Bài viết phân tích về ý nghĩa của việc tặng quà, đặc biệt là quà cho người nghèo và bạn hữu, nhấn mạnh rằng món quà không chỉ là vật chất mà còn mang giá trị tinh thần và tình cảm. Tác giả chỉ trích các hành vi tham nhũng và lạm dụng quyền lực trong xã hội hiện tại, đồng thời kêu gọi hành động giúp đỡ người khác để làm phong phú thêm cuộc sống. Cuối cùng, tác giả tôn vinh tình bạn và tình cảm nhân loại như những phần đẹp đẽ của cuộc sống.

1. 1
QUÀ
“ Quà nghèo chỉ có bài ca.
Tặng nàng trước khi lìa xa.”
(Tiễn Bước Sang Ngang, Hoàng Trọng)
https://www.youtube.com/watch?v=qqhLABgE7FM
Bản nhạc tuy rất hay, lại điệu nhạc Tango nữa, nhưng tiếc
là không phải nội dung tình tứ trong bài viết này. Ở đây,
chúng tôi chỉ muốn thử phân tích về món quà, ai cho, ai
nhận, nhất là về người nhận quà.
Quà cho vua
Hay là quà cho cấp trên, kẻ có quyền hành hơn mình,
nhằm mưu cầu một lợi ích nào đó cho cá nhân mình.
Hoặc là cấp trên sẽ ban chức quyền lớn hơn cho mình,
trên phương diện cai trị dân, hoặc là cấp có thẩm quyền
sẽ cho mình trúng một vụ thầu lớn.... Khi mình được lên
chức thì sẽ nhận lại được quà của cấp dưới hơn, để bù
vào tốn kém của món quà đã dâng cho cấp trên, ngoài ra
một khi có chức có quyền thì mình bày đặt ra lắm điều để
vơ vét bù trừ. Nào là xây tượng đài ảo, nào là tạo ra bất
kỳ một quy hoạch nào đó, nào là bứng hết cây cổ thụ rồi
trồng lại, nào là xây các công trình “sáu tháng” tức là
“sáng tháo”, xây bửa trước thì bửa sau hư, sửa chữa làm
lại, là có thêm tiền nữa. Cứ đẻ ra kế hoạch, quy hoạch,
chẳng cần vì nước vì dân gì cả, miễn là lấy danh nghĩa bề
ngoài lo cho “thằng dân ngu cu đen” để làm mà thôi, thế là
có tiền.

2. 2
Cách này đồng bọn thì cho là “vi phạm kỷ luật nhẹ” để phê
bình nội bộ. Còn dân thì cho đó là tội tham nhũng, đúng
nhất là “tội ăn cướp ngày” và đáng bị xử tử.
Ôi thôi, Hàm huyết phún nhân tiên ô tự khẩu (Ngậm máu
phun người, thì dơ miệng mình), mà lại làm cho lòng mình
mất đi cái thú ung dung tự tại. Chi bằng ta hãy nói đến cái
đẹp của lòng người.
Quà cho kẻ nghèo
Quà giúp cho kẻ nghèo khó thì khác hẳn với “Yêu ...
Cho rất nhiều song nhận chẳng bao nhiêu;
Người ta phụ, hoặc thờ ơ, chẳng biết... “ Xuân Diệu.
Trái lại, với những kẻ nghèo đói bệnh tật, ăn bữa
hôm nay không biết ngày mai có còn gì để ăn nữa hay
không, những người phải ăn bo bo để cứu đói, những
người bị tù rạc, họ rất biết ơn những người đã từng cứu
giúp, cưu mang họ. Một hôm tôi đi mua một khúc bánh mì
thịt, bỗng thấy người bán cho thêm thịt và thức ăn nhiều
khác thường, lấy làm lạ tôi mới hỏi, thì người bán đáp
:”Cậu có phải con ông Hai Viên trong hội giúp đỡ người
nghèo ở Tân Định không”. Lại nhiều lần khác cũng tương
tự như vậy nơi những người bán bánh cuốn, bán giày...
Thì ra là vậy, phúc đức của người cha đứng cầm hộp “Xin
tiền cho người nghèo – Donnez aux pauvres” của hội
Vincent De Paul ở nhà thờ họ Tân Định, để rồi mỗi tháng
phân phối tiền xin được cho người nghèo yếu đuối bệnh
tật không kể lương giáo, mỗi năm lại tổ chức “Tết cho
người nghèo”... Cứ thế mà không ngờ thằng nhóc con
đứng kế bên lại được hưởng phước lây.

