A history powerpoint

1. Minn Casey Portelli

2. Introduzzjoni
Ħafna snin ilu, Malta u Għawdex ma kinux gżejjer.
Kienu magħqudin man-naħa t’isfel ta’ l-Ewropa, ma’
Sqallija. Il-Gżejjer Maltin kienu qishom il-parti ta’
fuq ta’ art li kellha l-għoljiet u l-widien tagħha.
Dawn huma żminijiet imbiegħda li l-ġrajjiet
tagħhom huma mistura fid-dlam.
L-arkeoloġi huma xjentisti li jistudjaw dwar dawn iż-
żminijiet. Huma nies imħarrġa biex jeżaminaw
fdalijiet ta’ għadam ġebli, li ngħidulu fossili, fdal ta’
fuħħar, ġebel u sinjali oħra ta’ ħajja.

3. Ħafna snin qabel Kristu, bnedmin li kienu għadhom
jużaw il-ġebel bħala għodda telqu minn Sqallija u
issugraw jaqsmu l-baħar u ġew Malta. Dawn in-nies
ngħidulhom Neolitiċi għax kienu jużaw il-ġebel bħala
għodda. Iż-żmien tan-Neolitiċi għalhekk ngħidulu Żmien
il-Ħaġar.
Dawn in-nies kienu jgħixu ħajja ta’ bdiewa u kienu jafu
jrabbu l-annimali. Kienu jrabbu nagħaġ, mogħoż, baqar
u ħnieżer. Kienu jiżirgħu l-qamħ u jmorru jistadu. Kienu
bdew jagħmlu oġġetti tal-fuħħar, bħal bieqja, u
jżejnuhom b’sinjali ta’ linji dritti u oħrajn mgħawġin.
Għall-ewwel kienu jużaw l-għerien bħala kenn iżda
mbagħad malajr tgħallmu jibnu djar żgħar qishom
gorboġ. Fi Skorba qrib l-Imġarr, hemm mil-fdal ta’ djar
bħal dawn. Huma l-eqdem li jeżistu.

4. Ħaġar Qim
Il-tempju ta‘ Ħaġar Qim jinsab fil-Qrendi, huwa fuq għolja
u viċin l-gżira ta’ Fifla. Fil-qiegħ tal-għoljiet, biss 500m ‘il
bogħod jinsab it-tempju tal-Imnajdra.
Ewwel skavat fl-1839, l-fdalijiet jissuġġerixxu data bejn
3600-3200 QK, perijodi magħrufa bħala l-fażi Ġgantija fil-
preistorja Maltija.

5. Imnajdra
Imnajdra jinstab f'pożizzjoni iżolat fuq medda u hija wkoll viċin
Filfla. Huwa xi 500m bogħod minn Ħaġar Qim. Din tikkonsisti fi
tliet binjiet, tiffaċċja roqgħa art miftuħa ovali komuni. L-ewwel
u l-eqdem struttura hija tal-Ġgantija (3600 - 3200 QK). It-tieni
struttura li għandha kienet mibnija fil-fażi Tarxien kmieni
(3150 - 2500 QK). Il-Tempju Ċentral, jiddaħħal bejn it-tnejn l-
oħra, kienet l-aħħar li għandha tinbena. Jibqa il-binjiet li
jindikaw lil dawn it-tliet strutturi huma biss l-aħjar ippreservat
ta 'kumpless akbar.

6. Il-Mara l-Ħoxna
In-nies li kienu jgħixu f’dawn il-gżejjer f’dawk iż-
żminijiet kienu bdew iġibu r-ramm biex minnu
jagħmlu l-għodod tagħhom. Bdew jibnu tempji kbar
biex jagħtu qima lil alla tagħhom. Dan kienu
jirrappreżentawh bi statwi kbar qiesu mara ħoxna.
Għalhekk ngħidulu l-Mara l-Ħoxna u jfisser alla li
jagħti l-għixien jew alla tal-fertilita`. Dil-Mara l-
Ħoxna ġieli għamlu statwi kbar tagħha bil-wieqfa,
bil-qiegħda u oħrajn mistrieħa.

7. Insibu mnaqqax it- tempju f ‘dawn il-muniti tal-
ewro: il-ħames ċenteżmi, iż-żewġ ċenteżmi tal-
ewro u ċ-ċenteżmu.

8. L-itwal ġebla hija ta’ħames metri.
L-itqal ġebla hija ta’ għoxrin tunnellata.
Dawn kienu iġġorruhom permezz ta’ ġebel żgħar
u tond taħt il-ġebla.

9. Ġebla tal Franka u tal-Qawwi

10. Xi rittrati meħudin ġo Ħaġar Qim

11. Xi rittrati meħudin ġo l-Imnajdra