1. 1
Как появились названия мореи?
На Земле многоморей,и все они имеютназвания. Толькоудивительно,чтоне все названия
соответствуюттому,чтомывидим. Например,тот,ктобыл на Черномморе,подтвердит,чтоводав
немвовсе не черная,а голубая.В чемже секрет?
ГолубымЧерное море бываетне всегда. Зимой,когда дуют холодные ветры,онохмурится,морская
поверхностьтемнеет,сгрохотомобрушиваютсянаберегаогромные свинцовые волны.Воти
прозвалиего Черным,чтозначит «опасное»,«суровое»,«грозное».
А вот Желтое море свое название получилоотрекиХуанхэ (впереводе «Желтаярека»).Река,впадая
в море,приноситмного илаи грязи,отчегоморе приобретаетмутныйжелтыйцвет.
Есть и Белое море.Оносеверное,холодное,покрытозимойбелымильдинами.Вотпотомуи зовут
егоБелым.
Вода в Красномморе имеетголубойцвет.Но иногда на егоповерхностьвсплываюткрасные
водоросли,и тогда вода приобретаеткрасно-бурыйоттенок.
Есть Коралловое море,котороеназванотакпотому,чтов немогромное числокоралловых рифов.
А еще названия морейпроисходятотназваний островов,находящихсяв них: Яванское море,
Японское,Гренландское.
Часто морям присваиваютименазнаменитых мореплавателейипутешественников. Например,есть
море Лаптевых,БеринговоиБаренцевоморя.
Ինչպե՞ս են առաջացել ծովերի
անվանումները
Երկրի վրա կան շատ ծովեր, և նրանք բլոլորը անուններ ունեն:Միայն ոչ բոլորի անուններն են
համապատասխանում իրական պատկերին: Օրինակ, ով եղել է Սևծովում, կհաստատի, որ ծովի
ջուրը սև չէ,այլ կապույտ է: Ինչու՞մն է գաղտնիքը:

2. 2
Սև ծովը ոչ միշտ է կապույտ: Ձմռանը, երբ սառը քամիներ են փչում, այն մռայլվումէ, ծովի
մակերեսը մգանում է, ափերի վրա են փլուզվում հսկայական ալիքներ: Ահա թե ինչու են այն
անվանել Սև, ինչը նշանակում է վտանգավոր, ահեղ:
Իսկ Դեղին ծովը իր անունը ստացել է Խուանխե գետից (թարգմանաբար նշանակում է <<Դեղին
գետ>>):Գետը, թափվելով ծովը, բերում իր հետ շատ տիղմ և ցեխ, ինչից ծովը ստանում է պղտոր,
դեղին գույն:
Կա նաև Սպիտակ ծով: Այն հյուսիսային է, սառը, ձմռանը ծածկված է սպիտակ
սառցաբեկորներով: Ահա թե ինչու ստացել Սպիտակ անվանումը:
Կարմիր ծովի ջուրը կապույտ է: Բայց երբեմն կարմիր ջրիմուռներ են հայտնվում ծովի
մակերեսին, և այդ ժամանակ ջուրը դառնում է մուգ կարմիր:
Կա նաև մարջանների ծով, որն անվանել են այդպես, որովհետև այնտեղ կան բազմաթիվ
մարջանային խութեր:
Նաև կան ծովեր, որոնք անվանումները ստացել են իրենց մեջ գտնվող կղզիների անվանումներից՝
օրինակ, Յավանյան ծովը, Ճապոնական ծով և Գրենլանդական ծով:
Հաճախ ծովերը ստանում են հայտնի ծովագնացների և ճամփորդողների անունները՝
Լապտևների ծով, Բերինգի ծով, Բարենցի ծով:

3. 3
ГДЕ НАХОДИТСЯ САМЫИ ВЫСОКИИ
ВОДОПАД В МИРЕ?
На юге и юго-востоке ВенесуэлырасположеноГвианское плоскогорье.Именноздесьнареке Чуруми,
находитсясамый высокий на Земле водопад Анхель.
