CFLG

1. स्थानीम शासन य मोजना प्रकृ माभा फार सहबागगता
विजमयाज सुिेदी
उऩ-सगचि तथा सम्ऩक
क व्मक्तत
फारभैत्री स्थानीम शासन
सॊघीम भामभरा तथा स्थानीम
विकास भन्त्त्रारम

2. मोजना बनेको क
े हो ?
बावी गन्तव्म ननश्चित गयी ननधाारयत
अवधधभा अऩेक्षऺतउद्देचम प्राश्ततका राधग
उऩमुक्त नीनत यणनीनत य प्राथमभकता
सभावेश गयी बववष्मभा सञ्िारन गरयने
कामाहरुको छनौट गयी तमाय गरयएको
दस्तावेज
आिगधक मोजना
िावषकक मोजना
याक्रिम मोजना
स्थानीम मोजना

3. फार तरफ क
े हो?
• स्िमॊसेिी, स्ितन्त्त्र य गैयनापाभूरक सॊगठन
• िक्चचत सभूहको अिस्था सुधाय गने िा िृहत सािकजननक सभस्माहरुको सम्फोधन गने रऺ
बएको
• नागरयक सभाजक
ै एक अॊग
• ऩनछल्रा ददनहरुभा ननम्न कायणरे नागरयक सभाजबन्त्दा अरग्गै ऩदहचान फन्त्दै गएको
• सेवा प्रवाहको वैकश्पऩक भाध्मभको खोजी
• कभजोय वगाको सभावेशीकयणको भुद्दाभा फढ्दो बूमभका
• नेऩारभा कयीफ २२,००० को सॊख्माभा फारतरफभा ६ राख फारफामरका आिद्ध यहेका ।

4. फार तरफको कामकऺेत्र
• ऩैयिी, सचेतना य सशततीकयण,
• साभाक्जक सॊगठन य साभाक्जक ऩरयचारन
• सािकजननक सूचना
• स्िास््म, मशऺा तथा सयसपाई

5. फार तरफ सम्फन्त्धी विद्मभान नीनत
• २०७२ सारभा जायी बएको नेऩारको सॊविधानको धाया ३९ भा २०७२ रे फारफामरकाको हक सम्फन्त्धी
सिैधाननक व्मिस्था गयेको छ । जसअनुसाय प्रत्मेक फारफामरकाराई प्रायक्म्बक फार विकास तथा
फार सहबागगताको हकको सुननक्चचतता गयेको छ ।
• फारभैत्री स्थानीम शासन याक्रिम यणनीनत य कामाकन्त्िमन कामकविगध २०६८ रे फारभैत्री स्थानीम
शासन अिरम्िन गने स्थानीम ननकामरे कक्म्तभा १५ प्रनतशत फजेट विननमोजन गयी
फारफामरकाको ऺेत्रभा खचक गनुकऩने व्मिस्था सभेत गयेको छ ।
• फारफामरका सम्िन्त्धी ऐन, २०४८ रे सभेत फाफु, आभारे आफ्नो ऩरयिायको आगथकक अिस्था अनुसाय
प्रत्मेक फारफामरकाको ऩारनऩोषण गनुकका अनतरयतत ननजको मशऺा, स्िास्थोऩचाय, खेरक
ू द तथा
भनोयचजनको सुविधाहरुको व्मिस्था गनुक ऩने प्रािधान याखेको छ ।

6. फार तरफ सम्फन्त्धी विद्मभान नीनत
• सन १९८९ को फारअगधकाय सम्िन्त्धी भहासन्त्धीराई नेऩाररे १४ सेप्टेम्फय १९९० भा
अनुभोदन गयी भहासन्त्धीरे प्रनतऩादन गयको मसद्धान्त्तका आधायभा फार फचाउॉ, फार
सॊयऺण, फार विकास य फार सहबागगता जस्ता चायिटा ऺेत्रभा क
े क्न्त्ित बएय
फारअगधकायराई सॊिोधन गने कामक हुदै आएको छ ।
• १२ देखख १८ फषकसम्भ उभेयका फारफामरकाहरुराई स्थानीम ननकामको ननणकम प्रक्रिमभा
सहबागी गयाउने प्रािधान फारभैत्री स्थानीम शासन याक्रिम यणनीनत, २०६८ रे गयेको छ ।

7. स्थानीम शासन ऐन, २०७३ (भस्मौदा) भा फारफामरका सम्फन्त्धी व्मिस्था
(गाउॉऩामरका/नगयऩामरका तहभा)
• आधायबूत य भाध्ममभक मशऺा (प्रायक्म्बक फार मशऺा तथा विद्मारम मशऺा, प्राविगधक मशऺा)
• आधायबूत स्िास््म य सयसपाई
• स्थानीम साभाक्जक सुयऺा मोजना य व्मिस्थाऩन तथा साभाक्जक सुयऺा (िीभा सभेत)
• स्िस्थ जीिनशैरी, ऩोषण, रगामतका जनस्िास््म सेिाको प्रिद्धकन,
• नगयऩामरकाराई फारभैत्री फनाउने

8. स्थानीम शासन ऐन, २०७३ (भस्मौदा) भा फारफामरका सम्फन्त्धी व्मिस्था
(िडा तहभा)
• फारउद्मानको व्मिस्था गने,
• अनौऩचारयक मशऺा कामकिभ तथा प्रायक्म्बक फार विकास क
े न्त्ि सचचारन य व्मिस्थाऩन गने,
• फारफामरकाहरूराई बफ.मस.क्ज., ऩोमरमो, मबटामभन “ए” को व्मिस्था गने,
• ऩोषण कामकिभको सचचारन गने,
• अन्त्तय विद्मारम तथा िारतरि भाप
क त खेरक
ू द कामकिभको सचचारन गने गयाउने,
• व्मक्ततगत घटना दताक सम्फन्त्धी जनचेतना कामकिभ सचचारन गने,
• साभाक्जक सुयऺा बत्ता वितयण तथा अमबरेख अद्मािगधक गने,
• िडाराई फारभैत्री फनाउने,

9. • फारवििाह, भदहरा विरुद्धको दहॉसा, छ
ु िाछ
ु त, दहेज तथा दाइजो, हमरमा प्रथा, छाउऩडी, कभरयी प्रथा,
फारश्रभ, भानि फेचविखन, ननयऺयता जस्ता साभाक्जक क
ु रयती य अन्त्धविचिासको अन्त्त्म गने,
गयाउने,
• सडक फारफामरकाको उद्धाय य ऩुनस्थाकऩना गने, गयाउने,
• प्राङ्गारयक कृ वष, सुयक्षऺत भातृत्ि, विद्माथॉ बनाक, ऩूणक खोऩ, खुरा ददशाभुतत सयसपाई,
िाताियणभैत्री तथा फारभैत्री शासनजस्ता प्रिद्धकनात्भक कामकहरू गने, गयाउने,
स्थानीम शासन ऐन, २०७३ (भस्मौदा) भा फारफामरका सम्फन्त्धी व्मिस्था
(िडा तहभा)

