Dokumen ini membincangkan adat resam masyarakat Melayu dalam menyambut kelahiran, menekankan pentingnya adat sebagai peraturan hidup yang diwarisi dari generasi ke generasi. Ia menerangkan pelbagai amalan yang dilakukan semasa mengandung, bersalin, dan selepas kelahiran, serta menekankan kepentingan menjaga adat demi kesejahteraan ibu dan anak. Kajian ini juga bertujuan untuk mengenal pasti dan mengkaji perubahan amalan adat menyambut kelahiran di kalangan masyarakat Melayu di Kampung Pantai Baru, Kelantan.

1. NAMA: NURSYAHIRA BINTI MAT NAWI
TAJUK: ADAT RESAM :ADAT MENYAMBUT KELAHIRAN
1.0 PENGENALAN
PENGENALAN
Biar mati anak jangan mati adat. Peribahasa yang melambangkan pentingnya adat. Adat
adalah aneka kelaziman dalam sebuah negari berdasarkan kepada keadaan dan situasi
sesuatu masyarakat itu. Secara ringkas, adat adalah peraturan hidup sehari-hari. Ia
merupakan gagasan kebudayaan yang terdiri daripada nilai-nilai kebudayaan, norma,
kebiasaan, dan hukum adat yang lazim dilakukan di sesuatu daerah adat dapat diteruskan
dengan adanya informasi yang disampaikan dari generasi ke generasi, baik secara bertulis
mahupun lisan. Sesebuah masyarakat menjalani kehidupan berdasarkan amalan nenek
moyang mereka sebagai satu peraturan. Menurut Kamus Dewan Edisi Keempat(2010),
adat bermaksud peraturan yang sudah diamalkan sejak turun-temurun di dalam sesuatu
masyarakat (sehingga merupakan hukum dan peraturan yang harus dipatuhi).
Setiap suku bangsa di Malaysia mempunyai adat resam masing-masing termasuklah
masyarakat Melayu. Masyarakat Melayu merupakan etnik terbesar di Malaysia. Dalam
konteks hukum adat, individu-individu dalam masyarakat Melayu dapat digabungkan di
bawah satu-satu sistem norma dan nilai yang seragam. Orang-orang Melayu dapat
dibezakan dengan bangsa lain kerana mereka mempunyai adat yang unik dan khusus, dari
cara pemakaian, bahasa, tatacara, faham dan resam.
Masih banyak adat yang masih diamalkan oleh masyarakat melayu kini. Antaranya
adat perkahwinan, adat menyambut kelahiran dan adat semasa berlaku kematian. Antara
adat yang masih diamalkan oleh masyarakat melayu ialah adat menyambut kelahiran
bayi. Kelahiran anak bagi pasangan suami isteri merupakan suatu pengurniaan tuhan
kepada hambanya. Anak merupakan penyambung zuriat atau keturunan supaya
perkembangan ummah dapat diteruskan. Oleh itu, anak harus dididik dengan sempurna
agar dia menjadi manusia yang berguna bagi keluarga, bangsa, agama dan negara.
Adat menyambut kelahiran terdiri daripada 3 peringkat iaitu peringkat sewaktu
mengandung, peringkat bersalin dan peringkat selepas lahir. Bagi masyarakat melayu
apabila seseorang wanita mengandung, pelbagai adat diamalkan antaranya adat
melenggang perut. Ini bertujuan untuk menjaga keselamatan dan kesejahteraan anak
dalam kandungan dan juga ibu yang mengandung. Mereka mempercayai bahawa jika
sesuatu pantang larang dilanggar, kecelakaan akan menimpa mereka. Mereka menganggap
bahawa pantang larang ini sebagai satu adat istiadat yang wajib dilakukan. Dalam
masyarakat melayu, pantang larang semasa kehamilan dapat dibahagkan kepada 2 jenis
iaitu dari segi perlakuan dan permakanan. Menurut Puan Hajah Rokiah adat melenggang