Водопад открытсравнительнонедавно — в 1935 году и носит имя своегопервооткрывателя —
американскоголетчикаДжеймсаЭнджела(Энджел - так по-английскипроизноситсясловоangel.В
испанском жн языке Angel читаетсякакАнхель,поэтомуназвание именнотакое).Анхель
низвергаетсявниз с вершиныплатоАуян-Тепуи(чтовпереводе означает«Горыдьявола»).Вода
Анхеляпадаетиразбиваетсяо скалы с высоты1054 метров — поистине сказочное зрелище!
Анхельбыл открыттакпозднопотому,чторасположенв одномиз самых глухих итруднодоступных
уголковЗемли. Подступык стене перекрывает
тропическийлес. Впервые егообнаружил в1910
году исследователь ЭрнестоСанчесла Крус, ноему не
удалось привлечь внимания мировой
общественностик своемуотрытию.Энджел попал в
этоместо,облетая местностьв поисках золотой
руды. Его моноплан "Фламинго"застрял в болотистых
джунглях на вершине,и он заметил довольно
внушительный водопад, простирающийсявниз
на тысячи футов.Он попыталсяпосадитьсамолётна Ауянтепуй,ноприпосадке самолетбыл
поврежден,когдалопнулоодноиз колессамолета. Спускаласьэкспедицияс горыпешком,и этот
походзанял 11 дней.Добравшисьдо ближайшегопочтовогоотделения,Анхельсообщил освоем
открытииНациональномугеографическомуобществуСоединенных Штатов.Новостьобэтом
распространиласьоченьбыстро.И водопад был назван в егочесть. Джимми Энджел не нашел золота,
но егоимя было увековечено.
Որտեղ է գտնվում աշխարհի
ամենաբարձր ջրվեժը
Վենեսուելայի հարավ և հարավ-արևելյան մասում է գտնվում Գվիանական սարահարթը: Հենց
այստեղ,Չուրումի գետի վրա է գտնվում աշխարհի ամենաբարձր ջրվեժը՝ Անխելը: Ջրվեժը բացվել
է վերջերս՝ 1935 թ-ին և կրում է իր առաջին հայտնաբերողի՝ ամերիկացի օդաչու Ջեյմս Էյնջելի
անունը (Էնջել այսպես է անգլերեն արտասանվում է <<հրեշտակ>> բառը: Իսպաներեն լեզվով

4. 4
Անգելը կարդացվում է Անխել, հենց այդ պատճառով էլ անունն այսպիսին է:) Անխելը
գահավիժում է ներքև Աույան-Տեպույա ժայռի բարձրունքից (որը թարգմանաբար նշանակում է
<<Սատանայի լեռ>>): Անխելի ջուրը թափվում է և հարվածում է ժայռերին 1054մ բարձրությունից,
իրականում հեքիաթային տեսարան է: Անխելը հայտնաբերվել է այդքան ուշ այն պատճառով, որ
այն գտնվում է աշխարհի ամենախուլ և ամենադժվար հասանելի անկյուններից մեկում: Դեպի
պատ մատույցները ծածկում է արևադարձային անտառը: Առաջինն այն հայտնաբերել է
հետազոտող Էռնեստո Սանչես լա Կրուսը 1910թ., բայց նրան չի հաջողվել աշխարհի
հասարակության ուշադրությունը հրավիրել իր հայտնագործության վրա: Էնջելը հայտնվել է
այդտեղ՝ հետազոտելով տեղանքը՝ ոսկու հանքեր հայտնաբերելու համար:
Նրա <<Ֆլամինգո>>մոնոպլանը խրվեց ճահճոտ ջունգլիների գագաթին , և նա նկատեց մի
գեղեցիկ տպավորիչ ջրվեժ, որը հազար ֆուտով տարածվում էր դեպի ներքև: Նա փորձեց
վայրէջք կատարել Այնթեփույի վրա , բայց վայրէջքի ժամանակ ինքնաթիռը վնասվեց, երբ
ինքնաթիռի անիվներից մեկը պայթեց:Արշավախումբը իջնում էր սարից ոտքով, և այդ արշավը
տևեց 11օր: Հասնելով մոտակա փոստային բաժանմունք, Անխելը հաղորդեց իր
հայտնագործության մասին Միացյալ Նահանգների պետական աշխարհագրական
կազմակերպություն:Այդ մասին լուրը շատ արագ տարածվեց:Եվ ջրվեժը նրա պատվին կոչվեց իր
անունով: Ջիմի Անջելը չգտավ ոսկի,բայց նրա անունը անմահացավ:

5. 5
ГДЕ СТРОЯТ ДОМА ИЗ БУМАГИ?