10. मोजना तजुकभा तथा कामाकन्त्िमन
• गाउॉऩामरका तथा नगयऩामरकारे आफ्नो अगधकायऺेत्रमबत्रका विषमभा स्थानीमस्तयको विकासका
रागग आवधधक, वावषाक, यणनीनतगत ववषमऺेत्रगत भध्मकारीन तथा दीघाकारीन ववकास मोजना
फनाई रागू गनक सतने,
• मोजना फनाउॉदा नेऩार सयकाय य प्रदेश सयकायको नीनत, रक्ष्म, उद्देचम, सभमसीभा य प्रक्रिमासॉग
अनुक
ू र हुने गयी सुशासन, िाताियण, फारभैत्री, जरिामु ऩरयितकन अनुक
ु रन, विऩद् व्मिस्थाऩन,
रैङ्गगक तथा साभाश्जक सभावेशीकयण जस्ता अन्तयसम्फश्न्धत ववषमराई ध्मान ददनु ऩने,
• गाउॉऩामरका तथा नगयऩामरकारे मोजना तजुकभा तथा कामाकन्त्िमन गदाक स्थानीम िुवद्धजीिी, विषम
विऻ, अनुबिी, सेिा ननिृत ऩेशाविद्, सीभान्त्तकृ त तथा रोऩोन्त्भुख सभुदाम, भदहरा, फारफामरका,
दमरत, मुवा, अल्ऩसङ्ख्मक, अऩाङ्गता बएका व्मक्तत, जेरठ नागरयक रगामतका
सयोकायिाराहरूको अधधकतभ सहबागीताभा गनुक ऩने

11. स्थानीम तहको मोजना तथा फजेट तजूकभा ददग्दशकन,-२०७४
फजेट तथा कामकिभ तजुकभाको रागग देहाम फभोक्जभका समभनतहरु यहने;
• याजस्व ऩयाभशा समभनत
• श्रोत अनुभान तथा फजेट सीभा ननधाायण समभनत
• फजेट तथा कामाक्रभ तजूाभा समभनत

12. याजस्ि ऩयाभशक समभनत
क) गाउॉ/नगय कामकऩामरकाको उऩाध्मऺ/उऩ-प्रभुख सदस्म - सॊमोजक
ख) गाउॉ/नगय कामकऩामरकाको कामककायी अगधकृ त - सदस्म
ग) गाउॉ/नगय कामकऩामरकारे तोक
े को एक भदहरा सदहत २ जना सदस्म - सदस्म
घ) स्थानीम उद्मोग िाखणज्म सॊघका प्रभुख िा प्रनतननधी - सदस्म
ङ) स्थानीम नेऩार चेम्िय अप कभशकका प्रभुख िा प्रनतननधी - सदस्म
च) गाउॉ/नगय कामकऩामरकाको याजस्ि विबाग / शाखा प्रभुख - सदस्म सगचि

13. श्रोत अनुभान तथा फजेट सीभा ननधाकयण समभनत
क) गाउॉ/नगय कामकऩामरकाका अध्मऺ/प्रभुख - सॊमोजक
ख) गाउॉ/नगय कामकऩामरकाका उऩाध्मऺ/उऩप्रभुख - सदस्म
ग) गाउॉ/नगय कामकऩामरकाको कामककायी अगधकृ त - सदस्म
घ) अध्मऺ िा प्रभुखरे कामकऩामरकाका सदस्महरु भध्मेफाट तोक
े का भदहरा, दमरत िा अल्ऩसॊख्मकिाट
प्रनतननगधत्ि हुने गयी ३ जना - सदस्म
ङ) गाउॉऩामरका िा नगयऩामरकाभा मोजना हेने भहाशाखा िा शाखा प्रभुख - सदस्म सगचि

14. फजेट तथा कामकिभ तजूकभा समभनत
क) गाउॉ/नगय कामकऩामरकाको उऩाध्मऺ/उऩप्रभुख - सॊमोजक
ख) विषमगत ऺेत्र हेने गाॉउ/नगय कामकऩामरकाका सदस्महरु ६ जना - सदस्म
ग) गाउॉ/नगय कामकऩामरकाको कामककायी अगधकृ त - सदस्म सगचि

15. फजेट तथा कामकिभ तजूकभा समभनतको काभ, कतकव्म य अगधकाय
क) आगाभी आ.ि.को नीनत तथा कामकिभको प्रस्ताि तमाय गने ।
ख) श्रोत अनुभान समभनतरे ददएको फजेट सीभा मबत्र यदह फजेट तथा कामकिभको
प्राथमभक्रककयण गने ।
ग) फजेट तथा कामकिभको प्रस्तािराई विषमऺेत्रगत रुऩभा छरपर गने व्मिस्था मभराई
अक्न्त्तभ प्रस्ताि तमाय गरय गाउॉ / नगय कामकऩामरकभा ऩेश गने ।
घ) मोजना तथा कामकिभभा दोहोयोऩना हुन नददने व्मिस्था मभराउने तथा मोजना कामकिभ
फीच आऩसी तादम्मता तथा ऩरयऩुयकता कामभ गने ।

16. मोजना तजुकभाका आधायहरू
• नेऩारको सॊविधानको अनुसूची ८ य ९ भा उक्ल्रखखत स्थानीम तहको एकर तथा साझा अगधकायको सूची,
• नेऩारको सॊविधानको धाया ३० देखख ४३ सम्भका आगथकक साभाक्जक, िाताफयण, योजगायी आदद विकाससॉग
सम्फक्न्त्धत भौमरक हकहरु,
• नेऩारको सॊविधान बाग ४ अन्त्तगकतका याज्मका आगथकक, साभाक्जक विकास, प्राकृ नतक श्रोतको उऩमोग,
िाताियण सॊयऺण सम्फक्न्त्ध नीनतहरु, धाया ५९ को आगथकक अगधकाय, बाग १९ को आगथकक कामक प्रणारी,
• नेऩार सयकायिाट स्िीकृ त कामकविस्तृनतकयण,
• सॊघीम तथा प्रदेश सयकायरे अॊगगकाय गयेको आिगधक मोजनारे मरएका नीनत तथा प्राथमभकताहरु,
• सॊघीम सयकायरे अिरम्िन गयेका आगथकक तथा वित्तीम नीनतहरु,
• नेऩाररे अन्तयाश्ष्िम जगतभा जनाएका प्रनतवद्धताहरु,
• स्थानीम शासन सॊिारन ऐन य ननमभावरीका प्रावधानहरु,
• विकासका सभसाभनमक भुद्दाहरु जस्तै साभाक्जक सुयऺा, दीगो विकास, जरिामु ऩरयितकन, खाद्म तथा ऩोषण
सुयऺा, रैंगगक सशक्ततकयण तथा सभावेशी ववकास, फारभैत्री स्थानीम शासन, वातावयणभैत्री स्थानीम शासन,
खुरा ददसाभुक्त तथा ऩूणा सयसपाई य उजाक सॊकट रगामतका अन्तयसम्फश्न्धत ववषमहरू आदद ।