2. perut yang diamalkan masyarakat melayu kebanyakan dipengaruhi oleh adat tradisi Hindu
dan dikenali sebagai mandi Tian.
Kajian adat kelahiran dalam masyarakat melayu ini akan difokuskan kepada dua aspek
iaitu proses-proses menyambut kelahiran dan kepentingannya kepada masyarakat melayu
dalam menjaga kesejahteraan ibu dan anak.
Kerasionalan kajian ini dilakukan kerana amalan menyambut kelahiran semakin luput
ditelan zaman. Kajian ini juga rasional dilakukan agar dapat mengetahui adat-adat yang
dilakukan oleh nenek moyang dahulu dan amalan yang masih diamalkan sehingga kini.
Kesimpulannya, adat resam kelahiran sudah semakin terhakis. Oleh itu, adat yang
diamalkan dahulu patut dikekalkan selagi ianya tidak bercanggah dengan syariat agama.
Adat ini boleh merapatkan hubungan antara masyarakat tanpa bersengketa.

3. 2.0 OBJEKTIF KAJIAN
Terdapat 2 objektif kajian iaitu:
1.Mengenalpasti adat menyambut kelahiran bayi dalam kalangan masyarakat Melayu di
Kampung Pantai Baru
2. Mengkaji perubahan yang berlaku dalam pengamalan adat menyambut kelahiran bayi
dalam kalangan masyarakat Melayu di Kampung Pantai Baru.

4. 3.0 LOKASI KAJIAN
LATAR BELAKANG NEGERI KELANTAN
Kelantan Darul Naim atau nama pendeknya Kelantan merupakan sebuah negeri daripada
14 buah negeri di Malaysia yang kaya dengan pelbagai sumber asli. Nama kelantan
dikatakan pencemaran daripada perkataan “gelam hutan”, iaitu nama Melayu bagi pokok
Melaleucadendron. Ada juga yang menyatakan bahawa namanya datang daripada
perkataan “kilatan” atau “kolam tanah”. Selain itu, Kelantan juga dikenali dengan nama
Tanah Serendah Sekebun Bunga, Tanjung Pura, Negeri Cik Siti Wan Kembang dan
Serambi Mekah pada masa dahulu. Kelantan awal mempunyai perhubungan dengan
empayar Funan, empayar khmer, Srivijaya dan Siam. Kira-kira 1411, Raja Kumar iaitu
Raja kelantan membebaskan negeri itu dari Siam. Beliau memakai gelaran Sultan
Iskandar Shah apabila memeluk islam. Kemudian Kelantan menjadi sebuah pusat
perdagangan yang penting pada akhir abad ke-15.
Negeri Kelantan berkeluasan lebih kurang 14922km, terletak di Timur Laut Semenanjung
Malaysia, berhadapan dengan Laut Cina Selatan. Kelantan bersempadan dengan
Narathiwat, Thailand. Kelantan merupakan sebuah negeri agraria iaitu menjalani aktiviti
pertanian yang mempunyai banyak kawasan tanaman padi dan perkampungan nelayan.
Berdasarkan kajian pada tahun 2000, Kelantan mempunyai seramai 1.4 juta orang
penduduk. Penduduk Kelantan terdiri daripada pelbagai kaum antaranya kaum melayu
yang merupakan kaum yang terbesar dengan peratusan 95%. Diikuti dengan kaum Cina
dengan 3.8%, kaum India 0.3% dan lain-lain kaum iaitu 0.9%. Melalui bancian tersebut
juga, penduduk yang beragama Islam berjumlah 95%, Agama Buddha 4.4%, Kristian
dengan 0.2% , Hindu 0.2% dan lain-lain agama iaitu 0.2%.
Kelantan terdiri daripada 10 jajahan iaitu jajahan Kota Bharu, Pasir Mas,Tumpat,
Bachok, Kuala Krai, Machang, Tanah Merah, Jeli,Gua Musang dan Pasir Puteh. Bandar
utama negeri Kelantan termasuklah Kota Bharu, Pasir Puteh, Pasir Mas, Kuala Krai, Jeli,
Rantau Panjang, dan Pangkalan Chepa. Kota Bharu merupakan ibu negeri Kelantan iaitu
sebuah bandar yang sibuk sebagai pusat tumpuan bagi pentadbiran, pelancongan dan
aktiviti perniagaan. Sejumlah 2300km jalan di negeri dan mukim adalah berhubung
dengan bandar utama di Kelantan untuk ke Kota Bharu.

