Ngành thân mềm là một nhóm động vật thủy sinh đa dạng với hơn 160.000 loài, bao gồm các lớp như gastropoda, bivalvia và cephalopoda. Chúng có cấu trúc sinh học phức tạp với hệ tiêu hóa, tuần hoàn và hô hấp khác nhau, phù hợp với môi trường sống của từng loài. Đặc điểm hình thái và tập tính của chúng rất đa dạng, từ chế độ ăn uống đến phương pháp sinh sản.

2. Đ c tính chungặ
Ngành thân m m là ngành sinh v t có tính thích ng r t cao,ề ậ ứ ấ
th hi n qua s l ng loài và s đa d ng v môi tr ng s ngể ệ ố ượ ự ạ ề ườ ố
Hi n nay có h n 160.000 loài đ c mô t , trong đó có kho ngệ ơ ượ ả ả
128.000 loài còn s ngố
Phân b h u nh t t c môi tr ng s ng, có các d ng s ngố ầ ư ở ấ ả ườ ố ạ ố
khác nhau

3. C u trúc t ng quátấ ổ
• Có đ i x ng hai bên, chân b ng Gastropoda đ i x ng thố ứ ở ụ ố ứ ứ
c pấ
• Kích th c đa d ng t vài mm đ n vài métướ ạ ừ ế
• Hình thái c th r t đa d ng, không th y phân đ t thân, c thơ ể ấ ạ ấ ố ơ ể
th ng g m:ườ ồ
− Đ u: r t khác nhauầ ấ
− Chân: mang nhi u c , th ng dùng đ bòề ơ ườ ể
− Kh i ph t ng: ch a c quan tiêu hóa và sinh d cố ủ ạ ứ ơ ụ

4. • H th ng tiêu hóa ph c t p, th ng có c quan nghi n th c ănệ ố ứ ạ ườ ơ ề ứ
là l i s ng (ngo i tr Bivalvia)ưỡ ừ ạ ừ
• H th ng tu n hoàn h g m tim, m ch máu và xoang máuệ ố ầ ở ồ ạ
• Trao đ i khí x y ra mang, ph i, màng áo ho c b m t c thổ ả ở ổ ặ ề ặ ơ ể
• Các c quan c m giác g m: xúc giác, kh u giác, v giác, thăngơ ả ồ ứ ị
b ng và th giácằ ị
C u trúc t ng quátấ ổ

5. H th n kinh phân tán: 5 đôi h chệ ầ ạ
H ch đ uạ ầ
H ch chânạ
H ch ru tạ ộ
H ch h u mônạ ậ
H ch nhu m cạ ạ

6. Đ c đi m sinh h cặ ể ọ
Sinh s n và phát tri nả ể
H u h t các loài thân m m là đ n tính, nh ng m t s loài thìầ ế ề ơ ư ộ ố
l ng tínhưỡ
Ch a tìm th y loài Cephalopoda l ng tínhư ấ ưỡ
Th tinh ngoài x y ra ph bi n, th tinh ngoài không x y raụ ả ổ ế ụ ả ở
Cephalopoda
Nhóm n c ng t th tinh trong và giai đo n u trùng phát tri nướ ọ ụ ạ ấ ể
bên trong c th mơ ể ẹ

7. H tu n hoàn, s c t máu và trao đ i khíệ ầ ắ ố ổ
H tu n hoàn h , máu ch y qua m t lo t các xoang máu g i làệ ầ ở ả ộ ạ ọ
hemocoel. Ch có Cephalopoda h tu n hoàn hoàn toàn kín, máuỉ ở ệ ầ
ch y qua đ ng m ch, tĩnh m ch và mao m chả ộ ạ ạ ạ
Máu nhi u loài không có s c t , m t vài loài Bivalvia và Pulmonataề ắ ố ộ
có s c t hemoglobin. H u h t Pulmonata, Prosobranchiata vàắ ố ầ ế
Cephalopoda có s c t hemocyaninắ ố
Trao đ i khí x y ra mang n m trong xoang màng áoổ ả ở ằ
(Cephalopoda, Bivalvia, Chiton và Prosobranchia), mang n m bênở ằ
ngoài, các mô có phân b nhi u m ch máu (Opisthobranchia),ở ố ề ạ
ho c hô h p b ng ph i hay mô m t trong c a m t trong xoangặ ấ ằ ổ ặ ủ ặ
màng áo (Pulmonata, Scaphopoda)

8. Ho t đ ng h tiêu hóaạ ộ ệ
H u h t có h tiêu hóa hoàn ch nh. Enzym tiêu hóa đ c ti tầ ế ệ ỉ ượ ế
vào d dày.ạ
Ch t dinh d ng đ c h p th vào trong máu ho c d trấ ưỡ ượ ấ ụ ặ ự ữ
trong tuy n tiêu hóaế
Th c ăn không tiêu hóa trôi xu ng ru t và ra ngoài ra h u mônứ ố ộ ậ