В отдельных районах Япониистроятдома из оченьтонких материалов:стеныв них сделаныиз
деревянных планокипромасленной,почтипрозрачнойбумаги.Вместодверейвтакомяпонском
домике раздвижные перегородки.Обогреваетсяонметаллическимижаровнями,накоторых тлеют
угольки.В японскомдоме вместостульев — подушкина полу.И гости, и хозяевасидят на них вокруг
стола,пьютчай.
Строительствотаких легких,практическибумажных домов,объясняетсяпросто:вЯпонии часто
бываютземлетрясения.Даже еслидоми упадет,не страшно:он сложится,словно карточныйдомик,
и никого не задавит.
Որտե՞ղ են պատրաստում թղթե տներ
Ճապոնիայի առանձին շրջաններում կառուցում են տներ շատ բարակ նյութերից՝դրանց դռները
պատրաստված են փայտե ձողերից և յուղած, գրեթե թափանցիկ թղթից: Դռների փոխարեն
այդպիսի ճապոնական տնակում բացովի պատնեշներ են: Դրանք ջեռուցվում են մետաղական
ջեռոցով, որում մարմանդ վառվում է ածուխը: Ճապոնական տանը աթոռների փոխարեն
հատակին բարձեր են: Եվ հյուրերը, եւ տանտերերը նստում են դրանց վրա սեղանի շուրջ, թեյ են
խմում:Այդպիսի թեթև թղթե տների կառուցումը պարզ բացատրություն ունի: Ճապոնիայում
հաճախ են լինում երկրաշարժեր: Նույնիսկ եթե տունը ընկնի, վախենալու չէ , այն կծալվի,
ինչպես թղթախաղից պատրաստած տնակը, և ոչ ոք փլատակի տակ չի մնա:

6. 6
ЧТО ТАКОЕ ЖЕЛЕЗНОЕ ДЕРЕВО?
На Кавказе растетжелезное дерево — самшит,а в тропиках можновстретитьчерное дерево. Все эти
деревьяимеютодноназвание — железное дерево.Такое прозвище ониполучилизасвою очень
твердуюдревесину.Онанастолькопрочна,чтоне поддаетсядаже самому остромутопору.И на воде
такие деревьяне держатся — бревнасразу идут ко дну. Из некоторых породтаких деревьевделают
даже деталимашин.
Ի՞նչ է երկաթե ծառը
Կովկասում աճում է երկաթե ծառը՝ սամշիտը, իսկ արևադարձում
կարելի է հանդիպես սև ծառը: Բոլոր այս ծառերը ունեն մեկ
անվանում՝ երկաթե ծառ: Այսպիսի անվանում նրանք ստացել այն
պատճառով, որ ունեն շատ ամուր փայտ: Այն այնքան ամուր է, որ
հնարավոր չէկտրել նույնիսկ ամենասուր կացնով: Նաև այս ծառերը չեն մնում ջրի վրա,
գերանները անմիջապես իջնում են հատակ: Այսպիսի ծառերի որոշ տեսակներից պատրաստում
են մեքենաների դետալներ:

7. 7
Что такое сталактиты и сталагмиты?
Часто капли воды,которые просачиваютсяв пещеру,содержатчастичкиизвестнякаилидругих
минералов. Капляводыпадает,а мельчайшие частичкиминераловостаютсянапотолке пещеры.За
упавшейкаплейследуетноваяитак далее...Черезмного-многолетнапотолке пещерывырастает
сталактит — каменная сосулька.А на полу,натом месте,кудасо сталактитастекаетвода,образуется
сталагмит.Черезтысячи летсталактити сталагмитсоединяютсяи превращаютсяв колонну.