17. आमोजना / कामकिभ प्राथमभक्रककयणका आधायहरु्
• आगथकक विकास य गरयिी ननिायणभा प्रत्मऺ मोगदान ऩुय्माउने,
• उत्ऩादनभूरक य नछटो प्रनतपर ददने (ठु रा आमोजनाहरुको हकभा फदढभा ३ िषक मबत्र सम्ऩन्त्न हुने)
• याजस्ि ऩरयचारनभा मोगदान ऩुय्माउने ।
• सेिा प्रिाह, सॊस्थागत विकास य सुशासनभा मोगदान ऩुय्माउने ।
• स्थानीम श्रोत साधनभा आधारयत बई जनसहबागगताका अमबिृवद्ध गने ।
• रैङ्गगक सभानता, साभाक्जक सभािेशीकयणको अमबिृवद्ध हुने,
• ददगो विकास य िाताियण सॊयऺणभा मोगदान ऩुय्माउने ।
• सभुदामराई विऩद् तथा जरिामु ऩरयितकन उत्थानशीर (Resilience) फनाउने
• स्थान विशेषको सॊस्कृ नत य ऩदहचान प्रिद्धकन गने,
• स्थानीम तहरे आिचमक देखेका अन्त्म विषमहरू

18. वावषाक फजेट तथा कामाक्रभ तजूाभा प्रक्रक्रमा
१. सॊघ, प्रदेशफाट ववत्तीम हस्तान्तयणको खाका एवॊ फजेट तथा कामाक्रभ
तजुाभा भागादशान
स्थानीम तहरे प्रत्मेक िषक सॊघीम/ प्रदेशफाट वित्तीमहस्तान्त्तयणको खाका तथा
भागकदशकन प्राप्त गयी उतत खाखा, भागकदशकन एिॊ स्थानीम स्रोत साधन सभेतको
आधायभा िावषकक फजेट तथा कामकिभ तजूकभा गनुकऩने

19. स्रोत अनुभान तथा क
ु र फजेट सीभा ननधाकयण
याजस्ि ऩयाभशक समभनतरे याजस्िका श्रोत, दामया य दय सभेतको विचरेषण गयी आगाभी आगथकक िषकभा प्राप्त
हुन सतने याजस्वको अनुभान गने ।
श्रोत अनुभान तथा फजेट सीभा ननधाायण समभनतरे आगाभी आिको फजेटको क
ु र सीभा, ववषमऺेत्रगत / वडागत
फजेट सीभा ननधाायण, फजेट तथा कामाक्रभको प्राथमभक्रककयणका आधाय य भागादशान तम गयी स्वीकृ तीको राधग
गाउॉ / नगय कामाऩामरकाभा ऩेश गनेछ ।
विषमऺेत्रगत सीभा ननधाकयण गदाक सभऩुयक कोष, रक्षऺत सभुह ववकास, आधथाक, साभाश्जक तथा ऩुवााधाय
ववकास य प्रवद्धानात्भक कामाक्रभहरुको राधग ननश्चित यकभ छ
ु ट्माउन सक्रकनेछ ।
गाउॉ / नगय कामकऩामरकारे विषमऺेत्रगत / िडागत फजेट सीभा, भागादशान तथा प्राथमभक्रककयणका आधायहरु
श्स्वकृ त गरय वडा तहभा ऩठाउने । िडा समभनतरे िडाभा प्राप्त मसमरङ य भागकदशकनभा छरपर गने, िडा
अन्त्तगकतका फश्स्तहरुभा मोजना छनौटको भोडामरटी तमाय गने, फस्तीहरुभा मोजना छरपरको मभनत तम गयी
सूिना गने ।

20. िस्ती/टोर स्तयफाट आमोजना/कामकिभ छनौट
१.िडा समभनतरे िस्तीस्तयको आमोजना / कामकिभ छनौटको ढाॉचा तम गदाक िडा मबत्रका िक्स्तहरुराई बौगोमरक
अिक्स्थती, जनसॊख्मा, मातामातको सुविधा रगामतका आधायभा तरस्टय ननभाकण गरय सिै नागरयकराई
मोजना छनौटको िस्ती स्तयीम बेराभा सहबागी हुने व्मिस्था मभराउनु ऩने,
2.िस्ती/टोरस्तयको आमोजना/कामकिभ छनौटका रागग िडा सदस्मको नेतृत्िभा टोमर ऩरयचारन गनुक ऩने,
3.िस्ती / टोरस्तयको आमोजना / कामकिभ छनौट गदाक वारवामरका, भदहरा, आददिासी / जनजाती, भधेसी, दमरत,
अऩाॊग, सीभान्त्तकृ त, वऩछडािगक रगामत सिै सभुदामको अथाऩुणा उऩश्स्थती हुने व्मवस्था मभराउनु ऩने,
4.िस्ती / टोरस्तयको आमोजना / कामकिभ छनौटभा नागरयक सभाजका सॊस्थाहरु, भदहरा / आभा सभुहहरु,
वारक्रवहरु, स्थानीम गैय सयकायी सॊस्थाहरु, सहकायी सॊस्थाहरु, ननजी ऺेत्रका सॊस्थाहरु जस्ता स्थानीम सॊघ
सॊस्थाहरुको सक्रक्रम सहबाधगता गयाउनु ऩने
5.िस्तीस्तयभा छनौट बएका हरुको आमोजना/कामाक्रभहरुको सूिी तमाय गरय वडा समभनतभा ऩेश गनुा ऩने

21. वडा स्तयीम आमोजना / कामाक्रभहरुको प्राथमभक्रककयण
१.िडा समभनतरे गाउॉऩामरकाफाट प्राप्त आमोजना / कामकिभहरुको प्राथमभक्रककयण भाऩदण्डको
आधायभा टोर/फस्तीस्तयफाट प्राप्त आमोजना / कामकिभहरुराई विषमऺेत्र सभेत छ
ु ट्माई प्राप्त
फजेटको सीभा मबत्र यदह प्राथमभक्रककयण गयी िजेट तथा कामकिभ तजुकभा समभनतभा मसपारयश गरय
ऩठाउनु ऩनेछ ।
२.िडा समभनतरे िक्स्तस्तयफाट भाग नबएका तय िडास्तयभा भहत्िऩुणक देखखएका आमोजना /
कामकिभहरुराई सभेत औगचत्म खुराई फजेटको सीभा मबत्र यदह प्राथमभक्रककयणको सूचीभा याखी
ऩठाउन सतनेछ ।
३.िडा समभनतरे आफ्नो िडा मबत्र ऩने गाउॉ / नगयस्तयको भहत्िको आमोजना / कामकिभ सॊचारन गनक
ऩने देखखएभा िडाको मसमरॊग मबत्र नबए ऩनन कायण य औगचत्म खुराई सॊचारनको मशपारयस गरय
ऩठाउन सतनेछ ।