9. Phân lo iạ
Hi n nay Thân m m chia thành 8 l p:ệ ề ớ
L p Chaetodermomorphaớ
L p Neomeniomorphaớ
L p Polyplacophoraớ
L p Gastropodaớ
L p Bivalviaớ
L p Scaphopodaớ
L p Cephalopodaớ

10. L p Caudofoveataớ
(Chaetodermomorpha)
G m nh ng loài không có v , hình giun. Tr c kiaồ ữ ỏ ướ
đ c x p vào trong l p Aplacophoraượ ế ớ
S ng trong l p bùn m m, phân b hoàn toàn bi nố ớ ề ố ở ể
sâu
Có kho ng 70 loài, ăn các lo i th c ăn l ng tả ạ ứ ắ ụ ở
đáy th y v củ ự

11. L p Solengastresớ
Neomeniomorpha
Có hình d ng t ng t nh Caudofoveata,ạ ươ ự ư
cũng không có v và g n nh không có đ uỏ ầ ư ầ
Solengastres là loài ăn đ ng v t, b t m iộ ậ ắ ồ
trên nhóm ngành Cnidaria
Có kho ng 180 loài đ c mô t hi n nay,ả ượ ả ệ
t t c đ u s ng bi nấ ả ề ố ở ể

12. L p Monoplacophoraớ
Có hình d ng v hình nón, có kíchạ ỏ
th c t 1 – 37mmướ ừ
 S ng ch y u bi n sâu, hi n nayố ủ ế ở ể ệ
ch còn xác đ nh đ c 2 loài t n t iỉ ị ượ ồ ạ

13. L p Polyplacophoraớ
• Còn g i là nhóm c Song kinhọ ố Chiton
• Kho ng 800 loài s ng hoàn toàn d i bi n, có s thích ngả ố ướ ể ự ứ
cao đ i s ng vùng tri u có n n đáy c ng, đ c bi t là n n đáờ ố ề ề ứ ặ ệ ề
• Trung bình chi u dài kho ng 3 – 10cm, có loài dài đ n 30cmề ả ế
• Hình thái ngoài có d ng 8 t m v n m ngang và x p ch ng lênạ ấ ỏ ằ ế ồ
nhau che ph m t l ngủ ặ ư
• Chiton ăn rong t o nh bám trên b m t đá, m t s loài ănả ỏ ề ặ ộ ố
đ ng v tộ ậ

15. Hình thái h cọ

16. Chiton

17. L p Gastropodaớ
• Có s l ng loài l n nh t trong ngành, bao g m kho ng 40 –ố ượ ớ ấ ồ ả
75 ngàn loài
• Có môi tr ng s ng đa d ng, phân b r ng trong t nhiênườ ố ạ ố ộ ự
• Ph ng th c s ng và t p tính ăn r t khác nhau: ăn th c ăn lươ ứ ố ậ ấ ứ ơ
l ng, ăn th c v t, ăn đ ng v t, ăn ch t l ng t n n đáy vàử ự ậ ộ ậ ấ ắ ụ ở ề
s ng ký sinhố
• Đa s hình thái v có d ng xo n cu n (m t s loài v kémố ỏ ạ ắ ộ ộ ố ỏ
phát tri n hay không có Opisthobranchia), kích th c c a loàiể ướ ủ
có th t 1mm đ n 60cmể ừ ế

19. Các d ng hình thái Gastropodaạ

21. Gastropoda chia làm 3 nhóm c u trúcấ
Nhóm có xoang màng áo n m phía tr c, g i là l p ph mangằ ướ ọ ớ ụ
tr c Prosobranchiaướ
Nhóm có xoang màng áo n m phía sau c th , g i là l p phằ ơ ể ọ ớ ụ
mang sau Opisthobranchia
Nhóm s ng trên c n hô h p b ng ph i, g i là c ph iố ạ ấ ằ ổ ọ ố ổ
Pulmonata

22. Đ c đi m Prosobranchiaặ ể
Đa s s ng bi n, có kho ngố ố ở ể ả
20.000 loài đ c mô tượ ả
S ng t do hay m t s loài s ng kýố ự ộ ố ố
sinh. Th c ăn là th c v t, ch t l ngứ ự ậ ấ ắ
t n n đáy, v t ch t l l ngụ ề ậ ấ ơ ử
Trao đ i khí qua h th ng mangổ ệ ố
l cượ
Loài ăn đ ng v t có kh năng s nộ ậ ả ả
xu t ra đ c t (nhấ ộ ố ư Conus)