Ի՞նչ են ստալակտները/շթաքարեր/ և ս
տալակմիտները /պտկաքարեր/
Հաճախ ջրի կաթիլները, որոնք թափանցում են քարանձավ, պարունակում են կրաքարի կամ այլ
հանքանյութերի մասնիկներ: Ջրի կաթիլը կաթում է, իսկ հանքնյութերի փոքրագույն մասնիկները
մնում են քարանձավի առաստաղին: Կաթացող կաթիլից հետո գալիս է նորը, և այդպես
շարունակ… Շատ-շատ տարիներ հետո քարանձավի առաստաղին աճում է ստալակտիտ՝ քարե
սառցալեզվակ: Իսկ գետնին, նույն տեղում, որտեղ ստալակտիտից հոսում է ջուրը, գոյանում է
ստակալմիտ: Հազար տարի հետո ստալակտիտը և ստալակմիտը միանում են և վերածվում են
սյան:

8. 8
Что такое эпоха Великих
географических открытии?
ЭпохаВеликих географических открытийприходитсянасередину15 - середину17 веков. За этот
периодбылооткрытомногоновых земель.В 1466-1472 годах русскийкупецАфанасий Никитин
проложил путьв Индию.В 1492 году Колумботкрыл Америку.В1497-1499 годах португальский
мореплавательВаскода Гама возглавил экспедициюна юг Африки.АмеригоВеспуччив1499-1502
годах побывал на берегах ЮжнойАмерики.В1519-1522 годах испанецФернанМагеллансовершил
первое кругосветноепутешествие.
Ի՞նչ է Մեծ աշխարհագրական հայտնագ
ործությունների դարաշրջանը
Մեծ աշխարհագրական հայտնագործությունների դարաշրջանը համարվում է 15-րդ դարի
կեսերից մինչև 17-րդ դարի կեսերը: Այդ ժամանակահատվածում հայտնագործվել են շատ նոր
հողեր: 1466-1472թթ. ռուս վաճառական Աֆանասի Նիկիտինը ճանապարհ հարթեց դեպի
Հնդկաստան: 1492թ. Կոլումբոսը հայտնագործեց Ամերիկան: 1497-1499թթ. պորտուգալացի
ծովագնաց Վասկո դե Գաման գլխավորեց Աֆրիկայի հարավ գնացող արշավախումբը: Ամերիկո
Վեսպուչին 1499-1502թթ. եղավ Հարավային Ամերիկայի ափերին: 1519-1522թթ իսպանացի
Ֆերնան Մագելանը կատարեց առաջին շուրջերկրյա ճանապարհորդությունը:

9. 9
На что пригоден старыи компьютер?
Речьидёто тех компьютерах,чтоуже отслужилисвойвек. На свалках их скапливаетсятакмного, чтов
Германиинедавно построилиспециальнуюфабрикудляпереработки«компьютерногоутиля».Делов
том,что в этомутиле немалоценных металлов,которые вполне ещё можноиспользовать.Сначала
старые компьютерыпрессуютсявблоки,которые затемдробятв мелкийпорошок.Изнегомагнитами
извлекаютжелезо,аоставшаяся смесь полимеровицветных металловпопадаетвспециальную
установку,где сжатый воздух «сдувает» пластмассовуюпыль.Затемс помощьюхимических методов
металлическийпорошокразделяетсянамедь,сереброи другие металлы,включаядаже золото.
