Τα φυτά αποτελούν θεμελιώδες τμήμα της ζωής στη Γη Παράγουν οξυγόνο, τρόφιμα, πρώτες ύλες, καύσιμα και φάρμακα, που επιτρέπουν την ύπαρξη ανώτερων μορφών ζωής Παράλληλα, τα φυτά καταναλώνουν το διοξείδιο του άντικό αέριο πουνθρακα, ένα σημα συμβάλλει στο φαινόμενο του θερμοκηπίου 5

1. Ο ΚΟΣΜΟΣ
ΤΩΝ
ΦΥΤΩΝ

2. Περιεχόμενα
Εισαγωγή …………………………………………………………………………………………………………………….σελ. 3
Η σημασία των φυτών ……………………………………………………………………………………………..… σελ. 5
Κατηγορίες των φυτών …………………………………………………………………………………………….… σελ. 12
Μέρη των φυτών και λειτουργίες τους ………………………………………………………………………. σελ. 16
Καλλιέργεια και φροντίδα φυτών ………………………………………………………………………….…... σελ. 22
Φυτά και Οικοσυστήματα …………………………………………………………………………………………… σελ. 26
Φυτά και Διατροφή …………………………………………………………………………………………………….. σελ. 30
Ιατρικά και Φαρμακευτικά Φυτά ………………………………………………………………………………… σελ. 36
Διακοσμητικά και Καλλωπιστικά Φυτά ……………………………………………………………………….. σελ. 42
Φυτά στην Ιστορία και τον Πολιτισμό …………………………………………………………………………. σελ. 48

3. ΕΙΣΑΓΩΓΗ
3

4. Η κλιματική κρίση φωνάζει παρούσα με όλες της τις δυνάμεις. Αυτό
πιστοποίησαν και οι πρόσφατες καταστροφές στον κάμπο της
Θεσσαλίας μετά τις πλημμύρες του Ιανού και του Daniel. Και νιώσαμε
την ανάγκη να αναλάβουμε δράση. Μέσα από περιβαλλοντικά
προγράμματα, τα τελευταία δύο χρόνια, ενημερωθήκαμε για τα αίτια
των φυσικών καταστροφών, γνωρίσαμε τα προβλήματα και βοηθήσαμε
έμπρακτα τους πλημμυροπαθείς, πήραμε μέρος σε διεθνή συνέδρια
και διαγωνισμούς με αντικείμενο την περιβαλλοντική κρίση,
συμμετείχαμε σε δράσεις καθαρισμού της πόλης και του σχολείου μας,
και εξωραϊσαμε το χώρο του σχολείου με τη δημιουργία σχολικού
κήπου.
4
Και επειδή η πράξη πρέπει να συνδυάζεται με τη θεωρία,
αποφασίσαμε να «ντύσουμε» τις δράσεις μας με φυλλάδια,
ενημερωτικά τρίπτυχα, αλλά και με το παρόν ηλεκτρονικό
βιβλίο με αντικείμενο τον κόσμο των φυτών. Τι είναι τα φυτά;
Ποιος είναι ο ρόλος τους ; Πως συνδέονται με την κλιματική
αλλαγή; Σε αυτά και άλλα ερωτήματα επιχειρούμε να
απαντήσουμε μέσα από την παρουσίαση του θαυμαστού
κόσμου των φυτών.
Οι μαθητές του ομίλου της Α΄ τάξης: «Αποκτώ περιβαλλοντική
συνείδηση γνωρίζοντας τον κόσμο των φυτών και βοτάνων»

5. Η σημασία των φυτών
Τα φυτά αποτελούν θεμελιώδες τμήμα της ζωής στη Γη. Παράγουν οξυγόνο, τρόφιμα,
πρώτες ύλες, καύσιμα και φάρμακα, που επιτρέπουν την ύπαρξη ανώτερων μορφών ζωής.
Παράλληλα, τα φυτά καταναλώνουν το διοξείδιο του άνθρακα, ένα σημαντικό αέριο που
συμβάλλει στο φαινόμενο του θερμοκηπίου.
Κατσάρα Εύα
5

6. Η σημασία των φυτών στον σχολικό χώρο
Στον σχολικό χώρο, τα φυτά προσφέρουν ένα υγιές και ευχάριστο
περιβάλλον, ενισχύοντας την συγκέντρωση και την ευημερία των μαθητών.
Βοηθούν στη διδασκαλία της φύσης και της βιοποικιλότητας, ενισχύουν τη
σύνδεση των μαθητών με το περιβάλλον και προάγουν την οικολογική
συνείδηση.
Κουκούλη Ζωή
6