5. LATAR BELAKANG DAERAH BACHOK
Bachok ialah sebuah pekan yang terletak kira-kira 35km di tenggara Kota Bharu.
Tempat ini lebih dikenali sebagai perkampungsn nelayan. Nama Bachok dikatakan berasal
dari 2 perkataan Siam iaitu Ban dan choh. Ban bererti kampung dan choh pula bermakna jala/
jaring untuk menangkap ikan. Orang Siam memanggil tempat itu Ban Choh kerana mata
pencarian penduduknya tertumpu kepada menangkap ikan. Sebutan Ban Choh akhirnya
bertukar menjadi Bachok mengikut loghat Kelantan. Hal ini demikian kerana, pada masa
dahulu sejumlah orang siam telah datang ke Bachok dan menetap di situ sebagai nelayan. Di
antara kampung siam yang terkenal ialah Kampung Aril dan Kampung Balai.
Asal usul Bachok menurut salah satu sumber ialah berasal dari nama seseorang yang
mungkin dari kalangan yang terawal tinggal di Bachok yang disebut sebagai Tok Bachok.
Kampung-kampung yang terletak di sekitar Bachok seperti Kampung Teluk, Kampung
Nakhoda Saamah dan Kampung Kemudi mempunyai sejarah yang tersendiri yang turut
berkaitan dengan asal usul Bachok. Penduduk Bachok majoritinya terdiri daripada Melayu
kemudian diikuti oleh Siam dan Cina. Kegiatan ekonomi penduduk dalam kawasan Majlis
Daerah Bachok banyak tertumpu kepada sektor pertanian, perikanan, pelancongan dan
industri kecil.

6. Bachok merupakan salah satu daripada 10 jajahan pentadbiran negeri Kelantan yang
terdiri daripada Kota Bharu, Pasir Mas, Tumpat, Pasir Puteh, Bachok, Kuala Krai, Machang,
Tanah Merah, Jeli dan Gua Musang. Keluasan Jajahan Bachok ialah 264.64 kilometer persegi
(km2) dan mempunyai 133,152 penduduk pada tahun 2010. Jajahan Bachok terbahagi kepada
8 daerah iaitu Daerah Gunong, Daerah Tawang, Daerah Perupok, Daerah Melawi, Daerah
Telong, Daerah Bekelam, Daerah Mahligai dan Daerah Tanjung Pauh.