22. फजेट तथा कामाक्रभ तजूाभा (फजेट तथा कामकिभ तजूकभा समभनतरे िडा समभनतफाट प्राथमभक्रककयण बई आएका
आमोजना तथा कामकिभहरुको सूची सभेतका आधायभा विषमऺेत्रगत सूची तमाय गनुकऩने)
क) आधथाक ववकास - कृ वष, उद्मोग तथा िाखणज्म, ऩमकटन, सहकायी, वित्तीम ऺेत्र
ख) साभाश्जक ववकास - मशऺा, स्िास््म, खानेऩानी तथा सयसपाई, सॊस्कृ नत प्रिद्धकन, रैंगगक सभानता तथा
साभाक्जक सभािेशीकयण,
ग) ऩूवााधाय ववकास - सडक तथा ऩुर (झोरुॊगे ऩुर सभेत), मसॊचाई, बिन तथा सहयी विकास, उजाक, रघु तथा साना
जरविद्मुत ( िैकक्ल्ऩक उजाक सभेत), सॊचाय
घ) वातावयण तथा ववऩद व्मवस्थाऩन - िन तथा बु-सॊयऺण, जराधाय सॊयऺण, िाताियण सॊयऺण, जरिामु
ऩरयितकन, पोहयभैरा व्मिस्थाऩन, Sanitary Land Fill Sites, जर उत्ऩन्त्न प्रकोऩ ननमन्त्त्रण, विऩद
व्मिस्थाऩन, िारूण मन्त्त्र सॊचारन
ङ) सॊस्थागत ववकास तथा सेवा प्रवाह - भानि सॊसाधन विकास, सॊस्थागत ऺभता विकास, सॊस्थागत ऩूिाकधाय,
नागरयक िडाऩत्र तथा टोकन प्रणारी, सेिा प्रिाहका भाऩदण्ड ननधाकयण, सेिा प्रिाहभा विद्मुतीम सुचना
प्रविधीको प्रमोग,
च) ववत्तीम व्मवस्थाऩन य सुशासन - रेखाॊकन, याजस्ि ऩरयचारन, वित्तीम अनुशासन, वित्तीम जोखखभ
न्त्मुनीकयण, सािकजननक सुनुिाई, साभाक्जक ऩरयऺण, आन्त्तरयक रेखा ऩरयऺण तथा आन्त्तरयक ननमन्त्त्रण
प्रणारी, अक्न्त्तभ रेखा ऩरयऺण तथा िेरुजु पछौट, सुचना तथा सॊचाय व्मिस्थाऩन,

23. फजेट तथा कामाक्रभ तजूाभा......................
1.आमोजना तथा कामकिभहरुको विषमगत सुची भाथी छरपरको रागग विषमगत ऺेत्र हेने सदस्मको सॊमोजनभा
गाउॉ / नगय सबाका कक्म्तभा १/१ जना भदहरा तथा दमरत सदस्म, सम्फक्न्त्धत विषम हेने शाखा / विबागका
प्रभुख सभेत यहने गरय ५ सदस्मीम कामक सभुह गठन गरय सभूहगत छरपरको व्मिस्था मभराउनु ऩनेछ ।
2.विषमगत कामक सभुहरे ननम्न ऩऺहरुराई सभेत भध्मनगय गदै आमोजना / कामकिभको प्राथमभक्रककयण गनुक
ऩनेछ -
क) गाउॉ / नगय कामकऩामरकारे तम गयेको आमोजना / कामकिभ प्राथमभक्रककयण भाऩदण्ड य आधाय
ख) आमोजनाहरुको सॊचारनको सॊबाव्मता, प्राविगधक ऺभता य फजेट सीभा
ग) आमोजना / कामकिभभा हुन सतने दोहोयोऩना, अन्त्तय विषमगत ऩरयऩुयकता य अन्त्तयसम्फन्त्ध
3.विषमगत कामक सभुहफाट छरपर बई प्राथमभक्रककयण बएका आमोजना / कामकिभराई फजेट तथा कामाक्रभ
समभनतरे श्स्वकृ तीको राधग गाउॉ / नगय कामाऩामरकाभा मसपारयस गनेछ ।

24. गाउॉ/नगय कामाऩामरकाको फैठकफाट फजेट तथा कामाक्रभ स्वीकृ त गने
१. फजेट तथा कामकिभ तजूकभा समभनतरे ऩेश गयेको नीनत तथा कामकिभ, िावषकक विकास
कामकिभ य फजेट गाउॉ / नगय कामकऩामरकाभा छरपर गरय क्स्िकृ त गनुक ऩनेछ ।
२. मसयी क्स्िकृ त नीनत तथा कामकिभ, फजेट य िावषकक विकास कामकिभ फजेट तथा
कामकिभ तजुकभा समभनतको सॊमोजकरे गाउॉ / नगय सबाभा असाय १५ गते फजेट बाषण
भाप
क त ऩेश गनेछ ।

25. गाउॉ/नगय सबाको फैठकभा फजेट तथा कामाक्रभ स्वीकृ नत
१. गाउॉ / नगय कामकऩामरकारे ऩेश गयेको नीनत, कामकिभ य फजेट उऩय गाउॉ / नगय सबाभा
दपािाय छरपर गरय िहुभतरे ऩारयत गनुक ऩने,
२. मसयी ऩारयत बएको नीनत, कामकिभ य फजेट कामाकन्त्िमनको रागग गाॉउ / नगय
कामकऩामरकाको कामाकरमभाभा ऩठाउनु ऩने,
३. गाउॉ / नगय कामकऩामरकाको कामाकरमरे मसयी प्राप्त बएको नीनत कामकिभ य फजेटको
कामाकन्त्िमको सभमतामरका सभेत तमाय गरय कामाकन्त्िमनभा रैजानु ऩने,

26. गैय सयकायी सॊस्था तथा ननजी ऺेत्रको सहकामाभा सॊिारन हुने मोजना
कामाक्रभ सम्फन्धी व्मवस्था
१. स्थानीम तहभा कामकिभ सॊचारन गनक चाहने गैय सयकायी सॊस्थाहरुरे कामकिभ सॊचारन
गनुक ऩूिक गाउॉ / नगय सबाफाट कामकिभ ऩरयत गयाउनु ऩनेछ ।
२. गैय सयकायी सॊस्थारे कामकिभ सॊचारनको प्रस्ताि गाॉउ / नगय कामकऩामरकाको
कामाकरमभा ऩेश गनुक ऩनेछ । गाॉउ / नगय कामकऩामरकाको कामाकरमरे मस्तो प्रस्तािराई
फजेट तथा कामकिभ समभनतभा ऩठाई सम्फक्न्त्धत विषमऺेत्रगत समभनतहरुभा छरपर
गने व्मिस्था मभराउनु ऩनेछ।
२. ननजी ऺेत्रका सॊस्थाहरुसगॉको सहकामकभा सॊचारन हुने कामकिभ सॊचारन गनुक ऩूिक गाउॉ /
नगय सबाफाट कामकिभ ऩरयत गयाउनु ऩनेछ ।