7. 7

8. Οι μαθητές μελετούν τα φυτά
Οι μαθητές μπορούν να παρατηρούν τα φυτά με διάφορους τρόπους, αναπτύσσοντας έτσι
τη γνώση και την περιέργειά τους για τον φυσικό κόσμο:
• Άμεση παρατήρηση: Μεγεθυντικοί φακοί ή μικροσκόπια βοηθούν στην εξέταση φύλλων,
ριζών και ανθέων.
• Ημερολόγιο παρατήρησης: Καταγραφή αλλαγών στα φυτά, όπως η ανάπτυξη, η
ανθοφορία ή η αλλαγή χρώματος.
• Συγκριτική μελέτη: Παρατήρηση διαφορών μεταξύ ειδών, όπως το σχήμα των φύλλων ή
ο τρόπος ανάπτυξης.
• Πειράματα: Δοκιμές με φως, νερό και έδαφος για κατανόηση της ανάπτυξής τους.
• Φωτογράφηση και σχεδίαση: Απεικόνιση φυτών για καλύτερη κατανόηση των
χαρακτηριστικών τους.
• Θεωρητικές γνώσεις: Μέσα από μελέτες και βιβλία συμπληρώνουν τις πρακτικές τους
γνώσεις με θεωρητικό υπόβαθρο.
Τσιτσιπά Μαριλένα
8

9. 9

10. 10

11. Τι είναι τα φυτά;
Τα φυτά είναι πολυκύτταροι οργανισμοί που παράγουν τροφή μέσω φωτοσύνθεσης. Διαθέτουν
κυτταρικά τοιχώματα και αναπτύσσονται σε σταθερές θέσεις. Πολλαπλασιάζονται με σπόρους
και είναι αυτοτροφικά, παρέχοντας οξυγόνο και τροφή στο οικοσύστημα.
Ο ρόλος των φυτών στον πλανήτη
Τα φυτά είναι κρίσιμα για τη ζωή στον πλανήτη, παράγοντας τροφή και οξυγόνο, ενώ ρυθμίζουν
το κλίμα. Οικονομικά, στηρίζουν τη γεωργία και τη βιομηχανία. Περιβαλλοντικά προστατεύουν
το έδαφος και ενισχύουν τη βιοποικιλότητα. Οικολογικά συμβάλλουν στη ρύθμιση του
κλίματος, απορροφώντας CO2 και παράγοντας οξυγόνο.
Η σημασία της φωτοσύνθεσης
Η φωτοσύνθεση είναι η διαδικασία κατά την οποία τα φυτά χρησιμοποιούν ηλιακή ενέργεια,
διοξείδιο του άνθρακα και νερό για να παράγουν γλυκόζη και οξυγόνο. Είναι σημαντική γιατί
παρέχει τροφή για τους οργανισμούς και οξυγόνο για την αναπνοή.
Ζαρκάδα Αναστασία
Αργύρη Ελένη
Καρασιώτα Πέρσα
11

12. Κατηγορίες
Φυτών

13. Συνομοταξία: Αγγειόσπερμα και γυμνόσπερμα
Γυμνόσπερμα ονομάζονται τα φυτά που οι σπόροι τους
φαίνεται ότι δεν προστατεύονται από περικάρπιο, όμως,
είναι καλά καλυμμένοι μέσα σε σκληρά λέπια και δεν
αφαιρούνται εύκολα. Όταν ωριμάσουν, τα λέπια
ανοίγουν και οι σπόροι πέφτουν. Στα γυμνόσπερμα η
γονιμοποίηση γίνεται αποκλειστικά με τον άνεμο. Τα
περισσότερα από αυτά είναι κωνοφόρα δέντρα.
Αγγειόσπερμα ονομάζονται τα ανθοφόρα φυτά, πού οι
σπόροι τους βρίσκονται στο εσωτερικό ενός καρπού,
που τα περικλείει σαν αγγείο. Έχουν εμφανείς σπόρους
και εντυπωσιακά άνθη που γονιμοποιούνται με έντομα.
Περιλαμβάνουν το 85% των φυτών που υπάρχουν στον
πλανήτη μας.
Αναγνώστου Γιάννης
13

14. Ομοταξία: Μονοκότυλα και δικότυλα
Μονοκότυλο είναι το φυτό του οποίου ο σπόρος ή το έμβρυο
έχει μόνο ένα εμβρυακό φύλλο ή κοτυληδόνα. Η κοτυληδόνα
στα μονοκότυλα φυτά χρησιμεύει για την πρόσληψη
χρήσιμων ουσιών από το ενδοσπέρμιο. Τα μονοκότυλα είναι
φυτά εξαιρετικά χρήσιμα στον άνθρωπο γιατί δίνουν τροφή,
έλαια, κλωστικές ίνες ενώ είναι και καλλωπιστικά φυτά. Τα
περισσότερα μονοκοτυλήδονα φυτά είναι μικρά και ποώδη,
ενώ λίγα είναι θάμνοι ή δέντρα.
Δικότυλο είναι το φυτό του οποίου ο σπόρος ή το έμβρυο
έχει δύο εμβρυακά φύλλα ή κοτυληδόνες. Τα δικότυλα φυτά
είναι η μεγαλύτερη κλάση των αγγειόσπερμων φυτών και η
μεγαλύτερη του φυτικού βασιλείου. Είναι φανερόγαμα φυτά,
δηλαδή έχουν ρίζες, βλαστούς και φύλλα και παράγουν άνθη.
Τα περισσότερα από τα φυτά αυτά είναι θάμνοι και δέντρα
ενώ υπάρχουν και πολλά ποώδη. Είναι πολύ χρήσιμα για τον
άνθρωπο αφού δίνουν: τροφή, φρούτα και λαχανικά,
μπαχαρικά, έλαια, ξυλεία και επίσης είναι καλλωπιστικά.
Γκερμπεσιώτη Ηλιάνα
14

