1. Ëåêö 3: Ãàäààä ñ¿ëæýý. Èíòåðíýò, ò¿¿íèé ¿¿ñýë, õºãæèë, õîëáîãäîõ, ISP Áýëòãýñýí: Áàãø С.Эрдэнэбал

2. Äýä ñýäýâ: Èíòåðíýò ã э æ þó âý? Èíòåðíýòèéí ¿¿ñýë, õºãæèë Èíòåðíýòèéí àæèëëàõ çàð÷èì Èíòåðíýòèéí ¿éë÷èëãýý Èíòåðíýòýä õîëáîãäîõ, ISP ñîíãîõ Èíòåðíýò äýõ õàÿãíóóä

3. Èíòåðíýòèéã: á¿õ äýëõèéí ñ¿ëæýýí¿¿äèéí ñ¿ëæýý õàìòûí õàðèëöàà õîëáîî ìýäýýëýë äàìæóóëàõ çàì áà àñàð èõ áàÿëàã, íººö áîëîìæóóä êîìïüþòåðóóäûí õîëáîëò ãýæ òîäîðõîéëæ áîëíî.

4. Èíòåðíýò нь: Д ýëõèé äàÿàð òàðõñàí õîñò õýìýýí íýðëýãäýõ ¿é ò¿ìýí êîìïüþòåðóóäûã õîëáîñîí ñ¿ëæýý áºãººä ýäãýýð êîìïüþòåð äýýð áàéãàà ìýäýýëëèéã õýðýãëýã÷ á¿ð õóâààí ýçýìøèõ áîëîìæèéã îëãîäîã ñèñòåì ãýæ îéëãîæ áîëíî.

5. Èíòåðíýòèéí ¿¿ñýë, õºãæèë 1969 îíä DARPA (Defense Advanced Research Project Agency) –èéí ãàðãàñàí ARPANET ãýäýã íýðòýé ñ¿ëæýýã îäîîãèéí Èíòåðíýòèéí ñ¿ëæýýíèé ýõëýë ãýæ ¿çäýã. Ýíý ñ¿ëæýýíä êîìïüþòåðóóäûã íýìæ õîëáîñîîð 1974 îí ãýõýä 62 êîìïüþòåð õîëáîãäîîä áàéæýý. 1983 îíä óã ñ¿ëæýýã õî¸ð ñàëãàñàí áºãººä, íýã íü öýâýð öýðãèéí õýðýãöýýíä (Milnet), íºãººäõèéã íü èõ äýýä ñóðãóóëèóäûí ýðäýì øèíæèëãýý ñóäàëãààíû àæèëä çîðèóëæ Èíòåðíýò ãýæ íýðëýæýý. Ýíý ¿åä Èíòåðíýòýä 1000 õ¿ðýõã¿é òîëãîé êîìïüþòåð (host computer - èíòåðíýòýä øóóä õîëáîãäñîí êîìïüþòåð) õîëáîãäñîí áàéæýý.

6. Network & Internet Network - A small set of computer Internet - A large set of Network (Definition of the Internet : The internet is the computer network which allows computer users to connect with computers all over the world) Internet Network Network

7. Èíòåðíýòèéí àæèëëàõ çàð÷èì Èíòåðíýò ñ¿ëæýý íü êëèåíò-ñåðâåð ãýñýí íýã òîì ñèñòåì þì. Ñ¿ëæýýíä õîëáîãääîã íººöèéã õàìòðàí ýçýìøèæ áóé êîìïüþòåðèéã client áóþó ¿éë÷ë¿¿ëýã÷ ãýíý. Õàìòûí ýçýìøèëä áóé ìýäýýëëèéã àãóóëæ áóé òºâ êîìïüþòåðèéã server áóþó ¿éë÷ëýã÷ ãýíý.

