Música tradicional galega

A música tradicional
de Galicia
Anna-Lena Hümmer
Galego II – Universität Leipzig
10 de xuño de 2013

Esquema !  Información xeral
!  Instrumentos principais
!  Instrumentos aerófonos
"  A gaita
"  As frautas e os pitos
"  O acordeón
!  Instrumentos membranófonos
"  A caixa
"  O bombo
"  O tamboril
"  O pandeiro (cadrado)
"  A pandeira e a pandeireta
2

Esquema !  Instrumentos idiófonos
"  As cunchas de vieira
"  As tarrañolas
"  As castañetas/castañolas
"  O charrasco
"  A trompa/O birimbau
!  Instrumentos cordófonos
"  A zanfona
"  O rabel
!  O traxe típico galego
!  O traxe feminino
!  O traxe masculino
3

Esquema !  Ritmos, bailes e cantares
!  Muiñeiras
!  Pandeiradas
!  Xotas
!  Foliadas
!  Alboradas
!  Alalás
!  Cantares de cego
!  Cantares de berce
!  Cantares de Nadal, Aninovo e Reis
!  Cantigas populares
4

Informaciónxeral !  Orixe da música tradicional galega: pouco coñecida;
primeiras referencias da Idade Media
!  Instrumentos típicos representados en pórticos ou
capiteis, pero hai poucas notacións musicais
!  Séculos escuros: transmisión só de maneira oral
!  A partir dos finais do século XIX: reivindicación e
investigación da tradición musical
!  Franquismo: castelanización da música popular
!  Dende a fin do franquismo: outra reivindicación con
agrupacións folclóricas, grupos musicais etc.;
consideración da orixe céltica e da relación coa música
de Irlanda, Escocia e da Bretaña
!  Dende os anos 1980: moitos músicos que xuntan
elementos tradicionais con outros xéneros ou elementos
celtas doutros países ! folk
5

Instrumentosaerófonos A gaita
!  Instrumento antigo
de orixe oriental
!  Orixe: frauta á que
se engadiu un fol para aliviar
o esforzo pulmonar do músico
! son continuo e ininterrompido
!  Chegou a Galicia sobre o século XII
!  A gaita galega tradicional consiste de fol,
soprete, punteiro e ronco, pero hai varios tipos
segundo as partes que a componen, p.!ex. gaita
de fol con dous punteiros, gaita con ronqueta e
chillón etc.
6

Instrumentosaerófonos As frautas e os pitos
!  Son tradicionais varios tipos de frauta feitos de
cana, sabugueiro ou madeira
!  “Frautas” = normalmente frautas traveseiras,
tanto as sinxelas coma as máis complicadas
!  “Pitos” = frautas rectas de bisel
!  As frautas e os pitos tradicionalmente foron os
instrumentos dos pastores e xoguetes dos
nenos
7

Instrumentosaerófonos O acordeón
!  Inventouse en Alemaña e Austria no século XIX
engadindo un fol a unha harmónica
!  Entrou á música popular de case toda Europa
!  Dúas caixas de madeira con teclados: a man
dereita executa a melodía, a man esquerda o
acompañamento
!  Dous tipos:
acordeón de botóns/ acordeón piano
diatónico
8

Instrumentosmembranófonos A caixa
!  Tambor chato e fabricado íntegra
ou parcialmente de metal
! ten un son máis claro
!  Procede das bandas de música,
foi introduido na música tradicional
no s.!XIX
O bombo
!  Tambor cun diámetro de entre
60 e 90!cm
!  Parte dos grupos de gaiteiros que
se crearon entre mediados do
s.!XIX e principios do s.!XX
9

Instrumentosmembranófonos O tamboril
!  Semellante ao bombo, pero máis pequeno
(diámetro duns 20 a 30!cm)
!  Acompañamento típico da gaita
O pandeiro (cadrado)
!  “Pandeiro” normalmente refírese a un tambor
cadrado duns 40 a 50!cm de lado
!  No interior do marco de madeira van unhas
cordas que poden levar colgados uns axóuxeres
(vídeo)
10

Instrumentosmembranófonos A pandeira
!  Pandeiro redondo que normalmente leva
ferreñas distribuídos por arredor do marco que
ten un diámetro de entre 30 e 40!cm
!  Acompañamento típico do canto
A pandeireta
!  Pandeira pequena (diámetro duns 25 a 30!cm)
11

Instrumentosidiófonos As cunchas de vieira/As vieiras
!  Dúas cunchas que se rozan unha contra
a outra (vídeo)
!  Acompañamento do canto ou da gaita
As tarrañolas
!  Dúas taboíñas rectangulares e alongadas de
madeira dura
!  Colócanse entre os dedos e bátese unha
contra a outra cunha sóa man (vídeo)
As castañetas/castañolas
!  Dous anacos de madeira
!  Colócanse na man e emítese un son
movendo os dedos a as mans
!  Sobre todo para acompañar o baile 12