15. Πολυετή, διετή, μονοετή φυτά
• Μονοετή φυτά ή ετήσια λέγονται τα φυτά τα οποία
ολοκληρώνουν το βιολογικό τους κύκλο σε ένα χρόνο.
Δηλαδή , είναι τα φυτά τα οποία σπέρνονται, φυτρώνουν,
αναπτύσσουν βλαστούς και φύλλα, ανθίζουν,
καρποφορούν και ξεραίνονται σε ένα έτος. Τέτοια φυτά
είναι το σιτάρι, το κριθάρι, η σίκαλη, η βρώμη, το
καλαμπόκι, η πατάτα και όλα τα κηπευτικά
• Τα διετή φυτά είναι εκείνα των οποίων ο κύκλος ζωής
διαρκεί δύο χρόνια. Τον πρώτο χρόνο βλασταίνουν και
αναπτύσσεται το φυτό (βλαστοί, ρίζες και φύλλα) και τον
δεύτερο ανθίζουν, καρποφορούν και τελικά πεθαίνουν.
Τέτοια φυτά είναι το καρότο, το σέλινο, το φασκόμηλο, η
μολόχα.
• Τα πολυετή φυτά χαρακτηρίζονται από τη ζωή άνω των
δύο ετών. Μερικά έχουν προσδόκιμο ζωής 3200 ετών,
αλλά τα περισσότερα δεν υπερβαίνουν τα 100 χρόνια. Το
ριζικό σύστημα στα πολυετή φυτά είναι πολύ πιο
ανεπτυγμένο και οι σπόροι που παράγουν μπορεί να
φτάσουν τις χιλιάδες. Παραδείγματα πολυετών φυτών
είναι: κάκτοι , λουλούδια, αρωματικά φυτά , δέντρα ,
αναρριχητικά φυτά.
Καραντώνη Φαίη
15

16. Τα μέρη των
φυτών και οι
λειτουργίες τους

17. Ρίζα
Η ρίζα ενός φυτού έχει πολλούς και σημαντικούς ρόλους:
• Απορρόφηση νερού και θρεπτικών συστατικών όπως άζωτο, φώσφορος, κάλιο και άλλα
ιχνοστοιχεία που είναι απαραίτητα για την ανάπτυξη και την επιβίωση του φυτού.
• Σύνθεση και μεταφορά μέσω του αγγειακού συστήματος του φυτού (ξύλο, φλοιός) σε
άλλα μέρη του φυτού που χρησιμοποιούνται για την φωτοσύνθεση και την ανάπτυξη.
• Στήριξη και σταθερότητα επιτρέποντάς του να παραμένει όρθιο και να αντέχει εξωτερικές
δυνάμεις, όπως ο άνεμος.
• Αποθήκευση θρεπτικών συστατικών και ενέργειας βοηθώντας το φυτό να επιβιώνει σε
δύσκολες συνθήκες.
• Συμβίωση με μικροοργανισμούς, όπως μύκητες και βακτήρια που βοηθούν στην
καλύτερη απορρόφηση θρεπτικών συστατικών από το έδαφος.
Καλυβιώτη Σοφία
17

19. Βλαστός
Ο βλαστός αποτελεί τον σκελετό ανάπτυξης του φυτού. Συνεισφέρει μηχανικά στην στήριξη
των φύλλων, των ανθέων και των καρπών. Αποτελεί τον κύριο αγωγό μεταφοράς θρεπτικών
ουσιών.
Φύλλα
Τα φύλλα είναι τα κύρια όργανα των φυτών που πραγματοποιούν τη φωτοσύνθεση, η οποία
μετατρέπει την ηλιακή ενέργεια σε χημική ενέργεια.
Στα φύλλα βρίσκεται η χλωροφύλλη, η οποία απορροφά το φως του ήλιου και επιτρέπει την
παραγωγή γλυκόζης και οξυγόνου.
Η διαδικασία της φωτοσύνθεσης λαμβάνει χώρα στα χλωροπλάστες των φυτικών κυττάρων,
οι οποίοι περιέχουν τη χλωροφύλλη.
Τα φύλλα απορροφούν διοξείδιο του άνθρακα από την ατμόσφαιρα μέσω των στομάτων, το
οποίο χρησιμοποιείται για την παραγωγή ζάχαρης.
Πετράνη Μαλβίνα
Βαϊνά Αποστολία
19

20. Λουλούδια
Τα λουλούδια και οι σπόροι είναι σημαντικά στοιχεία στη διαδικασία αναπαραγωγής των
φυτών.
1. Λουλούδια και αναπαραγωγή: Τα λουλούδια είναι τα αναπαραγωγικά όργανα των
φυτών. Περιέχουν τα αρσενικά και τα θηλυκά μέρη που συμμετέχουν στη γονιμοποίηση:
• Αρσενικό μέρος (ανθήρες): Παράγει τη γύρη, η οποία περιέχει τα αρσενικά γεννητικά
κύτταρα.
• Θηλυκό μέρος (ωοθήκη, στύλος, στίγμα): Το ωάριο βρίσκεται στην ωοθήκη και είναι το
θηλυκό γεννητικό κύτταρο που θα γονιμοποιηθεί από τη γύρη.
Καραμήτρου Μαρία
20