8. Èíòåðíýòèéí àæèëëàõ çàð÷èì Ñåðâåð ãýäýã íü áîëîâñðóóëàëò õèéõ, õýðýãëýã÷èéí õ¿ñýëòýýð ìýäýýëýë äàìæóóëàõ ãýõ ìýò ¿éë÷èëãýý ¿ç¿¿ëäýã òåõíèê õàíãàìæèéí öîãö ãýñýí ¿ã. Ñåðâåð íü îëîí êëèåíòýýñ èðñýí äàâõàöñàí õîëáîëòóóäûã áèåë¿¿ëýõ áîëîìæòîé áàéäàã. Êëèåíò íü õýðýãëýã÷èéí õ¿ñýëòèéã èëãýýæ õàðèóëòûã äýëãýöýíä õàðóóëíà. Êëèåíò-ñåðâåð õî¸ð õîîðîíäîî õàðèëöàí õîëáîãäîõûí òóëä ïðîòîêîëûã àøèãëàäàã. Ïðîòîêîë íü ÿìàð ñåðâåð àøèãëàæ áàéãààãààñ øàëòãààëæ ÿíç á¿ð áàéäàã. Èíòåðíýòýä õîëáîãäîæ, ìýäýýëýë äàìæóóëàõàä ÒÑÐ/IP ïðîòîêîëûã õýðýãëýíý. IP ïðîòîêîë íü áàãö ìýäýýëëèéã äàìæóóëäàã. Õàðèí TCP ïðîòîêîë íü äàìæóóëæ áàéãàà ìýäýýëëèéã øàëãàäàã áàéíà.

9. WWW (World Wide Web) World Wide Web? WWW, Web 1991 Begin * first publicly available description of HTML HTML Request HTML Response Network (HTTP) Web Server Client Web Browser Server Send HTML Files by Client Request Download HTML & Тайлбарлах (Interpret) HTML Document Internet Explorer, Netscape Web Server : APACHE, IIS, TOMCAT…

10. Èíòåðíýòèéí ¿íäñýí çîðèëãî íü Êëèåíò áà ñåðâåð õî¸ðûí õîîðîíä ìýäýýëëèéã íàéäâàðòàé äàìæóóëàõàä îðøèíî. Èíòåðíýòèéã õ¿ëýýí àâ÷ áàéíà ãýäýã íü òà ººðèéíõºº ìàøèí äýýð êëèåíò ïðîãðàì äóóäàæ áàéíà ãýñýí ¿ã.

11. Èíòåðíýòèéí ¿íäñýí çîðèëãî íü К ëèåíò ïðîãðàìóóä òàíû ìýäýýëëèéã ñåðâåðò õ¿ðãýæ, ò¿¿íýýñ ìýäýýëýë õ¿ëýýí àâíà. Õàðèí ñåðâåð ïðîãðàì íü äýëõèéí õààíà ÷ áàéæ áîëíî. Ýíýõ¿¿ òåõíîëîãè íü Èíòåðíýòèéã õàìãèéí õ¿÷èðõýã õýðýãñýë áîëãîí õóâèðãàñàí áèëýý.

12. Èíòåðíýòèéí ¿éë÷èëãýý Âýá ñàéòûã àøèãëàõ Öàõèì øóóäàí áóþó È-ìýéë (E-mail) ñèñòåìèéã õýðýãëýõ Èíòåðíýòèéí ÿðèà, Messenger àøèãëàæ äýëõèé ºíöºã áóëàí á¿ðèéí õ¿ì¿¿ñòýé á¿õ ñýäâýýð ÷ºëººòýé øóóä ÿðèëöàõ Âýá ñàéò á¿òýýæ, äýëõèé äàÿà𠺺ðèé㺺 áîëîí ººðèéíõºº áàéãóóëëàãûã ñóðòàë÷ëàõ, òàíèëöóóëàõ ñàéõàí áîëîìæèéã Èíòåðíýò òàíä ºãíº.

