Κεφάλαιο 9
Τα κυριότεραεπαναστατικά κινήματα
Στη διάρκεια των τεσσάρων αιώνων της Τουρκοκρατίας έγιναν πολλές
εξεγέρσεις των υπόδουλων Ελλήνων εναντίον των Οθωμανών. Οι
περισσότερες από τις εξεγέρσεις αυτές υποκινούνταν από τις
ευρωπαϊκές δυνάμεις, οι οποίες, όταν βρίσκονταν σε πόλεμο με την
Οθωμανική Αυτοκρατορία, προσπαθούσαν να δημιουργήσουν
αναταραχή στο εσωτερικό της, για να διασπάσουν τον τουρκικό στρατό
και να τον αποδυναμώσουν.
2.
Τον 16ο αιώναπολλοί Κερκυραίοι, Κρητικοί και ιδίως οι πάντα ανυπότακτοι
Μανιάτες πολέμησαν τους Οθωμανούς Τούρκους είτε στο πλευρό των Βενετών
και των Ισπανών είτε μόνοι τους, με επιχειρήσεις στην ξηρά και στη θάλασσα.
Βενετοτουρκικοί πόλεμοι https://el.wikipedia.org/
3.
Μάλιστα, στη σημαντικήΝαυμαχία της Ναυπάκτου το 1571, κατά την οποία ο
τουρκικός στόλος καταστράφηκε ολοκληρωτικά από τους Δυτικούς,
συμμετείχαν και ελληνικά πλοία.
https://el.wikipedia.org/
4.
Ματιά στο παρελθόν:Η Ναυμαχία της Ναυπάκτου (Λεπάντο)
Στη Ναυμαχία της Ναυπάκτου (1571) συγκρούστηκε ο ενωμένος στόλος των
χριστιανικών κρατών της Δυτικής Ευρώπης με τους Οθωμάνους Τούρκους. Η
μάχη οδήγησε σε ολοκληρωτική σχεδόν καταστροφή του ναυτικού της
ΟθωμανικήςΑυτοκρατορίας.
Ο θρίαμβος των χριστιανικών δυνάμεων στη Ναύπακτο βοήθησε να
αναπτερώθουν οι ελπίδες των υπόδουλων Ελλήνων για ελευθερία.
Η ναυμαχία ήταν η
τελευταία μεγάλη μάχη
με γαλέρες (πολεμικά
πλοία με κουπιά) και
αποτέλεσε ένα κρίσιμο
χτύπημα για την
Οθωμανική
Αυτοκρατορία.
https://dimokratikipolite
ia.gr/
5.
Στη ναυμαχία αυτήέλαβε μέρος και ο
συγγραφέας του «Δον Κιχώτη», Μιγκέλ ντε
Θερβάντες Σααβέδρα, ο οποίος έγραψε ότι η
νίκη αυτή, που συνέτριψε την οθωμανική
αλαζονεία, ήταν η αφορμή για να διαλυθεί η
εντύπωση που είχε ο χριστιανικός κόσμος πως
οι Τούρκοι ήταν ανίκητοι. Ο Θερβάντες σε αυτή
τη μάχη τραυματίστηκε δύο φορές στο στέρνο.
Ένας τρίτος τραυματισμός προκάλεσε μόνιμη
βλάβη, αχρηστεύοντας το αριστερό του χέρι.
6.
Το 1600, οΜητροπολίτης Λαρίσης
Διονύσιος, γνωστός ως Φιλόσοφος,
ξεσήκωσε τους υπόδουλους Έλληνες στην
ορεινή Θεσσαλία. Το κίνημά του όμως
απέτυχε και ο ίδιος διέφυγε στη Ρώμη και
έπειτα στην Ισπανία ζητώντας ενισχύσεις.
Εννέα χρόνια αργότερα επέστρεψε στην
τουρκοκρατούμενη Ελλάδα, παροτρύνοντας
τους κατοίκους της Θεσπρωτίας να
εξεγερθούν. Ωστόσο και αυτή η εξέγερση
απέτυχε και μάλιστα τότε συνελήφθη και
βρήκε μαρτυρικό θάνατο.
https://el.wikipedia.org/
7.