21. Λουλούδια
2. Γονιμοποίηση και σχηματισμός σπόρων: Όταν η γύρη από το αρσενικό μέρος φτάσει στο
στίγμα του θηλυκού μέρους, η γονιμοποίηση μπορεί να συμβεί. Αυτό οδηγεί στη
δημιουργία σπόρων μέσα στην ωοθήκη. Οι σπόροι περιέχουν το γενετικό υλικό για το νέο
φυτό.
3. Διασπορά σπόρων: Οι σπόροι διασπείρονται με διάφορους τρόπους, όπως τον άνεμο ή
με τη βοήθεια ζώων. Τα ζώα μεταφέρουν τους σπόρους είτε τρώγοντας τον καρπό είτε με το
να τους κολλάνε στη γούνα τους. Από το ίδιο το φυτό: Κάποια φυτά εκτοξεύουν τους
σπόρους τους με διάφορους μηχανισμούς, όπως τα φυτά με κάψουλες που σπάζουν και
εκτοξεύουν τους σπόρους.
4. Αναπαραγωγή χωρίς άνθη (ασέξουαλική αναπαραγωγή): Κάποια φυτά μπορούν να
αναπαραχθούν χωρίς άνθη, χρησιμοποιώντας άλλες μεθόδους όπως μοσχεύματα ή
διαίρεση του ριζικού συστήματος. Η διαδικασία αυτή επιτρέπει στα φυτά να παράγουν νέες
γενιές και να προσαρμόζονται στις συνθήκες του περιβάλλοντός τους, εξασφαλίζοντας τη
συνέχιση του είδους τους.
Ζιώγας Δημήτρης
Καρέτσου Πέγκυ
21

22. Καλλιέργεια
και φροντίδα
των φυτών

23. Βασικές αρχές καλλιέργειας
Οι βασικες αρχἐς της καλλιἐργειας εἰναι η επιλογἠ του εδἀφους, το πὀτισμα και η λἰπανση.
• Το πρὠτο βἠμα της καλλιεργητικἠς πορεἰας εἰναι η επιλογἠ του κατἀλληλου εδἀφους.
Διαφορετικά φυτά απαιτούν διαφορετικά χαρακτηριστικά εδάφους, όπως υγρασία, pH και
θρεπτικά συστατικά.
• Η ἀρδευση (πὀτισμα) που θα ακολουθἠσει πρέπει να είναι προσαρμοσμένη στις ανάγκες των
φυτών, την περιοχή και τις κλιματικές συνθήκες.
• Τἐλος, τυχόν προβληματα, αρχικἀ θα εντοπιστοὐν με τη στενἠ παρακολοὐθηση της
καλλιἐργειας και τελικἀ θα αντιμετοπιστοὐν μεσω της λἰπανσης με προϊόντα που περιἐχουν
τα κατάλληλα θρεπτικά συστατικά που χρειἀζεται το φυτὀ για να αναπτυχθεἰ και να παρἀξει
καρπούς.
Πουρδαλά Έβελυν
23

24. Προστασία από παράσιτα και
ασθένειες
Τακτική συντήρηση και καθαρισμός του
περιβάλλοντος: Είναι σημαντικό να διατηρείται ο
χώρος καθαρός και τακτοποιημένος, ώστε να
αποφεύγεται η συσσώρευση σκουπιδιών και
υγρασίας που προσελκύουν παράσιτα.
Χρήση φυσικών ή χημικών μέσων πρόληψης:
Εφαρμογή ειδικών εντομοαπωθητικών ή
μυκητοκτόνων για την προστασία φυτών, ζώων ή του
σπιτιού από εισβολείς και ασθένειες.
Ενίσχυση του ανοσοποιητικού συστήματος: Σε ζώα ή
ανθρώπους, η σωστή διατροφή, η υγιεινή και οι
τακτικοί εμβολιασμοί βοηθούν στην πρόληψη
ασθενειών που προκαλούν τα παράσιτα.
Προληπτικές επιθεωρήσεις και έγκαιρη
αντιμετώπιση: Συχνός έλεγχος για ενδείξεις
προσβολής από παράσιτα και άμεση λήψη μέτρων
εφόσον εντοπιστεί το πρόβλημα.
Σιωπίδης Γιώργος
24

25. Βιολογική γεωργία
Η βιολογική γεωργία περιλαμβάνει καλλιεργητικές τεχνικές και μεθόδους που αποσκοπούν
στην προστασία του περιβάλλοντος, των ανθρώπων και των ζώων. Οι παραγωγοί στη
βιολογική καλλιέργεια πρέπει να χρησιμοποιούν μόνο καθαρά βιολογικές ουσίες τόσο για
τη θρέψη όσο και για την προστασία των καλλιεργειών.
Οι βασικές μέθοδοι θρέψης είναι η γνωστή μας κοπριά καθώς και ορισμένα συγκεκριμένα
λιπάσματα. Ως μέτρα φυτοπροστασίας των καλλιεργειών χρησιμοποιούνται παγίδες και
αρπακτικά έντομα.
Μπακαλάκος Χάρης
25

