Download to read offline
Süd vəziləri
- 1.
- 2. İnkişafı Süd vəzisi toxumasınıninkişafı, embriyolojik dövrdə hər iki cinsiyyətdə də gerçəkləşməktədir. Ektoderma səthinin invaginasiyası nəticəsində süd vəzisi qabarıqlıqları (süd cizgiləri) yaranır. Bunların sayı bir cütdür. Bu epitel qalınlaşmalarçndandan çoxlu sayda vəzi inkişaf edir. Bunlar ventral sətdə qoltuqaltı bölgədən inquinal bölgəyə (qasıq) doğru uzanırlar.
- 3. Quruluşu Süd vəziləri subkutan(dərialtı) toxumada yerləşir. Bunların funksiyası yenidoğulmuşlar üçün qida maddələri ilə zəngin süd sekresiya etməkdir. Süd vəziləri mürəkkəb borulu-alveollu vəzilərdən olub, 15-20 lobdan (paydan) meydana gəlmişdir. Loblar bir-birindən çox hissəsi piy toxumasından meydana gələn sıx birləşdirici toxumadan ibarət arakəsmələr vasitəsilə ayrılır. Bu payların ozüdə bölünməyə uğrayaraq, terminal duktal paycıq vahidi olaraq da bilinən paycıqlara ayrılır. Hər bir süd vəzi laktiferoz kanal (süd kanalı) ilə sonlanır. Bu kanalların uzunluğu 2-4.5 sm olur. Hər bir kanalın 15-25 por (məsamə) bənzəri açıqlıqları vardır və hər birinin diametri təxminən 0.5 mm-dir.
- 6. Süd vəzisinin müxtəlifmərhələlərdə inkişafı
- 7. Bu şəkil südvəzisinin alveolar sekrotor şöbəsində və boru sistemində baş verən dəyişiklikləri mərhələlərə uyğun olaraq: hamiləlikdən əvvəl, hamiləlik ərzində, hamiləlikdən sonra və laktasiya dövründə ardıcıl olaraq göstərir. 1) Süd vəzisi hamiləlikdən əvvəl inaktivdir. Kiçik boru sistemi və az miqdarda alveolar sekretor şöbə vardır. 2)Alveolar sekretor şöbə inkişaf edir və böyüməyə başlayır. 3) Hamiləliyin ortalarında sekretor şöbə və boru sistemi genişlənir, boşluqlar yaranmağa başlayır. 4) Doğuş və laktasiya dövründə sekretor şöbədə böyük boşluqlar yaranır və südün komponentlərini hazırlamaq üçün maksimum aktivlik göstərir. 5) Laktasiya dövründən sonra sekretor şöbə və boru sistemi apaptotik hüceyrə ölümü ilə geriyə inkişaf edir.
- 9. b)Süd istehsal edənvəzinin sekretor hüceyrələri sütün şəkillidir və müxtəlif ölçüdə lipid damlalarına malikdirlər (LD). Birləşdirici toxumanın (CT) içərisində kiçik venulalar (V) vardır. a) Süd vəzisinin sekretor şöbəsi yalnız hamiləlik dövründə tamamilə inkişaf edir və süd hazırlayır. Alveolyar sekretor şöbə (A) kub şəkilli epiteldən əmələ gəlmişdir və mioepitelyal hüceyrələrin çıxıntaları ilə əhatə olunmuşdur (M). Paycıqarası borucuqlar (D) daxildən epitel ilə örtülmüşdür və tərkibində sekretor olan və olmayan hüceyrələr , plazma hüceyrələri vardır. V venulaları göstərir. L limfositləri göstərir onlar plazma hüceyrələrə diferensasiya edərək İg A sintez edirlər.
- 11. a) Yetkin lakinhamilə olmayan fərdin inaktiv süd vəzisi göstərilmişdir. Kiçik süd borucuqları və az miqdarda paycıqları (L) və yaxşı inkişaf etməmiş sekretor şöbələri vardır. Süd vəziləri çox miqdarda birləşdirici toxumadan meydana gəlmişdir və hesab olunur ki, piy toxumasıdır (CT). Laktasiya dövründə paycıqlar genişlənmiş və çıxarıcı borucuqlar Sistemi (D) sekretor şöbələrin (A) mənfəzi südlə dolmuşdur. Paycıqlararası birləşdirici toxuma seyrəkdir və çətin görülür Hamiləlik dövründə süd vəziləri borucuqlar sisteminin sürətli böyüməsi ilə və hər bir paycığın (L) sekretor şöbəsinin genişlənməsi və budaqlanması ilə aktiv vəziyyətə keçir. Bu prepartada adipositlərdə göstərilmişdir (A), lakin az miqdardadır.
- 12. Burada immunoflürosens görüntüsü doğumdaniki gün öncəki siçanın süd vəzisinə aiddir. Burada mioepitelyal hüceyrələr göstərilmişdir. Bu hüceyrələr süd kanallarının epitel qatı ilə bazal membran arasında yerləşir. Funksiyası isə laktasiya zamanı yığılaraq süd xaric olmasını təmin etməkdir.
- 13. Süd vəzisinin involyusiyası Menopauzadansonra süd vəzi alveollarının və kanallarının ölçülərində azalma baş verir. Həmçinin stromada kollagen və elastik liflərdə də azalma baş verir. Südlə qidalandırma dayandıqda hamiləlik dövründə və laktasiya zamanı yaranan alveollar degenerasiyaya uğrayır. Epitelial hüceyrələr apaptoza yaxud da avtofaqiyaya uğrayır. Ölmüş hüceyrələr makrofaqlar tərəfindən aradan qaldırılır. Vəzinin kanal sistemi inaktiv dövrdəki vəziyyətinə qayıdır.
- 14. İstinadlar 1.Michael H. Ross,PhD, Wojciech Pawlina, MD. 2014. Histoloji konu anlatımı ve atlas 2. Anthony L. Mescher, PhD. Junqueira's Basic Histology, text and atlas, fourteenth edition