13. Èíòåðíýòèéí ¿éë÷èëãýý Èíòåðíýò àøèãëàæ á¿õ òºðëèéí áàðàà á¿òýãäýõ¿¿íèéã îíëàéí ãîðèìä õóäàëäàí àâ÷, õóäàëäàæ áîëíî. Àãààðûí áîëîí óñàí îíãîö, ãàëò òýðýã, àâòîáóñíû áèëåò áîëîí çî÷èä áóóäëûí ºðºº çàõèàëàõ, óëñ îðíû âèç àâàõ, ãàäààäàä àÿëàõ çýðýã ìàø îëîí òºðëèéí ¿éë÷èëãýý àâ÷ áîëíî. Õýëýëö¿¿ëãèéí á¿ëýãò á¿ðòã¿¿ëæ á¿õ ñýäâýýð ìàðãààí, ìýòãýëöýýí, õýëýëö¿¿ëýãò îðîëöîõ ñàéõàí áîëîìæ áèé. Ìºí ººðèéí ñàíàë áîäëîî ºðãºí ò¿ìýíä èëýðõèéëýõ, áóñäûí ñàíàë õ¿ñýëòèéã ñîíñîõ, ø¿¿ìæëýõ, øóóä ÿðèëöëàãàä îðîëöîæ áîëíî.

14. Èíòåðíýòýä õîëáîãäîõ Õýí íýãýí øóóä ãýðýýñýý õ¿ññýíýýð èíòåðíýòýä øóóä îðîõ áîëîìæã¿é. Ó÷èð íü òà èíòåðíýòèéí ¿éë÷èëãýý ¿ç¿¿ëýã÷ áàéãóóëëàãóóäààð äàìæèí èíòåðíýòýä õîëáîãäîõ ¸ñòîé. Èéì òºðëèéí ¿éë÷èëãýý ¿ç¿¿ëäýã áàéãóóëëàãóóäûã ISP áóþó Internet Service Provider ãýäýã. Îäîîãîîð Ìîíãîëä 10-ààä èíòåðíýòèéí áàéíãûí õîëáîëò ¿ç¿¿ëäýã ISP, 1 êàáåëèéí èíòåðíýò ¿éë÷èëãýýãýýð õàíãàã÷ êîìïàíè ¿éë àæèëëàãààãàà ÿâóóëæ áàéíà.

15. Èíòåðíýòýä õîëáîãäîõ àðãà 1. Óòàñòàé Òåëåôîí óòàñíû øóãàì – Dial-Up, xDSL (ADSL, HDSL, VDSL, g.HDSL..) Êàáåëü (øèëýí êàáåëü, êàáåëèéí òåëåâèç) - fiber-optic (DWDM, STM-1, STM-4, STM-16)… 2. Óòàñã¿é Wireless (wi-fi, wimax..), 3rd generation (CDMA), Satellite (i-direct D-TDMA)..

16. Dial-Up Åðäèéí óòàñíû øóãàì áîëîí àíàëîã ìîäåìûí òóñëàìæòàéãààð èíòåðíýòýä õîëáîãäîõ ýíý õýëáýð íü õÿìä òºñºð áîëîâ÷ ìýäýýëýë äàìæóóëàõ õóðä óäààí, óòàñíû ìºí㺠èõ ãàðäàã, çýðýã óòñààð ÿðèõ áîëîìæã¿é çýðýã ñºðºã òàëóóäòàé.

17. xDSL: (Digital Subscriber Line) Ýíý ¿éë÷èëãýý íü òóñãàé ìîäåì ы í òóñëàìæòàéãààð åðäèéí òåëåôîí óòàñíû øóãàìûã àøèãëàí ºíäºð õóðäààð áàéíãûí èíòåðíýòýä õîëáîãäîõ òåõíîëîãè þì. Е ðäèéí “Dial-up” õîëáîëòîîñ 5–25 äàõèí õóðäàí áàéäàã.

18. Ìîäåì ãýæ þó âý? Ìîäåì íü Modulator Demodulator ãýñýí ¿ãíèé òîâ÷ëîë áºãººä êîìïüþòåðò áîëîâñðóóëñàí ºãºãäëèéã òåëåôîí øóãàìààð äàìæóóëàõûí òóëä àíàëîã ðóó õóâèðãàæ ìîäóëÿöè õèéõ ¿¿ðýãòýé. ̺í òåëåôîí øóãàìààð äàìæèí èðñýí àíàëîã ñèãíàëûã êîìïüþòåðò õ¿ëýýí àâàõäàà òîîí ñèãíàë ðóó õóâèðãàí äåìîäóëÿöè õèéäýã.

