Downloaded 19 times
Lan zuzenbidea
- 1.
- 2.
- 3. Zuzenbidea eta lanzuzenbidea • ZUZENBIDEA: Gizakien arteko bizikidetza ahalbidetzen duen arauen eta printzipioen multzoa da, eta, beraz, haien arteko gatazkak modu zibilizatuan ebazten ditu. • Adibideak: Zuzenbide Zibila, Merkataritza Zuzenbidea, Zigor Zuzenbidea… • LAN ZUZENBIDEA: Patronalaren eta langileen arteko harremanak edota patronalak eta langileek Estatuarekin dituztenak erregulatzen dituen arauen multzoa da, bai banakako harremanak, bai kolektiboak Lan zuzenbidea
- 4. 1. Lan zuzenbidearenhistoria • Aintzinaroa= esklaboak (langileak) • Erdi aroa = mirabeak eta eskulangileak • Industria Iraultza. Patronalak inposatutako lan-baldintzak • XIX mende bukaera eta XX. mende hasiera = Langile mugimendua. Estatuaren esku-hartzea eta langileak babesteko legeak ezartzea. Lan zuzenbidea
- 5. 2. Lan harremanak PERTSONALA BORONDATEZKOA ORDAINDUTAKOA MENDETASUNEZKOA BESTERENKONTURAKOA LAN-HARREMAN ARRUNTAREN EZAUGARRIAK Lan zuzenbidea
- 6. Lan-zuzenbideak arautzen ezdituen lanak ■ Funtzionario publikoen lanak ■ Derrigorrezko lanak ■ Lagunarteko lanak edo auzolana ■ Familian egiten diren lanak (odol-ahaidetasunaren 2. maila) ■ Komisionisten lanak ■ Autonomoen edo norberaren konturako lanak ■ Beren ibilgailua erabiltzen duten garraiolarien lanak ■ Beste lan batzuk Lan zuzenbidea
- 7. Odol ahaidetasun mailak Lanzuzenbidea
- 8. Lan harreman bereziak Lanzuzenbidea ■ Goi-zuzendaritzako kideak ■ Etxeko langileak ■ Espetxeetako presoak ■ Kirolari profesionalak ■ Ikuskizun publikoetako artistak ■ Merkataritza-ordezkariak (jardueraren arriskua beren gain hartzen ez dutenak) ■ Lantoki berezietako langileak (ezgaitasunen bat dutenak) ■ Portuko zamaketariak ■ Mediku egoiliarrak eta bulego profesionaletako abokatuak ■ Legeak berariaz aitortutako beste edozein lantokitako langileak
- 9. 3. Lan zuzenbideareniturriak 3.1 Europar Batasuneko (EB) araudia ■ Lan-araudiaren hierarkian nazioko arauek baino maila altuagoa dute. ■ DIREKTIBAK nabarmenduko ditugu, gutxieneko arauak dira, herrialde bakoitzak garatuko dituenak. Lan zuzenbidea
- 10. 3.2 Konstituzioa Lan zuzenbidea Naziokobeste arauek ezin dute Konstituzioan esaten denaren kontrako ezer adierazi. Lan-eskubide batzuk aitortzen dira: • Greba-eskubidea eta sindikatu-askatasuna • Lanerako, lanbidea askatasunez hautatzeko eta soldata egokia jasotzeko eskubidea • Negoziazio kolektiborako eta gatazka kolektiboetan neurriak hartzeko eskubidea • Gizarte-segurantzarako eskubidea, enplegu-politikarako eskubidea, laneko segurtasunerako eta laneko higienerako eskubidea, beharrezko atsedenaldirako eskubidea eta ordaindutako oporrak izateko eskubidea
- 11. 3.3 Nazioarteko Tratatuak ●Gure herrialdeak berronetsi behar ditu (parlamentuak) ● Lanaren Nazioarteko Erakundearen (LANE) hitzarmenak dira aipagarrienak. Munduko lan-baldintzak hobetzea dute helburu. ● Gobernuetako ordezkariek eta sindikatuetako eta patronalaren ordezkariek parte hartzen dute. Lan zuzenbidea