27. क्र.
सॊ.
कामा वववयण आ.व. २०७४/७५ को
राधग
अन्म आवहरुको राधग क
ै क्रपमत
१ सॊघ तथा प्रदेशफाट वित्तीम हस्तान्त्तयणको खाका एिॊ
फजेट तथा कामकिभ तजूकभा भागकदशकन प्राप्त गने
असाय २ असाय २
२ स्रोत अनुभान त क
ु र फजेट मसभा ननधाकयण असाय ४ िैशाख ३०
3 फस्ती/टोर स्तयफाट मोजना छनौट असाय १० जेठ १५
३ िडा स्तयीम मोजना प्राथमभक्रककयण असाय १५ जेठ २५
४ िजेट तथा कामकिभ तजूकभा समभनतफाट फजेट तथा
कामकिभ तमायी
असाय २४ असाय १५
५ गाउॉ/नगय कामकऩामरकाको फैठकफाट फजेट तथा
कामकिभ स्िीकृ ती गरय सबाभा ऩेश गने
असाय २५ असाय १५
६ गाउॉ/नगय सबाको फैठकभा फजेट तथा कामकिभ
स्िीकृ नत
असाय ३०
असाय ३०
मोजना तजूाभाको सभम तामरका

28. afn ;d"x tyf ;~hfn ;DaGwL cfwf/e"t dfu{bz{g, @)&$
 ;fdfGotof @% hgf jf ;f]eGbf a9L afnaflnsf :j:km"t{ ?kdf ;fd"lxs sfo{ ug{ ;+ul7t
ePsf
 :yfgLo txdf ;"rLs[t ePsf !* jif{ eGbf sd pd]/sf afnaflnsfsf] ;+u7g
 :yfgLo :t/sf lgsfon] klxrfg k|bfg u/]sf] .
 afnclwsf/sf] k|rf/k|;f/, afn;/f]sf/sf ljifox¿nfO{ ;fd"lxs ?kdf p7fg ug]{, JolQmTj
ljsf;sf cj;/x¿ ;[hgf ug]{, v]ns'b tyf cGo afnd}qL dgf]/~hg ultljlwx¿ ;~rfng
ug]{
 jo:sx¿ afnSnjsf ;xhstf{ x'G5g eg] afnaflnsf :jtGq / ;r]t of]hgfsf/ /
sfof{Gjogstf{ x'G5g
• lglZrt k|lqmof / :jcg'zf;gsf] kfngf ug]{ cgf}krfl/s ;+u7gx¿

29. afn ;d"x/;+u7gsf lsl;d
• ;d'bfodf cfwfl/t afn ;d"x
• ljBfnodf cfwfl/t afn ;d"x
• ljifout afn ;d"x
• ljlzi6Ls[t afn ;d"x
• afn ;d"x ;~hfn

30. afn ;d"x tyf ;~hfnsf] u7g ljlw / k|lqmof
• ;';"lrt
• :jtGq / :j:km"t{
• nf]stflGqs cEof;
• ;dfj]zL
• pko'Qm sfo{ef/
• lhDd]jf/L / cj;/sf] pko'Qm / ;d'lrt ljt/0f
• jo:s ;xhstf{sf] rog
• cljefjssf] ;xdlt

31. afn ;d"x tyf ;~hfnsf] ;xhLs/0f / ;~rfng
• afnclwsf/ k|d'v ;/f]sf/
• afnd}qL ultljlw
• u}//fhgLlts ultljlw
• clx+;fTds tyf zflGtk"0f{ ultljlw
• ;'/lIft ultljlw
• n}lËs tyf ckfËtfd}qL
• ultljlw tyf lqmofsnfkdf ;Lldttf M

32. afn ;d"x / cGo lgsfox¿sf] ;DaGw / ;xsfo{
• afn ;d"x Ps :jtGq ;+u7g
• afn ;d"x afnclwsf/sf] ;jfnx¿sf] :jLsfo{ k|ltlglw
• afn ;d"x cGo ;fd'bflos ;+:yf, lgsfox¿sf] ;xsdL{ ;+:yf
• afn ;d"x gful/s ;d"x

33. afn ;d"xsf] cfj4tf tyf ;"rLs/0f
• ;d'bfo tyf ljBfnodf u7g ePsf afn ;d"xx¿ u7g ePsf] ! dlxgfleq :yfgLo
txdf ;"rLs[t x'g'kb{5 .
• ljBfnodf u7g ePsf afn ;d"xsf] cfj4tf :jo+ ljBfno;Fu / ;d'bfodf u7g
ePsf afn ;d"xsf] cfj4tf :yfgLo ufpFkflnsf jf gu/kflnsfsf] sfof{no;Fu /xG5 .
• afn ;d"x ;"rLs/0f x'Fbf gfd, p2]Zo, sfo{;ldltsf] gfd, ;xhstf{sf] gfd / ;Dks{,
cfj2 lgsfo v'nfOPsf] x'g'kb{5 .
• ;"rLs[t afn ;d"xx¿ x/]s jif{ cBfjlws x'g'kb{5 .
• ljBfnodf cfwfl/t afn ;d"xn] gjLs/0f ubf{ ;DalGwt ljBfnosf] l;kmfl/zkq klg
cfjZos kb{5 .

34. cfj4tf tyf ;"rLs/0f
• afn ;d"xsf] gfd e]nfsf ;xefuL afnaflnsfn] cfk;L ;xdltdf h'/fpg]5g .
• afn ;d"xsf] gfd;Fu s'g} klg lghL jf u};;x¿n] cfkmgf] gfd hf]8g x'Fb}g .
• :yfgLo txdf afn ;d"x ;"rLs/0f x'g'sf] cy{ :yfgLo tx af6 cfly{s jf cGo >f]t
pknAw x'g] ;'lglZrttf dflgg] 5}g .
• afn ;d"xsf] ;"rLs/0f tyf gjLs/0fsf nflu ;xhstf{ lgsfo, JolQmn] clgjfo{
pkl:yt eO{ k|dfl0ft / ;xdlt ug'{kg]{5 .
• ;"rLs[t tyf gjLs/0f ePsf afnSnjsf] k|ltj]bg :yfgLo txn] dlxnf tyf
afnaflnsf zfvf tyf lhNnf afnsNof0f ;ldltnfO{ ;d]t jflif{s ?kdf pknAw
u/fpg]5 .