7. Adab menyambut kelahiran bayi menurut Islam
Daripada Wikipedia, ensiklopedia bebas.
Dalam ajaran agama Islam, seseorang ibu yang sudah melahirkan anak dan kemudiannya baru
sahaja menimang cahaya mata adalah amat disarankan untuk menyambut kelahiran bayi
baharunya. Namun begitu, tidak banyak perbezaan dalam melaksanakan adab menyambut
kelahiran bayi dalam Islam sesuai dengan sifat agama Islam itu yang mudah dan praktikal.
Panggilan bagi menyambut anak lelaki adalah disebut "Salamun Zakrun" yang bererti:
Salam sejahtera anak lelaki.Manakala panggilan untuk menyambut anak perempuan adalah
disebut sebagai "Salamun An-Nisaa" yang bererti: Salam sejahtera anak perempuan.
Langkah menyambut anak yang baru dilahirkan
 Sesudah sahaja anak yang baru dilahirkan dari rahim ibu,maka adalah diperlukan
untuk membersihkan/dimandikan anak itu dengan betul dan baik agar posisi anak itu
bersih dan sihat. Selalunya amanah membersihkan anak yang baru lahir itu adalah di
bawah tanggungjawab jururawat, bidan, bapa anak atau mereka yang penyayang serta
pengasih kepada bayi serta berkebolehan meyempurnakan tugasan itu. Bayi yang
sudah dibesihkan perlulah dililit/dipakaikan dengan kain tuala yang bersih dan lembut
sebaiknya berwarna putih.
 Sunat/Sunnah memberi ucapan tahniah dan mengembirakan mereka yang baru sahaja
mendapat anak.Tujuannya adalan untuk menghulurkan rasa kegembiraan bersama
kepada siibu dan keluarga yang baru sahaja memperolehi cahaya mata selain
mengeratkan kemesraan dan ikatan silaturrahim dikalangan mereka. Adalah
disarankan bagi pengucap khabar gembira untuk menghulurkan buah tangan tahniah
berupa hadiah,hamper,bunga-bungaan ataupun wang saguhati kepada penimang anak.
 Sunat untuk diazankan di telinga kanan bayi lelaki dan perempuan yang masih bayi
sesudah kelahirannya.Dan juga disunatkan untuk diiqamatkan di telinga kiri bayi
lelaki dan perempuan yang masih bayi sesudah kelahirannya. Serta disunatkan juga
membaca ayat-ayat suci Al-Quran pada bayi tersebut. Bacaan tidak perlulah dibaca
terlalu kuat cukup sekadar memperdengarkan bacaan pada bayi sahaja.Salah satu
hikmah(kelebihan)melakukannya adalah supaya kalimat seruan tersebut tentang
kebesaran Allah menjadi seruan pertama yang bayi dengar.
 Sunat 'Tahnik' atau belah mulut yang dilakukan selepas anak dilahirkan.Tahnik ialah
mengunyah buah kurma(tamar)(selalunya dilakukan oleh orang yang dianggap soleh
dan bertaqwa kepada Allah seperti Imam, Bilal(Muazzin), Ulama, Syeikh dan
sebagainya), dan seterusnya diletakkan sedikit pada lidah bayi yang baru dilahirkan.
Selain daripada Kurma, manisan lain seperti titisan madu, nira nipah atau kelapa juga
boleh digunakan. Tujuannya adalah untuk melazimkan bayi membuka mulut dengan
mendapatkan ganjaran benda manis. Amalan ini membuatkan bayi mahu menghisap
apabila ibu menyusukan bayi tersebut kerana sentuhan di lidah mempunyai kesan
manis dan bukan kesan yang tidak menyelesakan. Selain itu, tujuan lain adalah untuk
melancarkan percakapan anak kecil selain mengetengahkan anak kecil itu agar kelak
selalu berkata manis dan benar.