Οι Βενετοί, απότην πλευρά τους,
αφού κατέλαβαν σχεδόν όλη την
Πελοπόννησο, πολιόρκησαν
την Ακρόπολη για έξι μέρες
( 1 6 8 7 ) , κ α τ ά τ ι ς ο π ο ί ε ς
προκάλεσαν ανεπανόρθωτες
καταστροφές στα αρχαία
μνημεία.
Χάρτης
της Πελοποννήσου
του 1545,
Μαδρίτη,
Εθνική Βιβλιοθήκη
Κάτι παράξενο εδώ;
8.
Αρχικά οι Οθωμανοίκατέστρεψαν τον ναό της Αθηνάς Νίκης για να στήσουν
κανόνια στη θέση του. Η μεγαλύτερη όμως καταστροφή προκλήθηκε όταν μία
βενετική οβίδα χτύπησε την πυριτιδαποθήκη των Οθωμανών που βρισκόταν
μέσα στον Παρθενώνα.
Στις 26 Σεπτεμβρίου 1687
ο Μοροζίνι καταστρέφει
την Ακρόπολη
https://atexnos.gr/
9.
Η οβίδα προκάλεσεμεγάλη καταστροφή στον ναό, που ως τότε έστεκε σχεδόν
ανέπαφος.Δύο ημέρες μετά η φρουρά τηςΑκρόπολης παραδόθηκε. Οι Βενετοί
δεν κράτησαν πολύ καιρό τις κατακτήσεις αυτές, αφού η Πελοπόννησος
πέρασε ξανά στην κατοχή των Οθωμανών ύστερα από δύο δεκαετίες. Έκτοτε
η Βενετία σταμάτησε να παίζει ενεργό ρόλο στις ελληνικές υποθέσεις.
https://x.com
/niknanos
10.
https://el.wikipedia.org/
Τον 18ο αιώναανέλαβε δράση η Ρωσία. Οι ελπίδες των υποδούλων
αναπτερώθηκαν, καθώς από την εποχή της Άλωσης κυκλοφορούσαν
διαδόσεις για το «ξανθό γένος» του Βορρά που θα απελευθέρωνε τους
Έλληνες.
Οι πηγές αφηγούνται...
1. Οι ελπίδες των υπόδουλων Ελλήνων για την απελευθέρωση τους
εναποτίθενται στους Ρώσους
«Ακόμα τούτ’ την άνοιξι,
ραγιάδες*, ραγιάδες,
τούτο το καλοκαίρι,
καϋμένη Ρούμελη,
όσο να’ρθη ο Μόσκοβος*,
ραγιάδες, ραγιάδες,
να φέρη το σεφέρι*,
Μωρηά και Ρούμελη».
* ραγιάδες = υπόδουλοι
* Μόσκοβος = Ρώσος
* σεφέρι = στράτευμα
Κωνσταντίνου Ν. Σάθα,
Τουρκοκρατούμενη
Ελλάς. Ιστορικόν Δοκίμιον
περί των προς αποτίναξιν
του οθωμανικού ζυγού
επαναστάσεων του
ελληνικού έθνους (1453-
1821), Αθήνα, 1869, σ.
449.
11.
Το 1770 οιαδελφοί
Ορλώφ, δύο Ρώσοι
στρατηγοί έφτασαν
σ τ η Μ ά ν η μ ε
Ρ ώ σ ο υ ς κ α ι
Έλληνες στρατιώτες
και ξεσήκωσαν τους
Έλληνες εναντίον
τ ω ν Ο θ ο μ α ν ώ ν .
Ωστόσο η εξέγερση
αυτή, που σήμερα
λέγεται Ορλωφικά,
α π έ τ υ χ ε
παταγωδώς.
12.
Κατά τα Ορλωφικάπαράλληλα με
την εξέγερση στη Μάνη ξέσπασε
και στα Σφακιά εξέγερση.
Αρχηγός της ήταν ο Ιωάννης
Βλάχος ή Δασκαλογιάννης.
Ωστόσο και αυτή η προσπάθεια
απέτυχε.