19. Модем Ìîäåìûã äîòîð íü software ìºí hardware ãýæ 2 àíãèëäàã. Ìîäåì íü ìîäóëÿöè, äåìîäóëÿöè õèéõýýñ ãàäíà àëäààã øàëãàæ çàñàõ, êîìïðåññ õèéõ çýðýã ¿éëäë¿¿äèéã ã¿éöýòãýäýã áà Hardware ìîäåì íü ýíý á¿ãäèéã äàãíàí õèéäýã. Õàðèí software ìîäåì íü áèå äààæ á¿õ ¿éëäëèéã õèéõ áîëîìæã¿é áºãººä ¿¿íèéãýý ïðîöåññîðòîé õàìòðàí ã¿éöýòãýäýã.

20. Ìîäåìûí òºðë¿¿ä Ãàäóóð ìîäåì Äîòóóð ìîäåì Built-in ìîäåì Onboard ìîäåì PCMCIA ìîäåì

21. Модем

22. Cabel Internet Èõýâ÷ëýí êàáåëèéí òåëåâèçûí êîìïàíèóä ººðèéí äýä á¿òýö äýýð òóëãóóðëàí èéì ¿éë÷èëãýý ¿ç¿¿ëäýã áºãººä ýíý òºðëèéí õîëáîëò íü ÷àíàðûí õóâüä ìàø ñàéí ¿íèéí õóâüä ÷ òºäèéëºí ºíäºð áèø áàéäàã. Ãîë äóòàãäàë íü êàáåëèéí øóãàì î÷îîã¿é ãàçàðò õýðýãëýõ áîëîìæã¿é.

23. Wireless Óòàñã¿é õîëáîëò ãýäýã íü òóñãàé çîðèóëàëòûí àíòåíû òóñëàìæòàéãààð èíòåðíýòèéí ñ¿ëæýýíä ðàäèî äîëãèîíîîð ºíäºð õóðäòàé õîëáîãäîõ àðãà áºãººä ýíýõ¿¿ õîëáîëòûí õóðä íü áóñàä èíòåðíýòèéí õîëáîëòóóäààñ îëîí äàõèí õóðäàí áàéäàã.

24. Îíöëîã äàâóó òàëóóä ªíäºð õóðä 24 öàãèéí áàéíãûí õîëáîëò Õÿëáàð àæèëëàãàà(òåõíèêèéí ìýäëýã øààðäëàãàã¿é) Òåëåôîí óòàñíû øóãàì àøèãëàõã¿é Äàìæóóëàõ îð÷íû ò¿ðýýñ òºëºõã¿é Èíòåðíýòýä õîëáîãäîõ êîìïüþòåðèéí òîî õÿçãààðã¿é Õºäºë㺺íò (ñóóðèí, 纺âðèéí áàéäàëä ÷ºëººòýé àøèãëàíà ) Èíòåðíýòèéí õýðýãëýýãýý áèå äààí õÿíàõ áîëîìæòîé. Àíòåíûã ò¿ðýýñëýõ áóþó õóäàëäàí àâ÷ áîëîõ áºãººä ò¿ðýýñëýõ òîõèîëäîëä òîäîðõîé õóãàöàíû äàðàà ñàðûí äàðàà àíòåíí õýðýãëýã÷èéí ýçýìøèëä øèëæèõ áîëîìæèîé.

25. Ñàíñðûí õîëáîî-VSAT VSAT (very small aperture terminal)-õèéìýë äàãóóëûí ñóâãààð ºãºãäëèéã äàìæóóëàõ çîðèóëàëòòàé áàãà îâðèéí ñàíñðûí õîëáîîíû òåðìèíàë.