35. ;xhstf{ ;+:yf, lgsfo / JolQmx¿
• afn ;d"xsf] u7g tyf ;~rfng jo:s ;xhstf{ jf ;xhstf{ ;+:yfsf] cg'kl:yltdf dfGo x'g]5}g .
• k|To]s afn ;d"xsf] Ps jo:s ;xhstf{ jf ;xhstf{ ;+:yf x'g h?/L x'G5 .
• ;xhstf{n] afn ;d"xsf] a}7s, of]hgf lgdf{0f, sfof{Gjog tyf ljifout 5nkmnnfO{ ;xhLs/0f ug]{,
pgLx¿nfO{ ;xL / pko'Qm pkfox¿ ;'emfpg] tyf >f]t;Dd pgLx¿sf] kx'Fr agfpg ;xof]]u ug'{kg]{5
.
• afn ;d"xsf ultljlw / To;af6 pTkGg kl/0ffdk|lt ;xhstf{ JolQm, ;+:yf jf lgsfosf] klg g}lts
lhDd]jf/L /xg]5 .
• ;xhstf{sf] 5gf}6 k|lqmofdf afn ;d"xsf] ;xdlt / :jLsfo{tf clgjfo{ /xg]5 .
• Ps ;xhstf{n] clwstd !) j6f afn ;d"xnfO{ ;xof]u k'¥ofpg ;Sg]5 .

36. afn ;d"xsf] ;xhstf{sf] of]Uotf
 afn ;d"xsf k""j{;b:o ePsfnfO{ k|fyldstf
 afnclwsf/af/] hfgsf/, ;r]t, ;+j]bgzLn tyf tflnd k|fKt
 afnd}qL Jojxf/af/] ;r]t / cEo:t
 afnaflnsfk|lt ;sf/fTds wf/0ff
 afnaflnsf lj?4 s'g} klg lx+;f gug{ k|ltj4
 s'g} klg /fhgLlts bn jf /fhgLlts ;+u7gsf] ;lqmo lhDd]jf/Ldf g/x]sf]
 kmf}Hbf/L ck/fwdf ;+nUg gePsf]]
 :yfgLo ;d'bfodf a;f]af;
 dlb/f, ;'tL{, r'/f]6, nfu" cf}ifwsf]] cDdn gePsf]

37. jo:s ;xhstf{n] ;d"xsf] ;xhLs/0f ubf{ug{ gx'g] sfo{x?
 afn ;d"xsf] a}7s tyf 5nkmn cfk}mn] ;~rfng ug]{ .
 afn ;d"xsf] of]hgf cfk}mn] agfpg], lg0f{ox¿ cfk}mn] ug]{ / ;b:ox¿nfO{ lg0f{odf ;xdt dfq
u/fpg] .
 afn ;d"xnfO{ s'g} lglZrt lg0f{o ug{ nufpg] jf lglZrt ljifodf cfkmgf] wf/0ff nfbg] .
 afn ;d"xsf tk{maf6 lg0ff{os tx tyf ;+oGqx¿df k|ltlglwTj ug]{ .
 afn ;d"xsf ;b:ox¿nfO{ xKsfpg], lx+;f, b'Jo{jxf/ ug]{ jf wDsL lbg] .
 afn ;d"xsf ;b:ox¿dfem hft, wd{, ln+u, pd]/, zf/Ll/s tyf cfly{s x}l;ot nufot s'g} klg
cfwf/df e]befj ug]{ .
 afn ;d"xsf ;DklQ, art /sdx¿ hyfefjL k|of]u ug]{ jf JolQmut lxtdf pkof]u ug]{ .

38. jo:s ;xhstf{n] ;d"xsf] ;xhLs/0f ubf{ug{ gx'g] sfo{x?
 afn ;d"xsf ;b:ox¿nfO{ Ps csf{lj?4 e8sfpg], s'g} lglZrt JolQm, hflt, ;d"x, ;Dk|bfo,
bn tyf ;+u7gsf] kIf jf ljkIfdf pleg tyf ultljlw ug{ nufpg] .
 afn ;d"xsf ;b:ox¿nfO{ lx+;fTds ultljlw, ;fj{hlgs wghgdf Iflt k'Ug] ultljlw tyf
cnf]stflGqs / 3[0ff km}nfpg] sfo{ ug{ k|f]T;flxt ug]{ .
 afn ;d"xsf ;b:ox¿sf] plrt ;'/Iffsf] ;'lglZrttf gu/L ;d'bfoaf6 aflx/ k7fpg] jf
sfo{qmdx¿df ;+nUg u/fpg] .

39. jo:s ;xhstf{n] ;d"xsf] ;xhLs/0f ubf{ug{ gx'g] sfo{x?
• ;xhstf{n] lgod ljkl/tsf] Jojxf/ tyf ultljlw u/]sf] eGg] z+sf nfUg] hf] sf]xLn] klg
cfjZos k|df0f ;lxt ;DalGwt ufpFkflnsf jf gu/kflnsf jf ;xof]uL ;+:yf jf ljBfnodf
ph'/L lbg ;Sg]5 .
• ;xhstf{ lj?4 k/]sf] ph'/L / u'gf;f]sf] 5fgljg u/L bf]ifL kfOPdf ;DalGwt ;xhstf{nfO{
gl;xt lbg], ;xhstf{af6 x6fpg] jf cfufdL lglZrt cjlw;Ddsf nflu ;xhstf{ aGg g;Sg]
u/L kbaf6 x6fpg] lg0f{o lgo'Qm ug]{ ;+:yfn] ug{ ;Sg]5 .
• ph'/Lsf 5fgljg tyf lg0f{oqmddf ;DalGwt ;xhstf{nfO{ cfkmgf] egfO{ / :ki6Ls/0f /fVg]
cj;/af6 jl~rt ul/g]5}g .

40. afn ;d"xn] ;~rfng ug]{ sfo{qmdx¿sf] ;LdfM
afn ;d"xn] b]xfo adf]lhdsf sfo{qmdx¿ ;~rfng ug{ x'Fb}g M
• s'g} /fhgLlts bn jf To;sf] eft[ ;+u7gsf] k|ToIf kIfkf]if0f .
• ;d'bfosf] ;fj{hlgs jf lghL ;DklQ tyf s;}sf] hLpHofgdfly Iflt k'¥ofpg .
• ;d'bfosf lglZrt hfthflt, wd{ If]q jf k]zfsdL{k|lt unt efjgf / b[li6sf]0f ;Dk|]if0f
ug]{ .
• lx+;f / b'Jo{jxf/ kLl8t tyf k|efljt afnaflnsfsf] uf]kgLotf e+u x'g] / klxrfg v'Ng]
ultljlwx¿ .
• ;f+:s[lts sf/0f afx]s /ftsf] ;dodf / cfkmgf] ljBfno jf ;d'bfoeGbf aflx/ uP/
ul/g] ultljlw tyf sfo{qmdx¿ ug{ . t/ k|lt:kwf{ jf cfof]hsx¿n] plrt ;'/Iff k|aGw
u/]sf] cj:yfdf eg] ;d'bfo jf ljBfno eGbf aflx/ uP/ sfo{qmd ug{ ;lsG5 .