Instrumentosidiófonos O charrasco
!  Instrumento ritual relacionado co Entroido e co
Nadal, procedente do val do río Ulla
!  Pau de 170 a 180!cm de altura con traveseiros
de madeira e varias ferreñas
!  Bátese no chan e ráspase cun pau cheo de
fendas contra un arame que vai da parte
superior á parte inferior (vídeo)
A trompa/O birimbau
!  Instrumento de ferro que se coloca entre os
labios; ten unha lámina que se fai vibrar co dedo
e varíanse os sons coa boca (vídeo)
!  Típico da Fonsagrada (provincia de Lugo)
!  Para a diversión individual
13

Instrumentoscordófonos A zanfona
!  Instrumento de orixe medieval
!  Consta dunha caixa semellante
a unha guitarra cun manubrio
que fai xirar unha roda para
poñer en vibración cinco cordas;
con botóns varíanse os sons (vídeo)
!  Como o violín, o acordeón ou o clarinete, é de
orixe culta e entrou na música popular despois de
caer en desuso nas esferas máis cultas
!  Acompañamento típico dos cantares
de cego
14

Instrumentoscordófonos O rabel
!  Violín rústico popular entre os séculos
XIII e XVII
!  Consiste en unha caixa de resonancia en
forma de pera, unha tapa de pel e tres
cordas
!  Tócase cun arco apoiando o rabel contra
o peito (vídeo)
15
Hai varias representacións de rabeis,
por exemplo nas fachadas de igrexas,
mais hoxe é pouco frecuente tocalo.

Otraxetípicogalego O traxe feminino
!  Chambra ou camisa
!  Saia
!  Enagua
!  Mantelo ou vasquiña
!  Dengue e xustillo/corpiño ou
chaquetilla
!  Mantón cruzado ou pano de
oito puntas
!  Cofia, pano ou sombreiro na
cabeza
!  Zapatos negros, zocas ou
zocos/tamancas
16

Otraxetípicogalego O traxe masculino
!  Camisa
!  Chaleco ou chaqueta
curta
!  Pantalóns e calzas
!  Polainas
!  Faixa
!  Monteira ou pucho
!  Botas, zocos/tamancas
ou zocas
17

Ritmos,bailesecantares Muiñeiras
!  Cantares e bailes rápidos e animados de 16
compases en 6/8 con moitas repeticións de
melodía e versos
!  Outros nomes rexionais: ribeirana, molinera,
empuñada, punteada, chouteira
!  Exemplos: O espantallo, Muiñeira de Chantada
Pandeiradas
!  Relacionadas íntimamente coas muiñeiras
!  É controvertido se é un ritmo diferenciado ou
só se trata de muiñeiras ou xotas acompañadas
de instrumentos de percusión, p.!ex. o pandeiro
19

Ritmos,bailesecantares Xotas (ou Jotas)
!  Ritmo e baile rápido en compás de 3/4, pero
máis pausado que a muiñeira
!  Unha das danzas máis populares e máis bailadas
en toda España
!  Exemplos: Xota cruzada,A miña Rosiña
Foliadas
!  Baile alegre e festeiro con acompañamento
vocal e instrumental (de percusión)
!  Outros nomes: ruada, fiada
!  Exemplo: Foliada de Nadela
20

Ritmos,bailesecantares Alboradas
!  Pezas instrumentais, normalmente para gaita e
tamboril
!  Tócanse tradicionalmente na mañá dos días de
festa desfilando pola localidade para anunciar o
comezo das festividades
!  Exemplos:Alborada galega/Alborada deVeiga,
Alborada de Ponte Caldelas
21

Ritmos,bailesecantares Alalás
!  Cantos líricos e melancólicos con letras
onomatopeicas e melodías abertas á
improvisación
!  Considerados “por moitos a máxima expresión
do sentir da alma galega e berce do resto dos
cantares” (Camafeita Longa 2001)
!  De orixe indefinida
!  Exemplo: Alalá das Mariñas
22

Ritmos,bailesecantares Cantares de cego/Romances (de cego)
!  Relatos rimados que cantaban ou recitaban
cegos (ou non) nas ferias, prazas, nos patios de
igrexas etc. acompañado por violín ou zanfona
!  Foron moi populares para a diversión e para
difundir novas entre a poboación rural
!  Temas históricos, relixiosos, satíricos etc.
Cantares de berce
!  Cantos lentos para poñer nenos a durmir
!  Exemplo: Cantiga de berce
23

