Ortograpiya

1. ANG ORTOGRAPI NG
WIKANG PILIPINO

2. LETRA
• Ang Letra o ang makabagong alpabetong Filipino ngayon, na dati
ay baybayin (o mas kilala ngayon bilang alpabetong Filipino) ay
ang alpabeto ng wikang Filipino, ang pambansang wika ng Pilipinas
at isa sa mga opisyal na wika ng bansa kasama ang Ingles. Ito ay
binubuo ng dalawampu’t walong (28) letra at ito ay binibigkas sa
tunog na ingles maliban sa letrang Ñ.

3. A B C D E F G H I J
/ey/ /bi/ /si/ /di/ /i/ /ef/ /dyi/ /eych/ /ay/ /jey/
K L M N Ñ NG O P Q R
/key/ /el/ /em/ /en/ /enye/ /enji/ /ow/ /pi/ /kyu/ /ar/
S T U V W X Y Z
/es/ /ti/ /yu/ /vi/ /dobolyu/ /eks/ /way/ /zi/

4. Hindi letra. Ito naman ay binubuo ng:
1. Paiwa (‘), at pakupya (^) na kumakatawan sa impit na tunog (/).
2. Tuldik na pahilis (`) na kumakatawan sa diin at / o haba.
3. Bantas, gaya ng tuldok (.), pananong (?) , padamdam (!), kuwit (,),
tuldok-kuwit (;), tutuldok (:), at gitling (-).

5. Mga tunduning panlahat sa pagbaybay
A. Ang Pasalitang Pagbaybay
• Ang pabigkas o pasalitang pagbaybay sa Filipino ay patitik at hindi
papantig. Ang pagbaybay ay isa-isang pagbigkas sa maayos na
pagkakasunud-sunod ng mga letrang bumubuo sa isang salita,
pantig, daglat, akronim, inisyal, simbolong pang-agham, atbp…

6. SALITA
Pagsulat
1. Plano
2. Bayan
3. Aso
Pagbigkas
/pi-el-ey-en-o/
/bi-ey-way-ey-en/
/ey-es-o/

7. PANTIG
Pagsulat
1. Ay
2. Pag
3. I
Pagbigkas
/ey-way/
/pi-ey-dyi/
/ay/

8. DAGLAT
Pagsulat
1. Dr. (Doctor)
2. Bb. (Binibini)
3. G. (Ginoo)
Pagbigkas
/kapital di-ar tuldok/
/kapital bi-bi tuldok/
/kapital dyi tuldok/

9. AKRONIM
Pagsulat
1. PNPA (Philippine National
Police Academy)
2. KLL (Kolehiyo Lungsod ng
Lipa)
3. NCR (National Capital
Region)
Pagbigkas
/pi-en-pi-ey/
/key-el-el/
/en-si-ar/

10. INISYAL
Pagsulat
1. MJ ( Michael Jordan)
2. AD (Anthony Davis)
3. LBJ (LeBron James)
Pagbigkas
/em-jey/
/ey-di/
/el-bi-jey/

11. SIMBOLONG PANG-AGHAM AT
PANGMATEMATIKA
Pagsulat
1. M (mass)
2. J (joles)
3. L (liter)
Pagbigkas
/em/
/jey/
/el/

12. B. Ang Pasulat na Pagbaybay
• Mananatili ang isa-sa-isang tumbasan ng tunog at letra sa pagsulat
ng pagbaybay ng mga salita sa wikang Filipino. Gayon man, may
tiyak na tuntunin sa pagpapaluwag ng gamit ng walong (8) dagdag
na letra.

13. 1. Panatilihin ang orihinal na anyo ng mga salitang
mula sa ibang katutubong wika sa Pilipinas.
1. Padayon (Bisaya)
2. Payyó (Ifugao)
3. Hapníg (Cebuano)
pagbati o kaya ay kilos ng
pagpapatuloy.
rice terraces o hagdan hagdang
palayan.
pagfa-file o maayos na
pagsasalansan ng mga
dokumento.