26. Φυτά και
Οικοσυστήματα

27. Φυτά και βιοποικιλότητα
· Τα φυτά αποτελούν βασικό συστατικό της βιοποικιλότητας, καθώς
προσφέρουν τροφή, καταφύγιο και ενέργεια σε πολλά είδη ζώων και
μικροοργανισμών.
· Η πλούσια ποικιλία φυτών σε ένα οικοσύστημα συμβάλλει στην ισχυρή
αντίσταση του φυσικού περιβάλλοντος στις κλιματικές αλλαγές και στις
λοιμώξεις.
· Η απώλεια βιοποικιλότητας, ιδιαίτερα από την καταστροφή φυσικών
οικοτόπων, έχει άμεσες αρνητικές συνέπειες για την υγεία των φυτών και της
συνολικής οικολογικής ισορροπίας.
· Η διατήρηση της βιοποικιλότητας των φυτών είναι κρίσιμη για την παραγωγή
οξυγόνου, τη ρύθμιση του κλίματος και την καλλιέργεια τροφίμων για τον
ανθρώπινο πληθυσμό.
Δημάκης Απόστολος
27

28. Οικοσυστήματα ξηράς και υγρών περιοχών
Στα οικοσυστήματα ξηράς, όπως οι έρημοι και
οι σαβάνες, οι οργανισμοί έχουν αναπτύξει
εξειδικευμένες προσαρμογές για να αντέχουν
στην έλλειψη νερού, όπως παχιά φύλλα ή
βαθιά ριζικά συστήματα.
Αντίθετα, τα οικοσυστήματα υγρών περιοχών,
όπως οι βάλτοι και οι ποταμοί, είναι πλούσια
σε υδρόβια φυτά και ζώα, παρέχοντας
σημαντικά οικολογικά υπηρεσίες, όπως η
φιλτράρισμα του νερού και η διατήρηση της
βιοποικιλότητας.
Παρά τη διαφορετικότητά τους, και τα δύο
οικοσυστήματα αντιμετωπίζουν σοβαρές
απειλές από την κλιματική αλλαγή, τη
ρύπανση και την ανθρώπινη παρέμβαση.
Κατσέλος Θωμάς
28

29. Η επίδραση της κλιματικής αλλαγής στα φυτά
Η κλιματική αλλαγή επηρεάζει την ανάπτυξη των φυτών μέσω της αύξησης της
θερμοκρασίας, των ακραίων καιρικών φαινομένων και της μεταβολής των εποχών.
• Οι αυξημένες θερμοκρασίες ενδέχεται να επιταχύνουν τον κύκλο ζωής
ορισμένων φυτών, αλλά μπορούν επίσης να μειώσουν την παραγωγικότητά
τους.
• Οι αλλαγές στα πρότυπα βροχοπτώσεων μπορεί να προκαλέσουν ξηρασίες ή
πλημμύρες, επηρεάζοντας αρνητικά την ανάπτυξη και την απόδοση των
καλλιεργειών.
• Τα αυξημένα επίπεδα διοξειδίου του άνθρακα στην ατμόσφαιρα ενδέχεται να
ενισχύσουν τη φωτοσύνθεση, αλλά συχνά εις βάρος της ποιότητας των
θρεπτικών συστατικών των φυτών.
• Τα φυτά που είναι ευαίσθητα στις μεταβολές του περιβάλλοντος, όπως τα άγρια
είδη, αντιμετωπίζουν μεγαλύτερο κίνδυνο εξαφάνισης.
• Η μετατόπιση των ζωνών καλλιέργειας λόγω της κλιματικής αλλαγής μπορεί να
επηρεάσει την αγροτική παραγωγή, τη διατροφή και την ασφάλεια των
τροφίμων παγκοσμίως.
Καραντώνης Παύλος
29

30. Φυτά και
Διατροφή

31. Διατροφική αξία φυτών
Τα φυτά αποτελούν τη βάση της διατροφής μας, παρέχοντας απαραίτητα θρεπτικά
συστατικά για την υγεία. Είναι πλούσια σε βιταμίνες, μέταλλα, φυτικές ίνες και
αντιοξειδωτικά, που ενισχύουν το ανοσοποιητικό σύστημα και προάγουν την καλή
λειτουργία του οργανισμού. Οι φυτικές ίνες συμβάλλουν στην υγεία του πεπτικού
συστήματος και στη ρύθμιση του σακχάρου στο αίμα. Τα φρούτα και τα λαχανικά μειώνουν
τον κίνδυνο χρόνιων ασθενειών, όπως καρδιοπάθειες και διαβήτης. Τα όσπρια και οι ξηροί
καρποί αποτελούν εξαιρετικές πηγές φυτικής πρωτεΐνης και καλών λιπαρών. Συνολικά, η
κατανάλωση φυτικών τροφών προάγει την ευεξία και τη μακροζωία.
Άργύρη Έρρικα
31