26. VSAT ñ¿ëæýýíèé õýðýãëýýí¿¿ä: Internet Voice Video Òºâ ìýäýýëëèéí ñàíä õîëáîãäîõ Àëñûí çàéí ñóðãàëò, çàéí ýì÷èëãýý Video conference

27. Äàâóó òàë Ñóóðèëóóëàõàä õÿëáàð, òîìîîõîí ñ¿ëæýý áîãèíî õóãàöààíä áàéãóóëàõ áîëîìæòîé. Øèëæ¿¿ëýí ñóóðèëóóëàõ õÿëáàð Ìîíãîë Óëñûí õààíà ÷ õýðýãëýõ áîëîìæòîé. Ñàíñðûí çóðâàñûí ñàéí ìåíåæìåíò õèéâýë ìàø èõ çàðäàë õýìíýæ õîëáîëòûí ºðòºãèéã áàãàñãàõ áîëîìæòîé(shared bandwidth, multicasting, data bursting) ªíäºð õóðäààð ìýäýýëýë äàìæóóëàõ áîëîìæòîé.

28. Ñóë òàëóóä: Çóðâàñûí ¿íý ºðòºã ºíäºð Òîíîã òºõººðºìæ ¿íýòýé áîëîâ÷ ñ¿¿ëèéí ¿åä òîíîã òºõººðºìæ äýëõèéí çàõ çýýë äýýð õÿìäàð÷ áàéíà.

29. Èíòåðíýòýýð ¿éë÷ëýã÷ýý õýðõýí ñîíãîõ âý? Òà Èíòåðíýò ïðîâàéäàð áóþó Èíòåðíýòýýð ¿éë÷ëýã÷ êîìïàíèà ñîíãîõ, òýäíèéã õîîðîíä íü õàðüöóóëàõ ¿íäñýí õî¸ð àðãà áàéíà. Íýãä¿ãýýðò : òóõàéí ISP êîìïàíèàð ¿éë÷ë¿¿ëæ áàéãàà íàéç íºõºä, õ¿ì¿¿ñýýñ òýäíèé ¿éë÷èëãýýíèé òàëààð àñóóæ ìýäýõ àðãà. Õ¿ì¿¿ñ òàíä ýíý êîìïàíèéí ¿éë÷èëãýýíèé ñî¸ë, íàéäâàðòàé áàéäàë, õºíãºëºëò, çàñâàð ¿éë÷èëãýýíèé ãýõ ìýò îëîí òàëûí çºâëºãººã õàíãàëòòàé ºãºõ áîëíî. Õî¸ðäóãààðò : Ýäãýýð êîìïàíèóäûí òàëààðõ ìýäýýëëèéã òýäíèé àëáàí ¸ñíû Âýá ñàéò ðóó îðæ àâàõ. Ýíý âýá ñàéòàä òàíä õýðýã áîëîõ áàðàã á¿õ ìýäýýëýë áèé.

30. Ìîíãîë äàõü Èíòåðíýòèéí ¿éë÷èëãýý ¿ç¿¿ëýã÷ êîìïàíèéí âýáèéí õàÿã Ìýéæèêíýò (Magicnet): http://www.magicnet.mn Ìèêîì (Micom): http://www.micom.mn Ìîáèíåò (Mobinet): http://www.mobinet.mn Áîäüêîì (Bodicom): http://www.bodicom.mn Ðåéëêîì (Railcom): http://www.railcom.mn Ýì-Ñè-Ýñ Êîì (Mcscom): http://www.mcscom.mn , http://www.mongolica.mn Ñêàéëèíê (Skylink): http://www.skylink.mn Ýðäýìíýò (Erdemnet): http://www.erdemnet.mn