Ինչի համար է պիտանի հին
համակարգիչը
Մենք խոսում ենք այն համակարգիչների մասին, որոնք արդեն իրենց դարն ապրել են:
Թափոնավայրերում դրանք այնքան շատ են կուտակվում, որ Գերմանիայում վերջերս
կառուցեցին հատուկ գործարան՝համակարգչային թափոնների վերամշակման համար:
Պատճառն այն է, որ այդ թափոններում բավականաչափ արժեքավոր մետաղներ կան, որոնք դեռ
կարելի է օգտագործել: Նախ, հին համակարգիչները ճզմվում են, ստանալով աղյուսի տեսք, որից
հետո աղում են՝ դարձնելով փոշի: Մագնիսի օգնությամբ դրանից առանձնացնում են երկաթը,
իսկ մնացած պոլիմերների և գունավոր մետաղների խառնուրդը ընկնում է
հատուկ հարմարանքի մեջ, որտեղ խտացրած օդը հեռացնում է պլաստիկ փոշին: Այնուհետև
քիմիական մեթոդների մեջոցով մետաղական փոշին բաժանվում է պղնձի, արծաթի և այլ
մետաղների, այդ թվում նույնիսկ ոսկու:

10. 10
«Слышат» ли растения?
«Учись вниманьюдлинных трав...» А способныли травы «внимать»,т.е.<<слышать>>?Даже
маленькимдетямизвестно,чтоу растенийнетникаких органов чувств — ни зрения,ни слуха.Могут
ли растенияслышатьмузыку?Нет,сказали бы ученые леттридцать—сорокназад.Да,говориммы
сейчас. Многочисленные опыты,поставленныеисследователямиразных странпоказали,чторастения
реагируютназвуки, в том числе и на музыку,У них даже есть«музыкальные вкусы».Оказывается,
больше всегонаши зеленые друзьялюбятнизкие звуки,которые естьв природе:рокотморских волн,
грохотгрома,журчание рекии гудение шмеля.Песни,исполняемые низкимиголосами,заставляют
растение быстрее расти.
Так ли это?Невероятно,ноэтотак.
Например,австралийские садоводыутверждают,чтобанан дает
более крупные плоды, есливблизиотэтойгигантскойтравы в
течение долгоговременипонесколькучасовв деньиграетмузыка,
в которойпреобладаютбасовые ноты.ВКанаде был проделан
следующийопыт:в три изолированных отсекапосеялипшеницу.В
первомотсеке круглые суткигудел бас.Во второмпел высокий
голос.В третьемотсеке соблюдаласьполнаятишина.И чтоже?
Пшеница,«слушающая» басовуюмузыку,далапочтив четыре раза
больше побегов,чемта,котораярослав тишине.Высокий голос
тоже повысил урожай пшеницы,новполовинуменьше,чембас.
В США в двух теплицах,присовершенноодинаковых условиях былипосеяныкукурузаисоя. В одной
из теплицкруглые суткизвучалимелодии,а в другой стоялатишина.Результатыпревзошливсе
ожидания. В «музыкальной» теплицевсходыпоявилисьнанесколькоднейраньше и былиони такие
здоровенькие,крепенькие посравнениюсосвоими«тихими» братьями,будтои впрямьтанцевали
под музыку!
Мало того,некоторые ученые считают,будторостурастенийспособствуеттолькоклассическая
музыка,а джазовая его задерживает.Этомуможноповерить,еслиучесть,чтов джазовой музыке,как
правило,преобладаютрезкие,визгливые,громкие звуки,плохопереносимые растениями.Среди
цветовбываютнеженки.Гвоздика, например.Еслиее поставитьрядом с работающимна полную
громкостьрадиоприемником,точерезнекоторое времяона,оглушенная,завянет.
Возникаетвопрос— как растениявоспринимаютзвуки?Длятого чтобына негоответить,нужно
вспомнить,чтолюбойзвук представляетсобойволнообразнораспространяющиесяколебательные
движения воздуха(иливоды).Если этиколебаниямедленные,звукполучаетсянизкий,еслибыстрые
— звук высокий.
Оказывается,звуковые волнывоздействуютнавсе растительные клетки.Когдавблизи отрастения
играетмузыка,в этовремяв егоклетках усиливаетсядвижение внутреннегоклеточного

11. 11
содержимого,а хлорофилловыезернавнутризеленоголистаначинаютпоглощатьбольшесолнечных
лучей.Такимобразом, все жизненные процессыв растенииускоряются.