8.  Sunat menamakan anak yang baru dilahirkan dengan dengan nama-nama yang
baik.Menamakan anak boleh dilakukan pada hari pertama kelahiran anak tersebut
sesudah bayi itu diazan dan diiqamatkan atau pada bila-bila masa yang difikirkan
sesuai.Nama yang kotor buruk serta menjatuhkan maruah perlulah dielakkan sama
sekali.
 Mencukur rambut Ini dilakukan sebaik-baiknya pada hari ketujuh kelahiranya,
kemudian rambut itu ditimbang seberat emas atau perak dan disedekahkan pada fakir
miskin, jika tidak mampu maka ditukarkan atas kadar wang atau sebagainya. Amalan
bercukur ini mengandungi hikmah yang tertentu iaitu: dari sudut kesihatan, ia boleh
menguatkan tenaga pertumbuhannya, menghilangkan selaput kulit kepala (iaitu sejenis
cecair beku yang meliputi kulit kepala, juga dikenali sebagai kerak kepala) dan juga
dapat memberikan daya kekuatan dan ketajaman pada penglihatan mata, bau dan
pendengaran. Dari sudut kemasyarakatan bercukur mengalakkan umatnya bersedekah
disamping menunjukkan kesyukuran kepada Allah di atas kurniaan-Nya. Walaupun
disunatkan bercukur bagi orang Islamtetapi dilarang daripada melakukan Qaza’ iatu
mencukur sebahagian kepala kanak-kanak dan meninggalkan sebahagian yang lain.
Larangan ini mempunyai hikmahnya yang tersendiri, ini untuk menunjukkkan sifat
keadilan Allah s.w.t dan RasulNya s.a.w. di mana manusia diperintahkan supaya
berlaku adil walaupun terhadap dirinya sendiri. Larangan mencukur sebahagian kepala
dan meninggalkan sebahagian kepala dan meninggalkan sebahagian yang lain
merupakan suatu perbuatan yang zalim kepada kepala kerana hal sedemikian
menyebabkan sebahagian kepala akan ditutupi dan sebahagian yang lain terdedah
tanpa rambut
 Sunat "Aqiqah" bagi anak baru lahir.Aqiqah yang membawa maksud penyembelihan
binatang ternakan seperti lembu,kerbau,unta ataupun kambing yang dilakukan selepas
kelahiran bayi(lebih afdhal(yang lebih baik)dilakukan pada hari ketujuh)sebagai tanda
kesyukuran kepada Allah Taala.Kurban yang dilaksanakan ini dapat mendekatkan
anak kepada Allah dan pelbagai faedah yang lain.Kurban Aqiqah dapat meninggalkan
kesan psikologi pada anak kecil yang baru lahir agar dia dapat merasakan dirinya
dihargai oleh keluarga dan masyarakat selain menggembleng perasaan kecil agar
mampu berkorban dan redha dengan ketentuan Allah.Atucara ini biasanya dilakukan
pada majlis kesyukuran yang biasanya turut diselitkan dengan aktiviti mengunting
rambut bayi,Nasyid, selawat,bacaan Al-Quran, solat sunat syukur,bacaan Yassin dan
Tahlil Kesyukuran.Perbuatan menyembelih binatang selalunya tidak dilakukan
dihadapan mata bayi yang hendak diraikan tetapi dilakukan sebelum majlis
berlangsung.Makanan dan minuman turut diberikan pada hadirin dan anak fakir
miskin dan yatim piatu.
 Sunat (berkhatan/berkhitan/bersunat).Perkara ini menjadi sunat kepada kaum
perempuan dan merupakan suatu kewajipan bagi lelaki.Namun begitu sesetengah
Ulama menafsirkan berkhatan bagi lelaki adalah hanya dikategorikan sebagai Sunat
Muakkat(Sunat yang amat dituntut oleh syariat Islamiah).Tujuan berkhatan adalah
untuk menjaga kesucian zahir dan batin umat manusia selain untuk menguatkan minda
dan badan dan mencantikkan paras rupa dan wajah.Para saintis moden telah
menggalakkan khata kepada semua umat manusia bagi membendung masalah
jangkitan penyakit kelamin yang merbahaya seperti HIV dan AIDS.Bagi kanak-kanak
lelaki yang berumur antara umur 8 hingga 12 tahun boleh disunatkan oleh Tok Mudim
manakala kanak-kanak lelaki dibawah umur itu serta kanak-kanak perempuan boleh

9. disunatkan oleh Doktor dan Bidan yang berkebolehan.Bagi kes kanak-kanak dan
orang dewasa Muslim yang mencecah umur 13 tahun dan keatas pilihan melaksanakan
kewajipan berkhatan boleh ditentukan untuk dilaksanakan oleh Doktor atau Mudim
mengikut kehendak dirinya dengan syarat tidak menimbulkan syahwat dan pelaksana
pembedahan adalah mereka yang sama jantina atau muhrim.Sesetengah Ulama juga
menafsirkan hukuman bagi lelaki Muslim yang tidak berkhatan adalah dihukum
bunuh.Bagi melaksanakan ibadah berkhatan ini,pengetahuan dalam bidang perubatan
perlu ada pada pelaksana pembedahan serta Ibadah khatan boleh dilakukan selepas
diadakan majlis kesyukuran.
Rujukan