23. Conus

24. Ph ng cách t n công c aươ ấ ủ Conus

25. Đ c đi m Opisthobranchiaặ ể
Có c u t o xo n ho c không xo n, kho ng 2.000 loài đ c môấ ạ ắ ặ ắ ả ượ
tả
Có v ho c thoái hóa không có v , n p v và xoang màng áoỏ ặ ỏ ắ ỏ
thoái hóa ho c không cóặ
H u h t các loài đ u không có mang d ng l cầ ế ề ạ ượ

26. Đ c đi m Pulmonataặ ể
S ng trong môi tr ng c n ho c n c ng t, có kho ng 17.000ố ườ ạ ặ ướ ọ ả
loài
Pulmonata có l i s ng dài, chúng là nh ng loài ăn th c v tưỡ ừ ữ ự ậ
Đ c đi m n i b t c a Pulmonata là xoang màng áo có nhi uặ ể ổ ậ ủ ề
m ch máu, có ch c năng nh ph iạ ứ ư ổ

28. Helix pom atia

29. C U T O BÊN TRONGẤ Ạ HELIX (PULMONATA) TRÊN C NẠ

30. L p Bivalviaớ
Pelecypoda
Đa s s ng n c m n (kho ng 10 – 15% s ng n c ng t)ố ố ướ ặ ả ố ướ ọ
 Có kho ng 7.000 loàiả
V 2 m nh có b n lỏ ả ả ề
C th và chân d pơ ể ẹ
Không có đ u và c quan c m giác ph n đ uầ ơ ả ầ ầ
Xoang màng áo r ng, ít di đ ngộ ộ
Không có l i s ng và răng s ngưỡ ừ ừ

31. C u t o Bivalviaấ ạ

33. Các hình thái Bivalvia

34. Bivalvia chia làm 3 nhóm
Protobranchia: nhóm mang s khai, có mang nh trao đ i khí,ơ ỏ ổ
th c ăn đ c l y t các tua nh dài xung quanh mi ng, s ngứ ượ ấ ừ ỏ ệ ố
hoàn toàn bi nể
Lamellibranchia: nhóm mang t m, mang bi n đ i b t các h tấ ế ổ ắ ạ
th c ăn l l ng, g c chân có tuy n t . Ph n l n Bivalvia n cứ ơ ử ố ế ơ ầ ớ ướ
m n và t t c n c ng t thu c nhóm nàyặ ấ ả ướ ọ ộ
Septibranchia: nhóm mang vách, mang bi n thành vách ngăn,ế
ăn đ ng phiêu sinh và xác đ ng v t phân h y. H u h t s ngộ ộ ậ ủ ầ ế ố
bi n sâu, ch vài trăm loàiể ỉ

35. HÌNH THÁI MANG PROTOBRANCHIA

36. C U T O CHUNG C A MANG LAMELLIBRANCHIAẤ Ạ Ủ

37. HÌNH TH C L C TH C ĂN NHÓM MANG LAMELLIBRANCHIAỨ Ọ Ứ

38. H TU N HOÀN BIVALVIA N C NG TỆ Ầ ƯỚ Ọ

39. Giá tr kinh tị ế
Avicula Ostrea

40. L p Scaphopodaớ
V hình nón r ng hai đ u, ph nỏ ỗ ầ ầ
tr c phát tri n và b t m i b ngướ ể ắ ồ ằ
các xúc tu
Có kho ng 300 – 400 loài, s ngả ố
vùng bi n sâuở ể
Không có mang, không có tim và
h tu n hoàn, máu đi qua nh ngệ ầ ữ
xoang l n g i là xoang máu nhớ ọ ờ
nh ng c đ ng c a chânữ ử ộ ủ

41. Dentalium

42. L p Cephalopodaớ
V chia thành ngăn v i các ngăn đ c n i b i m t ng c u t oỏ ớ ượ ố ở ộ ố ấ ạ
t carbonat canxi, trong ng có phân b m ch máuừ ố ố ạ
H tu n hoàn kínệ ầ
Chân bi n đ i thành d ng xúc tu linh ho tế ổ ạ ạ
H ch th n kinh t p trung t o thành não l n đ c bao b c b iạ ầ ậ ạ ớ ượ ọ ở
s nụ
Có mang, l i s ng, màng áo và chân r t phát tri nưỡ ừ ấ ể
Có kho ng 600 loài đ c mô t .ả ượ ả

43. Cephalopoda

44. C u trúc não và m t Cephalopodaấ ắ

45. HÌNH THÁI CEPHALOPODA

46. Các d ng hình thái Cephalopodaạ

47. Hapalochlaena lunulata
(B ch tu c m xanh)ạ ộ đố