Растения,не имеяушей,все же «слышат» лучше,чемлюди.Ведьмыс вами улавливаемне всякий
звук. Оченьнизких и оченьвысоких тонов мы не слышим.А растенияих воспринимаютиотвечаютна
звук своим поведением.Былипроделаныбесчисленные эксперименты, доказывающие,чтоочень
высокие неслышимые намзвуки (которые зовутультразвуками) благопричтновлияютнарости
развитие растений.
В сельскомхозяйстве даже специальноприменяютультразвуковуюобработкусемянкультурных
растенийдля ускоренияих прорастания.Ультразвукувеличиваетпоглощение водысеменами,
повышаетсодержание хлорофиллавклетках листа.Такведутсебя по отношениюкультразвукуи
пшеница,и горох,икартофель,исахарная свекла,и многие другие культуры.
Однако слишкомвысокийультразвук, другимисловами, слишкомчастые звуковые волнывызывают,
наоборот,угнетение живых организмов.Растениебыстро«устает» оттакогозвукаи начинает
подвядать.Но стоиттолькопрекратитьмучитьрастение,каконо«приходитвсебя».
Արդյոք բույսերը <<լսու՞մ>> են:
Սովորիր լսել, ինչպես երկար խոտերը… Իսկ արդյոք կարո՞ղ են խոտերը <<լսել>>: Նույնիսկ փոքր
երեխան գիտի , որ ոչ մի բույս չունի զգայարաններ՝ ոչ տեսողություն, ոչ էլ լսողություն: Կարո՞ղ են
բույսերը լսել երաժշտություն: Ոչ,կասեին գիտնականները երեսուն - քառասուն տարի առաջ:
Այո, ասում ենք մենք հիմա: Տարբեր երկրներում հետազոտողների կողմից կատարված փորձերը
ցույց տվեցին, որ բույսերը արձագանքում են ձայներին, այդ թվում նաև երաժշտությանը: Նրանք
նույնիսկ ունեն <<երաժշտական ճաշակ>>: Պարզվում է, որ մեր կանաչ ընկերները ամենից շատ
սիրում են ցածր ձայները, որ գոյություն ունեն բնության մեջ՝ ալիքների շառաչը, ամպրոպի
թնդյունը, գետի քչքչոցըև կրետի բզզոցը: Ցածր ձայնով կատարված երգերը նպաստում են բույսի
արագ աճին:
Արդյո՞ք դա այդպես է: Անհավանական է, բայց դա այդպես է:
Օրինակ, ավստրալիայի այգեպանները պնդում են, որ բանանը տալիս է ավելի մեծ պտուղներ,
եթե այդ հսկայական խոտաբույսի մոտակայքում օրական մի քանի ժամ հնչում է երաժշտություն,
որում գերակշռում են բասային նոտաները։ Կանադայում արվել է հետևյալ փորձը՝ երեք տարբեր
մեկուսախցերում ցանեցին ցորեն: Առաջին սենյակում ամբողջ օրը գվվում էր բասը: Երկրորդում
երգում էր բարձր ձայնը։ Երրորդ խցում պահպանվում էր բացարձակ լռություն։ Եվ ի՞նչ: Բասային

12. 12
երաժշտություն <<լսող>> ցորենը գրեթե չորս անգամ ավելի շատ շիվ տվեց, քան լռության մեջ
աճածը։ Բարձր ձայնը նույնպես ավելացրեց ցորենի բերքը, բայց կիսով չափ քիչ, քան բասը։
ԱՄՆ-ում երկու ջերմոցներում միևնույն պայմաններում ցանել էին եգիպտացորեն և սոյա։
Առաջին սենյակում ամբողջ օրը հնչում էր երաժշտություն, իսկ մյուսում ՝ լռություն էր։