- 12. 3.4 Legeak Gorte Orokorrekonartzen dituzte (Kongresua eta Senatua): a) LEGE ORKANIKOA ❑ Gehiengo osoarekin onartzen da. ❑ Konstituzioko oinarrizko eskubideak eta askatasun publikoak jasotzen ditu. ❑ Autonomia-estatutuek onartu egin behar dute. ❑ Hauteskunde-legea arautzen du. Adib.: Sindikatu Askatasunerako Lege Organikoa, Hezkuntzako Lege Organikoa (Ley Orgánica de Educación, LOE) b) LEGE ARRUNTA ❑ Gehiengo soilarekin onartzen da. ❑ Lege organikoak arautu ezin dituen gaiak arautzeko funtzioa du. Adib.: Laneko Arriskuen Prebentzioko 31/1995 Legea Lan zuzenbidea
- 13. 3.5 Lege mailakoarauak Gobernuak onartzen ditu: a) Legegintzako errege-dekretua ■ Gobernuak onartzen du. ■ Aurrez Gorte Nagusiek baimendu behar dute. Adib.: 1/1995 Legegintzako Errege Dekretua, martxoaren 24koa, Langileen Estatutu- Legearen testu bategina onartzen duena. b) Errege lege dekretua ■ Behar-beharrezkoa eta premiazkoa denean ■ Gobernuak onartzen ditu, ■ Behin behinekoa: parlamentuak 30 eguneko epean onetsi edo ukatu ■ Ezin die eragin Lege Organikoz onartu behar diren gaiei Adib: 2/2009 Legegintzako errege dekretua, martxoak 6koa, de medidas urgentes para el mantenimiento y el fomento del empleo y la protección de las personas desempleadas. Lan zuzenbidea
- 14. 3.6 Erreglamendua ● Gobernuakedo ministroek eta administrazioak ematen dituzte (estatuko erakundeek, autonomia-erkidegoek edo udalek legeak garatzen dituzte). ● Funtsezkoenak Errege-dekretuak (Ministroen Kontseiluak emandako araua) eta Ministro-agindua (Ministro bakar batek onetsitako araua) dira. Adib: urtero Langile arteko Gutxieneko Soldata ezartzen duen Errege-dekretua Lan zuzenbidea
- 15. 3.7 Hitzarmen kolektiboa Lanzuzenbidea ● Patronalaren eta langileen ordezkarien arteko hitzarmen idatzia da, negoziazioaren bidez lortutakoa, eta edozein arlotako lan- baldintzak ezartzeko. Adib.: Metaleko hitzarmen kolektiboa
- 16. 3.8 Lan-kontratua Lan zuzenbidea ●Patronalaren eta langilearen arteko hitzarmena da. ● Aurretik aipatutako arau guztiak errespetatu behar ditu.
- 17. 3.9 Lan ohitura Lanzuzenbidea ❑ Beste araurik ez dagoenean baino ez dira ezartzen. ❑ Tokian tokikoak dira. ❑ Lanbideari dagozkio.
- 18. A) Lan-arauak aplikatzekoprintzipioak Lan zuzenbidea 1.EBko araudia 2.Konstituzioa 3.LANE eta tratatuak 4.Lege organikoa 5-6.Lege arrunta eta lege-maila duten arauak 7.Erreglamenduak 8.Hitzarmen Kolektiboa 9.Lan-kontratua 10.Lan-ohitura LAN-ARAUDIAREN HIERARKIA 1) HIERARKIA-PRINTZIPIOA Behe-mailako arau batek ezin du goi-mailako arau baten kontrakoa adierazi.
- 19. Lan zuzenbidea A) Lan-arauakaplikatzeko printzipioak 2) ARAURIK MESEDEGARRIENAREN PRINTZIPIOA Lan-arloko bi arauk edo gehiagok gai bera modu desberdinean arautzen badute, langilearentzat onuragarriena den araua aplikatuko da. 3) BALDINTZA ONURAGARRIENAREN PRINTZIPIOA Arau berri baten ondorioz, langile batek lan-kontratuan dituen baldintzek okerrera egiten badute, ez da arau hori aplikatuko eta langileak dituen baldintzekin jarraituko du. 4) LAN-ESKUBIDEEN UKAEZINTASUNAREN PRINTZIPIOA Langileek ezin diete uko egin legeetan aitortzen zaizkien eskubideei. 5) INDUBIO PRO OPERARIO Lan-arau bat interpretatzeko orduan, zalantzarik baldin badago interesdunen artean, langilearentzat onuragarriena den interpretazioa aplikatuko da.
