Знакі прыпынку ў складаных бяззлучнікавых сказах

1. Знакі прыпынку ўЗнакі прыпынку ў
складанымскладаным
бяззлучнікавым сказебяззлучнікавым сказе

2. Бяззлучнікавыя складаныя сказы -Бяззлучнікавыя складаныя сказы -
складаныя сказы, у якіх часткіскладаныя сказы, у якіх часткі
аб’ядноўваюцца ў адно сэнсава-аб’ядноўваюцца ў адно сэнсава-
граматычнае цэлае без удзелу злучнікаў,граматычнае цэлае без удзелу злучнікаў,
а пры дапамозе інтанацыі і сэнсавыха пры дапамозе інтанацыі і сэнсавых
адценняў.адценняў.
[[ Маўчала цішыня навокалМаўчала цішыня навокал ]] ,, [[ драмаўдрамаў
трывожна спеў ляснытрывожна спеў лясны ]. (Р. Барадулін)]. (Р. Барадулін)
Схема сказа:Схема сказа:
[ ][ ],, [ ].[ ].

4. Коска ставіцца:Коска ставіцца:
паміж часткамі складанага
бяззлучнікавага сказа, калі
паміж імі выражаюцца
адносіны адначасовасці:
Грыміць пагрозліва няблізкі
гром, сінеюць воддаль
хмары, быццам горы.
Схема сказа:
[ ], [ ].
паміж часткамі складанага
бяззлучнікавага сказа, калі
паміж імі выражаюцца
адносіны паслядоўнасці:
Вецер уціх, пацяплела, з
лагчыны пачалі сунуцца
шэрыя космы туману.
Схема сказа:
[ ], [ ], [ ].

5. Кропка з коскай ставіцца:Кропка з коскай ставіцца:
калі часткі складанага
бяззлучнікавага сказа
з’яўляюцца ўскладненымі
(маюць свае знакі
прыпынку):
Адспявала лета песні, усе
сабрала каласы; пад
сасонкамі, на ўзлессі,
расцвітаюць верасы.
Схема сказа:
[ ]; [ ].
калі часткі складанага
бяззлучнікавага сказа не
маюць цеснай сувязі паміж
сабой:
Свет яснасці ўзмахам пачаў
дзянёк новы; хаваюцца з
страхам начніцы і совы.
Схема сказа:
[ ], [ ], [ ].

6. Двукроп’е ставіцца:Двукроп’е ставіцца:
паміж часткамі складанага
бяззлучнікавага сказа, калі
2-ая частка ўказвае на
прычыну:
Ісці па дарозе было цяжка:
яна яшчэ з раніцы была
замецена снегам.
Схема сказа:
[ ]: [ ].
паміж часткамі складанага
бяззлучнікавага сказа, калі
2-ая частка раскрывае
змест 1-ай:
Праз вокны відаць: на
ўсходзе разгараецца раніца.
Схема сказа:
[ ]: [ ].

7. Двукроп’е ставіцца:Двукроп’е ставіцца:
паміж часткамі складанага
бяззлучнікавага сказа, калі
2-ая частка дапаўняе,
удакладняе, канкрэтызуе
змест 1-ай:
Азірнуўся па баках, аж бачу:
у садку паміж кустоў
агрэсту, парэчкі і маліны
мільгае нешта белае.
Схема сказа:
[ ]: [ ].
паміж часткамі складанага
бяззлучнікавага сказа, калі
1-ая частка з’яўляецца
абагульняльнай да
наступных:
Вуліца жыве вячэрнімі
шолахамі і гукамі: скрыпнуў
калодзежны журавель, на
другім канцы вёскі
пралескаталі калёсы, недзе
брэша сабака.
Схема сказа:
[ ]: [ ], [ ], [ ].

8. Двукроп’е ставіцца:Двукроп’е ставіцца:
паміж часткамі складанага
бяззлучнікавага сказа, калі
ў 2-ой частцы ёсць прамое
пытанне:
Цяжка было старым
расставацца з дачкою: калі
ўжо сустрэнуцца, калі яна
прыедзе зноў?
Схема сказа:
[ ]: [ ], [ ]?

9. Працяжнік ставіцца:Працяжнік ставіцца:
паміж часткамі складанага
бяззлучнікавага сказа, калі
выражаецца хуткая змена
падзей; паміж часткамі
можна ўставіць злучнік і.
Грымнуў гром у глухім
каменні – дуб у Свіслач
зваліўся знямелы.
Схема сказа:
[ ] – [ ].
паміж часткамі складанага
бяззлучнікавага сказа, калі
2-ая частка паказвае на
вынік таго, пра што
гаворыцца ў 1-ай; у сказ
можна ўставіць словы
значыць (таму):
Ранак луг расой купае –
дзень гарачы будзе.
Схема сказа:
[ ] – [ ].

10. Працяжнік ставіцца:Працяжнік ставіцца:
паміж часткамі складанага
бяззлучнікавага сказа, калі
змест частак
супрацьпастаўляецца;
паміж часткамі можна
ўставіць злучнік а.
Гультай за работу – мазоль
за руку.
Схема сказа:
[ ] – [ ].
паміж часткамі складанага
бяззлучнікавага сказа, калі
1-ая частка паказвае на
ўмову ці час дзеяння, пра
якое паведамляецца ў 2-ой
частцы; паміж часткамі
можна падставіць злучнікі
калі…то.
Пасееш у пару – будзеш
мець хлеба гару.
Схема сказа:
[ ] – [ ].

11. Працяжнік ставіцца:Працяжнік ставіцца:
паміж часткамі складанага
бяззлучнікавага сказа, калі
змест частак
параўноўваецца; паміж
часткамі можна ўставіць
злучнікі як (быццам).
Слова сказаў – сякераю адсёк
Схема сказа:
[ ] – [ ].
паміж часткамі складанага
бяззлучнікавага сказа, калі
апошняя частка з’яўляецца
абагульняльнай да
папярэдніх; перад апошняй
часткай можна ўставіць
слова гэта.
Пасееш у пару – будзеш
мець хлеба гару.
Схема сказа:
[ ] – [ ].

12. Працяжнік ставіцца:Працяжнік ставіцца:
паміж часткамі складанага
бяззлучнікавага сказа, калі
2-ая частка пачынаецца
словамі гэта, то, так, такі.
Я чую ўсплёскі возера – гэта
сом спудзіў шчупака.
Схема сказа:
[ ] – [гэта…].