Ο Δ α σ κ α λ ο γ ι ά ν ν η ς
αιχμαλωτίστηκε και εκτελέστηκε
τελικά από τουςΤούρκους.
https://www.nostimonimar-online.com/
13.
Μετά την αποτυχίατης επανάστασης των Ορλωφικών, ο ρωσικός στόλος
άρχισε να καταδιώκει συστηματικά τον τουρκικό στόλο στο Αιγαίο. Στην πιο
σημαντική ναυμαχία, τη ναυμαχία του Τσεσμέ (στη σημερινή Τουρκία, απέναντι
από τη Χίο) ο ρωσικός στόλος κατάφερε να νικήσει και να καταστρέψει τον
τουρκικό στόλο. Οι συγκρούσεις τερματίστηκαν με τη Συνθήκη του
Κιουτσούκ Καϊναρτζή (1774).
https://www.protothema.gr/
14.
Η συνθήκη αυτήείναι πολύ
σημαντική, αφού η Ρωσία
θεώρησε πως απέκτησε το
δικαίωμα να παρεμβαίνει στα
εσωτερικά της Οθωμανικής
Αυτοκρατορίας, προκειμένου να
προστατεύσει τους Χριστιανούς
που ζούσαν εκεί.
Επίσης, οι Έλληνες έμποροι
απέκτησαν το δικαίωμα να
υψώνουν στα καράβια τους τη
ρωσική σημαία.
Ρωσικό πλοίο του 18ου αιώνα,
https://eranistis.net/
15.
Με παρόμοιο τρόποέδρασε λίγα χρόνια
αργότερα και ο Λάμπρος Κατσώνης,
αξιωματικός του ρωσικού στρατού, που
καταγόταν από τηΛιβαδειά.
16.
Ο Λάμπρος Κατσώνηςμε ορμητήριο το νησί Κέα, έπλεε στο Αιγαίο με έναν
μικρό στόλο, κάνοντας επιθέσεις εναντίον τουρκικών πλοίων. Στις ναυτικές
επιχειρήσεις ήταν μαζί του και ο κλέφτης Γεώργιος Ανδρίτσος, ο πατέρας του
ήρωα της Επανάστασης ΟδυσσέαΑνδρούτσου.
Η φρεγάτα
του Λάμπρου Κατσώνη,
χαλκογραφία
17.
Στα τέλη του18ου αιώνα, λόγω της διάδοσης των φιλελεύθερων ιδεών της
Γαλλικής Επανάστασης, οι ελπίδες των Ελλήνων για απελευθέρωση
στράφηκαν και προς τους Γάλλους του Ναπολέοντα.
https://el.wikipedia.org/
18.
Τον επαναστατικό αναβρασμόενίσχυσαν και διάφορα δημοσιεύματα Ελλήνων
Διαφωτιστών υπέρ των Γάλλων. Ωστόσο, πολύ σύντομα και αυτές οι ελπίδες
διαψεύστηκαν.
Γύρω στο 1800, οι υπόδουλοι Έλληνες είχαν πια συνειδητοποιήσει:
Α. Η ελευθερία θα έρθει από τουςΆγγλους.
Β. Η ελευθερία θα έρθει από τους Ρώσους.
Γ. Η ελευθερία θα έρθει από τους Βενετούς.
Δ. Η ελευθερία θα έρθει από τους Γάλλους.
Ε. Η ελευθερία δε θα έρθει.
ΣΤ. Κάτι άλλο.
19.
Γύρω στο 1800και μετά από 350 χρόνια ήδη σκλαβιάς, οι υπόδουλοι Έλληνες
συνειδητοποίησαν τελικά πως κάθε πρωτοβουλία για απελευθέρωση
έπρεπε να προέλθει από τους ίδιους.
https://www.pemptousia.gr/
13
17
170
29
20.
Οι πηγές αφηγούνται...
2.Η διάψευση των προσδοκιών των Ελλήνων για τις προθέσεις των Ρώσων
«Ακόμη αυτή την άνοιξη, τούτο το καλοκαίρι,
αυτόν του χρόνου τον κακό, αυτό του καλοκαίρι,
μας ήρθε και ου Μόσκοβος κι ήφερε το σιφέρι,
και τάζει πως τάχατες τη λευτεριά θα φέρει.