33. Φυτά που χρησιμοποιούνται στη μαγειρική
Τα φυτά στην κουζίνα χαρίζουν γεύση, άρωμα και θρεπτική αξία. Βότανα όπως ο
μαϊντανός και το θυμάρι αρωματίζουν φαγητά, ενώ λαχανικά και όσπρια
αποτελούν βασικά συστατικά γευμάτων. Τα μπαχαρικά, όπως η πάπρικα, δίνουν
ένταση, ενώ φρούτα και ξηροί καρποί προσφέρουν γλυκύτητα και υγιεινά λιπαρά.
Για παράδειγμα:
• Το λεμόνι προσθέτει οξύτητα και φρεσκάδα σε σάλτσες, μαρινάδες και σαλάτες.
• Το μήλο χρησιμοποιείται σε γλυκά, σάλτσες και ψητά για να δώσει γλυκιά και
φρουτώδη γεύση.
• Η πιπεριά, είτε γλυκιά είτε καυτερή, είναι βασικό συστατικό σε σαλάτες,
σάλτσες και μαγειρευτά.
• Η μελιτζάνα είναι ιδανική για ψήσιμο, γεμιστά και μεσογειακές συνταγές, όπως
το μουσακά.
• Ο δυόσμος προσφέρει δροσιά και άρωμα σε σαλάτες, σάλτσες και πίτες.
• Το δεντρολίβανο είναι ιδανικό για να αρωματίσει κρέατα, πατάτες και σάλτσες.
Κούκλης Γιώργος
33

35. Σπόροι, καρποί και λαχανικά στην παγκόσμια διατροφή
Τα πιο σημαντικά φυτά για την παγκόσμια διατροφή είναι:
• Σιτηρά: Το σιτάρι, ο αραβόσιτος, το ρύζι, και το σόργο είναι τα πιο
καλλιεργούμενα σιτηρά παγκοσμίως, καλύπτοντας το 50% των
καλλιεργούμενων εκτάσεων και αποτελώντας τη βάση της διατροφής για
εκατομμύρια ανθρώπων.
• Αρωματικά και μπαχαρικά: Φυτά όπως η ρίγανη, το θυμάρι, και το
δενδρολίβανο προσφέρουν αντιοξειδωτικές ιδιότητες και ενισχύουν την
ανοσία.
• Λαχανικά: Τα φυλλώδη λαχανικά, όπως το σπανάκι, είναι πλούσια σε
φυτικές ίνες και αντιοξειδωτικά, συμβάλλοντας στην προστασία της υγείας
του εγκεφάλου.
Κατσιγιαννοπούλου Βασιλική
35

36. Ιατρικά και
Φαρμακευτικά
Φυτά

37. Ιστορία της χρήσης των φυτών στη φαρμακολογία
Η πρώτη γραπτή αναφορά που έχουμε για την φαρμακευτική χρήση των φυτών και άλλων
φυσικών ουσιών έρχεται από την Αίγυπτο το 1500 π.Χ. Ανάμεσα στα φυτά που
αναφέρονται, είναι το μύρο, το καστορέλαιο και το σκόρδο. Την ίδια περίπου περίοδο (1500
π.Χ.), οι Βέδες, επικά ποιήματα των Ινδών, περιέχουν πλούσιες πληροφορίες σχετικά με τις
λαϊκές παραδόσεις και την φαρμακευτική χρήση των βοτάνων.
Ο Ιπποκράτης, ο έλληνας 'πατέρας της ιατρικής' έδινε μεγάλη σημασία στην 'διατροφή' που
τότε σήμαινε και τι έτρωγε ένας άνθρωπος αλλά και ο τρόπος ζωής του. Στον 1ο αιώνα μ.Χ.,
ο ιατρός Διοσκουρίδης ο Πεδάνιος έγραψε ένα πολύ σημαντικό έργο το 'Περί ύλης ιατρικής'
κάνοντας αναφορά σε πάνω από 600 φυτά και άλλες φυσικές ουσίες. Τον 2ον αιώνα μ.Χ. ο
Γαληνός είχε πολύ σημαντική επιρροή στην εξέλιξη της βοτανικής ιατρικής. Τα σκευάσματα
του Γαληνού, γνωστά και ως γαληνικά σκευάσματα είναι τα σκευάσματα που
χρησιμοποιούνται μέχρι στις μέρες μας από τους βοτανολόγους ιατρούς.
Η πρώτη γραπτή καταγραφή από την Κίνα έρχεται τον 1ον περίπου αιώνα π.Χ. σε έργο που
γίνεται αναφορά σε πολλές λαϊκές παραδόσεις που σχετίζονται με βότανα αλλά και
αναφορές στην θεωρία της κινέζικης ιατρικής. Οι Άραβες απέδειξαν ότι ήταν άριστοι
φαρμακοποιοί, κάνοντας μείξεις των θεραπευτικών φυτών για να βελτιώσουν την
φαρμακευτική τους ικανότητα και τη γεύση τους. Στην άλλη πλευρά του κόσμου, στους
πολιτισμούς των Μάγια, Αζτέκων και Ίνκας , η βοτανική παράδοση ήταν ιδιαίτερα δυνατή,
έχοντας πολύ καλή γνώση για τα τοπικά φαρμακευτικά φυτά.
Κατσιγιαννοπούλου Ιωάννα
37