31. Ýíãèéí ñ¿ëæýý

32. Èíòåðíýòèéí õîëáîëò

33. Èíòåðíýò äàõü õî¸ð êîìïüþòåðèéí õîëáîî

34. Èíòåðíýò äýõ òàíû áàéð

35. Èíòåðíýò ý ä õýðýãëýãäýõ õàÿã Õýðýãëýã÷èä çîðèóëñàí, ïðîãðàì õàíãàìæèéí õ¿ðýýíä õýðýãëýãäýõ õàÿã áóþó äîìàéí íýð ÷ ãýäýã. http://www.foodtech.edu.com/ ýíý íü õ¿íä õýðýãëýõýä õÿëáàð áîëãîäîã õàÿã. ¯¿íèéã óíøèõäàà w-w-w dot foodtech dot edu dot mn ãýæ óíøèõ áà öýãèéã íü dot ãýæ õýëíý. Ñ¿ëæýýíèé õ¿ðýýíä õýðýãëýãäýõ õàÿã áóþó IP address : Æèøýý íü: 204.72.200.69 íü èíòåðíýòýä äîòîð ìýäýýëýë äàìæóóëàõàä õýðýãëýãääýã ¿íäñýí òîîí õàÿã. Èíãýõëýýð Èíòåðíýò õîëáîãäñîí á¿õ êîìïüþòåðóóäûí IP õàÿã íü 0.0.0.0 – 255.255.255.255 –èéí õîîðîíä áàéíà ãýñýí ¿ã.

36. Èíòåðíýòýä ºðãºí õýðýãëýäýã ¿éë àæèëëàãààíû ñàëáàðóóäûí äîìýéí edu áîëîâñðîëûí áàéãóóëëàãà ãýäãèéã çààíà com áèçíåñ õóäàëäààíû áàéãóóëëàãûíè õàÿã gov çàñãèéí ãàçðûí õàðüÿàíû áàéãóóëëàãûí âýá mil öýðãèéí áàéãóóëëàãà net ñ¿ëæýý ãýñýí óòãûã çààíà org àøãèéí áóñ áàéãóóëëàãà ãýñýí óòãûã çààíà aero Àãààðûí òýýâðèéí àæ ¿éëäâýðèéí ñàëáàð coop Õîðøîîíû áàéãóóëëàãóóä info Ìýäýýëëèéí ñàëáàð int Îëîí óëñûí áàéãóóëëàãóóä

37. Ó ëñ îðíóóäûí èíòåðíýòèéí õàÿãèéí òîâ÷èëñîí õýëáýð (êîä÷èëîë) ca êàíàäûíõ au àâñòðàëûíõ uk àíãëèéíõ de ãåðìàíûíõ jp ÿïîíûíõ mn ìîíãîëûíõ ru îðîñûíõ cn õÿòàäûíõ

38. URL Âýá õóóäàñíû áàéðëàæ áàéãàà ãàçðûã îëæ òîãòîîõûí òóëä òóñãàé íýã òºðëèéí õàÿãèéã àøèãëàíà. Ýíý õàÿãèéã URL (Uniform Resource Locator) áóþó âýá õóóäàñíû èíòåðíýò äýõ õàÿã ãýíý.

39. URL Хýðýãëýã÷èéí âýá HTML ôàéë õààíà áàéãààã íýã óòãàòàé òîäîðõîéëæ ºãºõ ¿¿ðýãòýé áàéíà. Èíòåðíýòýýñ ìýäýýëýë àâàõ, ìýäýý äàìæóóëàõ åð íü ÿìàð ÷ ¿éëäýë ýíýõ¿¿ õàÿãíû òóñëàìæòàéãààð ÿâàãääàã. С îíèðõîæ áóé îáüåêò þìóó õóóäàñíû çàìûí íýð þì.

40. URL (Uniform Resource Locator) á¿òýö Resource_type://host.domain:port/pathname Протокол :// тєвийн хаяг / мэдээллийн _ зам Resource URL HTTP http://www.magicnet.mn/mongoliaonline.mn/ FTP ftp://mosaico.com/edu/harvard

41. http://www.magicnet.mn/mongoliaonline.mn/ URL - èéí ýõíèé õýñýã áóþó õî¸ð íàëóó çóðààñûí óðä òàëûí õýñýã íü ìýäýýëëèéã ÿìàð õýëáýðýýð äàìæóóëàõûã çààñàí ïðîòîêîë áóþó õàíäàõ àðãûã çààíà. Õî¸ð äàõü õýñýã íü òóõàéí ºãºãäºë õààíà áàéãààã çààõ êîìïüþòåðèéí õàÿã þì. Áóñàä õýñýã íü ôàéëûí íýð, ºãºãäëèéí ñàí äýýðõ òåêñòèéã, ýñâýë õîëáîõ ïîðòûã çààæ áîëíî. ªºðººð õýëáýë URL-èéã âåá áè÷èã áàðèìòíû ¿éë÷ë¿¿ëýã÷ýýñ ºãñºí õàÿã ãýæ îéëãîæ áîëíî. Á¿õ URL íü ïðîòîêîë, ýçýìøèã÷ íýð, õýñãèéí íýð ãýñýí ãóðâàí á¿ðýëäýõ¿¿í õýñýãòýé.