41. afn ;d"xn] ;~rfng ug]{ sfo{qmdx¿sf] ;LdfM
afn ;d"xn] b]xfo adf]lhdsf sfo{qmdx¿ ;~rfng ug{ x'Fb}g M
• plrt ;'/Iffsf] k|aGw / cfjZos k"j{ cg'dlt a]u/ ;xefuLx¿ s;}sf] klg lhp Hofgdf
vt/f k'Ug] ;fxl;s v]nx¿ v]nfpg .
• afn ;d"x sf]if lgdf{0f jf cfo cfh{gsf nflu afn>d tyf s'g} klg Jofkf/, Joj;fox¿
ug{ .
• jo:sx¿sf] ;+:yf jf ;d"xn] h:tf] l;+uf] kl/of]hgf ;~rfng ug]{ jf cGo w]/} 7"nf /
nfdf] ;dosf ultljlwx¿ ug{ .
• ;fdflhs zflGt ;'Joj:yf tyf ;'/Iffdf gsf/fTds c;/ kg]{ b]lvPdf afnclwsf/sdL{,
:yfgLo afn;+/If0f ;ldlt tyf afnd}qL zf;g ;dGjo ;ldltsf] k/fdz{df ;'/Iff lgsfo
jf :yfgLo ;/sf/ jf ljBfnon] lglZrt ultljlwnfO{ /f]s nufpg ;Sg]5 .

42. ;b:otf ljt/0f / Joj:yfkg
• >f]t ;fwg ePsf] cj:yfdf afn ;d"xn] ;b:otf–kq klg ljt/0f ug{ ;Sg]5 .
• afn ;d"xsf ;b:ox¿sf nflu Go"gtd ;b:otf z'Ns tf]Sg ;lsg]5 . t/ s'g}
afnaflnsfn] s]xL sf/0fjz ;b:otf z'Ns ltg{ g;s]s} sf/0fn] p;nfO{ ;b:o aGgaf6
/f]Sg kfOg]5}g .
• afn ;d"xsf ;b:ox¿n] ltg]{ ;b:otf z'Ns jf gjLs/0f z'Ns Go"g / :yfgLo
cljefjsx¿sf] Ifdtfn] wfGg ;Sg] x'g'kb{5 .
• afn ;d"xdf ljleGg >f]taf6 hDdf x'g cfPsf] /sdsf] ;+/If0f ljBfno Joj:yfkg ;ldlt
jf :yfgLo afnd}qL zf;g ;dGjo ;ldlt jf jo:s ;xhstf{n] kf/bzL{ 9+un]
/flvlbg'kg]{5 .

43. ;b:otf ljt/0f / Joj:yfkg
• afn ;d"xn] :jtGq ?kdf cfkmgf] ;b:otf ljt/0f ug{;S5 . afn ;d"xsf] ;b:o x'g ;f]xL
ljBfnosf] ljBfyL{ jf ;f]xL ;d'bfodf a;f]af; ePsf] afnaflnsf g} x'g'kb{5 .
• s'g} afnaflnsfn] ;b:o aGg rfx]sf]df ;fdfGotof afn ;d"xn] ;b:o agfpg'kb{5 .
• s'g} klg afnaflnsfnfO{ ;b:o aGgsf nflu bjfa lbg kfOg]5}g .
• ;b:o gePs} sf/0f afn ;d"xn] cfof]hgf ug]{ v'nf / ;fj{hlgs sfo{qmddf s'g}
afnaflnsfnfO{ ;xefuL gu/fpg kfOg]5}g .
• ;b:ox¿sf] clen]v afn ;d"xn] cfkmg} /lhi6/df /fVg ;Sg]5 . o;/L clen]v /fVbf
lgDg s'/fx¿ pNn]v x'g'kb{5 M gfd, y/, 7]ufgf, pd]/, ln+u, -ljBfnodf eP sIff_,
cljefjssf] gfd, ;Dks{ kmf]g gDa/, kmf]6f] -pknAw eP;Dd_ .
• ^= >f]t ;fwg ePsf] cj:yfdf afn ;d"xn] ;b:otf–kq klg ljt/0f ug{ ;Sg]5 .
• &= afn ;d"xsf ;b:ox¿sf nflu Go"gtd ;b:otf z'Ns tf]Sg ;lsg]5 . t/ s'g}
afnaflnsfn] s]xL sf/0fjz ;b:otf z'Ns ltg{ g;s]s} sf/0fn] p;nfO{ ;b:o aGgaf6

44. afn Snjsf] cfly{s Joj:yfkg
• afn ;d"xsf] cfly{s >f]tM ;b:otf z'Ns, ;b:ox¿sf] gjLs/0f jf dfl;s z'Ns, rGbf
tyf ;xof]u, ;+:yfx¿af6 k|fKt x'g] cfly{s ;xfotf, ljBfnoaf6 k|fKt x'g] cfly{s
;xfotf, :yfgLo txaf6 k|fKt x'g] cfly{s ;xfotf, :yfgLo ;d"x, lghL If]qx¿af6 k|fKt
x'g] ;xfotf .
• afn ;d"xn] cfly{s ;xfotfsf] lglDt ;fdfGo lgj]bg lbP k'Ub5 . ;fdfGotof # xhf/
?k}ofFeGbf a9Lsf] ;xof]u lbg'k/]df gub k|bfg gu/L ;f]em} lhG;L jf ;]jf vl/b u/L
;xof]u ug'{kb{5 .
• afn ;d"xn] cfly{s km5of}{6 ubf{ pknAw lan e/kfO{ / cfo Joosf] x:tlnlvt ljj/0f
a'emfP/ ug{ ;Sg]5g .
• afn ;d"xnfO{ ;f]em} kl/of]hgf jf cleofg ;~rfng ug{sf nflu ;Demf}tf u/L /sd
k|bfg ug{ kfOg]5}g .

45. afn Snjsf] cfly{s Joj:yfkg
• cfly{s ;+sngsf nflu ljBfno jf ;d'bfodf afnd}qL sfo{qmdx¿ -b]p;L–e}nf], ;fF:s[lts
sfo{qmd, v]ns'b cflb_ ug{ ;Sg]5g .
• o:tf sfo{qmd cfof]hg x'Fbf cfj4 lgsfosf] :jLs[lt, ;xhLs/0f / ;'kl/j]If0f clgjfo{
/xg]5 .
• ;d"xn] ;+sng u/]sf /sd pgLx¿n] cfof]hgf ug]{ afnd}qL ultljlwsf lglDt dfq vr{
ug{'kg]{5 . o:tf] /sd 5fqj[lQ, ef}lts k"jf{wf/x¿ lgdf{0f, dd{t ;Def/sf nflu jf s'g}
kLl8tnfO{ ;xfotf, cfktsfnLg ;xfotf afkt vr{ ug{ x'Fb}g .
• afn ;d"xsf] jflif{s cfoJoo ljj/0f ;fdfGo 9fFrfdf /fVg'kg]{5 .
• 7"nf] /sdsf] ultljlw ug{ k/]df ;xhstf{n] cfly{s Joj:yfkg / ;xhLs/0fdf ;xof]u
ug'{kg]{5 . o;/L Joj:yfkg ubf{ cfly{s lx;fa lstfa afn ;d"xaf6 cg'df]bg u/fpg'kg]{5
.