38. Πασσιφλόρα Χαμομήλι Λεβάντα
Αλόη Σαμπούκος Αχίλλεια

39. Κοινά ιατρικά φυτά και οι χρήσεις τους
Τα βότανα είναι πολύτιμα εργαλεία για την ολιστική αντιμετώπιση ενός μεγάλου φάσματος
καταστάσεων υγείας και τις περισσότερες φορές παρουσιάζουν ένα πλήθος δράσεων. Για
παράδειγμα:
Αναλγητικά: Βαλεριάνα, Πασσιφλόρα, Χαμομήλι, Μέντα, Παπαρούνα, Γλυκάνισο,
Αγριοτριανταφυλλιά
Αντιπαρασιτικά: Σκόρδο, Αλόη, Θούγια, Χρυσάνθεμο
Αντιεμετικά: Αγκινάρα, Καγιέν, Άνηθος, Λεβάντα, Μάραθος, Μέντα
Αντικαταρροϊκά: Αλθαία, Αχίλλεα, Εχινάκια, Σαμπούκος, Σκόρδο, Ύσσωπος, Φασκόμηλο
Αντιλιθικά: Αγριάδα, Αγάθοσμα, Αρκτοστάφυλλος, Αφανής, Γένια Καλαμποκιού
Αντιμικροβιακά: Αρτεμισία, Γαρύφαλλο, Γλυκάνισο, Δενδρολίβανο, Ελιά, Ευκάλυπτος,
Θυμάρι, Καλέντουλα, Καγιέν, Κορίανδρος, Μέντα, Ρίγανη, Εχινάκια, Σκόρδο, Φασκόμηλο
Καλλιώρα Όλγα
39

40. Αγριοτριανταφυλλιά Πιπεριά Καγιέν Γλυκάνισος
Αγκινάρα Ευκάλυπτος Φασκόμηλο

41. Μέντα Σκόρδο
Αρκτοστάφυλος Τούγια
Καλέντουλα
Βαλεριάνα

42. Διακοσμητικά
Καλλωπιστικά
Φυτά

43. Φυτά εσωτερικών χώρων
Μέσα από την διαδικασία της φωτοσύνθεσης, απορροφούν το διοξείδιο του άνθρακα της
ατμόσφαιρας και παράγουν οξυγόνο.
• Έτσι, στον εσωτερικό χώρο, διατηρούν τη ροή του οξυγόνου σταθερή, καθαρίζουν τον
αέρα απομακρύνοντας τις τοξίνες.
• Συμβάλλουν στην αποτροπή των ασθενειών.
• Έχουν καθοριστικό ρόλο στη μείωση της έντασης και του άγχους.
Παπαϊωάννου Σεμίνα
43

44. Φυτά εξωτερικών χώρων
Τα φυτά είναι απαραίτητα για τη βελτίωση της ποιότητας ζωής μας.
• Σε εξωτερικούς χώρους, φυτά όπως τα λουλούδια και τα δέντρα προσφέρουν σκιά,
ομορφιά και ήσυχο περιβάλλον.
• Τα δέντρα επίσης συμβάλλουν στην μείωση του θορύβου και της ρύπανσης, ενώ τα
λουλούδια προσελκύουν τα έντομα ενισχύοντας τη βιοποικιλότητα.
• Η φροντίδα των φυτών ενισχύει την αίσθηση της σύνδεσης με τη φύση και την
ψυχική ευεξία.
Παπαϊωάννου Σεμίνα
44

45. Οικολογική αρχιτεκτονική με τη χρήση φυτών
Πράσινο δώμα
Η προσθήκη πρασίνου σε ένα δώμα είναι ευεργετική από πολλές απόψεις. Η προφανής
είναι η αύξηση του πρασίνου και των εγγενών φυσικών διεργασιών του, όπως η
φωτοσύνθεση. Το φυτεμένο δώμα, επιπλέον, ενισχύει τη θερμομόνωση και μειώνει τις
ενεργειακές απώλειες και τις θερμικές ανταλλαγές.
• Τα εκτατικά πράσινα δώματα συνήθως αποτελούνται από φυτά που είναι ανθεκτικά
στην υψηλή θερμοκρασία, την ξηρασία, τον άνεμο και τον παγετό, όπως χόρτα,
αγριολούλουδα και βρύα.
• Τα εντατικά πράσινα δώματα μπορούν να φιλοξενήσουν δέντρα, θάμνους, ακόμη και
λαχανόκηπους.
Φιλίππου Μερόπη
45

46. Οι κάθετοι κήποι και οι πράσινοι τοίχοι αποτελούν έναν σύγχρονο τρόπο να
φέρουμε τη φύση στον αστικό χώρο. Συνδυάζουν την αισθητική, την
πρακτικότητα και τη διαφορετικότητα των φυτών για να δημιουργήσουν
εντυπωσιακά περιβάλλοντα. Ανανεώνουν την ατμόσφαιρα και προσδίδουν
μία αίσθηση φυσικής ευημερίας. Επιπλέον, βελτιώνουν την ποιότητα του
αέρα και δημιουργούν έναν χώρο που εμπνέει τους ανθρώπους.
46
Κάθετοι κήποι