Արդյունքները գերազանցեցին սպասումները։ Երաժշտական սենյակում ծիլերը ի հայտ եկան մի
քանի օր առաջ և ավելի առողջ էին և ամուր, քան իրենց <<լուռ>> եղբայրները, կարծես թե իրոք
պարել են երաժշտության տակ:
Բացի այդ, շատ գիտնականներ կարծում են, թե իբր բույսերի աճին նպաստում է միմիայն
դասական երաժշտությունը, իսկ ջազայինը դանդաղեցնում է: Դրան կարելի է հավատալ, եթե
հաշվի առնվի այն, որ ջազային երաժշտության մեջ, որպես կանոն, գերակշռում են կտրուկ,
ճղճղացող, բարձր ձայները, որոնք վատ են տանում բույսերը: Ծաղիկների միջև լինում են
նրբիկներ: Օրինակ, մեխակը: Եթե այն դնենք ամբողջ բարձրությամբ միացված ռադիոընդունիչի
մոտ, ապա կարճ ժամանակ անց այն կթառամի՝ խլանալու հետևանքով:
Հարց է ծագում` ինչպե՞ս են բույսերը ընկալում ձայները: Պատասխանելու համար պետք է հիշել,
որ ամեն տեսակ ձայնը իրենից ներկայացնում է օդի (կամ ջրի)ալիքաձև տարածվող
տատանողական շարժումներ: Եթե այդ տատանումները դանդաղ են, ձայնը ցածր է
ստացվում,եթե արագ են` ձայնը բարձր է: Պարզվում է, որ ձայնային ալիքները ազդում են բոլոր
բուսական բջիջների վրա: Երբ բույսի մոտակայքում նվագում է երաժշտություն, իր բջիջներում
ուժեղանում է ներքին բջջային պարունակության շարժը, իսկ քլորոֆիլային հատիկները կանաչ
տերևի ներսում սկսում են կլանել ավելի շատ արևի ճառագայթներ: Այսպիսով, բույսի բոլոր
կենսական պրոցեսները արագանում են:
Բույսերը, չունենալով ականջներ, այնուամենայնիվ ավելի լավ են <<լսում>>, քան մարդիկ: Չե՞ որ
մենք ոչ բոլոր ձայներն ենք ընկալում: Շատ բարձր և շատ ցածր տոները մենք չենք լսում: Իսկ
բույսերը դրանք ընկալում են պատասխանում են ձայնին իրենց վարքով: Բազում
հետազոտություններ են անցկացվել, որոնք ապացուցում են, որ շատ բարձր տոները, որոնք մենք
չենք լսում, (դրանք կոչվում են ուլտրաձայներ) դրական են ազդում բույսերի աճի և զարգացման
վրա:
Գյուղատնտեսությունում նույնիսկ հատուկ օգտագործվում են բույսերի սերմերի
ուլտրաձայնային մշակումներ՝ դրանց բողբոջելը արագացնելու համար: Ուլտրաձայնը
ուժեղացնում է ջրի կլանումը սերմերի կողմից, բարձրացնում է տերևի բջիջներում քլորոֆիլի
պարունակությունը: Ուլտրաձայնի նկատմամբ այսպիսի վարք են դրսևորում և՛ ցորենը, և՛ ոլոռը,
և՛ կարտոֆիլը, և՛ ճակնդեղը, և շատ այլ մշակվող բույսերը:
Սակայն շատ բարձր ուլտրաձայնը, այլ կերպ ասած, շատ բարձր հաճախականության ձայնային
ալիքները, ընդհակառակը, առաջացնում են կենդանի օրգանիզմների ընկճվածություն: Բույսը
արագ «հոգնում» է այդպիսի ձայնից և սկսում է թառամել: Բայց հենց որ դադարեցնում ենք
տանջել բույսին, այն <<ուշքի է գալիս>>:

13. 13
ЧТО ТАКОЕ БОНСАИ?
Искусствовыращивания карликовых деревьевназывается"бонсай",чтов переводе сяпонского
означает"выращиватьна тарелке". ЭтоискусствосуществуетвЯпонииуже более тысячилет.