Μα πού 'ν' η μαύρη λευτεριά;Αλίμονο σε μας, παιδιά, Κ ι α λ ί μ ο ν ο σ τ η ν
κλεφτουριά, πως δε θα την ιδούμε,
γιατί δεν πάσκισε* πιστά για να λευτερωθούμε.
Μας ήρθε και μας άναψε φωτιά απ' άκρη σε άκρη
Κι άφσι* να τη σβήσουμε με γιαίμα και με δάκρυ.».
Οι στίχοι αυτοί του ιερέα Παπακυρίτση, που γράφηκαν το 1775, περιέχονται στη μελέτη του Ιωάννη
Χασιώτη, Μεταξύ οθωμανικής κυριαρχίας και ευρωπαϊκής πρόκλησης, Θεσσαλονίκη 2001, σσ. 220-221.
* δεν πάσκισε = δεν κατέβαλε προσπάθεια
* άφσι = άφησε
21.
Οι πηγές αφηγούνται...
3.Ο Κολοκοτρώνης γράφει για τα επαναστατικά σχέδια των Ελλήνων
«Εις τα 1805 πηγαίνω εις την Ζάκυνθον. Ο Αυτοκράτωρ Αλέξανδρος κάμνει
πρόσκλησιν διά να γραφθούν οι Έλληνες εις τα στρατεύματα. Κάμνομεν όλοι
μια αναφορά, Σουλιώται, Ρουμελιώται και Πελοποννήσιοι, εις τονΑυτοκράτορα
και του ζητούμεν βοήθειαν διά να ελευθερώσωμεν τον τόπον μας. Ο
Αναγνωσταράς ενήργησε να γίνη η αναφορά... Ομιλώ με τον Αρχηγόν των
Ρωσικών στρατευμάτων και με λέγει, ότι ο Αυτοκράτωρ τον διέταξε να
παραδεχθή* εις την δούλευσιν* όσους θέλουν να έμβουν* και να υπάγουν* να
κτυπήσουν τον Ναπολέοντα. Του αποκρίνομαι: "Όσον διά το μέρος μου, δεν
εμβαίνω εις την δούλευσιν. Τι έχω να κάμω με τον Ναπολέοντα;Αν θέλετε όμως
στρατιώτας διά να ελευθερώσωμεν την πατρίδα μας σε υπόσχομαι και πέντε
και δέκα χιλιάδας στρατιώτας. Μια φορά εβαπτισθήκαμεν με το λάδι,
βαπτιζόμεθα και μιαν με το αίμα και άλλην μιαν διά την ελευθερίαν της πατρίδος
μας"».
Κολοκοτρώνη Απομνημονεύματα, Καταγραφή Γ. Τερτσέτη, επιμέλεια Τάσος Βουρνάς, Αθήνα 1983, σσ.
44-45.
Απάντηση
lΓια ποιους λόγουςαπέτυχαν όλα τα επαναστατικά κινήματα πριν την
Επανάσταση του 1821;
Τα επαναστατικά κινήματα μέχρι τότε ήταν τοπικά. Ξεσηκωνόταν μόνη της η
κάθε περιοχή και έτσι δεν είχαν αρκετή δύναμη και οργάνωση. Επίσης οι
Έλληνες στηρίζονταςν στις ξένες δυνάμεις, Βενετούς-Ρώσους και περίμεναν
από κείνους να τους σώσουν.
24.
Ερώτηση
lΟι ξένες δυνάμειςβοήθησαν ουσιαστικά τους Έλληνες την περίοδο της
Τουρκοκρατίας με βάση τα κείμενα των πηγών;
25.
Απάντηση
lΟι ξένες δυνάμειςβοήθησαν ουσιαστικά τους Έλληνες την περίοδο της
Τουρκοκρατίας με βάση τα κείμενα των πηγών;
Ενώ είχαν κάποιες επιτυχίες, οι ξένες δυνάμεις δε βοήθησαν ουσιαστικά.
Κυρίως γιατί οι ενέργειές τους βασίζονταν στα δικά τους συμφέροντα.