14. 2. Sa pagbaybay ng mga hiram na salitang mula
sa mga banyagang wika, panatilihin ang orihinal
nitong anyo.
1.Ninja
2.Spaghetti
3.Bouquet

15. 3. Sa pagbaybay ng mga salitang mula sa
Español, baybayin ito ayon sa ABAKADA
Pilipino
1. Laho
2. Kabaong
3. Balo
Español
Eklipse
Ataul
Biyudo/a

16. 4. Sa pag-uulit ng salitang-ugat na nagtatapos sa patinig “e”
hindi ito pinapalitan ng letrang “I”. Kinakabitan ng
pang-ugnay/linker (-ng) at ginagamitan ng gitling sa pagitan ng
salitang-ugat.
1. Kotse
2. Estudyante
3. Disente
Kotseng-kotse
Estudyanteng-estudyante
Disenteng-disente

17. 5. Sa pag-uulit ng salitang-ugat na nagtatapos sa
patinig na “o”, hindi ito pinapalitan ng “u”.
Ginagamitan ng gitling sa pagitan ng salitang ugat.
1. Pito
2. Libo
3. Ulo
pito-pito
libo-libo
ulo-ulo

18. 6. Kapag hinuhulapian ang huling pantig ng salitang-
ugat na nagtatapos sa “e”, ito ay nagiging “I” at ang “o” ay
“u”. Gayundin, may mga salitang nananatili ang “e” kahit na
hinuhulapian:
1. Libre Librihan
2. Kinse Kinsihan
3. Tao Tauhan
Gayundin, may mga salitang
nananatili ang “e” kahit na
hinuhulapian:
1. Swerte Swertehan
2. Base Basehan
3. Bale Balehan

19. 7. Makabuluhan ang tunog na “e” kapag
inihahambing ang mga hiram na salita sa mga
atutubo o hiram na salita.
1. Ewan
2. Meron
3. Tuko
Iwan
Miron
Tuka

20. 8. Gayunman, hindi maaaring palitan ng “i”
ang “e” at “o” sa “u”. Dapat pa ring gamitin ang
baybay na matagal nang ginagamit.
1. Estudyante
2. Espiritu
3. Espada
Hindi istudyante
Hindi ispiritu
Hindi ispada

21. ANG PANTIG AT PALAPANTIGAN
1. Ang Pantig
Ang pantig ay isang saltik ng dila o walang antalang bugso ng tingi sa
pagbigkas ng salita. May isa (1) lamang pantig sa bawat pantig.
Halimbawa:
• Ulam = u.lam
• Ulan = u.lan
• Ilaw = i.law

22. 2. Kayarian ng Pantig
Tinutukoy ang pantig ayon sa kayarian nito sa pamamagitan ng
paggamit ng simbolo: K para sa katinig at P para sa patinig.
Halimbawa:
• P - u.lan
• KP - bu.lak
• KPK - kap.wa
• PKP - ala.ngan

23. 3. Pagpapantig at ang pangalawa ay sa kasunod na patinig.
Ang pagpapantig ay paraan ng paghahati ng salita. Ito ay binabatay
sa nakasulat na simbolo.
Kapag may magkasunod na dalawa o higit pang patinig sa posisyong
inisyal, midyal ay pinal ng salita, ito ay hiwalay na mga pantig.
Halimbawa:
• Lilima – li.li.ma
• Kuliglig – ku.lig.lig
• Iikot – i.i.kot

24. Kapag may magkasunod na katinig sa loob ng isang salita, katutubo
man o hiram, ang una ay kasama sa patinig na sinusundan at ang
pangalawa ay sa kasunod na patinig.
Halimbawa:
• Isla – is.la
• Pilak – pi.lak
• Kulong – ku.long

25. Kapag may tatlo o higit pang magkakaibang katinig na
magkakasunod sa loob ng isang salita, ang unang dalawa ay kasama
sa patinig na sinusundan at ang huli ay sa kasunod na patinig.
Halimbawa:
• Eksperimento – eks.pe.ri.men.to
• Transkripsyon – trans.krip.syon
• Eksperinsado – eks.pe.rin.sa.do

26. Kapag ang una sa tatlong magkakasunod na katinig ay “m” o “n” at
ang kasunod na dalawa ay alinman sa bl,br,dr,pl,tr, ang unang katinig
(m o n) aysa sinusundang patinig kasama at ang huling diwa ay sa
kasunod na patinig.
Halimbawa:
• Entry – en.try
• Complex – com.plex
• Dandruff – dan.druff

27. Kapag may apat na magkakasunod na katinig sa loob ng salita, ang
unang dalawang katinig ay kasama sa patinig na sinusundan at ang
huling dalawa ay sa patinig na kasunod.
Halimbawa:
• Eksklamatory – eks.kla.ma.to.ry
• Eksklusibo – eks.klu.si.bo
• Ekstasi – eks.ta.si

