Cute markahan

1. IKALAWANG MARKAHAN
Ikatlong Linggo-Modyul 3
Mapanagutang Pagpapasya
Tungo sa Makataong Kilos

2. PANIMULANG PANALANGIN
• Panginoon, muli po kaming
nagpapasalamat po sa ibinigay
ninyong panibagong pagkakataon
upang kami ay matuto sa kabila ng
mga problemang nararanasan naming
sa buhay. Gawaran mo kami ng isang
bukas na isip upang maipasok namin
ang mga itinuturo sa amin at
maunawaan ang mga aralin na
makatutulong sa amin sa
mapanagutang pagpapasya sa buhay
na ito at maisabuhay naming ang
tunay na pagpapakatao. Ang lahat ng
ito’y hinihiling naming sa iyong banal
na pangalan.
• Amen.

3. LIMANG SALIK NA NAKAKAPEKTO SA PANANAGUTAN NG TAO SA
KAHIHINATNAN NG KANYANG KILOS
Ang makataong kilos ay maaring mabawasan o kaya ay maging isang ordinaryong
kilos ng tao dahil sa mga salik na nakaapekto rito. Ito ay nakaaapekto o
nakapagpapabago ng kalikasan ng isang makataong kilos lalo na sa papel ng isip
at kilos-loob . Maaari ring mabawasan ang pananagutan ng makataong kilos dahil
sa impluwensya sa mga salik na ito:
1. KAMANGMANGAN- (Ignorance)
Ito ay tumutukoy sa kawalan o kasalatan ng kaalaman
na dapat taglay ng tao.

4. Dalawang Uri ng Kamangmangan
“IGNORANCE OF THE LAW EXCUSES NO ONE”
a. Nadaraig (Vincible)- Kawalan ng kaalaman sa gawain
subalit may pagkakataong itama o magkaroon ng tamang
kaalaman kung gagawa ng paraan upang malaman at
matuklasan ito.May pananagutan.
b. Hindi nadaraig (Invincible)- Kawalan ng kaalaman na
mayroon siyang hindi alam na dapat niyang malaman. O
kaya naman walang posibleng paraan upang malaman ang
isang bagay sa sariling kakayahan o kakayahan man ng iba.

5. 2.MASIDHING DAMDAMIN-(Passion)
Ito ay tumutukoy sa masidhing pag-asam o paghahangad na makaranas ng
kaligayahan o kasarapan at pag-iwas sa mga bagay na nagdudulot ng sakit o
hirap.
Bodily Appetites- Maituturing itong isang paglaban ng masidhing damdamin
sa isip.
Ang masidhing damdamin ay maaring
a. Nauuna (Antecedent)-umiral bago gawin ang kilos
b. Nahuhuli (Consequent)- damdaming sinadyang mapukaw at inalagaan kaya
ang kilos ay sinadya, niloob at may pagkukusa.
Ang damdaming nauuna ay ay maaaring maging damdaming nahuhuli kung
ito ay aalagaan at ipagpapatuloy na manatili.

6. 3. Takot- (Fear)
Halimbawa ay matinding silakbo ng damdamin. Ito ay tumutukoy sa
pagkabagabag ng isipan ng isang tao na nahaharap sa nagbabantang
pangamba o pinsala sa kanyang sarili at sa kanyang mga mahal sa buhay.
Tumutukoy din ito sa pagpataw ng puwersa gaya ng pananakit o
pagpapahirap upang gawin ng isang tao ang kilos na labag sa kanyang
kalooban. Kasama dito ang pananakot sa tao sa kanyang mga mahal sa
buhay upang mapasunod itong gumawa ng masama.
Kung ito ay iuugnay sa makataong kilos, importanteng maunawaan ang
kaibahan ng kilos na GINAWA NG MAY TAKOT (Acts done WITH
FEAR) at kilos na GINAWA DAHIL SA TAKOT (Acts done OUT OF
FEAR).

7. DALAWANG URI NG TAKOT
A. GINAWA NG MAY TAKOT (Acts done WITH FEAR)
Ito ay kilos na may kaalaman at kalayaan. Kaya ito ay may pananagutan. Ito ay
isang kilos na ginusto dahil sa kabila ng pagkakaroon ng tao ng kaalaman na
ang kanyang gagawing kilos ay makakasama sa kanya, ito ay kanya pa ring
ginawa.
Hal. Lakwatsa na walang paalam, pangongopya, etc.
B. GINAWA DAHIL SA TAKOT (Acts done OUT OF FEAR)
Ito ang kilos na ginawa dahil sa takot ay ginawa ng tao na nakakaranas ng
pangamba na nagbunsod sa tao na gawin ang kilos na hindi niya gagawin sa
karaniwang sitwasyon. Ito ay kanyang isinagawa nang napipilitan dahil may
nakaabang na panganib sa kanyang sarili o sa kanyang minamahal sa buhay.
Kaya maaring makabawas ito sa pananagutan o mawalan ng kapanagutan sa
tao.
Hal. Pagtatangka sa buhay o puri

8. 4. KARAHASAN (Violence)
Pagkakaroon ng panlabas na puwersa upang pilitin na gawin ng isang tao na
gawin ang isang bagay na labag sa kanyang kilos-loob o kalooban at
pagkukusa.
Mga halimbawa ng dahas:
• Pagpapahirap (torture)
• Pagmamalupit (maltreatment)
• Paghihiwalay , pagkulong (Isolation)
• Pagputol sa anumang bahagi ng katawan (mutilation)
Ang kilos na bunga ng karahasan ay hindi kinusa.Nangangahulugan ito na ang
taong kumikilos ay walang pananagutan sa kanyang ginawa kung ito ay ginawa
dahil sa dahas at hindi niya ito ginusto.

9. 5. Gawi o Nakagawian (Habit)
Paulit ulit na isinasagawa at naging sistema na ng buhay sa
araw-araw. Tumutukoy ito sa pagsasagawa ng kilos o gawi
na maaring mabuti o masama. Tinatawag na:
BIRTUD ang paulit-ulit na kilos na mabuti at bahagi ng
pagkatao ng isang indibidwal. Hal. katatagan, katarungan,
pagtitimpi at kabaitan
BISYO naman ang paulit-ulit na mga kilos na masama o
nakakasama sa tao.
Hal. pag-inom, paninigarilyo, pagpupuyat, sugal

10. TANDAAN:
May limang salik na nakaapekto sa Makataong Kilos:
Ito ay ang mga Kamangmangan, Masidhing Damdamin, Takot,
Karahasan at Gawi.
*Ang bawat kilos na niloob ng tao ay may kaakibat na
pananagutan.
* Maaaring mabawasan ang pananagutan ng makataong kilos
dahil sa impluwensya ng mga salik na ito.
*Ang antas ng pananagutan ay nakadepende sa antas ng kilos na
ginawa dahil may mga maliliit at malalaking bagay na nagawa.
*Ang Likas na Batas Moral ay patuloy na iiral upang manatili at
umiral ang katarungan.