Ritmos,bailesecantares Cantares de Nadal,Aninovo e Reis
!  Varios tipos de cantos relixiosos do ciclo de
Nadal
!  Cantábanse por grupos indo de casa en casa nas
aldeas para pedir doces, comida ou cartos que
se repartían entre todos (o aguinaldo)
!  Cantares de Nadal: panxoliñas, romances,
arrolos, vilancicos
!  Cantares de Aninovo: aninovos, xaneiras,
manueis
!  Exemplos: Canto de reises, Nadal de Luíntra
24

Ritmos,bailesecantares Cantigas populares coñecidas
!  A Rianxeira (AVirxe de Guadalupe)
!  A Carolina
!  Miña nai, miña naiciña
!  Rodaballo
!  Velaí vai
!  Nos caneiros (Ai Pepiño adiós)
!  O andar miudiño
!  Teño un amor en Rianxo
!  Se vas ó San Benitiño
!  Na beira do mar
!  Collín toxos e flores
!  Fía na roca
Enlace ás letras de 102 cantigas populares galegas
25

Fontesdeinformación
"  http://www.regueifa.org/archivos/PROXECTO%20OLGA
%20CAMAFEITA.pdf
"  http://gl.wikipedia.org/wiki/Música_tradicional_galega
"  http://www.consellodacultura.org/asg/instrumentos/indice-de-
instrumentos/
"  http://usuarios.multimania.es/aureano/musica/instrumentos.htm
"  http://de.wikipedia.org/wiki/Galicische_Gaita
"  http://gl.wikipedia.org/wiki/Traxe_galego
"  http://www.museodopobo.es/expo-sala-traxe.php
"  http://www.galiciaespallada.com.ar/musica.htm
"  http://asombradebouzapanda.files.wordpress.com/2011/06/os-cantos-de-
reis-e-de-nadal.pdf
26

Fontesdeimaxe
"  http://www.consellodacultura.org/asg/instrumentos/os-aerofonos/gaita-de-fol-”sinxela”/
"  http://www.consellodacultura.org/asg/instrumentos/os-aerofonos/frauta-1/
"  http://www.consellodacultura.org/asg/instrumentos/os-aerofonos/frauta-2/
"  http://www.consellodacultura.org/asg/instrumentos/wp-content/uploads/
2010/10/4_143_l_004915.jpg
"  http://www.consellodacultura.org/asg/instrumentos/os-aerofonos/acordeon-cordion/
"  http://gl.wikipedia.org/wiki/Ficheiro:PianoAccordeon.jpg
2010/10/21.3_L_004791.jpg
"  http://www.consellodacultura.org/asg/instrumentos/os-membranofonos/bombo/
"  http://www.anacrusamusical.com/11240-large/tambor-gallego-254-cm-10-x-25-cm.jpg
2010/10/21.9_L_004778.jpg
2010/10/21.11_L_004780.jpg
"  http://www.brincadeira.org/gl/fotos/pandereteiras
"  http://www.consellodacultura.org/asg/instrumentos/wp-content/uploads/2010/10/
L_004977-300x300.jpg
L_004727.jpg
L_004737.jpg
27

Fontesdeimaxe "  http://www.consellodacultura.org/asg/instrumentos/wp-content/uploads/2010/10/
L_005021.jpg
"  http://www.consellodacultura.org/asg/instrumentos/wp-content/uploads/2010/10/4_7-
Trompa-2-e1287480092685.jpg
2010/10/46_zanfona_sxvii_l_001997.jpg
"  http://www.consellodacultura.org/asg/instrumentos/os-cordofonos/zanfona-zanfona/
2010/10/5_l_004940.jpg
2010/10/21_12_b_ravel_de_praterias.jpg
"  http://www.santiagodecompostela.org/medi/centro_de_prensa/recursos_graficos/
43_APOSTOLO_2011/12_Dia_traxe/2294.jpg
"  http://www.santiagodecompostela.org/medi/centro_de_prensa/recursos_graficos/
43_APOSTOLO_2011/12_Dia_traxe/8128.jpg
"  http://gl.wikipedia.org/wiki/
Ficheiro:Día_do_traballo._Santiago_de_Compostela_2009_92.jpg
"  http://alalashowroom.files.wordpress.com/2013/05/pucho_2_alala.jpg
"  http://gl.wikipedia.org/wiki/Ficheiro:Muiñeira.jpg
"  http://www.pontecesures.net/wp-content/uploads/2007/01//
Gaiteiros_Algueirada_07_01_2007.jpg
28

Graciñas pola vosa atención!
29

Música tradicional galega

More Related Content

Viewers also liked

Similar to Música tradicional galega

More from CEG de Leipzig

Música tradicional galega