28. 4. Ang Pag-uulit ng Pantig
Ang mga tuntunin sap ag-uulit ng pantig ay ang ma sumusunod:
Kung ang unang tunog ng salitang-ugat o batayang salita ay patinig,
ang pantig lamang ang inuulit.
Halibawa:
• Aalukin – a.a.lu.kin
• Uunahan – u.u.na.han
• Aawitan – a.a.wi.tan

29. Sinusunod din ang tuntuning ito kahit may unlapi ang salita.
Halimbawa:
• Maingay – ma.i.i.ngay
• Mag-aliw – mag.a.a.liw
• Mag-ikot – mag.i.i.kot

30. Kung ang unang pantig ng salitang-ugat ay nag sisimula sa KP, ang
katinig ay kasunod na patinig lamang ang inuulit.
Halimbawa:
• Sa.ka – sa.sa.ka – mag.sa.sa.ka
• Pu.tol – pu.pu.tol – nag.pu.pu.tol
• Ba.sa – ba.ba.sa – mag.ba.ba.sa

31. Kung ang unang pantig ng salitang-ugat ay may kambal katinig o
klister, inuulit lamang ang unang katinig at patinig.
Halimbawa:
• Pla.no – pa.pla.nu.hin - mag.pa.pla.no
• Pla.to – pa.pla.tu.hin – mag.pa.pla.to
• Kwin.tas – ku.ku.win.ta.san – mag.ku.ku.win.tas

32. ANG PANGHIHIRAM
Isang realidad ang pangangailangan ng wikang Filipino na
manghiram sa Ingles, Kastila at iba pang wika para matugunan ang
malawakang pagpasok ng mga bagong kultural na aytem at mga
bagong konsepto na dala ng modernisasyon at teknolohiya. Idagdag
pa na ang karaniwang Pilipino ay nagpapalit-wika at malayang
nanghihiram ng mga salita anumang varayti ng wika ang ginagamit,
pasalitaman o pasulat.

33. 1. Gamitin ang kasalukuyang leksikon ng Filipino bilang
panumbas sa mga salitang banyaga.
Halimbawa:
• Diary – talaarawan
• Dictionary – talahulugan
• Comportroom – palikuran

34. 2. Gamitin ang natatanging mga salita mula sa mga katutubong
wika sa Pilipinas.
Halimbawa:
• Banhaw (Cebuano) – buhaying muli
• Padayon (Bisaya) – magpatuloy
• Uswag (Bisaya) – improve

35. 3. Mga salitang hiram sa Español
Baybayin ang salita ayon sa ABAKADA
Halimbawa:
• Baño – banyo
• Cheque – tseke
• Porque – porke

36. Sa mga salitang hiram sa Español na “c”, panatilihin ang “e”.
Haimbawa:
• Estruktura – hindi istruktura
• Espiritu – hindi ispiritu
• Estudyante – hindi istudyante
Sa mga salitang hiram sa Español na may “o”, panatilihin ang “o”.
Halimbawa:
• Opisina – hindi upisina
• Sige – hindi sege
• Sayo – hindi sayu

37. Sa mga salitang hiram sa Español na may “o” at sinusundan ng “n”,
nagbabago ang kasunod an katinig, ang “o” ay nagiging “u” at ang “n”
ay nagiging “m” dahil nagkakaroon ng asimilasyon.
Halimbawa:
• Connect – kumunekta
• Convento – kumbento
• Conclusión - konklusyon

38. 4. Mga salitang hiram sa Español at Ingles: kung hindi tiyak ang
pagtutumbas, hiramin ang orihinal na Español at Ingles.
Halimbawa:
Kastila - Filipino - Ingles
• Politica - Politika - Politics
• Oficina - Opisina - Office
• Kape - Café - Coffee

39. 5. Pang hihiram sa wikang Ingles: kung ang wikang Ingles at iba
pang wikang dayuhan ang panghihiram, panatilihin ang orihinal na
ispeling kung makalilito ang pagsasa-Filipino ng baybay.
Halimbawa:
• Choir
• Styro Foam
• Wallpaper

40. 6. Panatilihin ang orihinal na baybay ng mga salitang pantangi,
panteknikal, pang-agham at mga simbolong pang-agham at matematika.
Halimbawa:
Tao Lugar Gusali Sasakyan
Pangyayari
Kobe California Skycity Chevrolet World
War II
LeBron Batangas Intramuros Cebu Pacific Sunog
Jordan Manila Corral Tower Snow Mobile Kasalan

41. Salitang teknikal at siyentipiko.
Halimbawa:
• x-ray
• Zoom
• Chemotheraphy