46. afn ;d"xsf] ;lDdng
• b'O{{ jf b'O{{eGbf a9L Ps} ef}uf]lns If]q jf Ps} ljBfno leqsf afn ;d"xx¿ ;lDdng x'g
;Sb5g .
• ;lDdngdf hfgsf nflu rfxg] afn ;d"xn] ;d"xsf] ;xhstf{sf] pkl:yltdf ;b:ox¿sf]
e]nfn] ;Dd]ngdf hfg] lg0f{o ug'{kg]{5 .
• ;lDdng ug{ rfxg] ;a} afn ;d"xsf ;xhstf{ ;d]tsf] pkl:yltdf ;b:ox¿sf] e]nf
cfof]hgf u/L lgodfg';f/ gofF sfo{ ;ldlt rog ug'{kg]{5 .
• ;lDdng kZrft gofF sfo{;ldlt u7g ePsf] Ps dlxgfleq ;DalGwt :yfgLo txdf
;lDdngsf] hfgsf/L lbOg'kb{5 .
• o;/L ;lDdngkl5 ;lDdng ePsf afn ;d"xsf] ;"rLs/0f vf/]h x'g]5 / gofF afn ;d"x
;"rLs[t x'g]5 .

47. afn ;d"xsf] lj36g
afn ;d"x lgDg cj:yfdf lj36g ePsf] dflgg]5 M
• afn ;d"x nuftf/ @ jif{;Dd cBfjlws gePdf . afn ;d"x lj36g ug'{cl3 # dlxgfsf] ;do
/flv cBfjlws ug{sf nflu ;"lrt ul/g]5 .
• afn ;d"xsf ax'dt ;b:ox¿n] afn ;d"x la36g ug{] lg0f{o u/]df
• ljBfnon] pko'Qm sf/0f bzf{O ljBfnodf cfwfl/t afn ;d"x la36g ug{ l;kmfl/z u/]df
.
• cfj4 :yfgLotx jf :yfgLo;/sf/sf ;DalGwt ;+:yf jf ;d"xn] pko'Qm sf/0f b]vfO afn
;d"x la36g ug{ l;kmfl/z u/]df .
• la36g x'g'k"j{ ;fj{hlgs ;"rgf / afn ;d"xsf ;b:ox¿;Fu 5nkmn ul/g]5
• la36Lt afn ;d"x :yfgLo txsf] ;"rLs/0faf6 :jtM vf/]h x'g]5 .
• la36g ePsf afn ;d"xsf ;DklQ tyf b:tfa]hx¿ ;DalGwt ljBfno jf :yfgLo txn]
lhDdf lng]5 / csf]{ afn ;d"x u7g k|of]hgsf nflu k|of]u ug{ ;lsg]5 .

48. afn ;d"xleq bnut /fhgLlts k|efjnfO{ Go"gLs/0f ug]{
• afn ;d"xsf ;b:ox¿ tyf jo:s ;xhstf{ s'g} klg /fhgLlts bn jf bnsf eft[
;+u7gsf] g]t[Tjdf g/x]sf] JolQm x'g'kb{5 .
• afn ;d"xn] ljleGg /fhgLlts bnx¿;Fu afnclwsf/ k|j4{g, ;+/If0fsf ljifodf v'nf
cGtlqm{of tyf 5nkmn ug{ ;Sg]5g .
• afn ;d"xn] s'g} Ps /fhgLlts bn jf ;d"x;Fu dfq ;+o'Qm sfo{qmdx¿ cfof]hgf ug{ x'Fb}g
.
• afn ;d"xn] ;fj{hlgs kb wf/0f u/]sf afx]s cGo /fhgLlts JolQmnfO{ sfo{qmddf k|d'v
cltly, cltly, >f]t JolQm agfpg x'Fb}g
• afn ;d"xn] s'g} /fhgLlts bnsf] kIf jf ljkIfdf x'g]u/L sfo{qmd tyf ultljlwx¿
;~rfng ug{ x'Fb}g .
• afn ;d"xn] /fhgLlts bn jf eft[ ;+u7gsf af/]dff hfgsf/L lbg jf p;sf] ;b:o aGg
k|]l/t ug'{ x'Fb}g .

49. फार तरफको बूमभकाका ऺेत्रहरु
• मोजना तजुकभाभा सहबागगताका ऺेत्रहरु
• स्रोत अनुभान तथा फजेट तजूकभा ननधाकयण समभनत
• फजेट तथा कामकिभ तजूकभा समभनत
• फार बेरा
• िस्ती/टोरस्तयका आमोजना/कामकिभ छनौट
• िडास्तयीम आमोजना/कामकिभको प्राथमभकीकयण
• विषमगत कामक सभूह
• प्रिदकध्नात्भक कामकिभको ऩदहचानका रागग साभाक्जक/सभुदाम ऩरयचारन
• ससाना ऩूिाकधाय ननभाकण
• व्मक्ततगत घटना दताक तथा अमबरेखीकयण,
• फारभैत्री/िाताियण भैत्री कामकिभको भाग ऩऺ सफमरकयण/सचचारन,
• फारश्रभ ननिायणका रागग चेतना अमबिृवद्ध,
• खानेऩानी तथा सयसपाई, खुरा ददशाभुतत ऺेत्र,

50. िावषकक, आिगधक मोजना तजुकभा कामकभा फार फार तरफरे ऩैयिी गने
सम्बावित ऺेत्रहरु
• फारभैत्री स्थानीम शासन
• िाताियण भैत्री स्थानीम शासन
• प्रकोऩ जोखखभ न्त्मूननकयण तथा ऩुनराकब मोजनाहरु
• रैंगगक एिॊ सभािेमशताका विषमहरु
• स्िास््म तथा सयसपाई
• भानिस्रोत विकास
• जरिामु अनुक
ु रन
• अगधकायभा आधारयत मोजनाहरु आदद

51. फार तरफका ऩरयचारन सम्फन्त्धभा ध्मान ददनुऩने क
ु याहरू
• आगथकक कायोफाय य कामकिभ सन्त्चारनभा ऩायदमशकता कामभ याख्ने,
• सहबागगता, प्रनतननगधत्ि, य दीगोऩना सुननक्चचत गनुकऩने,
• दाता भागथ भात्र ननबकय नयही स्थानीम स्रोत ऩरयचारनभा ध्मान ददन ऩने,
• स्थानीम टाठाफाठाको प्रबािभा (सभािेशी फार तरफहरू),
• सुविधा सम्ऩन्त्न ऺेत्रका साथै भुरुकबय फार तरफ य सॊजारको विस्तारयकयण,
• याजनीनतक तटस्थता कामभ गनुकऩने एिॊ आचाय सॊदहता अनुरुऩ तरफ य सॊजारराई ऩरयचारन गनुकऩने,
• स्थानीम ननकामसॉगको सहकामक ऩरयणाभभुखी फनाउनु ऩने,
• स्थानीम सयकायको सहमोगीको बूमभकाभा फस्ने, प्रनतस्ऩधॉको व्मिहायफाट सचेत यहने

52. धन्त्मिाद