42. Æèøýý áîëãîæ äàðààõ õàÿãèéã òàéëáàðëàÿ. http://www.cl.uh.edu/uct/uct.html Ïðîòîêîëûí õýñýã: http: Ýçýìøèã÷ ìàøèíû òîäîðõîéëîëò: //cl.uh.edu Õýñãèéí íýð áóþó ôàéëûí íýð: /uct/uct.html

43. Ïðîòîêîëûí õýñýã: http: URL íü õýä õýäýí èíòåðíýò ïðîòîêîë õýðýãëýäýã. http íü ïðîòîêîëûã World Wide Web áóþó äýëõèé äàõèíû òîð õýìýýõ ¿éë÷èëãýýíä ºðãºí õýðýãëýäýã. Õàðèí áóñàä ïðîòîêîëóóäûã ftp, ãîïåð, òåëíåò, è-ìýéë çýðýãò õýðýãëýäýã. URL-ûí ïðîòîêîë íü òîäîðõîéëîõ òýìäýã áóþó : òýìäýãëýãýýã çààâàë õýðýãëýäýã. Èéì ó÷èð òà URL -ûí : òýìäýãëýãýýíýýñ ºìíºõ õýñãèéã ïðîòîêîë ãýæ îéëãîæ áîëíî.

44. Ýçýìøèã÷ ìàøèíû òîäîðõîéëîëò: //cl.uh.edu Á¿õ ýçýìøèã÷ êîìïüþòåð èíòåðíýòýä ººðèéí ãàíö ë íýðòýé áàéäàã. Ýíý íýð íü äàðààëñàí õýä õýäýí ñàëàíãèä õýñãýýñ òîãòòîã. ªºðººð õýëáýë ýçýìøèã÷ íýðèéã ýõíýýñ òºãñãºë õ¿ðòýë óíøèõàä õýä õýäýí (íýð òîìú¸î, êîä) îéëãîëòûã ìýäýæ áîëíî. Õîîðîíäîî (.) öýãýýð çààãëàãäàíà. URL-ûí ýçýìøèã÷ íýð íü äàâõàð ñëåø áóþó // òýìäýãëýãýýíèé àðààñ áè÷èãääýã áà áè÷èãäýõ ç¿éë íü èíòåðíýò ñåðâåð ìàøèíû òîäîðõîéëîëò áàéíà.

45. Õýñãèéí íýð áóþó ôàéëûí íýð: /uct/uct.html Òîâ÷õîí òàéëáàðëàõàä ýíý íü òóõàéí êîìïüþòåðèéí ñàí áîëîí ôàéëûí íýð þì. Õîîðîíäîî / òýìäýãëýãýýãýýð çààãëàãäàõ áà õàìãèéí ñ¿¿ëèéíõ íü ôàéë ºðãºòãºëèéí õàìò ò¿¿íýýñ óðäàõ íü ñàíãèéí íýð þì. Ìàíàé æèøýýíèé õóâüä uct ñàíãèéí äîòîðõ uct.html ôàéë ãýæ îéëãîæ áîëíî.

46. URL-èéí äîòîð ºðãºí õýðýãëýãääýã ñõåì¿¿ä Ñõåìèéí íýð ßìàð òºðëèéã òºëºâëºõ HTTP Âýá õóóäàñ mailto È-ìýéë õàÿã news Usenet ãðóïï ftp Ôàéë äàìæóóëàõ file Êîìïüþòåð äýýðõ ôàéë

47. URL-èéí æèøýýí¿¿ä: Resourse URL HTTP FTP Gopher Telnet HD (õàòóó disk) http: // www. Mspu. Edu. Mn- usis-í Web ftp : // Deerfield . com gofher : // gopher . muro, umn, edu : 70/1. Telnet : // rs . internic, net File : // C : / http / index . html