- 20. 4.Langilearen eskubideak eta betebeharrak.ESKUBIDEAK: Lan zuzenbidea TALDEARENAK • Sindikatzeko eskubidea • Grebarako eskubidea • Hitzarmen kolektiborako eskubidea • Biltzeko eskubidea • Ordezkarien bidez erabakietan parte hartzeko eskubidea NORBERARENAK • Lanbidea askatasunez aukeratzeko eskubidea • Lanean benetan jarduteko eskubidea • Promoziorako eta LHko prestakuntza jasotzekoa ○ Lanean gora egiteko eskubidea ○ Azterketak egiteko eskubidea • Txandak aukeratzeko eskubidea • Diskriminaziorik ez pairatzeko eskubidea • Osotasun fisikoa babesteko, intimitatea errespetatzeko eta tratu egokia izateko eskubidea • Atsedenerako eskubidea • Soldata dagokionean, hura jasotzeko eskubidea
- 21. 4.Langilearen eskubideak etabetebeharrak Lan zuzenbidea LANGILEAREN BETEBEHARRAK ● Asmo onez jokatzea. ● Arretaz jokatzea. ● Ekoizpena hobetzen laguntzea eta lanpostuak eskatzen dituen betebeharrak betetzea. ● Lehian ez jardutea. ● Segurtasun- eta higiene-neurriak hartzea. ● Enpresaburuaren aginduak betetzea.
- 22. 5.Enpresaburuaren eginkizun etabetebeharrak Lan zuzenbidea A) ZUZENTZEKO AHALMENA ARAKATZEKO AHALMENA ● Lapurreta zantzuak daudenean egingo da. ● Intimitatea eta duintasuna ahalik eta gehien errespetatuz egingo da. ● Ordezkari baten edo beste langile baten aurrean egingo da. KAMARAK IPINTZEKO AHALMENA ● Lanerako eremuetan baino ez dira ipiniko. ● Audiorik gabe ipiniko dira. ● Ordezkariak jakinaren gainean egongo dira. ENPRESAREN POSTA ELEKTRONIKOA ARAKATZEKO AHALMENA ● Aurrez jakinarazita baino ez da arakatuko. ● Ordezkari baten edo beste langile baten aurrean arakatuko da. OSASUN-EGOERA BERRIKUSTEKO AHALMENA ● Baja kasuetan, enpresako medikuak osasun-azterketak egingo ditu.
- 23. 5.Enpresaburuaren eginkizun etabetebeharrak Lan zuzenbidea B) DIZIPLINA EZARTZEKO AHALMENA ● Hitzarmen kolektiboan adierazten da falta mota (arina, larria, oso larria) eta horri dagokion zigor mota. ● Ezin izango da langilea zigortu: ❑ Soldata kentzearekin ❑ Atsedenik gabe uztearekin ❑ Lana edota soldata behin-behinean etetearekin ● Ados ez dagoen langileak helegitea aurkeztu dezake epaitegian (20 egun balioduneko epean). ● Faltaren preskripzioa: ❑ Falta arinak 10 egun enpresak falta jakinarazi zuenetik. ❑ Falta larriak 20 egun enpresak jakinarazi zuenetik. ❑ Falta oso larriak 60 egun enpresak falta jakinarazi zuenetik. Betiere, gertatu zenetik 6 hilabeteko epean, falta preskribatu egingo da.
- 24. Lan zuzenbidea ERABILITAKO IRUDIAK Afew of the young workers in the Beaumont Mill. Spartenburg, S.C., May 1912 U.S. National Archives’ Local Identifier: 102-LH-2967 Photographer: Hine, Lewis Lizentzia: Sin restricciones de uso Iturria: Flickr Congreso de los diputados Iturria : INTEF Lizentzia : Creative Commons (CC BY-NC-SA 3.0 ES) Proceso de ampliación de la Unión Europea Ilustratzailea: Joaquín Santamaría Morales Iturria: INTEF Lizentzia: Creative Commons (CC BY-NC-SA 3.0 ES) Trabajadores en Son Sánchez Argazkilaria: Antonio Javier Guirao Silvente Lizentzia : Creative Commons (CC BY-NC-SA 3.0 ES) Médicos de Vall de´Hebrón Autor: Portal del sur. Fuente:flickr Licencia: Creative Commons (CC BY-NC-SA 2.0 ES) Firmando un contrato Argazkilaria: Antonio Javier Guirao Silvente Lizentzia : Creative Commons (CC BY-NC-SA 3.0 ES) Poco público Egilea: Ángel Olavide. Iturria:flickr Lizentzia : Creative Commons (CC BY-NC-SA 2.0 ES) Juez Bermúdez ABC. 13/03/2013 Iturria:EFE Obreros de la construcción Autor: Rivera Notario Iturria:flickr Lizentzia : Creative Commons (CC BY-NC-SA 2.0 ES) Business people in a meeting Victor 1558 Fuente: Flickr Licencia: Creative Commons
- 25. Lan kontratua DIAPOSITIBAK EGITEKOANTONIO GUIRAOREN MATERIALA ERABILI DUT ESKERRIK ASKO!