48. Φυτά στην
Ιστορία και
τον
Πολιτισμό

49. Συμβολισμός των φυτών σε διάφορους πολιτισμούς
Διάφοροι πολιτισμοί και παραδόσεις αποδίδουν συμβολισμούς και κρυμμένα
νοήματα στα περισσότερα λουλούδια και φυτά. Μυθολογίες, λαογραφίες,
τραγούδια των αρχαίων Ελλήνων, Ρωμαίων, Αιγυπτίων και Κινέζων καθώς και
τα έργα του Σαίξπηρ είναι γεμάτα με τον συμβολισμό λουλουδιών και φυτών.
Μερικά παραδείγματα:
Αζαλέα: ευγνωμοσύνη, πάθος, κινέζικα σύμβολα γυναικείας ηλικίας
Αλόη: τύχη αλλά και θλίψη
Ανθούριο: Φιλοξενία, ευτυχία, αφθονία
Βασιλικός: Επιτυχία, καλή τύχη
Κύρκου Δήμητρα
49
Αζαλέα

50. Γαρδένια: Μυστική αγάπη, γλυκιά αγάπη, καλή τύχη
Γαρύφαλλο: Γοητεία, διάκριση, αγάπη
Ελιά: ειρήνη, επιτυχία, μακροβιότητα
Ηλίανθος: λατρεία, μακροζωία, πίστη
Κάκτος: Προστασία, αγνότητα
Λεβάντα: ευτυχία, αγάπη, αφοσίωση, ειρήνη
Μπαμπού: Μακροζωία, δύναμη και χάρη
Τριαντάφυλλο: αγάπη, έρωτας
Κύρκου Δήμητρα
50
Κάκτος

51. Χρήση των φυτών σε τελετές, θρησκείες και παραδόσεις
Η χρήση φυτών σε τελετές, θρησκείες και παραδόσεις έχει μακρά ιστορία και
διαφέρει ανάλογα με τον πολιτισμό και τη θρησκευτική πίστη. Τα φυτά
συνδέονται συχνά με την ιερότητα, τη θεραπεία, τη μαγεία και την
πνευματικότητα. Εδώ είναι μερικά παραδείγματα:
Στην αρχαία Ελλάδα, για παράδειγμα, η δάφνη και η βελανιδιά ήταν ιερές για
τους θεούς και χρησιμοποιούνταν σε τελετές. Η δάφνη συνδεόταν με τον
Απόλλωνα και το μαντείο των Δελφών, ενώ η βελανιδιά ήταν ιερή για τον Δία.
Στην Ορθόδοξη Χριστιανική παράδοση, τα φυτά έχουν σημαντικό ρόλο σε
πολλές θρησκευτικές τελετές. Ο βασιλικός και το θυμάρι χρησιμοποιούνται
για τον καθαγιασμό των σπιτιών κατά την ημέρα των Θεοφανείων, ενώ το
φύλλο των φοίνικων συνδέεται με την Κυριακή των Βαΐων, την ημέρα της
εισόδου του Χριστού στην Ιερουσαλήμ.
Παλαπέλα Ηλιάνα
51

52. Βελανιδιά, ιερό φυτό του Δία Δάφνη, ιερό φυτό του Απόλλωνα
Βασιλικός, στην Ορθοδοξία Λωτός, στον Ινδουισμό

53. Πολλές ιθαγενείς φυλές της Αμερικής χρησιμοποιούν φυτά σε
πνευματικές τελετές, όπως το φασκόμηλο (sage), που καίγεται για να
καθαρίσει τον αέρα και να διώξει τα αρνητικά πνεύματα. Επίσης, ο
"ayahuasca" είναι ένα ψυχοτρόπο φυτό που χρησιμοποιείται σε τελετές
που σχετίζονται με τη θεραπεία και την πνευματική ενόραση.
Στον Ινδουισμό, τα λουλούδια, όπως το λωτός, θεωρούνται ιερά και
χρησιμοποιούνται σε προσφορές και διαλογισμούς. Στον Βουδισμό, τα
λουλούδια προσφέρονται ως ένδειξη σεβασμού προς τον Βούδα και τις
διδασκαλίες του.
Στις αφρικανικές παραδοσιακές θρησκείες, τα φυτά χρησιμοποιούνται
συχνά σε τελετουργίες για τη θεραπεία, τη μαγεία και την επικοινωνία
με τους πνεύματα των προγόνων. Ορισμένα φυτά έχουν μυθικές
ιδιότητες, και χρησιμοποιούνται σε τελετές εξαγνισμού ή
ενδυνάμωσης.
Παλαπέλα Ηλιάνα
53

55. Για τη δημιουργία του βιβλίου χρησιμοποιήσαμε τις εφαρμογές:
Flora incognita
PowerPoint
Adobe Acrobat Reader
Book Creator
Internet
Μηχανή αναζήτησης Google
Wikipedia
Microsoft word
ChatGPT
Πρόγραμμα επεξεργασίας φωτογραφιών Οι μαθητές του ομίλου:
«Αποκτώ περιβαλλοντική συνείδηση γνωρίζοντας τον
κόσμο των φυτών και βοτάνων»
Α΄ τάξη Λυκείου
5ο ΓΕΛ Καρδίτσας 2024-25