3. 3
Bạn có lẽ đã từng cảm nhận, hay nếu chưa thì hãy
làm thử xem. Khi bạn giúp đỡ một người yếu đuối nghèo
nàn nào đó, thí dụ như giúp đưa một cụ già qua đường,
đứng dậy nhường ghế cho một người khuyết tật, già nua,
giúp đỡ một người vừa giải phẩu xong, một chút tiền xe
để về quê v.v..., bạn sẽ cảm thấy lòng mình thoáng một
chút lâng lâng, một chút vui sướng, nếu không nói là một
chút hạnh phúc, không thể tả được.
Quà cho bạn hữu
Đây mới là điều chủ yếu chúng tôi muốn nói trong bài này.
Không phải vì danh, không phải vì lợi, không phải vì phúc
đức cho mình hay cho con cháu mình, mà chỉ thuần túy là
vì tình cảm bạn bè.
Thương nhau quả ấu cũng tròn...
Hay
Thương nhau cởi áo cho nhau...
Lúc trước , tôi có một bà bạn luôn giữ thói quen là mỗi khi
đến nhà bạn, lúc nào cũng phải gởi theo một món quà, dù
gặp lúc nắng táp mưa sa, lúc ăn bo bo cũng như khi ăn
pizza, bà đều giữ trọn tinh thần này.
Thật ra đối với bạn hữu, những người đồng vai đồng vế,
họ không cần thiết cấp bách đến những món quà ân tình
như thế. Nhưng tự trong thâm tâm người nhận họ cũng
cảm thấy chút tình ấm áp luôn vần xoay quanh họ, bao
bọc họ. Tình cảm nhân loại đáng thương đáng quí luôn
vẫn còn tồn tại nơi đây, ở nơi xã hội mà nhiều người chê
bai, khinh ghét, nơi mà trắng đã đổi thành đen, sự gian dối
nằm trên tính trung thực.

4. 4
Ánh sáng của tình bạn thể hiện qua món quà đã chiếu rọi,
đánh tan bóng tối u mê.
Để kết thúc bài phiếm luận về quà, còn nhiều điều muốn
nói cho nhau nghe, nhưng ngôn vô cùng tận, chúng tôi xin
chép lại một bài thơ xưa của mình :
BAN BE
Bạn bè tựa như dòng suối trong
Êm ái trườn bên đồi uốn cong
Trở nên cường mãnh nơi dòng thác
Hòa hợp dịu hiền chốn biển đông.
Bạn bè đẹp tựa như cánh Hồng
Rực rỡ ban mai cởi mở lòng
Về trưa chan chứa tình nồng ấm
Trời chiều mát mẻ vui hát rong.
Bạn bè đẹp tựa đóa hoa Mai
Giúp nhau mỗi lúc gặp nạn tai.
Chia sẻ với nhau niềm hạnh phúc,
Luôn mãi bên nhau suốt đường dài.
Bạn bè đẹp tựa đóa hoa Cúc
Mười hai cánh hoa như chúc phúc
Mười hai tháng được mọi an bình
Mười hai bến nước không vẩn đục.

5. 5
Võ Hiếu Nghĩa
1/8/2015
TB: Riêng tặng Elizabeth và quí bạn hữu.