Японские мастеравыращиваютточные копиитаких пород деревьев,какдуб,сосна, тополь,ольхаи
другие.Миниатюрные деревцасохраняютчерты,характерные длятипичногопредставителясвоего
вида: очертаниякроны,форма листьеви иголок, положение веток,конфигурацияствола.Например,
на выставке в Токиобыла представленасосна,высотакоторойдостигала всего40 сантиметров,а
возраст этогодеревца360 лет.
Ինչ է նշանակում <<բոնսայ>>
Գաճաճ ծառեր աճեցնելու արվեստը կոչվում է <<բոնսայ>>, ինչը ճապոներենից թարգմանած
նշանակում է <<աճեցբել ափսեի վրա>>: Այս արվեստը գոյություն ունի Ճապոնիայում ավելի քան
1000 տարի: Ճապոնացի վարպետները աճեցնում են այնպիսի ծառերի ստույգ պատճեները,
ինչպիսիք են կաղնին, սոճին, բարդին, լաստենին և այլ: Նրբակազմ ծառերը պահպանում են
իրենց տեսակի տիպիկ ներկայացուցչին բնորոշ առանձնահատկությունները՝ սաղարթի
ուրվագիծը, տերևների և փշերի ձևը, ճյուղերի դիրքը, ծառաբնի ձևը: Օրինակ, Տոկիոյի
ցուցահանդեսում ներկայացվել է մի սոճի, որի բարձրությունը կազմում էր ընդամենը 40
սանտիմետր, իսկ այդ տարիքով այդ ծառը 360 տարեկան էր:

14. 14
Как возникла славянская азбука?
Кириллицаявляетсяоднойиз первых славянских азбук(другаяазбука называется глаголица). В863
году князь Ростиславпригласил из Византии двух братьев,христианских
проповедниковКириллаиМефодия, которые должныбыливести
богослужения.Естественно,длятогочтобыих поняли,они должныбыли
читатьпроповедина славянскомязыке.А чтобыславяне могличитать
Библию,написаннуюна греческомязыке,Кирилл иМефодий создали
славянскуюазбуку,котораяполучиланазвание «кириллица». Позже из
этойазбуки родилисьи другие,в томчисле русскаяи украинская.
Глаголицатакже быласоздана КирилломиМефодием. Эта азбука отличаетсяоткириллицыформой
букв.Глаголица былараспространенавX—XIстолетиях вБолгариии Моравии. А в Хорватии она
просуществовалавплотьдоконцаXVIIIстолетия.
Ինչպե՞ս է առաջացել
սլավոնական
այբուբենը
Կիրիլիցան առաջին սլավոնական այբուբեններից է (մյուս
այբուբենը կոչվում է գլագոլիցա): 863 թ. Ռոստիսլավ
իշխանը Բյուզանդիայից հրավիրեց երկու եղբայրների՝
քրիստոնյա քարոզիչներ Կիրիլին և Մեֆոդիին, որոնք
պետք է վարեին ժամերգություններ: Բնականաբար,
որպեսզի իրենց հասկանային, իրենք պետք է կարդային քարոզները սլավոնական լեզվով: Իսկ
որպեսզի սլավոնացիները կարողանային կարդալ Ատվածաշունչը, որը գրված էր հունարեն
լեզվով, Կիրիլը և Մեֆոդին ստեղծեցին սլավոնական այբուբենը, որը ստացավ <<կիրիլիցա>>
անվանումը: Հետագայում այդ այբուբենից առաջացան այլ այբուբեններ, այդ թվում՝ ռուսականը և
ուկրաինականը:
Գլագոլիցան նույնպես ստեղծվել է Կիրիլի և Մեֆոդիի կողմից: Այս այբուբենը տարբերվում է
կիրիլիցայից տառերի ձևով: Գլագոլիցան տարածված էր X—XIդարերում Բուլղարիայում և
Մորավիայում: Իսկ Խորվատիայում այն գոյատևեց մինչև XVIII դարի վերջը:

15. 15
Источники/Աղբյուրներ:
Детскийсайт «Всё для детей»
Google images
Թարգմանեցին 5-րդ դասարանի սովորողները