1. Հայոց աշխարհի իմ անկյունը
Երկրամասը տարբեր ժամանականերում հանդես է եկել տարբեր
անուններով, ամենահինը սակայն «Արցախ» անվանումն է։
Միջնադարում Արցախը հայտի է եղել «Ծավդեք» (Ծավդեաց
իշխանական տան անունով), «Փոքր Սյունիք», 10-րդ դարից՝
«Խաչեն» անուններով։
Միևնույն ժամանակ Արցախը կոչվել է «Աղվանք», «Խորին
աշխարհն Հայոց»։ «Ղարաբաղ» անվանումը հիշատակվում է 14-
րդ դարից։
Ա ր ց ա խ

2. Դեռևս 1918 թ.-ին երբ Հայաստանը և Ադրբեջանը որպես դեմոկրատական
հանրապետություններ իրենց անկախ են հայտարարում, Ղարաբաղի տարածքը
դառնում է վեճի առարկա երկու պետությունների միջև։
Նույն 1918թ․-ին Շուշիում տեղի է ունեցած Արցախահայության համագումարում
Լեռնային Ղարաբաղը հայտարարում է «անկախ վարչա-քաղաքական տարածք»։
Սակայն 1919 թ.-ին թուրք-ադրբեջանական սպառնալիքների տակ հաշտության
պայմանագիր է ստորագրում Ադրբեջանի հետ, ըստ որի՝
Լեռնային Ղարաբաղը ժամանակավորապես կգտնվեր Ադրբեջանի իրավասության
տակ։

3. 80-ական թվականների վերջին Արցախում սկիզբ է առնում համազգային շարժում՝
Լեռնային Ղարաբաղը Խորհրդային Հայաստանին վերամիավորելու համար։
1988 թ․-ին Լեռնային Ղարաբաղի Ինքնավար Մարզի իշխանությունները պաշտոնապես
հատարարում են Ադրբեջանի կազմից դուրս գալու և Հայկականին միանալու իրենց վճռի
մասին և փոխհամաձայնության խնդրագրեր են ուղարկում Երևան և Բաքու։ Սակայն
ինչպես Բաքուն այնպես էլ Մոսկվան մերժում են խնդրագիրը։
1991-1992 թթ. Արցախի հայերի և Ադրբեջանական իշխանությունների միջև
լայնամաշտաբ պատերազմ է բռնկվում։
Արցախցիներին պատերազմի ժամանակ հաջողվում է պահպանել տարածքի մեծ մասը,
ինչպես նաև ազատագրել շրջակա մի շարք տարածքներ։

4. Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետությունը (Արցախ) անկախ, սակայն միջազգայնորեն
չճանաչված պետություն է, սահմանակցում է Հայաստանի Հանրապետությանը, Իրանին,
Ադրբեջանին։ Մայրաքաղաքը Ստեփանակերտն է։

5. Արցախը հարուստ է պատմական ժառանգությունով, ուր պետք է այցելի
յուրաքանչյուր հայ։
Գանձասար վանքի Սուրբ Հովհաննես Մկրտիչ եկեղեցին կառուցել է Ներքին
Խաչենի տեր և Արցախի իշխանաց իշխան Հասան Ջալալ-Դոլան 1216–38 թթ-
ին (ճարտարապետ` Քարիմ):
Հասան Ջալալ-Դոլանի գերեզմանն է,
անմիջապես վանքի մուտքի առջև։

6. Ամարասի վանքի եկեղեցին հիմնադրել է Գրիգոր Լուսավորիչը IV դ սկզբին։
Եկեղեցու արևելյան կողմում է թաղված Աղվանքում քրիստոնեություն տարածելուն
ուղղված իր առաքելության ընթացքում 338-ին նահատակված Գրիգորիսը։
V դ սկզբին Մեսրոպ Մաշտոցն Ամարասի վանքում բացում է Արցախի առաջին դպրոցը։
Այստեղ եղել է նաև հարսանյաց արարողակարգի սրահ։
Սուրբ Գրիգորիսի գերեզմանը
Այս կամարաձև խոյակի մոտ կատարվել է
ամուսնական արարողակարգ

7. ՇՆՈՐՀԱԿԱԼՈՒԹՅՈՒՆ
Մանե Համբարձումյան