapconstructie ongemoeid zijn gelaten. Interieur Het interieur is ontworpen door Merkx+Girod Architecten. Het interieur wordt bepaald door de boekenkasten langs muren en boekenmeubels in de ruimte. Al deze kasten hebben een zelfstandige uitstraling en positie, in het bijzonder waar zij tegen muren met ramen of openingen geplaatst zijn.
  • 19. Afsluiting Colofon Op 28 oktober 2010 hebben selexyz en La Place hun DijkhofBouw Klarenbeek. Het restauratiebedrijf van teksten deuren geopend in het voormalige postkantoor. DijkhofBouw heeft veel vakkennis ingebracht en de Bram van Gurp, Bessels Architekten & Ingenieurs B.V. restauratiewerkzaamheden met oog voor detail en Frederiek Muller, Bessels Architekten & Ingenieurs B.V. De belangrijkste pijler van het tot stand komen van gevoel voor historie uitgevoerd. DijkhofBouw ontving Willem Penninkhof, DijkhofBouw B.V. dit veelomvattende project is de optimale samenwer- voor dit project een nominatie voor de Ramiro Award king tussen alle betrokken partijen: 2010 (de leerlingbouwplaatsprijs voor Noord-Oost Vormgeving Nederland). Angela Barto, DijkhofBouw B.V. De Elizen Vastgoed Groep Twello, eigenaar van het gebouw en Planus Vastgoedontwikkeling Twello, ont- Dank aan de Gemeente Arnhem voor de samenwer- druk wikkelaar van dit project: vanaf dag één vol vertrou- king, betrokkenheid en het spoedig doorlopen van de Riwa, print & design Twello wen in een succesvol herbestemmingsproject. benodigde procedures. Foto’s en illustraties Bessels Architekten & Ingenieurs B.V. Twello. Het Dank ook aan de Provincie Gelderland die het pro- Bessels Architekten & Ingenieurs B.V. bureau heeft het restauratieplan opgesteld en is ject met geldelijke middelen heeft ondersteund. DijkhofBouw met voorstellen gekomen voor de huidige invulling De Gelderlander/Hans Broekhuizen van het postkantoor. Valkuilen werden in een vroeg Verder dank aan alle betrokkenen die op deze plaats Monumenten Adviesbureau Arnhem stadium geëlimineerd. Samenwerking werd gezocht niet met naam worden genoemd, maar die van met deskundige partners, huurders (selexyz en La grote waarde zijn geweest voor de realisatie van dit Place) en interieurarchitect Merkx+Girod Architecten. project. “Hij die niet op zijn geschiedenis let, zal ook geen goed oog voor de toekomst kunnen hebben”